Baza zadań z języka polskiego
Matura · Formuła 2023 · zadania według wymagań podstawy programowej
Moje postępy
Zapis lokalny. Eksportuj kopię, aby przenieść odpowiedzi na inne urządzenie.
Zadania 101–120 z 323
Zadanie 3 · maj 2025
Tekst A
Carl Sagan
Błękitna kropka1
Nasi dalecy przodkowie, gdy obserwowali „gwiazdy”, zauważyli, że pięć z nich zachowuje się odmiennie niż pozostałe. W odróżnieniu od tak zwanych gwiazd stałych, wschodzących i zachodzących w niewzruszonym porządku, ruch tamtej piątki był dziwnie skomplikowany. Z upływem miesięcy „gwiazdy” wędrowały powoli wśród innych, niekiedy nawet zataczały pętle. Dzisiaj te ciała nazywamy planetami, od greckiego słowa planetes, które oznacza „wędrujący”. Wyobrażam sobie, że naszym przodkom taka cecha musiała się wydać bardzo bliska.
Dziś wiemy, że planety są nie gwiazdami, lecz ciałami niebieskimi, które – tak jak Ziemia – krążą wokół Słońca, utrzymywane siłą jego grawitacji.
Stany Zjednoczone i nieistniejący już Związek Radziecki dokonały czegoś zadziwiającego: badały z bliska owe świetlne plamki – od Merkurego do Saturna – które wprawiały naszych przodków w podziw i skłaniały do uprawiania nauki. Od pierwszych pomyślnych wypraw w kosmos statki kosmiczne z Ziemi przelatywały, okrążały lub lądowały na ponad siedemdziesięciu ciałach niebieskich. Rozpoczęliśmy wędrówkę pośród „wędrowców”. Znaleźliśmy rozległe wulkaniczne wzniesienia, przy których najwyższe góry na Ziemi wydają się karłami.
Odkryliśmy cuda, o jakich naszym przodkom nawet się nie śniło, gdy zastanawiali się oni nad naturą światełek błądzących po nocnym niebie. Badamy początki naszej planety i początki nas samych. Dzięki temu, że odkryliśmy inne możliwości, to znaczy zmierzyliśmy się z odmiennymi losami globów mniej lub bardziej podobnych do naszego, zaczęliśmy lepiej rozumieć Ziemię. Każdy z tych światów jest na swój sposób piękny i pouczający. Niemniej, o ile nam wiadomo, są one zarazem, wszystkie bez wyjątku, puste i jałowe. Nigdzie nie czeka na nas „lepsze miejsce”, przynajmniej na razie.
Obecnie przekroczyliśmy nieznacznie granice Układu Słonecznego, wysłaliśmy cztery statki kosmiczne ku gwiazdom. Neptun znajduje się milion razy dalej od Ziemi niż Nowy Jork od brzegów Bugu. W tych odległych światach, do których dotarliśmy, nie czekają jednak na nas dalecy krewni; nie ma tam ani istot ludzkich, ani – jak wiele na to wskazuje – śladów życia. Nie dysponujemy żadnymi listami od emigrantów, które mogłyby nam dopomóc w poznaniu nowych światów, a jedynie cieszymy się cyfrowymi danymi, przesłanymi nam z szybkością światła przez naszych precyzyjnych, automatycznych emisariuszy2. Z tych informacji wynika, że te światy znacznie różnią się od naszego. Mimo to nadal poszukujemy ich mieszkańców – taka już nasza natura. Życie szuka innego życia.
Nikogo na Ziemi, nawet najbogatszych ludzi, nie stać na razie na taką podróż. Nie możemy po prostu spakować się i wyruszyć na Marsa lub na Tytana. Nie widać też żadnych krótkoterminowych zysków, które mogłyby stanowić motywację dla prywatnych przedsiębiorców. Jeśli ludzie kiedykolwiek wyruszą ku tym światom, to dlatego, że jakieś państwo lub grupa państw uzna to za korzystne dla siebie lub dla całego rodzaju ludzkiego. W chwili obecnej istnieje wiele innych, pilnych spraw do załatwienia za pieniądze, które wydano by na wysyłanie ludzi w kosmos.
Przypisy i opis źródła
- Emisariusz – wysłannik.
Na podstawie: Carl Sagan, Błękitna kropka. Człowiek i jego przyszłość w kosmosie, tłum. Marek Krośniak, Poznań 2018.
1 Tekst dotyczy stanu wiedzy o kosmosie z 1994 r. Tytuł stanowi nawiązanie do zdjęcia Ziemi wykonanego przez sondę kosmiczną w 1990 r. Na tym zdjęciu Ziemia wygląda jak błękitna kropka.
Tekst B
Marta Trepczyńska
Ziemia 2.0 – poszukiwania nadal trwają
Czy ludzie mogą żyć na innej planecie niż Ziemia? W NASA1 od kilkudziesięciu lat trwają intensywne badania, mające na celu coraz głębszą eksplorację kosmosu i znalezienie odpowiedzi na pytanie, czy na jakiejkolwiek innej planecie mogły w przeszłości bądź mogą w przyszłości istnieć warunki dla przetrwania roślin i ludzi. O planach kolonizacji Marsa słyszeliśmy już niejeden raz. Teraz naukowcy idą o krok dalej. Czy możliwe jest, aby ludzie zamieszkali kiedykolwiek planetę Wenus? Ich nowe ustalenia nie wykluczają tego! Jest jednak kilka „ale”.
Planetą najlepiej zbadaną przez człowieka jest oczywiście Mars, a o planach jego kolonizacji poważnie wypowiadali się wybitni naukowcy, np. Stephen Hawking. Badania potwierdzają istnienie na Marsie wody oraz prawdopodobnie innych substancji chemicznych niezbędnych do życia. W dalekiej przeszłości powierzchnię Marsa miał pokrywać ocean. Doba trwa tam niemal tyle samo, ile doba na Ziemi. Przeszkody dla pojawienia się tam ludzi to m.in. niebezpieczne promieniowanie kosmiczne oraz zbyt niskie temperatury dochodzące do nawet −140 stopni Celsjusza. Jednak naukowcy nieustępliwie badają możliwość zasiedlenia Marsa. Ale to nie jest jedyna opcja na przyszłość.
Jak twierdzą naukowcy, przyjazną planetą dla człowieka może być też Wenus, która jest drugą pod względem odległości od Słońca planetą Układu Słonecznego. Pod wieloma względami jest podobna do Ziemi, czasem jest nawet nazywana jej siostrzaną planetą. Ma podobną masę oraz rozmiar zbliżony do Ziemi. Jest też pokryta podobną skalistą strukturą. Tu podobieństwa się jednak kończą. Na powierzchni Wenus panuje piekielnie wysoka temperatura: 462 stopnie Celsjusza, a ciśnienie jest prawie sto razy wyższe od tego na Ziemi, czyli mniej więcej takie, jak kilometr pod powierzchnią oceanu. Jak więc mielibyśmy zasiedlić Wenus w takich warunkach? Planetę pokrywa gruba warstwa chmur i to właśnie w nich, około 50 km nad powierzchnią Wenus, naukowcy dopatrzyli się podobnych warunków jak na Ziemi. Zarówno temperatura, jak i ciśnienie są tam zbliżone do ziemskich. Naukowcy uważają, że można by stworzyć specjalną skorupę, która oddzieliłaby chmury od piekielnie gorącej powierzchni Wenus. Wtedy ludzie mogliby nawet wyjść z kapsuły kosmicznej. Oczywiście, potrzebowaliby specjalnych aparatów do oddychania, ponieważ planetę pokrywa w głównej mierze nie tlen, ale dwutlenek węgla.
Według naukowców, możliwa byłaby też kolonizacja Księżyca. Ogromnym plusem jest jego odległość od Ziemi, co pozwoliłoby na szybkie i stosunkowo tanie przeloty ludzi oraz dostawy paliwa. Są również przeszkody. Dzień na Księżycu trwa dwa ziemskie tygodnie, podobnie – noc, a wówczas nie można korzystać z energii słonecznej. Badania przeprowadzone w latach 2015–2016 na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej dowiodły, że człowiek nie może na razie na stałe mieszkać w kosmosie. W tym eksperymencie wzięli udział dwaj bracia Scottowie – pierwszy poleciał w kosmos, a drugi został na Ziemi, by można było porównywać ich stan zdrowia. To doświadczenie dowiodło, że przeszkodą do zamieszkania w kosmosie jest m.in. za bardzo pomniejszające się serce – po blisko roku trwania eksperymentu zmalało u pierwszego z braci o 27 procent, pomimo intensywnych ćwiczeń fizycznych.
Jedno jest pewne: przy obecnym stanie wiedzy, a przede wszystkim przez warunki w kosmosie niesprzyjające ludziom, z planami kolonizacji planet musimy na razie „zejść na Ziemię”. Nauka robi jednak wszystko, aby pozwolić nam na przezwyciężenie fizycznych niedoskonałości i „odblokować” możliwość życia poza Ziemią. Od tego zależy w końcu przyszłość ludzkości.
Przypisy i opis źródła
- NASA (ang. National Aeronautics and Space Administration) – instytucja rządowa Stanów Zjednoczonych odpowiedzialna za planowanie, koordynację, realizację i finansowanie programu badań kosmicznych oraz rozwoju astronautyki i lotnictwa cywilnego.
Na podstawie: Marta Trepczyńska, Ziemia 2.0 – poszukiwania nadal trwają, www.komputerswiat.pl
Wyjaśnij, dlaczego zgodnie z tekstem Carla Sagana nie możemy po prostu spakować się i wyruszyć na Marsa. Czy o takim samym ograniczeniu w eksplorowaniu kosmosu jest mowa w tekście Marty Trepczyńskiej? Uzasadnij odpowiedź.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Zadanie wymaga wyjaśnienia przeszkody i porównania jej z ograniczeniem opisanym w drugim tekście.
2. Gdzie szukać?
U Sagana wróć do zdania o wyjeździe na Marsa; u Trepczyńskiej sprawdź warunki umożliwiające pobyt człowieka poza Ziemią.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Zapisz: u pierwszego autora przeszkodą jest ___; drugi wskazuje ___. Dopiero potem oceń, czy to ten sam rodzaj bariery.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Według Carla Sagana nie możemy podróżować w kosmos, ponieważ ograniczają nas koszty. Trepczyńska nie mówi o takim samym ograniczeniu, bo wskazuje, że przeszkodą są warunki panujące w kosmosie.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne wyjaśnienie zgodne z tekstem 1. ORAZ rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie w odniesieniu do tekstu 2.
1 pkt – poprawne wyjaśnienie zgodne z tekstem 1.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Sagan wskazuje barierę ekonomiczną: podróż na Marsa wymaga tak dużych nakładów, że nie można potraktować jej jak zwykłego wyjazdu. Wyjaśnij sens zdania przez koszty, nie przez własną wiedzę o technologii.
Trepczyńska omawia inne ograniczenie — warunki środowiskowe poza Ziemią, które utrudniają ludzkie życie. Pełna odpowiedź obejmuje zatem przyczynę podaną przez Sagana, rozstrzygnięcie „nie” i nazwanie bariery obecnej w drugim tekście.
Na co uważać
To, że oba teksty mówią o przeszkodach, nie oznacza, że opisują tę samą przeszkodę.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – poprawne wyjaśnienie zgodne z tekstem 1. ORAZ rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie w odniesieniu do tekstu 2. 1 pkt – poprawne wyjaśnienie zgodne z tekstem 1. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-MAJ-F2023-Z3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.2.1 | PP:I.2.3
Autorzy: Carl Sagan | Marta Trepczyńska
Umiejętności: I.2 Odbiór tekstów kultury
Zadanie 4 · maj 2025
Tekst A
Carl Sagan
Błękitna kropka1
Nasi dalecy przodkowie, gdy obserwowali „gwiazdy”, zauważyli, że pięć z nich zachowuje się odmiennie niż pozostałe. W odróżnieniu od tak zwanych gwiazd stałych, wschodzących i zachodzących w niewzruszonym porządku, ruch tamtej piątki był dziwnie skomplikowany. Z upływem miesięcy „gwiazdy” wędrowały powoli wśród innych, niekiedy nawet zataczały pętle. Dzisiaj te ciała nazywamy planetami, od greckiego słowa planetes, które oznacza „wędrujący”. Wyobrażam sobie, że naszym przodkom taka cecha musiała się wydać bardzo bliska.
Dziś wiemy, że planety są nie gwiazdami, lecz ciałami niebieskimi, które – tak jak Ziemia – krążą wokół Słońca, utrzymywane siłą jego grawitacji.
Stany Zjednoczone i nieistniejący już Związek Radziecki dokonały czegoś zadziwiającego: badały z bliska owe świetlne plamki – od Merkurego do Saturna – które wprawiały naszych przodków w podziw i skłaniały do uprawiania nauki. Od pierwszych pomyślnych wypraw w kosmos statki kosmiczne z Ziemi przelatywały, okrążały lub lądowały na ponad siedemdziesięciu ciałach niebieskich. Rozpoczęliśmy wędrówkę pośród „wędrowców”. Znaleźliśmy rozległe wulkaniczne wzniesienia, przy których najwyższe góry na Ziemi wydają się karłami.
Odkryliśmy cuda, o jakich naszym przodkom nawet się nie śniło, gdy zastanawiali się oni nad naturą światełek błądzących po nocnym niebie. Badamy początki naszej planety i początki nas samych. Dzięki temu, że odkryliśmy inne możliwości, to znaczy zmierzyliśmy się z odmiennymi losami globów mniej lub bardziej podobnych do naszego, zaczęliśmy lepiej rozumieć Ziemię. Każdy z tych światów jest na swój sposób piękny i pouczający. Niemniej, o ile nam wiadomo, są one zarazem, wszystkie bez wyjątku, puste i jałowe. Nigdzie nie czeka na nas „lepsze miejsce”, przynajmniej na razie.
Obecnie przekroczyliśmy nieznacznie granice Układu Słonecznego, wysłaliśmy cztery statki kosmiczne ku gwiazdom. Neptun znajduje się milion razy dalej od Ziemi niż Nowy Jork od brzegów Bugu. W tych odległych światach, do których dotarliśmy, nie czekają jednak na nas dalecy krewni; nie ma tam ani istot ludzkich, ani – jak wiele na to wskazuje – śladów życia. Nie dysponujemy żadnymi listami od emigrantów, które mogłyby nam dopomóc w poznaniu nowych światów, a jedynie cieszymy się cyfrowymi danymi, przesłanymi nam z szybkością światła przez naszych precyzyjnych, automatycznych emisariuszy2. Z tych informacji wynika, że te światy znacznie różnią się od naszego. Mimo to nadal poszukujemy ich mieszkańców – taka już nasza natura. Życie szuka innego życia.
Nikogo na Ziemi, nawet najbogatszych ludzi, nie stać na razie na taką podróż. Nie możemy po prostu spakować się i wyruszyć na Marsa lub na Tytana. Nie widać też żadnych krótkoterminowych zysków, które mogłyby stanowić motywację dla prywatnych przedsiębiorców. Jeśli ludzie kiedykolwiek wyruszą ku tym światom, to dlatego, że jakieś państwo lub grupa państw uzna to za korzystne dla siebie lub dla całego rodzaju ludzkiego. W chwili obecnej istnieje wiele innych, pilnych spraw do załatwienia za pieniądze, które wydano by na wysyłanie ludzi w kosmos.
Przypisy i opis źródła
- Emisariusz – wysłannik.
Na podstawie: Carl Sagan, Błękitna kropka. Człowiek i jego przyszłość w kosmosie, tłum. Marek Krośniak, Poznań 2018.
1 Tekst dotyczy stanu wiedzy o kosmosie z 1994 r. Tytuł stanowi nawiązanie do zdjęcia Ziemi wykonanego przez sondę kosmiczną w 1990 r. Na tym zdjęciu Ziemia wygląda jak błękitna kropka.
Tekst B
Marta Trepczyńska
Ziemia 2.0 – poszukiwania nadal trwają
Czy ludzie mogą żyć na innej planecie niż Ziemia? W NASA1 od kilkudziesięciu lat trwają intensywne badania, mające na celu coraz głębszą eksplorację kosmosu i znalezienie odpowiedzi na pytanie, czy na jakiejkolwiek innej planecie mogły w przeszłości bądź mogą w przyszłości istnieć warunki dla przetrwania roślin i ludzi. O planach kolonizacji Marsa słyszeliśmy już niejeden raz. Teraz naukowcy idą o krok dalej. Czy możliwe jest, aby ludzie zamieszkali kiedykolwiek planetę Wenus? Ich nowe ustalenia nie wykluczają tego! Jest jednak kilka „ale”.
Planetą najlepiej zbadaną przez człowieka jest oczywiście Mars, a o planach jego kolonizacji poważnie wypowiadali się wybitni naukowcy, np. Stephen Hawking. Badania potwierdzają istnienie na Marsie wody oraz prawdopodobnie innych substancji chemicznych niezbędnych do życia. W dalekiej przeszłości powierzchnię Marsa miał pokrywać ocean. Doba trwa tam niemal tyle samo, ile doba na Ziemi. Przeszkody dla pojawienia się tam ludzi to m.in. niebezpieczne promieniowanie kosmiczne oraz zbyt niskie temperatury dochodzące do nawet −140 stopni Celsjusza. Jednak naukowcy nieustępliwie badają możliwość zasiedlenia Marsa. Ale to nie jest jedyna opcja na przyszłość.
Jak twierdzą naukowcy, przyjazną planetą dla człowieka może być też Wenus, która jest drugą pod względem odległości od Słońca planetą Układu Słonecznego. Pod wieloma względami jest podobna do Ziemi, czasem jest nawet nazywana jej siostrzaną planetą. Ma podobną masę oraz rozmiar zbliżony do Ziemi. Jest też pokryta podobną skalistą strukturą. Tu podobieństwa się jednak kończą. Na powierzchni Wenus panuje piekielnie wysoka temperatura: 462 stopnie Celsjusza, a ciśnienie jest prawie sto razy wyższe od tego na Ziemi, czyli mniej więcej takie, jak kilometr pod powierzchnią oceanu. Jak więc mielibyśmy zasiedlić Wenus w takich warunkach? Planetę pokrywa gruba warstwa chmur i to właśnie w nich, około 50 km nad powierzchnią Wenus, naukowcy dopatrzyli się podobnych warunków jak na Ziemi. Zarówno temperatura, jak i ciśnienie są tam zbliżone do ziemskich. Naukowcy uważają, że można by stworzyć specjalną skorupę, która oddzieliłaby chmury od piekielnie gorącej powierzchni Wenus. Wtedy ludzie mogliby nawet wyjść z kapsuły kosmicznej. Oczywiście, potrzebowaliby specjalnych aparatów do oddychania, ponieważ planetę pokrywa w głównej mierze nie tlen, ale dwutlenek węgla.
Według naukowców, możliwa byłaby też kolonizacja Księżyca. Ogromnym plusem jest jego odległość od Ziemi, co pozwoliłoby na szybkie i stosunkowo tanie przeloty ludzi oraz dostawy paliwa. Są również przeszkody. Dzień na Księżycu trwa dwa ziemskie tygodnie, podobnie – noc, a wówczas nie można korzystać z energii słonecznej. Badania przeprowadzone w latach 2015–2016 na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej dowiodły, że człowiek nie może na razie na stałe mieszkać w kosmosie. W tym eksperymencie wzięli udział dwaj bracia Scottowie – pierwszy poleciał w kosmos, a drugi został na Ziemi, by można było porównywać ich stan zdrowia. To doświadczenie dowiodło, że przeszkodą do zamieszkania w kosmosie jest m.in. za bardzo pomniejszające się serce – po blisko roku trwania eksperymentu zmalało u pierwszego z braci o 27 procent, pomimo intensywnych ćwiczeń fizycznych.
Jedno jest pewne: przy obecnym stanie wiedzy, a przede wszystkim przez warunki w kosmosie niesprzyjające ludziom, z planami kolonizacji planet musimy na razie „zejść na Ziemię”. Nauka robi jednak wszystko, aby pozwolić nam na przezwyciężenie fizycznych niedoskonałości i „odblokować” możliwość życia poza Ziemią. Od tego zależy w końcu przyszłość ludzkości.
Przypisy i opis źródła
- NASA (ang. National Aeronautics and Space Administration) – instytucja rządowa Stanów Zjednoczonych odpowiedzialna za planowanie, koordynację, realizację i finansowanie programu badań kosmicznych oraz rozwoju astronautyki i lotnictwa cywilnego.
Na podstawie: Marta Trepczyńska, Ziemia 2.0 – poszukiwania nadal trwają, www.komputerswiat.pl
Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń odnoszących się do tekstu Carla Sagana albo do tekstu Marty Trepczyńskiej. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Oceń osobno formę gramatyczną i znaczenie przymiotnika. To dwa różne zagadnienia językowe.
2. Gdzie szukać?
Sprawdź, kogo obejmuje autorskie „my”, a następnie ustal, jaką informację dopowiada słowo „ziemskie”.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Dla pierwszego zdania ustal wpływ formy na relację z czytelnikiem; dla drugiego odróżnij informację o czasie od oceny.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
PF
Zasady oceniania
1 pkt – poprawna odpowiedź.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Dlaczego tak, dlaczego nie?
| Wariant / rozstrzygnięcie | Uzasadnienie |
|---|---|
| 1. P | Formy pierwszej osoby liczby mnogiej włączają autora i odbiorców do wspólnego „my”, odnoszonego do ludzkości. Zmniejszają dystans i czynią poznawanie kosmosu wspólnym doświadczeniem. |
| 2. F | Przymiotnik „ziemskie” określa jednostkę porównania czasu: chodzi o tygodnie liczone na Ziemi. Przekazuje informację, nie ocenę dodatnią lub ujemną. |
Na co uważać
Przymiotnik nie staje się wartościujący przez sam fakt wystąpienia w opisie.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawna odpowiedź. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-MAJ-F2023-Z4
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.2.3 | PP:II.1.1 | PP:II.2.7
Autorzy: Carl Sagan | Marta Trepczyńska
Umiejętności: I.2 Odbiór tekstów kultury | II.1 Gramatyka języka polskiego | II.2 Zróżnicowanie języka
Zadanie 5 · maj 2025
Tekst A
Carl Sagan
Błękitna kropka1
Nasi dalecy przodkowie, gdy obserwowali „gwiazdy”, zauważyli, że pięć z nich zachowuje się odmiennie niż pozostałe. W odróżnieniu od tak zwanych gwiazd stałych, wschodzących i zachodzących w niewzruszonym porządku, ruch tamtej piątki był dziwnie skomplikowany. Z upływem miesięcy „gwiazdy” wędrowały powoli wśród innych, niekiedy nawet zataczały pętle. Dzisiaj te ciała nazywamy planetami, od greckiego słowa planetes, które oznacza „wędrujący”. Wyobrażam sobie, że naszym przodkom taka cecha musiała się wydać bardzo bliska.
Dziś wiemy, że planety są nie gwiazdami, lecz ciałami niebieskimi, które – tak jak Ziemia – krążą wokół Słońca, utrzymywane siłą jego grawitacji.
Stany Zjednoczone i nieistniejący już Związek Radziecki dokonały czegoś zadziwiającego: badały z bliska owe świetlne plamki – od Merkurego do Saturna – które wprawiały naszych przodków w podziw i skłaniały do uprawiania nauki. Od pierwszych pomyślnych wypraw w kosmos statki kosmiczne z Ziemi przelatywały, okrążały lub lądowały na ponad siedemdziesięciu ciałach niebieskich. Rozpoczęliśmy wędrówkę pośród „wędrowców”. Znaleźliśmy rozległe wulkaniczne wzniesienia, przy których najwyższe góry na Ziemi wydają się karłami.
Odkryliśmy cuda, o jakich naszym przodkom nawet się nie śniło, gdy zastanawiali się oni nad naturą światełek błądzących po nocnym niebie. Badamy początki naszej planety i początki nas samych. Dzięki temu, że odkryliśmy inne możliwości, to znaczy zmierzyliśmy się z odmiennymi losami globów mniej lub bardziej podobnych do naszego, zaczęliśmy lepiej rozumieć Ziemię. Każdy z tych światów jest na swój sposób piękny i pouczający. Niemniej, o ile nam wiadomo, są one zarazem, wszystkie bez wyjątku, puste i jałowe. Nigdzie nie czeka na nas „lepsze miejsce”, przynajmniej na razie.
Obecnie przekroczyliśmy nieznacznie granice Układu Słonecznego, wysłaliśmy cztery statki kosmiczne ku gwiazdom. Neptun znajduje się milion razy dalej od Ziemi niż Nowy Jork od brzegów Bugu. W tych odległych światach, do których dotarliśmy, nie czekają jednak na nas dalecy krewni; nie ma tam ani istot ludzkich, ani – jak wiele na to wskazuje – śladów życia. Nie dysponujemy żadnymi listami od emigrantów, które mogłyby nam dopomóc w poznaniu nowych światów, a jedynie cieszymy się cyfrowymi danymi, przesłanymi nam z szybkością światła przez naszych precyzyjnych, automatycznych emisariuszy2. Z tych informacji wynika, że te światy znacznie różnią się od naszego. Mimo to nadal poszukujemy ich mieszkańców – taka już nasza natura. Życie szuka innego życia.
Nikogo na Ziemi, nawet najbogatszych ludzi, nie stać na razie na taką podróż. Nie możemy po prostu spakować się i wyruszyć na Marsa lub na Tytana. Nie widać też żadnych krótkoterminowych zysków, które mogłyby stanowić motywację dla prywatnych przedsiębiorców. Jeśli ludzie kiedykolwiek wyruszą ku tym światom, to dlatego, że jakieś państwo lub grupa państw uzna to za korzystne dla siebie lub dla całego rodzaju ludzkiego. W chwili obecnej istnieje wiele innych, pilnych spraw do załatwienia za pieniądze, które wydano by na wysyłanie ludzi w kosmos.
Przypisy i opis źródła
- Emisariusz – wysłannik.
Na podstawie: Carl Sagan, Błękitna kropka. Człowiek i jego przyszłość w kosmosie, tłum. Marek Krośniak, Poznań 2018.
1 Tekst dotyczy stanu wiedzy o kosmosie z 1994 r. Tytuł stanowi nawiązanie do zdjęcia Ziemi wykonanego przez sondę kosmiczną w 1990 r. Na tym zdjęciu Ziemia wygląda jak błękitna kropka.
Tekst B
Marta Trepczyńska
Ziemia 2.0 – poszukiwania nadal trwają
Czy ludzie mogą żyć na innej planecie niż Ziemia? W NASA1 od kilkudziesięciu lat trwają intensywne badania, mające na celu coraz głębszą eksplorację kosmosu i znalezienie odpowiedzi na pytanie, czy na jakiejkolwiek innej planecie mogły w przeszłości bądź mogą w przyszłości istnieć warunki dla przetrwania roślin i ludzi. O planach kolonizacji Marsa słyszeliśmy już niejeden raz. Teraz naukowcy idą o krok dalej. Czy możliwe jest, aby ludzie zamieszkali kiedykolwiek planetę Wenus? Ich nowe ustalenia nie wykluczają tego! Jest jednak kilka „ale”.
Planetą najlepiej zbadaną przez człowieka jest oczywiście Mars, a o planach jego kolonizacji poważnie wypowiadali się wybitni naukowcy, np. Stephen Hawking. Badania potwierdzają istnienie na Marsie wody oraz prawdopodobnie innych substancji chemicznych niezbędnych do życia. W dalekiej przeszłości powierzchnię Marsa miał pokrywać ocean. Doba trwa tam niemal tyle samo, ile doba na Ziemi. Przeszkody dla pojawienia się tam ludzi to m.in. niebezpieczne promieniowanie kosmiczne oraz zbyt niskie temperatury dochodzące do nawet −140 stopni Celsjusza. Jednak naukowcy nieustępliwie badają możliwość zasiedlenia Marsa. Ale to nie jest jedyna opcja na przyszłość.
Jak twierdzą naukowcy, przyjazną planetą dla człowieka może być też Wenus, która jest drugą pod względem odległości od Słońca planetą Układu Słonecznego. Pod wieloma względami jest podobna do Ziemi, czasem jest nawet nazywana jej siostrzaną planetą. Ma podobną masę oraz rozmiar zbliżony do Ziemi. Jest też pokryta podobną skalistą strukturą. Tu podobieństwa się jednak kończą. Na powierzchni Wenus panuje piekielnie wysoka temperatura: 462 stopnie Celsjusza, a ciśnienie jest prawie sto razy wyższe od tego na Ziemi, czyli mniej więcej takie, jak kilometr pod powierzchnią oceanu. Jak więc mielibyśmy zasiedlić Wenus w takich warunkach? Planetę pokrywa gruba warstwa chmur i to właśnie w nich, około 50 km nad powierzchnią Wenus, naukowcy dopatrzyli się podobnych warunków jak na Ziemi. Zarówno temperatura, jak i ciśnienie są tam zbliżone do ziemskich. Naukowcy uważają, że można by stworzyć specjalną skorupę, która oddzieliłaby chmury od piekielnie gorącej powierzchni Wenus. Wtedy ludzie mogliby nawet wyjść z kapsuły kosmicznej. Oczywiście, potrzebowaliby specjalnych aparatów do oddychania, ponieważ planetę pokrywa w głównej mierze nie tlen, ale dwutlenek węgla.
Według naukowców, możliwa byłaby też kolonizacja Księżyca. Ogromnym plusem jest jego odległość od Ziemi, co pozwoliłoby na szybkie i stosunkowo tanie przeloty ludzi oraz dostawy paliwa. Są również przeszkody. Dzień na Księżycu trwa dwa ziemskie tygodnie, podobnie – noc, a wówczas nie można korzystać z energii słonecznej. Badania przeprowadzone w latach 2015–2016 na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej dowiodły, że człowiek nie może na razie na stałe mieszkać w kosmosie. W tym eksperymencie wzięli udział dwaj bracia Scottowie – pierwszy poleciał w kosmos, a drugi został na Ziemi, by można było porównywać ich stan zdrowia. To doświadczenie dowiodło, że przeszkodą do zamieszkania w kosmosie jest m.in. za bardzo pomniejszające się serce – po blisko roku trwania eksperymentu zmalało u pierwszego z braci o 27 procent, pomimo intensywnych ćwiczeń fizycznych.
Jedno jest pewne: przy obecnym stanie wiedzy, a przede wszystkim przez warunki w kosmosie niesprzyjające ludziom, z planami kolonizacji planet musimy na razie „zejść na Ziemię”. Nauka robi jednak wszystko, aby pozwolić nam na przezwyciężenie fizycznych niedoskonałości i „odblokować” możliwość życia poza Ziemią. Od tego zależy w końcu przyszłość ludzkości.
Przypisy i opis źródła
- NASA (ang. National Aeronautics and Space Administration) – instytucja rządowa Stanów Zjednoczonych odpowiedzialna za planowanie, koordynację, realizację i finansowanie programu badań kosmicznych oraz rozwoju astronautyki i lotnictwa cywilnego.
Na podstawie: Marta Trepczyńska, Ziemia 2.0 – poszukiwania nadal trwają, www.komputerswiat.pl
Na podstawie obu tekstów napisz notatkę syntetyzującą na temat: odkrywanie kosmosu jako potrzeba człowieka. Twoja wypowiedź powinna liczyć 60–90 wyrazów.
Uwaga: w ocenie wypowiedzi będzie brana pod uwagę poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Skup się na potrzebie poznawania kosmosu, nie na streszczaniu wszystkich informacji astronomicznych.
2. Gdzie szukać?
W obu tekstach zaznacz motywację człowieka, a potem porównaj, czemu zdobywana wiedza ma służyć.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Zbuduj wspólny punkt wyjścia, zestaw cele wskazane przez autorów i sprawdź spójność oraz limit sześćdziesięciu–dziewięćdziesięciu wyrazów.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- W obu tekstach wyrażono przekonanie, że odkrywanie kosmosu jest ważną potrzebą człowieka związaną z poszukiwaniem wiedzy o warunkach w nim panujących. Carl Sagan sądzi, że ta potrzeba wynika z naturalnej ciekawości ludzkiej. Według niego wiedza o kosmosie pomaga człowiekowi lepiej zrozumieć Ziemię. Natomiast Trepczyńska akcentuje konieczność poszukiwania planety, na której rodzaj ludzki byłby w stanie przeżyć. Zauważa, że dotychczasowe badania kosmosu nie potwierdzają istnienia innych miejsc gwarantujących ludzkości przyszłość, jednak wciąż trwają badania nad możliwością egzystencji człowieka w niesprzyjających warunkach. [80 wyrazów]
- Oba teksty dotyczą eksploracji kosmosu i zagadnienia, dlaczego ludzkość się tym zajmuje. Sagan w swoim tekście wyraża pogląd, że ludzie odkrywają wszechświat z wrodzonej ciekawości i chęci poszukiwania życia poza Ziemią. Zwraca jednak uwagę na to, że koszt wypraw kosmicznych jest istotnym ograniczeniem. Autorka drugiego tekstu koncentruje się na zagadnieniu kolonizacji planet istotnym dla przetrwania ludzkości. Według niej realizację tego celu ograniczają warunki panujące na innych planetach. [67 wyrazów]
Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe.
7. Kształcenie umiejętności czytania,
2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów
1) przetwarza […] informacje z tekstów […]; kultury, a także ich wzajemnej
3) […] odczytuje informacje i przekazy korespondencji. jawne i ukryte […].
8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru […] tekstów kultury na różnych SP, kl. IV–VI poziomach […]. I. Kształcenie literackie i kulturowe.
2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:
2) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio;
5) odróżnia zawarte w tekście informacje ważne od drugorzędnych. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe.
1. Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy
1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: z zakresu nauki o języku.
1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, słowotwórstwa, frazeologii i składni w […] tworzeniu własnych wypowiedzi.
4. Ortografia i interpunkcja. Zdający:
1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]. III. Tworzenie wypowiedzi. III. Tworzenie wypowiedzi.
2. Wykorzystanie kompetencji językowych
2. Mówienie i pisanie. Zdający: […] w wypowiedziach […] pisemnych.
2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, ze znajomością jej funkcji językowej […];
5) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: […] notatka syntetyzująca.
Zasady oceniania notatki syntetyzującej Za notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Treść
3 pkt
2 pkt
1 pkt
0 pkt notatka spełnia notatka spełnia notatka kryteria A, B i C kryteria A, B i C spełnia określone dla określone dla kryteria A i C
3 pkt, ALE
2 pkt, ALE określone dla nie została nie została
1 pkt, ALE zachowana zachowana nie została dozwolona liczba dozwolona liczba zachowana wyrazów wyrazów dozwolona liczba wyrazów
ALBO
ALBO
ALBO
A. przedstawienie notatka notatka notatka notatka nie stanowiska przedstawia – przedstawia – przedstawia spełnia oparte na oparte na stanowisko żadnego każdego kluczowych dla kluczowych dla każdego autora z kryteriów autora tematu tematu względem określonego informacjach – informacjach – zagadnienia dla 1 pkt stanowisko stanowisko określonego każdego autora każdego autora w temacie notatki, względem względem odtworzone zagadnienia zagadnienia na podstawie określonego określonego informacji w temacie notatki, w temacie notatki, zawartych odtworzone na odtworzone na w tekście podstawie podstawie informacji informacji
ALBO
zawartych zawartych notatka w tekście, w tekście, ale przedstawia na odpowiednim poziom niepełne poziomie uogólnienia jest stanowisko uogólnienia zaburzony każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście
B. zestawienie w notatce w notatce stanowisk obu zestawiono zestawiono autorów nie stanowisk obu stanowiska obu stanowiska obu zestawiono albo autorów autorów; autorów; zestawiono je poprawnie poprawnie niepoprawnie; nie wskazano np. wskazano np. wskazano np. punkty wspólne/ punkty wspólne/ punktów rozbieżne albo rozbieżne albo wspólnych/ różnorodność różnorodność rozbieżnych albo aspektów aspektów różnych aspektów zagadnienia zagadnienia zagadnienia określonego określonego określonego w temacie notatki w temacie notatki w temacie notatki ujętych w tekstach ujętych w tekstach ujętych w tekstach obu autorów obu autorów obu autorów
C. spójność notatka stanowi notatka stanowi notatka stanowi logiczną logiczną logiczną i zorganizowaną i zorganizowaną i zorganizowaną całość ALBO całość ALBO całość w notatce w notatce występują usterki występują usterki w spójności w spójności
D. długość notatki 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna
1 pkt – poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne).
0 pkt – trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych). Uwaga. Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.
INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA NOTATKI SYNTETYZUJĄCEJ
NAPISANEJ PRZEZ ZDAJĄCYCH ZE SPECYFICZNYMI TRUDNOŚCIAMI W UCZENIU SIĘ
(Z DYSLEKSJĄ, DYSORTOGRAFIĄ, DYSGRAFIĄ)
Egzaminator ocenia treść notatki syntetyzującej zgodnie Treść (0–3) z tabelą zamieszczoną na s. 7–8 tego dokumentu.
1 pkt – zapis poprawny językowo, dopuszczalne trzy błędy językowe.
0 pkt – cztery i więcej błędów językowych. Poprawność językowa (0–1) Uwaga. Oceniając notatkę syntetyzującą zdającego, u którego stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się (dysleksję ani poprawności ortograficznej, ani interpunkcyjnej. Wskazówki dotyczące realizacji tematu notatki
1) Stanowiska autorów tekstów, a) Stanowisko autora 1. tekstu, np. Potrzeba odkrywania kosmosu wynika z naturalnej ciekawości człowieka. b) Stanowisko autorki 2. tekstu, np. Potrzeba odkrywania kosmosu wynika z konieczności znalezienia planety nadającej się do zamieszkania przez ludzi.
2) Zestawienie stanowisk, np. a) punkty wspólne, np.:
- ciekawość jako motywacja do odkrywania kosmosu
- chęć zbadania warunków w kosmosie
- istnienie ograniczeń w odkrywaniu kosmosu b) punkty rozbieżne, np.:
- tekst 1.: potrzeba odkrywania kosmosu wynika z natury człowieka; tekst 2: potrzeba odkrywania kosmosu wynika z konieczności zapewnienia ludzkości przetrwania
- tekst 1.: ludzie badają kosmos w celu znalezienia w nim śladów innego życia; tekst 2.: ludzie badają kosmos w celu znalezienia rozwiązań umożliwiających człowiekowi życie w niesprzyjających warunkach
- tekst 1.: ograniczenia finansowe dotyczące wysyłania ludzi w kosmos; tekst 2.: niesprzyjające warunki do życia / ograniczenia fizyczne człowieka. Uwagi. 1) Kompozycja notatki jest dowolna, np. zdający może zacząć od zestawienia stanowisk autorów tekstów albo od przedstawienia stanowiska każdego z nich. 2) Nie są błędami językowymi powtórzenia w notatce syntetyzującej terminów naukowych, np. kosmos, planety, wszechświat.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Ustal wspólny punkt: poznawanie kosmosu odpowiada ważnej potrzebie człowieka i wymaga wiedzy o warunkach poza Ziemią. Temat dotyczy motywacji, dlatego informacje o planetach powinny służyć jej objaśnieniu.
Porównaj akcenty: Sagan podkreśla naturalną ciekawość i szukanie śladów życia, Trepczyńska — perspektywę przetrwania ludzkości poza Ziemią. Możesz zwięźle zestawić również bariery: koszty wypraw oraz nieprzyjazne warunki.
Zbuduj jeden spójny tekst liczący 60–90 wyrazów: wspólna kwestia, stanowisko pierwszego autora, stanowisko drugiej autorki i związek między nimi. Nie dodawaj własnego programu podboju kosmosu.
Przykładowa pełna notatka z klucza CKE
W obu tekstach wyrażono przekonanie, że odkrywanie kosmosu jest ważną potrzebą człowieka związaną z poszukiwaniem wiedzy o warunkach w nim panujących. Carl Sagan sądzi, że ta potrzeba wynika z naturalnej ciekawości ludzkiej. Według niego wiedza o kosmosie pomaga człowiekowi lepiej zrozumieć Ziemię. Natomiast Trepczyńska akcentuje konieczność poszukiwania planety, na której rodzaj ludzki byłby w stanie przeżyć. Zauważa, że dotychczasowe badania kosmosu nie potwierdzają istnienia innych miejsc gwarantujących ludzkości przyszłość, jednak wciąż trwają badania nad możliwością egzystencji człowieka w niesprzyjających warunkach.
To jeden z dopuszczalnych sposobów realizacji tematu. Odpowiedź zapisz własnymi słowami.
Na co uważać
Wyliczenie obiektów kosmicznych nie zastępuje porównania przyczyn ludzkiego zainteresowania kosmosem.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
Pełne rozwiązanie przedstawia stanowiska obu autorów w odniesieniu do tematu, poprawnie je zestawia i tworzy spójną całość liczącą 60–90 wyrazów. Oceniana jest również poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna. Szczegółowe progi oraz dostosowania znajdują się w zasadach CKE dla tego arkusza.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-MAJ-F2023-Z5
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.2.1 | PP:I.2.3 | PP:III.2.5 | PP:II.4.1
Autorzy: Carl Sagan | Marta Trepczyńska
Umiejętności: I.2 Odbiór tekstów kultury
Zadanie 6 · maj 2025
Do których postaci mitologicznych nawiązują przytoczone fragmenty wierszy? Każdemu z fragmentów wierszy A–B przyporządkuj po jednej postaci mitologicznej wybranej spośród 1–4. Wpisz numer wybranej postaci mitologicznej w odpowiednie miejsce w tabeli.
| Oznaczenie | Fragment wiersza | Postać mitologiczna |
|---|---|---|
A. | Jest pracowity, silny i wytrwały, Lwia skóra nagie barki mu pokrywa, Lecz wobec pana swojego nieśmiały, Łańcuchów swoich sam kuje ogniwa Adam Asnyk | … |
B. | Był taki młody nie rozumiał że skrzydła są tylko przenośnią trochę wosku piór i pogarda dla praw grawitacji nie mogą utrzymać ciała na wysokości wielu stóp Zbigniew Herbert | … |
Postać mitologiczna
1. Herakles
2. Charon
3. Syzyf
4. Ikar
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
W każdym fragmencie poszukaj atrybutu, który wyróżnia konkretnego bohatera mitu.
2. Gdzie szukać?
W pierwszym zwróć uwagę na okrycie i wykonywane prace; w drugim na budowę skrzydeł oraz los młodzieńca.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Przypomnij sobie historie postaci z listy. Dopasuj każdą dopiero po zgodności kilku szczegółów, nie samej cechy charakteru.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
A1, B4
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie obu wierszy tabeli.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Dlaczego tak, dlaczego nie?
| Wariant / rozstrzygnięcie | Uzasadnienie |
|---|---|
| A → 1. Herakles | Lwia skóra jest charakterystycznym atrybutem Heraklesa; siła i wykonywanie prac również wskazują na tego bohatera. |
| B → 4. Ikar | Skrzydła z piór spojonych woskiem oraz młodość bohatera odsyłają do lotu Ikara. Fragment podkreśla niebezpieczeństwo zlekceważenia ograniczeń. |
| 2. Charon — nie pasuje | Charon jest przewoźnikiem zmarłych. Nie rozpoznajemy go po lwiej skórze ani woskowych skrzydłach. |
| 3. Syzyf — nie pasuje | Syzyfa określa daremny trud wtaczania głazu. Sama wzmianka o pracy w A nie przeważa nad jednoznacznym atrybutem Heraklesa. |
Na co uważać
Rozstrzygaj na podstawie konkretnych atrybutów, a nie pojedynczej ogólnej cechy, np. pracowitości.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne uzupełnienie obu wierszy tabeli. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-MAJ-F2023-Z6
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.12
Autorzy: Zbigniew Herbert
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 7.1 · maj 2025
Tekst A
MORS DICIT1:
[…]
Ale gdy przyjdzie dzień sądny,
Gdzie się nie skryje żadny,
Uźrzą2 mądrzy tego świata,
Iż dobra boska odpłata;
Chowali tu żywot swoj ciasno3,
Alić jich sirca nad słońce jasno4;
Jidą5 w niebieskie radości,
A nie w piekielne żałości.
Co nam pomogło odzienie6
Albo obłudne jimienie7,
Cośmy się w niem kochali,
A swe dusze za nie dali?
Przeminęło jak obłoki,
A my jidzim przez otwłoki8.
Przypisy i opis źródła
- Mors dicit (łac.) – Śmierć mówi.
- Uźrzą – ujrzą.
- Chowali tu żywot swoj ciasno – prowadzili tu (tj. na ziemi) surowy tryb życia.
- Alić jich sirca nad słońce jasno – i oto ich serca są jaśniejsze od słońca.
- Jidą – idą.
- Odzienie – tu: drogocenne ubranie.
- Obłudne jimienie – zwodnicze dobra materialne.
- A my jidzim przez otwłoki – a my
odejdziemy bez zwłoki.
Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią, [w:] […] poezja polska świecka, oprac. Stefan Vrtel-Wierczyński, Wrocław 1952.
Tekst B
Wiosna
Spieszmy się, spieszmy, niż nas czas nadgoni
I śmierć, której się dobra myśl nie schroni:
Ta niedyskretka tejże pchnięciem nogi
Otwiera chaty i królewskie progi.
Żyj w skok1, bo-ć zamknął do niezmiernej wrota
Nadzieje2 krótki kres dany żywota3;
Zarwij4, co możesz, dobrych dni pod miarą5,
Wnet będziesz bajką, nieboszczykiem, marą6.
Przypisy i opis źródła
- Mara – widzenie senne; duch zmarłego.
- W skok – szybko.
- Do niezmiernej […] nadzieje – do długotrwałej nadziei.
- Krótki kres dany żywota – szybki koniec życia.
- Zarwij – urwij, tj. skorzystaj.
- Pod miarą – z tych, które ci wymierzono.
Jan Andrzej Morsztyn, Wiosna, [w:] tegoż, Utwory zebrane, Warszawa 1971.
Wyjaśnij, czym się różni postawa życiowa zalecana w przytoczonym fragmencie Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią od postawy życiowej zalecanej w przytoczonym fragmencie wiersza Wiosna Jana Andrzeja Morsztyna. W odpowiedzi odwołaj się do każdego z tekstów.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Wspólny temat przemijania może prowadzić do różnych zaleceń. Pytanie dotyczy właśnie sposobu życia.
2. Gdzie szukać?
Zaznacz, co oba fragmenty radzą robić z dobrami doczesnymi i jak uzasadniają tę radę.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Ułóż porównanie: pierwszy tekst zaleca ___, ponieważ ___; drugi zaleca ___, ponieważ ___. Nazwij różnicę między tymi zaleceniami.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Postawa we fragmencie Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią to niezwracanie uwagi na dobra doczesne, ponieważ i tak przeminą, natomiast Jan Andrzej Morsztyn w wierszu Wiosna napisał, aby czerpać z życia pełnymi garściami, dopóki jest na to czas.
- Wiersz Wiosna nawołuje do cieszenia się życiem, dopóki je mamy, do korzystania z dóbr ziemskich. W Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią natomiast zaleca się żyć skromnie, aby zapewnić sobie życie w raju.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie różnicy między postawą życiową zalecaną w tekście 1. a postawą życiową zalecaną w tekście 2.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Uwaga. W uzasadnieniu zdający musi odnieść się do postawy życiowej.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
W Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią zaleca się dystans wobec przemijających dóbr oraz skromne, moralne życie przygotowujące do zbawienia. Perspektywa śmierci nadaje ziemskim przyjemnościom znaczenie drugorzędne.
Wiosna Morsztyna zachęca natomiast do korzystania z życia, póki jest na to czas. Różnica dotyczy więc zalecanej odpowiedzi na przemijanie: wyrzeczenia dla życia wiecznego albo czerpania z dostępnych dóbr doczesnych.
Na co uważać
Oba teksty mogą przypominać o przemijaniu; trzeba porównać wynikające z tego zalecenia życiowe.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wyjaśnienie różnicy między postawą życiową zalecaną w tekście 1. a postawą życiową zalecaną w tekście 2. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Uwaga. W uzasadnieniu zdający musi odnieść się do postawy życiowej.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-MAJ-F2023-Z7-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8 | PP:I.1.12
Epoki: średniowiecze
Utwory: Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią
Motywy: śmierć
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 7.2 · maj 2025
Tekst A
MORS DICIT1:
[…]
Ale gdy przyjdzie dzień sądny,
Gdzie się nie skryje żadny,
Uźrzą2 mądrzy tego świata,
Iż dobra boska odpłata;
Chowali tu żywot swoj ciasno3,
Alić jich sirca nad słońce jasno4;
Jidą5 w niebieskie radości,
A nie w piekielne żałości.
Co nam pomogło odzienie6
Albo obłudne jimienie7,
Cośmy się w niem kochali,
A swe dusze za nie dali?
Przeminęło jak obłoki,
A my jidzim przez otwłoki8.
Przypisy i opis źródła
- Mors dicit (łac.) – Śmierć mówi.
- Uźrzą – ujrzą.
- Chowali tu żywot swoj ciasno – prowadzili tu (tj. na ziemi) surowy tryb życia.
- Alić jich sirca nad słońce jasno – i oto ich serca są jaśniejsze od słońca.
- Jidą – idą.
- Odzienie – tu: drogocenne ubranie.
- Obłudne jimienie – zwodnicze dobra materialne.
- A my jidzim przez otwłoki – a my
odejdziemy bez zwłoki.
Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią, [w:] […] poezja polska świecka, oprac. Stefan Vrtel-Wierczyński, Wrocław 1952.
Tekst B
Wiosna
Spieszmy się, spieszmy, niż nas czas nadgoni
I śmierć, której się dobra myśl nie schroni:
Ta niedyskretka tejże pchnięciem nogi
Otwiera chaty i królewskie progi.
Żyj w skok1, bo-ć zamknął do niezmiernej wrota
Nadzieje2 krótki kres dany żywota3;
Zarwij4, co możesz, dobrych dni pod miarą5,
Wnet będziesz bajką, nieboszczykiem, marą6.
Przypisy i opis źródła
- Mara – widzenie senne; duch zmarłego.
- W skok – szybko.
- Do niezmiernej […] nadzieje – do długotrwałej nadziei.
- Krótki kres dany żywota – szybki koniec życia.
- Zarwij – urwij, tj. skorzystaj.
- Pod miarą – z tych, które ci wymierzono.
Jan Andrzej Morsztyn, Wiosna, [w:] tegoż, Utwory zebrane, Warszawa 1971.
Podaj nazwę epoki, w której powstała Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią, a następnie wykaż zgodność postawy zalecanej w przytoczonym fragmencie tego utworu ze światopoglądem rozpoznanej epoki. Nazwa epoki: … Zgodność postawy ze światopoglądem epoki: …
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Nazwa epoki i związek postawy z jej światopoglądem są dwiema częściami odpowiedzi.
2. Gdzie szukać?
Sprawdź, jaki cel życia uzasadnia zalecenia Śmierci oraz jak oceniane są dobra doczesne.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Po rozpoznaniu epoki wyjaśnij zależność: przekonanie o świecie → zalecany sposób życia. Sam motyw śmierci nie jest postawą.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nazwa epoki: średniowiecze
Przykładowe odpowiedzi Zgodność postawy ze światopoglądem epoki, np.:
- Postawa zalecana w utworze jest zgodna ze światopoglądem średniowiecza, ponieważ podstawą światopoglądu tej epoki było przekonanie, że człowiek powinien pamiętać o czekającej go śmierci.
- Średniowiecze zakładało całkowite oddanie się Bogu. Popularna była asceza polegająca na wyrzeczeniu się wszelkich dóbr i wygód życia, aby oddać się modlitwie i pielęgnować miłość do Boga. Taka postawa zaprezentowana jest w wypowiedzi Śmierci. Mówi ona o prowadzeniu surowego trybu życia, aby dostąpić zbawienia.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne podanie nazwy epoki oraz trafne wykazanie zgodności postawy zalecanej w tekście 1. ze światopoglądem tej epoki.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Uwagi.
1) Motyw tańca śmierci nie jest postawą.
2) Nie uznaje się dowodzenia opartego wyłącznie na odniesieniu do sztuki umierania.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Utwór powstał w średniowieczu. Ze światopoglądem tej epoki łączy go teocentryzm: ziemskie postępowanie ocenia się z perspektywy Boga, śmierci i zbawienia.
Zalecenie skromności oraz rezygnacji z przywiązania do dóbr doczesnych służy przygotowaniu do życia wiecznego. Właśnie tę postawę zestaw z teocentryczną hierarchią wartości; sama nazwa epoki nie wystarczy.
Na co uważać
Taniec śmierci jest motywem, nie postawą życiową. Nie zastępuj nim wyjaśnienia sposobu życia.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne podanie nazwy epoki oraz trafne wykazanie zgodności postawy zalecanej w tekście 1. ze światopoglądem tej epoki. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Uwagi. 1) Motyw tańca śmierci nie jest postawą. 2) Nie uznaje się dowodzenia opartego wyłącznie na odniesieniu do sztuki umierania.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-MAJ-F2023-Z7-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.1 | PP:I.1.7 | PP:I.1.8
Epoki: średniowiecze
Utwory: Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią
Motywy: śmierć
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 8.1 · maj 2025
Tekst A
Jan Kochanowski
Pieśń 14 (Księgi wtóre)
Wy, którzy Pospolitą Rzeczą1 władacie,
A ludzką sprawiedliwość2 w ręku trzymacie,
Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono3
I zwierzchności nad stadem Bożym zwierzono4,
Miejcie to przed oczyma zawżdy5 swojemi,
Żeście miejsce zasiedli Boże na ziemi,
Z którego macie nie tak swe własne rzeczy6
Jako wszytek ludzki mieć rodzaj na pieczy7. […]
Więc ja podobno8 z mniejszym niebezpieczeństwem
Grzeszę: bo sam sie tracę swym wszeteczeństwem9.
Przełożonych występki miasta zgubiły
I szerokie do gruntu carstwa10 zniszczyły.
Przypisy i opis źródła
- Carstwa – państwa.
- Pospolita Rzecz – państwo.
- Ludzka sprawiedliwość – tu: sprawiedliwość wobec ludzi.
- Poruczyć – powierzyć wykonanie czegoś komuś zaufanemu.
- Zwierzchności […] zwierzono – przekazano władzę.
- Zawżdy – zawsze.
- Rzeczy – sprawy.
- Mieć […] na pieczy – troszczyć się.
- Podobno – zapewne.
- Wszeteczeństwo – nieprzyzwoite, gorszące postępowanie.
Jan Kochanowski, Pieśń 14 (Księgi wtóre), [w:] tegoż, Pieśni, Wrocław 1997.
Podaj argumenty, którymi podmiot liryczny w przytoczonym fragmencie Pieśni 14 Jana Kochanowskiego przekonuje rządzących, że ich obowiązkiem jest zawsze mieć na względzie dobro społeczeństwa. Argument 1.: … Argument 2.: …
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Potrzebujesz dwóch różnych racji uzasadniających obowiązek rządzących wobec wspólnoty.
2. Gdzie szukać?
Sprawdź źródło ich władzy, powierzone zadanie i następstwa błędnego postępowania.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Wybierz dwie racje, a każdą połącz z troską o społeczeństwo. Nie przepisuj dwukrotnie tej samej powinności w innych słowach.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Argumenty, np.:
- Rządzący zastępują na ziemi Boga, a zatem tak jak Bóg troszczy się o ludzkość, tak oni powinni troszczyć się o dobro wspólnoty.
- Błędy rządzących prowadzą do upadku państwa.
- Rządzącym powierzono dbałość o sprawiedliwość wobec ludzi.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne podanie dwóch argumentów.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Wskaż dwa różne uzasadnienia obowiązków władcy. Pierwsze może dotyczyć powierzonej mu odpowiedzialności: zastępuje na ziemi Boga i ma strzec sprawiedliwości, dlatego nie powinien kierować się wyłącznie własną korzyścią.
Drugie może dotyczyć skutków: błędy rządzących szkodzą całej wspólnocie i mogą doprowadzić do upadku państwa. Dwie racje — odpowiedzialność oraz konsekwencje zaniedbań — bezpośrednio odpowiadają pytaniu o dobro społeczeństwa.
Na co uważać
Dwa przeformułowania tego samego obowiązku nie muszą stanowić dwóch odrębnych argumentów.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne podanie dwóch argumentów. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-MAJ-F2023-Z8-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.8
Epoki: renesans
Autorzy: Jan Kochanowski
Utwory: Pieśni
Motywy: społeczeństwo
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 8.2 · maj 2025
Tekst A
Jan Kochanowski
Pieśń 14 (Księgi wtóre)
Wy, którzy Pospolitą Rzeczą1 władacie,
A ludzką sprawiedliwość2 w ręku trzymacie,
Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono3
I zwierzchności nad stadem Bożym zwierzono4,
Miejcie to przed oczyma zawżdy5 swojemi,
Żeście miejsce zasiedli Boże na ziemi,
Z którego macie nie tak swe własne rzeczy6
Jako wszytek ludzki mieć rodzaj na pieczy7. […]
Więc ja podobno8 z mniejszym niebezpieczeństwem
Grzeszę: bo sam sie tracę swym wszeteczeństwem9.
Przełożonych występki miasta zgubiły
I szerokie do gruntu carstwa10 zniszczyły.
Przypisy i opis źródła
- Carstwa – państwa.
- Pospolita Rzecz – państwo.
- Ludzka sprawiedliwość – tu: sprawiedliwość wobec ludzi.
- Poruczyć – powierzyć wykonanie czegoś komuś zaufanemu.
- Zwierzchności […] zwierzono – przekazano władzę.
- Zawżdy – zawsze.
- Rzeczy – sprawy.
- Mieć […] na pieczy – troszczyć się.
- Podobno – zapewne.
- Wszeteczeństwo – nieprzyzwoite, gorszące postępowanie.
Jan Kochanowski, Pieśń 14 (Księgi wtóre), [w:] tegoż, Pieśni, Wrocław 1997.
Uzupełnij tabelę. Z przytoczonego fragmentu Pieśni 14 Jana Kochanowskiego wypisz przykład epitetu oraz podaj nazwę środka retorycznego, którego przykład zamieszczono w tabeli.
Nazwa środka retorycznego | Przykład |
|---|---|
epitet | … |
| … | Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono |
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Pierwszy wiersz tabeli wymaga przykładu, drugi — nazwy środka. Nie odwróć tych poleceń.
2. Gdzie szukać?
Poszukaj połączenia rzeczownika z określeniem, a w podanym wersie sprawdź, do kogo i jak zwraca się mówiący.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Przy epitecie wypisz wyraźne połączenie wyrazów. Drugą nazwę dobierz do budowy cytatu, nie do jego patriotycznego tematu.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nazwa środka retoryczny Przykład
- ludzką sprawiedliwość
- stadem Bożym epitet
- miejsce Boże
- przełożonych występki
- apostrofa / zwrot do adresata
- przenośnia/metafora Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono
- wtrącenie
- inwersja
Uwaga. Wystarczy podanie wyrazu określającego jako przykładu epitetu.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Jako epitet wypisz określenie wraz z rzeczownikiem, np. „ludzką sprawiedliwość” albo „stadem Bożym”. Takie połączenie pokazuje, który wyraz określa cechę lub przynależność nazwanego obiektu.
Przy zdaniu „Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono” możesz wpisać „apostrofa”, ponieważ mówiący zwraca się bezpośrednio do rządzących. Klucz dopuszcza także inne rzeczywiście obecne środki, m.in. metaforę opieki pasterskiej. Najczytelniejsze rozwiązanie to epitet i apostrofa.
Na co uważać
Uzupełnij oba wiersze. „Epitet” jest już podany — w tej części trzeba dostarczyć jego przykład.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-MAJ-F2023-Z8-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.4
Epoki: renesans
Autorzy: Jan Kochanowski
Utwory: Pieśni
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 9 · maj 2025
Tekst A
Dziady cz. III
P. ROLLISONOWA
Panie! litość – ja wdowa! Panie Senatorze!
Słyszałam, że zabili – czyż można, mój Boże!
Moje dziecko! – Ksiądz mówi, że on jeszcze żyje;
Ale go biją, Panie! ktoż dzieci tak bije! –
Jego zbito – zlituj się – po katowsku zbito.
[…]
Siadłam tam na rogu,
Pod murem – mury grube – przyłożyłam ucho –
Tam siedziałam od rana. – W północ, w mieście głucho,
Słucham – w północ, tam z muru – nie, nie zwodzę siebie:
Słyszałam go, słyszałam, jak Pan Bóg na niebie,
Ja głos jego słyszałam uszami własnemi –
Cichy, jakby spod ziemi, jak ze środka ziemi.
I mój słuch wszedł w głąb muru, daleko, głęboko;
Ach, dalej poszedł niźli najbystrzejsze oko.
Słyszałam, męczono go –
[…]
Niema owca pozna głos swojego jagnięcia
Śród najliczniejszej trzody – ach, to był głos taki! –
Ach, dobry Panie, żebyś słyszał raz głos taki,
Ty byś już nigdy w życiu spokojnie nie zasnął!
Przypisy i opis źródła
(płacze)
Adam Mickiewicz, Dziady drezdeńskie (część III), Wrocław 2012.
Tekst B
Stabat Mater1
Stała matka boleściwa – na rynku,
Przy swym martwym powieszonym synku.
Stała w świata przeraźliwej pustce
Polska matka w służącowskiej chustce.
Nie płakała i nic nie mówiła,
Zimne oczy w zimne zwłoki wbiła.
Wisiał martwy, z wszystkiego wyzuty,
Niemcy przedtem zabrali mu buty.
Będą w butach jej syna chodzili
Po tej ziemi, którą pohańbili.
Po tej ziemi, która umęczona
Stoi – patrzy – i milczy – jak ona.
Przypisy i opis źródła
- Stabat Mater (łac.) – Stała Matka.
[1942] Józef Wittlin, Stabat Mater, [w:] tegoż, Poezje, Warszawa 1978.
Rozstrzygnij, czy obraz matki w przytoczonym fragmencie Dziadów cz. III Adama Mickiewicza jest podobny do obrazu matki w przytoczonym fragmencie wiersza Stabat Mater Józefa Wittlina. W uzasadnieniu odpowiedzi sformułuj dwa argumenty – każdy w odniesieniu do obu tekstów.
Rozstrzygnięcie: … Argument 1.: … Argument 2.: …
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Każdy z dwóch argumentów ma porównywać obie matki. Sam wspólny motyw nie wystarczy.
2. Gdzie szukać?
Przyjrzyj się uczuciom, zachowaniu i wiedzy matek o losie synów.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Wybierz dwa kryteria i rozstrzygnięcie zgodne z wynikami. W obu argumentach wskaż szczegół z każdego utworu.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1) Rozstrzygnięcie: Jest podobny. Argumenty, np.:
- W obu fragmentach przedstawiona jest matka cierpiąca. Rollisonowa cierpi, ponieważ jej syn jest męczony, natomiast matka z wiersza Wittlina cierpi z powodu śmierci syna – w wierszu określa się ją jako „boleściwą”.
- W obu tekstach jest przedstawiona matka kochająca, o czym świadczy to, że obie matki starają się być jak najbliżej synów. Rollisonowa nasłuchuje pod murami, a matka z wiersza Wittlina stoi przy zwłokach syna. 2) Rozstrzygnięcie: Nie jest podobny. Argumenty, np.:
- Rollisonowa bardzo emocjonalnie opowiada o sytuacji katowanego syna oraz o swoim cierpieniu, zaś bohaterka wiersza Wittlina jest oniemiała z rozpaczy, nie okazuje emocji.
- Matka z Dziadów cz. III ma nadzieję, że jej syn żyje – ta z utworu Wittlina nie ma wątpliwości co do śmierci syna, a więc straciła nadzieję. 3) Rozstrzygnięcie: Częściowo jest podobny. Argument za, np.:
- Obie matki są ukazane jako cierpiące. Rollisonowa boleje nad losem syna, a matka z wiersza Stabat Mater cierpi z powodu straty dziecka. Argument przeciw, np.:
- Rollisonowa prezentuje czynną postawę – błaga Senatora o litość. Z kolei matka w wierszu Wittlina prezentuje postawę bierną – stoi zapatrzona w zwłoki syna.
Zasady oceniania
2 pkt – rozstrzygnięcie i sformułowanie dwóch poprawnych argumentów w odniesieniu do obu tekstów.
1 pkt – rozstrzygnięcie i sformułowanie jednego poprawnego argumentu w odniesieniu do obu tekstów.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Możesz odpowiedzieć „tak” i podać dwa podobieństwa: obie matki cierpią z powodu losu synów, a ich miłość wyraża pragnienie bliskości. Rollisonowa nasłuchuje pod więzieniem, matka u Wittlina trwa przy zwłokach dziecka.
Odpowiedź „nie” można oprzeć na dwóch różnicach: Rollisonowa działa i błaga o ratunek, podczas gdy druga matka milczy w rozpaczy; pierwsza żywi nadzieję na ocalenie syna, druga stoi wobec jego śmierci. Każdy argument zestawia oba utwory.
Dopuszczalne jest też „częściowo”: połącz jedno uzasadnione podobieństwo z jedną różnicą. Zadbaj o dwa samodzielne argumenty, a nie dwa przykłady potwierdzające tę samą cechę.
Na co uważać
Nie opisuj jednej matki w pierwszym argumencie, a drugiej w drugim — każdy argument ma być porównaniem.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – rozstrzygnięcie i sformułowanie dwóch poprawnych argumentów w odniesieniu do obu tekstów. 1 pkt – rozstrzygnięcie i sformułowanie jednego poprawnego argumentu w odniesieniu do obu tekstów. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-MAJ-F2023-Z9
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.12 | PP:I.1.13
Epoki: romantyzm
Autorzy: Adam Mickiewicz
Utwory: Dziady cz. III
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 10.1 · maj 2025
Spośród podanych postaci (A–D) z Wesela Stanisława Wyspiańskiego wybierz i zaznacz tę, której ukazuje się Rycerz.
A. Poeta.
B. Dziad.
C. Gospodarz.
D. Dziennikarz.
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Zjawa w Weselu wiąże się z wewnętrznym problemem konkretnego rozmówcy.
2. Gdzie szukać?
Przypomnij sobie sceny spotkań i wartości przeciwstawione postawie każdego weselnika.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Do każdej postaci przyporządkuj pamiętaną zjawę. Sprawdź, z czyim kryzysem koresponduje rycerski wzór, nie wybierając po samym imieniu.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
A
Zasady oceniania
1 pkt – poprawna odpowiedź.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Dlaczego tak, dlaczego nie?
| Wariant / rozstrzygnięcie | Uzasadnienie |
|---|---|
| A. Poeta — poprawna | Rycerz ukazuje się Poecie, konfrontując go z ideałem siły i czynu, którego brakuje dekadenckiej postawie. |
| B. Dziad — błędna | Dziadowi ukazuje się Upiór związany z pamięcią rabacji, nie Rycerz. |
| C. Gospodarz — błędna | Gospodarz spotyka Wernyhorę, który przynosi wezwanie do czynu i złoty róg. |
| D. Dziennikarz — błędna | Dziennikarz spotyka Stańczyka, związanego z rozrachunkiem politycznym. |
Na co uważać
Nie myl Rycerza z Wernyhorą tylko dlatego, że obie zjawy wiążą się z narodowym czynem.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawna odpowiedź. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-MAJ-F2023-Z10-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7
Epoki: Młoda Polska
Autorzy: Stanisław Wyspiański
Utwory: Wesele
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 10.2 · maj 2025
Wyjaśnij, czego symbolem jest Rycerz w Weselu Stanisława Wyspiańskiego.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Pytanie dotyczy sensu symbolu, nie tylko historycznej tożsamości widma.
2. Gdzie szukać?
Zestaw wartości reprezentowane przez Rycerza z postawą jego rozmówcy.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Nazwij ideę, którą zjawa przywołuje, i wyjaśnij znaczenie kontrastu. Sam udział historycznego wzoru w bitwie nie wyczerpuje symboliki.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Rycerz jest symbolem mocy, tzn. odwagi i wiary w zwycięstwo.
- Rycerz jest symbolem siły, potęgi i męstwa. Ma natchnąć Poetę do odrzucenia dekadenckich postaw oraz odpędzić poczucie słabości.
- Rycerz symbolizuje czasy świetności Polski, gdyż brał udział w słynnej bitwie pod Grunwaldem.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie, czego symbolem jest Rycerz w Weselu.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Rycerz symbolizuje siłę, odwagę, męstwo oraz wiarę w zwycięstwo. Jego historyczny wzór, Zawisza Czarny, przywołuje pamięć dawnej potęgi i rycerskiego etosu.
Znaczenie symbolu wyjaśnia spotkanie z Poetą: Rycerz przeciwstawia energię czynu bezsilności i dekadencji. Nie wystarczy rozpoznać zjawę; trzeba wskazać wartości, które uosabia i których brakuje jej rozmówcy.
Na co uważać
Sama informacja o Grunwaldzie jest kontekstem — dopowiedz, jaką ideę wyraża przywołana przeszłość.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wyjaśnienie, czego symbolem jest Rycerz w Weselu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-MAJ-F2023-Z10-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.5 | PP:I.1.7 | PP:I.1.8
Epoki: Młoda Polska
Autorzy: Stanisław Wyspiański
Utwory: Wesele
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 11 · maj 2025
Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego. Krzysztof Kamil Baczyński Ten czas Miła moja, kochana. Taki to mroczny czas. Ciemna noc, tak już dawno ciemna noc, a bez gwiazd, po której drzew upiory wydarte ziemi – drżą. Smutne nieba nad nami jak krzyż złamanych rąk. Głowy dudnią po ziemi, noce schodzą do dnia, dni do nocy odchodzą, nie łodzie – trumny rodzą, w świat grobami odchodzą, odchodzi czas we snach. A serca – tak ich mało, a usta – tyle ich. My sami – tacy mali, krok jeszcze – przejdziem w mit. My sami – takie chmurki u skrzyżowania dróg, gdzie armaty stuleci i krzyż, a na nim Bóg. 10 września 1942 r. Krzysztof Kamil Baczyński, Ten czas, [w:] tegoż, Wybór poezji, Wrocław 1989. W kontekście przytoczonego fragmentu wiersza Ten czas Krzysztofa Kamila Baczyńskiego wyjaśnij sens sformułowania przejdziem w mit.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Znaczenie formuły ustal w kontekście wojennego świata wiersza, nie mitu antycznego.
2. Gdzie szukać?
Sprawdź obrazy śmierci i sposób przedstawienia zbiorowego „my”. Co może pozostać po ludziach?
3. Jak zbudować odpowiedź?
Połącz los pokolenia ze znaczeniem przejścia w opowieść lub pamięć. Nie ogranicz się do zastąpienia słowa „mit” synonimem.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Sformułowanie przejdziem w mit oznacza, że osoba mówiąca w wierszu ma świadomość tego, że jest uczestnikiem ważnych zdarzeń o znaczeniu historycznym, które nigdy nie zostaną zapomniane.
- Ten fragment wiersza można interpretować jako wyraz bezradności człowieka wobec okrucieństwa dziejów. Walczący przestaną istnieć, zginą, staną się fantazją/iluzją/opowieścią.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu sformułowania.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
W wojennym świecie wiersza życie jest kruche, a człowiek doświadcza własnej małości wobec historii. Sformułowanie „przejdziem w mit” zapowiada przejście z realnego istnienia do pamięci i opowieści o ginącym pokoleniu.
Można podkreślić świadomość uczestnictwa w wydarzeniach, które zostaną zapamiętane, albo bezradność ludzi, którzy przestaną żyć i pozostaną już tylko opowieścią. W obu ujęciach sens wynika z obrazów śmierci, wojny i zagrożenia obecnych w wierszu.
Na co uważać
Mit nie oznacza tu po prostu starożytnej historii o bogach ani dowodu, że wojna jest fikcją.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu sformułowania. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-MAJ-F2023-Z11
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.5 | PP:I.1.8
Autorzy: Krzysztof Kamil Baczyński
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 12 · maj 2025
Materiał graficzny — powiększ po otwarciu
Zapoznaj się z poniższą okładką książki Rok 1984 George’a Orwella. www.nikol-verlag.de Na okładce książki za pomocą różnych elementów graficznych przedstawiono interpretację powieści George’a Orwella. Wybierz dwa elementy graficzne i wyjaśnij ich sens w kontekście problematyki utworu Rok 1984.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Plakat lub okładka przedstawia interpretację powieści. Potrzebujesz dwóch szczegółów i ich znaczeń.
2. Gdzie szukać?
Przyjrzyj się oku, postaci człowieka i otaczającym ją elementom. Zestaw ich proporcje z warunkami życia w Oceanii.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Dla każdego wybranego szczegółu zapisz: widzę ___; oznacza to ___, ponieważ w powieści ___. Sprawdź, czy oba odczytania są odrębne.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Oko przedstawione na plakacie to oko Wielkiego Brata, który cały czas inwigilował mieszkańców, nie mogli więc czuć się wolni, nie mogli uciec od terroru.
- Kolor czerwony może być symbolem zła (czewień to kolor komunizmu), a powieść Rok 1984 to projekcja życia w reżimie totalitarnym.
- Skontrastowanie ogromnego oka z małą postacią człowieka może symbolizować Smitha uwięzionego w Oceanii i bezsilnego – tak jak w powieści był nieustannie kontrolowany przez system totalitarny, przed którym nie udało mu się ani ukryć, ani którego nie udało mu się pokonać.
- Drut kolczasty okalający człowieka – symbol ograniczenia wolności jednostki w państwie totalitarnym.
- Człowiek pozbawiony twarzy, bez konkretnych cech indywidualnych, symbolizuje mieszkańców Oceanii, którzy nie mają prawa głosu, muszą podporządkować się Partii.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu dwóch elementów graficznych w kontekście problematyki powieści Rok 1984.
1 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu jednego elementu graficznego w kontekście problematyki powieści Rok 1984.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Wybierz dwa wyraźne elementy i każdemu przypisz sens powieściowy. Ogromne oko można powiązać z Wielkim Bratem i nieustanną inwigilacją, która odbiera mieszkańcom Oceanii prywatność.
Drut kolczasty oznacza uwięzienie i ograniczenie wolności jednostki. Alternatywnie kontrast małego człowieka z ogromnym okiem pokazuje bezsilność wobec systemu, a brak indywidualnych cech postaci — podporządkowanie jednostki Partii. Każdy opis uzupełnij odniesieniem do totalitaryzmu w powieści.
Na co uważać
Nie poprzestawaj na nazwaniu kolorów i kształtów. Trzeba zinterpretować dwa elementy w kontekście Roku 1984.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu dwóch elementów graficznych w kontekście problematyki powieści Rok 1984. 1 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu jednego elementu graficznego w kontekście problematyki powieści Rok 1984. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-MAJ-F2023-Z12
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8 | PP:I.2.5
Epoki: literatura po 1945
Autorzy: George Orwell
Utwory: Rok 1984
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich | I.2 Odbiór tekstów kultury
Zadanie 13 · maj 2025
Tekst A
Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego. Sławomir Mrożek Tango
AKT III
[…]
EUGENIA:
Pomóż mi. (Eleonora machinalnie podaje jej rękę. Eugenia
ELEONORA:
Niechże mama nie dziwaczy, przecież dzisiaj dzień ślubu. Chce mama wszystko zepsuć przez jakąś śmierć?
STOMIL:
Jaka śmierć, co za śmierć?! Nigdy nie brałem tego pod uwagę... ARTUR (do siebie): Śmierć? Dobra myśl...
EUGENIUSZ:
To szaleństwo, Eugenio, bądź rozsądna, kto to widział umierać?!
ALA:
Babciu, przecież to nienormalne!
EUGENIA:
Nie rozumiem was. Jesteście tacy inteligentni, a jak tylko człowiek chce zrobić coś tak zwyczajnego jak zgon, to wszyscy się dziwią. Co za ludzie! (kładzie się
ELEONORA:
Widzicie? Zróbcie coś... Może ona naprawdę...
EUGENIUSZ:
Geńka, dosyć tych ekstrawagancji! Co za umieranie! Tego nigdy nie było w naszej rodzinie! […]
ARTUR:
Śmierć... wspaniała forma.
STOMIL:
Tylko trochę nieżyciowa. […]
ARTUR:
Dziękuję, babciu, ja ten pomysł wykorzystam. STOMIL (chowając lusterko): E, głupstwo. Najważniejsze, żeby nie nosić krępującej odzieży.
ELEONORA:
Mamo, spróbuj jeszcze raz!
ARTUR:
Umarła! A jednak to dziwne. Była taka niepoważna...
Przypisy i opis źródła
wchodzi na katafalk) na wznak, splata ręce na piersi)
Eugenia umiera.
Sławomir Mrożek, Tango, Warszawa 2023.
Wyjaśnij, na czym polega groteskowy charakter sytuacji przedstawionej w przytoczonym fragmencie Tanga Sławomira Mrożka. Odpowiedź zilustruj przykładem z tego fragmentu.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Groteska powstaje ze zderzenia nieprzystających tonów i zachowań. Wskaż, co zostaje połączone.
2. Gdzie szukać?
Porównaj wagę śmierci babci z reakcjami domowników i sposobem zapowiedzi wydarzenia.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Podaj przykład i objaśnij nieadekwatność. Samo stwierdzenie, że scena jest dziwna albo zabawna, nie pokazuje mechanizmu.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Groteskowy charakter sceny polega na nieadekwatności zachowania bohaterów do sytuacji. Babcia zapowiada swoją śmierć, wchodzi na katafalk i umiera, a domownicy w podniosłej sytuacji zarzucają jej niestosowność zachowania.
- Groteskowość polega na absurdalności zachowania babci i domowników. Babcia ogłasza, że umiera i rzeczywiście to robi, chociaż śmierć nie przychodzi na zawołanie. Z kolei domownicy próbują wpłynąć na babcię, by nie umierała – tak jakby człowiek mógł swobodnie przerwać ten proces.
- Groteskowy charakter polega na tym, że wypowiedzi Artura nie pasują do poważnej i smutnej sytuacji, jaką jest śmierć bliskiej osoby. Artur używa pozytywnych określeń w odniesieniu do śmierci babci, np. „dobra myśl”.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega groteskowy charakter sytuacji przedstawionej w przytoczonym fragmencie Tanga ORAZ zilustrowanie odpowiedzi trafnym przykładem z tego fragmentu.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Groteska łączy powagę śmierci z absurdalnym, nieadekwatnym zachowaniem. Eugenia zapowiada własną śmierć i układa się na katafalku, jakby odejście mogło być zaplanowaną czynnością podlegającą woli.
Domownicy reagują w sposób nieprzystający do śmierci bliskiej osoby, próbując wpływać na jej decyzję lub oceniając ją według doraźnych potrzeb; Artur mówi nawet o „dobrej myśli”. Zestawienie tragicznej sytuacji z takimi reakcjami tworzy groteskę.
Na co uważać
Samo stwierdzenie, że scena jest dziwna lub śmieszna, nie wyjaśnia połączenia sprzecznych tonów.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega groteskowy charakter sytuacji przedstawionej w przytoczonym fragmencie Tanga ORAZ zilustrowanie odpowiedzi trafnym przykładem z tego fragmentu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-MAJ-F2023-Z13
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.6 | PP:I.1.7 | PP:I.1.8
Epoki: literatura po 1945
Autorzy: Sławomir Mrożek
Utwory: Tango
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 14 · maj 2025
Tekst A
Zbigniew Herbert
Stary Prometeusz
Pisze pamiętniki. Próbuje w nich wyjaśnić miejsce bohatera w systemie konieczności,
pogodzić sprzeczne ze sobą pojęcie bytu i losu.
Ogień buzuje wesoło na kominku, w kuchni krząta się żona – egzaltowana dziewczyna,
która nie mogła urodzić mu syna, ale pociesza się, że i tak przejdzie do historii.
Przygotowanie do kolacji, na którą ma przyjść miejscowy proboszcz i aptekarz, najbliższy
teraz przyjaciel Prometeusza.
Ogień buzuje na kominku. Na ścianie wypchany orzeł i list dziękczynny tyrana Kaukazu,
któremu dzięki wynalazkowi Prometeusza udało się spalić zbuntowane miasto.
Prometeusz śmieje się cicho. Jest to teraz jedyny sposób wyrażenia niezgody na świat.
Przypisy i opis źródła
[Pierwodruk 1973] Zbigniew Herbert, Stary Prometeusz, [w:] tegoż, Wybór poezji, Wrocław 2019.
Czy postawa starego Prometeusza przedstawiona w utworze Zbigniewa Herberta jest zgodna z mitologicznym pierwowzorem? W uzasadnieniu odpowiedzi odwołaj się do przytoczonego utworu oraz do mitu o Prometeuszu z Mitologii Jana Parandowskiego.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Wybierz kryterium porównania postaw: motywację, sposób działania albo stosunek do świata.
2. Gdzie szukać?
W micie sprawdź, co bohater robi dla ludzi; w wierszu — jak reaguje po latach i co pozostaje z dawnej postawy.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Uzasadnij ocenę na tej samej płaszczyźnie w obu źródłach. Podobieństwo jednego aspektu nie musi oznaczać identyczności całych postaci.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1) Jest zgodna. Uzasadnienie, np.:
- Tak, ponieważ w micie Prometeusz, aby wyrazić niezgodę na świat i na cierpienie, które przeżywają jego ukochani ludzie, wykrada z Olimpu ogień. Prometeusz z wiersza Herberta również wykazuje niezgodę na świat, którą ze względu na swój wiek wyraża tylko poprzez cichy śmiech. 2) Nie jest zgodna. Uzasadnienie, np.:
- Bohater Herberta to zwykły bezsilny człowiek, który nie walczy. Natomiast mityczny Prometeusz buntował się, przeciwstawiał boskim rozkazom.
- Mitologiczny Prometeusz sprzeciwia się Zeusowi i jest gotowy na poświęcenie oraz na cierpienie w imię idei, a Prometeusz Herberta jest konformistą, przyjmuje bierną postawę, prowadzi spokojne życie – jego postawa nie jest zatem zgodna z pierwowzorem.
Zasady oceniania
2 pkt – rozstrzygnięcie ORAZ trafne uzasadnienie w odniesieniu do utworu Stary Prometeusz i mitu o Prometeuszu.
1 pkt – poprawne określenie postawy starego Prometeusza z utworu Zbigniewa Herberta.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Odpowiedź „tak” można oprzeć na trwaniu sprzeciwu: mityczny Prometeusz kradnie ogień w obronie ludzi, a stary Prometeusz Herberta zachowuje niezgodę na świat, wyrażaną już tylko cichym śmiechem.
Odpowiedź „nie” można uzasadnić zmianą sposobu życia: aktywny buntownik gotowy cierpieć za ludzi zostaje zestawiony z bohaterem spokojnym, bezsilnym i wycofanym. Wybierz kryterium — trwałość sprzeciwu albo aktywność działania — i odnieś je do obu postaci.
Na co uważać
Nie oceniaj zgodności wyłącznie na podstawie wspólnego imienia. Potrzebne są konkretne postawy z wiersza i mitu.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – rozstrzygnięcie ORAZ trafne uzasadnienie w odniesieniu do utworu Stary Prometeusz i mitu o Prometeuszu. 1 pkt – poprawne określenie postawy starego Prometeusza z utworu Zbigniewa Herberta. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-MAJ-F2023-Z14
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8 | PP:I.1.12
Autorzy: Zbigniew Herbert
Utwory: Mitologia
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 15.1 · maj 2025
Napisz wypracowanie na poniższy temat.
- W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie. Przedstaw również swoje zdanie i je uzasadnij.
- W rozważaniach przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich oraz do wybranych kontekstów (np. historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego).
- Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na liście lektur z tego arkusza (poniżej).
- Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.
Temat 1. Źródło nadziei w czasach trudnych dla człowieka.
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na liście lektur z tego arkusza (poniżej)
- innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki
- wybranych kontekstów.
Lista lektur z tego arkusza
Lista właściwa dla tego arkusza, także gdy obejmuje wcześniejsze wymagania. W instrukcji zastąpiono odsyłacze do stron PDF odsyłaczem do tej listy. Aktualność zadania jest oznaczona osobno w informacjach o zadaniu.
Lista lektur obowiązkowych (zgodna z podstawą programową z 2024 r.), do których można się odwołać w wypracowaniu
Zakres podstawowy
- Biblia, w tym fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana
- Jan Parandowski, Mitologia, cz. I Grecja
- Homer, Iliada (fragmenty)
- Sofokles, Antygona
- Lament świętokrzyski (fragmenty)
- Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty)
- Pieśń o Rolandzie (fragmenty)
- William Szekspir, Makbet
- Molier, Skąpiec
- Ignacy Krasicki, wybrana satyra
- Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym Romantyczność, Dziady cz. III
- Bolesław Prus, Lalka
- Henryk Sienkiewicz, Potop (fragmenty)
- Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara
- Stanisław Wyspiański, Wesele
- Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (fragmenty)
- Stefan Żeromski, Przedwiośnie
- Witold Gombrowicz, Ferdydurke (fragmenty)
- Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu
- Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat (fragmenty)
- Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem
- Albert Camus, Dżuma
- George Orwell, Rok 1984
- Sławomir Mrożek, Tango
- Marek Nowakowski, Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii)
- Andrzej Stasiuk, Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie)
- Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach)
- Ryszard Kapuściński, Podróże z Herodotem (fragmenty)
Ponadto z zakresu szkoły podstawowej
- Ignacy Krasicki, bajki
- Adam Mickiewicz, Dziady cz. II, Pan Tadeusz (księgi: I, II, IV, X, XI, XII)
- Aleksander Fredro, Zemsta
- Juliusz Słowacki, Balladyna
Zakres rozszerzony
- Homer, Odyseja (fragmenty)
- Dante Alighieri, Boska Komedia (fragmenty)
- Jan Kochanowski, Treny (jako cykl poetycki)
- William Szekspir, Hamlet
- Juliusz Słowacki, Kordian
- realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honoré de Balzac, Ojciec Goriot lub Charles Dickens, Klub Pickwicka, lub Mikołaj Gogol, Martwe dusze, lub Gustaw Flaubert, Pani Bovary)
- Franz Kafka, Proces (fragmenty)
- Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata
- Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy
- Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe
- Tadeusz Konwicki, Mała Apokalipsa
- Janusz Głowacki, Antygona w Nowym Jorku
- Sławomir Mrożek, wybrane opowiadanie
- wybrany esej Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Zbigniewa Herberta
Inne lektury obowiązkowe (zgodne z podstawą programową z 2018 r.), do których również można się odwołać w wypracowaniu
Zakres podstawowy
- Legenda o św. Aleksym (fragmenty)
- Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu (fragmenty)
- Gall Anonim, Kronika polska (fragmenty)
- Jan Kochanowski, Odprawa posłów greckich
- Piotr Skarga, Kazania sejmowe (fragmenty)
- Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki (fragmenty)
- William Szekspir, Romeo i Julia
- Adam Mickiewicz, Konrad Wallenrod
- Zygmunt Krasiński, Nie-Boska Komedia
- Bolesław Prus, Z legend dawnego Egiptu
- Eliza Orzeszkowa, Gloria victis
- Stefan Żeromski, Rozdzióbią nas kruki, wrony…
- Tadeusz Borowski, Ludzie, którzy szli
- Józef Mackiewicz, Droga donikąd (fragmenty)
- Marek Nowakowski, Raport o stanie wojennym (wybrane opowiadanie)
- Jacek Dukaj, Katedra (z tomu W kraju niewiernych)
- Antoni Libera, Madame
Ponadto z zakresu szkoły podstawowej
- Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz
Zakres rozszerzony
- Arystoteles, Poetyka, Retoryka (fragmenty)
- Platon, Państwo (fragmenty)
- Arystofanes, Chmury
- Wergiliusz, Eneida (fragmenty)
- św. Augustyn, Wyznania (fragmenty)
- św. Tomasz z Akwinu, Summa teologiczna (fragmenty)
- François Rabelais, Gargantua i Pantagruel (fragmenty)
- Michel de Montaigne, Próby (fragmenty)
- Juliusz Słowacki, Lilla Weneda
- Stanisław Wyspiański, Noc listopadowa
- Jorge Luis Borges, wybrane opowiadanie
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Temat pyta o źródło nadziei, więc nie wystarczy opisać samego cierpienia bohatera.
2. Gdzie szukać?
Przypomnij sobie utwory, w których człowiek mimo kryzysu nadal działa lub widzi możliwość poprawy. Co go podtrzymuje?
3. Jak zbudować odpowiedź?
Sformułuj własne stanowisko, dobierz dwa uzasadnienia z utworów i kontekst wyjaśniający mechanizm nadziei. Po każdym przykładzie dopisz wniosek.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nie ma jednej wzorcowej odpowiedzi. Ocenie podlega samodzielna realizacja tematu zgodna z poleceniem i kryteriami CKE.
Zasady oceniania
Wypracowanie ocenia się zgodnie z kryteriami CKE dla tego arkusza: spełnienie formalnych warunków polecenia, kompetencje literackie i kulturowe, kompozycja wypowiedzi oraz język. Pełne zasady znajdują się w zakładce Ocenianie wypracowań i pod podanym adresem PDF. Tematy są alternatywami: w egzaminie wybiera się jeden. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 1.
1. Rozumienie pojęć: a) źródło – przyczyna/inspiracja (coś lub ktoś) b) nadzieja – oczekiwanie/życzenie, że spełni się coś pożądanego c) czasy trudne − okres, gdy dzieje się coś nieprzyjemnego, niełatwego, dramatycznego, wymagającego wysiłku − okres rozumiany w wymiarze jednostkowym/zbiorowym (np. dzieciństwo, młodość, dorosłość, starość, czas podróży, czas bycia z kimś w relacji) albo historycznym (np. epoka, wydarzenie) d) człowiek − każda postać literacka (a w przypadku kontekstów – również np. filmowa), w tym postacie, które nie są ludźmi − jednostka ALBO zbiorowość (grupa ludzi) / bohater zbiorowy / ludzkość (wymiar uniwersalny).
2. Zdający może zrealizować temat w dowolny sposób. Jeżeli wypowiedź zdającego jest zgodna z tematem i z warunkami zadania, pracę należy oceniać.
3. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający: a) omówił nadzieję w czasach trudnych dla człowieka
ORAZ
b) praca zawiera opinię albo uzasadnienie.
4. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) omówił źródło nadziei dla człowieka
ORAZ
b) określił czasy trudne dla człowieka.
5. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji omówił: a) nadzieję w czasach trudnych dla człowieka
ALBO
b) źródło nadziei dla człowieka.
6. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Możliwa teza: nadzieję w trudnym czasie podtrzymują więzi z ludźmi, działanie i wiara w wartości wykraczające poza aktualną klęskę. Wskaż, z czego wynika nadzieja i jak zmienia postępowanie bohaterów.
W Dżumie solidarność i praca Rieux oraz ochotników pozwalają przeciwstawiać się epidemii mimo cierpienia. Nadzieja nie jest pewnością sukcesu, lecz gotowością ratowania drugiego człowieka. Kontekst etyczny pomaga wyjaśnić sens działania bez gwarancji zwycięstwa.
W Dziadach części III widzenie księdza Piotra nadaje cierpieniu narodu perspektywę przyszłego odrodzenia. Kontekst mesjanizmu objaśnia religijne źródło tej nadziei. Porównaj nadzieję opartą na solidarności z nadzieją wynikającą z wiary, a w zakończeniu wskaż ich wpływ na wytrwałość.
Jak zbudować całą pracę
Powyższy plan jest propozycją redakcyjną, nie jedyną poprawną interpretacją ani gotowym wypracowaniem. We wstępie określ problem i stanowisko. W rozwinięciu połącz każdy argument z konkretną sytuacją z utworu, objaśnij jej znaczenie dla tezy i wykorzystaj kontekst. W zakończeniu porównaj wnioski z argumentów i odpowiedz na temat. Sprawdź zgodność wybranej lektury z listą obowiązującą w tym arkuszu.
Na co uważać
Nie utożsamiaj nadziei z przekonaniem, że cierpienie samo w sobie zawsze jest dobre.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
Przygotuj co najmniej 300 wyrazów, własne stanowisko, argumentację, wymaganą w tym arkuszu lekturę obowiązkową, inny utwór i funkcjonalnie wykorzystane konteksty. Przykłady muszą uzasadniać tezę, a nie tylko streszczać fabułę. Oceniane są też kompozycja i język; szczegółowe kryteria CKE są w osobnej sekcji odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-MAJ-F2023-W1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:III.1.1 | PP:III.1.6 | PP:III.2.5 | PP:III.2.9 | PP:III.2.10 | PP:I.1.14
Motywy: społeczeństwo | praca | wiara
Umiejętności: Argumentacja | Interpretacja | Kompozycja wypowiedzi
Zadanie 15.2 · maj 2025
Napisz wypracowanie na poniższy temat.
- W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie. Przedstaw również swoje zdanie i je uzasadnij.
- W rozważaniach przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich oraz do wybranych kontekstów (np. historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego).
- Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na liście lektur z tego arkusza (poniżej).
- Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.
Temat 2. Jak błędna ocena sytuacji wpływa na życie człowieka?
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na liście lektur z tego arkusza (poniżej)
- innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki
- wybranych kontekstów.
Lista lektur z tego arkusza
Lista właściwa dla tego arkusza, także gdy obejmuje wcześniejsze wymagania. W instrukcji zastąpiono odsyłacze do stron PDF odsyłaczem do tej listy. Aktualność zadania jest oznaczona osobno w informacjach o zadaniu.
Lista lektur obowiązkowych (zgodna z podstawą programową z 2024 r.), do których można się odwołać w wypracowaniu
Zakres podstawowy
- Biblia, w tym fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana
- Jan Parandowski, Mitologia, cz. I Grecja
- Homer, Iliada (fragmenty)
- Sofokles, Antygona
- Lament świętokrzyski (fragmenty)
- Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty)
- Pieśń o Rolandzie (fragmenty)
- William Szekspir, Makbet
- Molier, Skąpiec
- Ignacy Krasicki, wybrana satyra
- Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym Romantyczność, Dziady cz. III
- Bolesław Prus, Lalka
- Henryk Sienkiewicz, Potop (fragmenty)
- Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara
- Stanisław Wyspiański, Wesele
- Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (fragmenty)
- Stefan Żeromski, Przedwiośnie
- Witold Gombrowicz, Ferdydurke (fragmenty)
- Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu
- Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat (fragmenty)
- Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem
- Albert Camus, Dżuma
- George Orwell, Rok 1984
- Sławomir Mrożek, Tango
- Marek Nowakowski, Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii)
- Andrzej Stasiuk, Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie)
- Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach)
- Ryszard Kapuściński, Podróże z Herodotem (fragmenty)
Ponadto z zakresu szkoły podstawowej
- Ignacy Krasicki, bajki
- Adam Mickiewicz, Dziady cz. II, Pan Tadeusz (księgi: I, II, IV, X, XI, XII)
- Aleksander Fredro, Zemsta
- Juliusz Słowacki, Balladyna
Zakres rozszerzony
- Homer, Odyseja (fragmenty)
- Dante Alighieri, Boska Komedia (fragmenty)
- Jan Kochanowski, Treny (jako cykl poetycki)
- William Szekspir, Hamlet
- Juliusz Słowacki, Kordian
- realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honoré de Balzac, Ojciec Goriot lub Charles Dickens, Klub Pickwicka, lub Mikołaj Gogol, Martwe dusze, lub Gustaw Flaubert, Pani Bovary)
- Franz Kafka, Proces (fragmenty)
- Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata
- Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy
- Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe
- Tadeusz Konwicki, Mała Apokalipsa
- Janusz Głowacki, Antygona w Nowym Jorku
- Sławomir Mrożek, wybrane opowiadanie
- wybrany esej Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Zbigniewa Herberta
Inne lektury obowiązkowe (zgodne z podstawą programową z 2018 r.), do których również można się odwołać w wypracowaniu
Zakres podstawowy
- Legenda o św. Aleksym (fragmenty)
- Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu (fragmenty)
- Gall Anonim, Kronika polska (fragmenty)
- Jan Kochanowski, Odprawa posłów greckich
- Piotr Skarga, Kazania sejmowe (fragmenty)
- Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki (fragmenty)
- William Szekspir, Romeo i Julia
- Adam Mickiewicz, Konrad Wallenrod
- Zygmunt Krasiński, Nie-Boska Komedia
- Bolesław Prus, Z legend dawnego Egiptu
- Eliza Orzeszkowa, Gloria victis
- Stefan Żeromski, Rozdzióbią nas kruki, wrony…
- Tadeusz Borowski, Ludzie, którzy szli
- Józef Mackiewicz, Droga donikąd (fragmenty)
- Marek Nowakowski, Raport o stanie wojennym (wybrane opowiadanie)
- Jacek Dukaj, Katedra (z tomu W kraju niewiernych)
- Antoni Libera, Madame
Ponadto z zakresu szkoły podstawowej
- Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz
Zakres rozszerzony
- Arystoteles, Poetyka, Retoryka (fragmenty)
- Platon, Państwo (fragmenty)
- Arystofanes, Chmury
- Wergiliusz, Eneida (fragmenty)
- św. Augustyn, Wyznania (fragmenty)
- św. Tomasz z Akwinu, Summa teologiczna (fragmenty)
- François Rabelais, Gargantua i Pantagruel (fragmenty)
- Michel de Montaigne, Próby (fragmenty)
- Juliusz Słowacki, Lilla Weneda
- Stanisław Wyspiański, Noc listopadowa
- Jorge Luis Borges, wybrane opowiadanie
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Pokaż związek błędnego rozpoznania z decyzją i jej skutkami. Nie opisuj dowolnego nieszczęścia.
2. Gdzie szukać?
Przypomnij sobie bohatera mylącego pragnienia lub własne przekonania z rzeczywistością. Jak to sprawdza doświadczenie?
3. Jak zbudować odpowiedź?
Zbuduj dwa argumenty według ciągu: ocena → wybór → konsekwencje. Porównaj źródła błędu i wykorzystaj kontekst do ich objaśnienia.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nie ma jednej wzorcowej odpowiedzi. Ocenie podlega samodzielna realizacja tematu zgodna z poleceniem i kryteriami CKE.
Zasady oceniania
Wypracowanie ocenia się zgodnie z kryteriami CKE dla tego arkusza: spełnienie formalnych warunków polecenia, kompetencje literackie i kulturowe, kompozycja wypowiedzi oraz język. Pełne zasady znajdują się w zakładce Ocenianie wypracowań i pod podanym adresem PDF. Tematy są alternatywami: w egzaminie wybiera się jeden. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 2.
1. Rozumienie pojęć: a) sytuacja − wydarzenie − warunki/okoliczności − stan rzeczy b) błędna ocena sytuacji − niewłaściwy osąd dotyczący rzeczywistości − fałszywe przekonanie c) wpływać, np. − powodować nabranie określonych cech − wpływać na kogoś, czyjeś zachowanie, postawę, sposób pojmowania czegoś − zmieniać kogoś, czyjeś zachowanie, postawę, sposób pojmowania czegoś d) jak wpływa – efekt wpływania – sposób/proces wpływania e) człowiek/osoba − każda postać literacka (a w przypadku kontekstów – również np. filmowa), w tym postacie, które nie są ludźmi − jednostka ALBO zbiorowość (grupa ludzi) / bohater zbiorowy / ludzkość (wymiar uniwersalny).
2. Zdający może zrealizować temat w dowolny sposób. Jeżeli wypowiedź zdającego jest zgodna z tematem i z warunkami zadania, pracę należy oceniać.
3. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli: a) w pracy zdający odniósł się do błędnej oceny sytuacji
ORAZ
b) praca zawiera opinię albo uzasadnienie.
4. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji omówił: a) błędną ocenę sytuacji
ORAZ
b) wpływ błędnej oceny sytuacji na życie człowieka.
5. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji omówił: a) błędną ocenę sytuacji
ALBO
b) wpływ błędnej oceny sytuacji na życie człowieka.
6. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Możliwa teza: błędna ocena sytuacji prowadzi do decyzji sprzecznych z rzeczywistymi potrzebami i może mieć skutki także dla innych ludzi. Prześledź ciąg: przekonanie, wybór, konsekwencje, ewentualne rozpoznanie błędu.
W Lalce Wokulski idealizuje Izabelę i interpretuje jej zachowanie przez własne pragnienia. Podporządkowuje temu działania i doznaje rozczarowania, kiedy dostrzega rozbieżność między wyobrażeniem a rzeczywistością. Kontekst romantycznego modelu miłości wyjaśnia mechanizm idealizacji.
W Antygonie Kreon utożsamia własną wolę z dobrem państwa i lekceważy ostrzeżenia. Spóźniona zmiana decyzji nie zapobiega katastrofie rodzinnej. Porównanie pokazuje, że błąd poznawczy wzmacniany uczuciem lub pychą może zniszczyć zarówno życie osobiste, jak i relacje społeczne.
Jak zbudować całą pracę
Powyższy plan jest propozycją redakcyjną, nie jedyną poprawną interpretacją ani gotowym wypracowaniem. We wstępie określ problem i stanowisko. W rozwinięciu połącz każdy argument z konkretną sytuacją z utworu, objaśnij jej znaczenie dla tezy i wykorzystaj kontekst. W zakończeniu porównaj wnioski z argumentów i odpowiedz na temat. Sprawdź zgodność wybranej lektury z listą obowiązującą w tym arkuszu.
Na co uważać
Nie omawiaj dowolnych nieszczęść bohaterów. Wykaż związek skutków z konkretną błędną oceną.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
Przygotuj co najmniej 300 wyrazów, własne stanowisko, argumentację, wymaganą w tym arkuszu lekturę obowiązkową, inny utwór i funkcjonalnie wykorzystane konteksty. Przykłady muszą uzasadniać tezę, a nie tylko streszczać fabułę. Oceniane są też kompozycja i język; szczegółowe kryteria CKE są w osobnej sekcji odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-MAJ-F2023-W2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:III.1.1 | PP:III.1.6 | PP:III.2.5 | PP:III.2.9 | PP:III.2.10 | PP:I.1.14
Motywy: społeczeństwo | praca | wiara
Umiejętności: Argumentacja | Interpretacja | Kompozycja wypowiedzi
Zadanie 1 · sierpień 2025
Tekst A
Iwona Jazukiewicz
Pasja jako istotny wymiar doświadczania pracy
Kluczem do pracy wykonywanej z pasją jest poczucie sensu tego, co się robi. Ten sens wynika z połączenia myśli, działania i rezultatu tego działania. Kiedy robimy coś, co jest dla nas znaczące, „wkładając w to całego siebie, swoje serce i swój umysł, to chcemy robić to coraz lepiej. Rozwijamy i udoskonalamy, poszukujemy i odkrywamy” – napisał psycholog Jacek Walkiewicz, który podkreśla, że pasja rodzi profesjonalizm.
Psycholog Mihály Csíkszentmihályi uważa, że sensu nie należy „tylko” szukać, lecz sens należy nadawać – nadawać wartość wykonywanej czynności. Podstawą jest więc poczucie sensu indywidualnego, co nie wyklucza sensu w szerszym, społecznym wymiarze. Można więc wykonywać pracę społecznie poważaną i wysoko uposażaną, a być nią znudzonym; można też wykonywać pracę, stojąc w fabryce przy taśmie produkcyjnej, powielając te same czynności przez wiele godzin – i być szczęśliwym. Radość z wykonywanej pracy jest wszakże związana z umiejętnością nadawania wartości tej pracy. Stąd można wskazać, że pasja nie czyni pracy łatwą, lekką i przyjemną, lecz – wartościową i radosną poprzez doświadczenie jej sensowności. Fenomen pasji wyraża się między innymi w tym specyficznym współwystępowaniu zamiłowania i entuzjazmu z wysiłkiem i trudem; radości z poczuciem celowości i sensowności.
Nie brakuje postaci, których praca z pasją przerodziła się w życie z pasją. Simona Kossak miała być czwartym Kossakiem i kontynuować rodzinną tradycję malarstwa po pradziadku Juliuszu, dziadku Wojciechu i ojcu Jerzym. Chciała działać artystycznie, jak wszyscy w jej rodzinie. Zdawała do szkoły teatralnej, na polonistykę, a nawet na historię sztuki, żeby być bliżej tego świata. To jednak nie był jej świat. Wybrała własną, niezależną drogę. Zamieniła krakowską Kossakówkę na leśniczówkę Dziedzinka bez prądu, w środku Puszczy Białowieskiej. Rozmawiała ze zwierzętami, mieszkała z dzikiem, przyjaźniła się z sarnami. Z wykształcenia była biologiem i została profesorem nauk leśnych, a w życiu – naukowcem i pasjonatem. Zapisała rewolucyjną kartę w rozwoju zoopsychologii, ale też – swojej rodziny.
Pasja wymaga aktywności i zaangażowania, nie rozwija się w stanie bierności człowieka. Praca jest więc doskonałą przestrzenią do rozwijania pasji, jeśli człowiek doświadcza pracy jako wartości, która angażuje i daje poczucie zadowolenia. Pasja więc nie jest czymś, co się w pracy „przydarza”, ponieważ wymaga świadomego zaangażowania osoby: znajdowania celowości, pokonywania trudów, koncentracji i przeżywania wykonywanych czynności, umiejętności cieszenia się z bezpośrednich doświadczeń.
Ignatiana”, t. 20, nr 2 (2017), www.apcz.umk.pl
Przypisy i opis źródła
Na podstawie: Iwona Jazukiewicz, Pasja jako istotny wymiar doświadczania pracy, „Studia Paedagogica
Tekst B
Cal Newport
[Postawa pasjonata a postawa rzemieślnika]
Nie lubię postawy pasjonata z dwóch powodów. Po pierwsze, jeśli myślimy tylko o tym, co może dać nam praca, z nadzwyczajną ostrością widzimy wszystkie jej wady, co wprawia nas w stan permanentnego niezadowolenia. Dotyczy to zwłaszcza najniższych stanowisk, które z definicji nie wiążą się z samodzielnością i z realizowaniem ambitnych projektów – na to dopiero przyjdzie czas. Kiedy wkraczamy na rynek pracy z postawą pasjonata, nudne zadania, które otrzymujemy, albo irytująca biurokracja korporacyjna stają się dla nas nie do zniesienia.
Po drugie, i jeszcze ważniejsze, ostatecznej odpowiedzi na pytania, które nurtują pasjonata: „Kim jestem?” i „Co naprawdę kocham?”, nie da się udzielić. Gdy pytamy sami siebie: „Czy taki naprawdę jestem?” i „Czy to właśnie kocham?”, rzadko możemy odpowiedzieć jednoznacznie: „tak” albo „nie”. Postawa pasjonata jest więc nieomal gwarancją wiecznego niezadowolenia i zagubienia.
Co innego – postawa rzemieślnika. Rzemieślnik wie dokładnie, co ma robić, pasjonat natomiast gubi się w dżungli niejasnych pytań, na które nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Jak skonstatowałem1 po swojej rozmowie z Jordanem Tice’em2, w postawie rzemieślnika jest coś wyzwalającego. To znaczy: możemy przestać zastanawiać się nad sobą i nad tym, czy nasza praca jest dla nas właściwa; wystarczy zakasać rękawy, żeby nauczyć się ją dobrze wykonywać. Nikt nie da nam na tacy wspaniałej kariery zawodowej, musimy na nią sami zapracować – co nie jest wcale łatwe. Można zazdrościć jasności życiowego celu takim wykonawcom jak Jordan Tice, ale nie powinniśmy jedynie zazdrościć rzemieślnikowi jego postawy: powinniśmy ją naśladować. Nie trzeba pytać, czy praca, którą wykonujemy, jest zgodna z naszą życiową pasją, lecz należy starać się osiągnąć taką biegłość w tej pracy, aby wszyscy to zauważyli. To znaczy: bez względu na to, jak zarabia się na życie, powinniśmy traktować swoją pracę tak, jak traktuje ją prawdziwy fachowiec.
Kiedy zacząłem pisać o postawie rzemieślnika na swoim blogu, jeden z czytelników napisał: Tice jest gotów całymi dniami ćwiczyć na gitarze i nie zależy mu na uznaniu, ponieważ robi to, co jest i co od dawna było jego pasją. Po prostu znalazł już pracę, która jest dla niego stworzona.
Słyszałem tę tezę tyle razy, że nadałem jej nawet specjalną nazwę: „argument z istniejącej pasji”. Wyraża on myśl, że postawa rzemieślnika jest dobra tylko dla tych, którzy już wcześniej pasjonowali się swoją pracą, a więc nie może być rozwiązaniem alternatywnym dla postawy pasjonata.
Nie zgadzam się z tym. Po pierwsze, nie jest prawdą, że tacy wykonawcy jak Jordan Tice wiedzą z całą pewnością, że znaleźli swoje powołanie. Jeśli poznacie bliżej ludzi sceny lub estrady, zwłaszcza tych, którzy dopiero zaczynają karierę, od razu zauważycie, że wcale nie mają oni pewności, czy wybrali właściwy zawód. Jordan też nie wie, czy jego przyjaciele nie wybrali lepiej i czy jego osiągnięcia wytrzymają porównanie z ich sukcesami.
Po drugie – i jest to podstawowa sprawa – nie interesuje mnie, dlaczego wykonawcy przyjmują postawę rzemieślnika. Jak już wspomniałem, działają według innych zasad niż zwykli śmiertelnicy, więc ich doświadczenia trudno uogólniać. O Jordanie opowiedziałem po to, abyście zobaczyli, jak postawa rzemieślnika wygląda w praktyce. Inaczej mówiąc: nie jest ważne, dlaczego Jordan przyjął tę postawę, ale – jak ją realizuje. Odrzucam więc „argument z istniejącej pasji”, bo jest to stawianie wozu przed koniem. To dzięki postawie rzemieślnika praca staje się naszą pasją, a nie – odwrotnie.
Przypisy i opis źródła
- Skonstatować – stwierdzić.
- Jordan Tice – amerykański gitarzysta i wokalista.
Na podstawie: Cal Newport, Moja praca, moja pasja. Zadbaj o udane życie zawodowe, tłum. Władysław Jeżewski, Warszawa 2021.
Podaj dwa warunki, które – zgodnie z tekstem Iwony Jazukiewicz – muszą być spełnione, żeby praca stała się wartościowa dla pracownika.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Wybierz dwa odrębne warunki wykonywania pracy, wskazane przez Jazukiewicz.
2. Gdzie szukać?
Zaznacz fragmenty o sposobie działania i osobistym stosunku człowieka do pracy.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Zapisz dokładnie dwa różne warunki. Nie dodawaj niepewnych propozycji ani dwóch parafraz tego samego pojęcia.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- poczucie sensowności wykonywanych obowiązków
- umiejętność nadawania sensu swojej pracy / swoim działaniom
- przekonanie o celowości wykonywanych zadań
- wykonywanie zadań z zaangażowaniem
- czerpanie radości z wykonywanych zadań
- pasjonowanie się pracą / wykonywanie pracy z pasją
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne podanie dwóch warunków.
1 pkt – poprawne podanie jednego warunku.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Uwaga. Jeżeli zdający wymieni więcej niż dwa warunki, a wśród nich pojawi się odpowiedź błędna, to za rozwiązanie zadania otrzyma 0 pkt.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Wybierz dwa odrębne warunki wskazane przez Jazukiewicz, np. dostrzeganie sensu pracy i wykonywanie jej z zaangażowaniem. Pierwszy dotyczy rozumienia celu, drugi — sposobu działania.
Można też wskazać radość lub pasję. Nie zapisuj jednak kilku parafraz tego samego warunku, np. sensowności i przekonania o celowości, jako dwóch niezależnych odpowiedzi. Podaj dokładnie tyle elementów, ile wymaga polecenie.
Na co uważać
Dodanie kolejnych niepewnych warunków może zaszkodzić: w tym zadaniu klucz przewiduje utratę punktów, jeśli nadmiarowa odpowiedź jest błędna.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – poprawne podanie dwóch warunków. 1 pkt – poprawne podanie jednego warunku. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Uwaga. Jeżeli zdający wymieni więcej niż dwa warunki, a wśród nich pojawi się odpowiedź błędna, to za rozwiązanie zadania otrzyma 0 pkt.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-SIERPIEN-F2023-Z1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.2.1 | PP:I.2.3
Autorzy: Iwona Jazukiewicz | Cal Newport
Motywy: praca
Umiejętności: I.2 Odbiór tekstów kultury
Zadanie 2 · sierpień 2025
Tekst A
Iwona Jazukiewicz
Pasja jako istotny wymiar doświadczania pracy
Kluczem do pracy wykonywanej z pasją jest poczucie sensu tego, co się robi. Ten sens wynika z połączenia myśli, działania i rezultatu tego działania. Kiedy robimy coś, co jest dla nas znaczące, „wkładając w to całego siebie, swoje serce i swój umysł, to chcemy robić to coraz lepiej. Rozwijamy i udoskonalamy, poszukujemy i odkrywamy” – napisał psycholog Jacek Walkiewicz, który podkreśla, że pasja rodzi profesjonalizm.
Psycholog Mihály Csíkszentmihályi uważa, że sensu nie należy „tylko” szukać, lecz sens należy nadawać – nadawać wartość wykonywanej czynności. Podstawą jest więc poczucie sensu indywidualnego, co nie wyklucza sensu w szerszym, społecznym wymiarze. Można więc wykonywać pracę społecznie poważaną i wysoko uposażaną, a być nią znudzonym; można też wykonywać pracę, stojąc w fabryce przy taśmie produkcyjnej, powielając te same czynności przez wiele godzin – i być szczęśliwym. Radość z wykonywanej pracy jest wszakże związana z umiejętnością nadawania wartości tej pracy. Stąd można wskazać, że pasja nie czyni pracy łatwą, lekką i przyjemną, lecz – wartościową i radosną poprzez doświadczenie jej sensowności. Fenomen pasji wyraża się między innymi w tym specyficznym współwystępowaniu zamiłowania i entuzjazmu z wysiłkiem i trudem; radości z poczuciem celowości i sensowności.
Nie brakuje postaci, których praca z pasją przerodziła się w życie z pasją. Simona Kossak miała być czwartym Kossakiem i kontynuować rodzinną tradycję malarstwa po pradziadku Juliuszu, dziadku Wojciechu i ojcu Jerzym. Chciała działać artystycznie, jak wszyscy w jej rodzinie. Zdawała do szkoły teatralnej, na polonistykę, a nawet na historię sztuki, żeby być bliżej tego świata. To jednak nie był jej świat. Wybrała własną, niezależną drogę. Zamieniła krakowską Kossakówkę na leśniczówkę Dziedzinka bez prądu, w środku Puszczy Białowieskiej. Rozmawiała ze zwierzętami, mieszkała z dzikiem, przyjaźniła się z sarnami. Z wykształcenia była biologiem i została profesorem nauk leśnych, a w życiu – naukowcem i pasjonatem. Zapisała rewolucyjną kartę w rozwoju zoopsychologii, ale też – swojej rodziny.
Pasja wymaga aktywności i zaangażowania, nie rozwija się w stanie bierności człowieka. Praca jest więc doskonałą przestrzenią do rozwijania pasji, jeśli człowiek doświadcza pracy jako wartości, która angażuje i daje poczucie zadowolenia. Pasja więc nie jest czymś, co się w pracy „przydarza”, ponieważ wymaga świadomego zaangażowania osoby: znajdowania celowości, pokonywania trudów, koncentracji i przeżywania wykonywanych czynności, umiejętności cieszenia się z bezpośrednich doświadczeń.
Ignatiana”, t. 20, nr 2 (2017), www.apcz.umk.pl
Przypisy i opis źródła
Na podstawie: Iwona Jazukiewicz, Pasja jako istotny wymiar doświadczania pracy, „Studia Paedagogica
Tekst B
Cal Newport
[Postawa pasjonata a postawa rzemieślnika]
Nie lubię postawy pasjonata z dwóch powodów. Po pierwsze, jeśli myślimy tylko o tym, co może dać nam praca, z nadzwyczajną ostrością widzimy wszystkie jej wady, co wprawia nas w stan permanentnego niezadowolenia. Dotyczy to zwłaszcza najniższych stanowisk, które z definicji nie wiążą się z samodzielnością i z realizowaniem ambitnych projektów – na to dopiero przyjdzie czas. Kiedy wkraczamy na rynek pracy z postawą pasjonata, nudne zadania, które otrzymujemy, albo irytująca biurokracja korporacyjna stają się dla nas nie do zniesienia.
Po drugie, i jeszcze ważniejsze, ostatecznej odpowiedzi na pytania, które nurtują pasjonata: „Kim jestem?” i „Co naprawdę kocham?”, nie da się udzielić. Gdy pytamy sami siebie: „Czy taki naprawdę jestem?” i „Czy to właśnie kocham?”, rzadko możemy odpowiedzieć jednoznacznie: „tak” albo „nie”. Postawa pasjonata jest więc nieomal gwarancją wiecznego niezadowolenia i zagubienia.
Co innego – postawa rzemieślnika. Rzemieślnik wie dokładnie, co ma robić, pasjonat natomiast gubi się w dżungli niejasnych pytań, na które nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Jak skonstatowałem1 po swojej rozmowie z Jordanem Tice’em2, w postawie rzemieślnika jest coś wyzwalającego. To znaczy: możemy przestać zastanawiać się nad sobą i nad tym, czy nasza praca jest dla nas właściwa; wystarczy zakasać rękawy, żeby nauczyć się ją dobrze wykonywać. Nikt nie da nam na tacy wspaniałej kariery zawodowej, musimy na nią sami zapracować – co nie jest wcale łatwe. Można zazdrościć jasności życiowego celu takim wykonawcom jak Jordan Tice, ale nie powinniśmy jedynie zazdrościć rzemieślnikowi jego postawy: powinniśmy ją naśladować. Nie trzeba pytać, czy praca, którą wykonujemy, jest zgodna z naszą życiową pasją, lecz należy starać się osiągnąć taką biegłość w tej pracy, aby wszyscy to zauważyli. To znaczy: bez względu na to, jak zarabia się na życie, powinniśmy traktować swoją pracę tak, jak traktuje ją prawdziwy fachowiec.
Kiedy zacząłem pisać o postawie rzemieślnika na swoim blogu, jeden z czytelników napisał: Tice jest gotów całymi dniami ćwiczyć na gitarze i nie zależy mu na uznaniu, ponieważ robi to, co jest i co od dawna było jego pasją. Po prostu znalazł już pracę, która jest dla niego stworzona.
Słyszałem tę tezę tyle razy, że nadałem jej nawet specjalną nazwę: „argument z istniejącej pasji”. Wyraża on myśl, że postawa rzemieślnika jest dobra tylko dla tych, którzy już wcześniej pasjonowali się swoją pracą, a więc nie może być rozwiązaniem alternatywnym dla postawy pasjonata.
Nie zgadzam się z tym. Po pierwsze, nie jest prawdą, że tacy wykonawcy jak Jordan Tice wiedzą z całą pewnością, że znaleźli swoje powołanie. Jeśli poznacie bliżej ludzi sceny lub estrady, zwłaszcza tych, którzy dopiero zaczynają karierę, od razu zauważycie, że wcale nie mają oni pewności, czy wybrali właściwy zawód. Jordan też nie wie, czy jego przyjaciele nie wybrali lepiej i czy jego osiągnięcia wytrzymają porównanie z ich sukcesami.
Po drugie – i jest to podstawowa sprawa – nie interesuje mnie, dlaczego wykonawcy przyjmują postawę rzemieślnika. Jak już wspomniałem, działają według innych zasad niż zwykli śmiertelnicy, więc ich doświadczenia trudno uogólniać. O Jordanie opowiedziałem po to, abyście zobaczyli, jak postawa rzemieślnika wygląda w praktyce. Inaczej mówiąc: nie jest ważne, dlaczego Jordan przyjął tę postawę, ale – jak ją realizuje. Odrzucam więc „argument z istniejącej pasji”, bo jest to stawianie wozu przed koniem. To dzięki postawie rzemieślnika praca staje się naszą pasją, a nie – odwrotnie.
Przypisy i opis źródła
- Skonstatować – stwierdzić.
- Jordan Tice – amerykański gitarzysta i wokalista.
Na podstawie: Cal Newport, Moja praca, moja pasja. Zadbaj o udane życie zawodowe, tłum. Władysław Jeżewski, Warszawa 2021.
Czy myśl z tekstu Iwony Jazukiewicz, że pasja rodzi profesjonalizm, znajduje potwierdzenie w tekście Cala Newporta? Uzasadnij odpowiedź.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Sprawdź kierunek zależności między pasją a profesjonalizmem, nie samą obecność obu pojęć.
2. Gdzie szukać?
Porównaj, od czego każdy autor proponuje zaczynać drogę zawodową.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Odtwórz oba łańcuchy zależności i dopiero rozstrzygnij zgodność. Nie utożsamiaj lubienia pracy z wysoką jakością jej wykonywania.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Nie, ponieważ Cal Newport uważa, że najlepszą drogą do profesjonalizmu jest postawa rzemieślnika.
- Nie. Newport uważa, że profesjonalizm bierze się nie z pasji, lecz z biegłości w wykonywaniu swojej pracy.
- Nie. Iwona Jazukiewicz wskazuje, że pasja prowadzi do profesjonalizmu, który jest powodem do radości i zadowolenia. Natomiast Cal Newport dowodzi, że pasja to rodzaj powołania, które skutkuje niepokojem lub niezadowoleniem.
Zasady oceniania
1 pkt – rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie na podstawie tekstu 2.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo niepełna lub brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Porównaj kierunek zależności. Jazukiewicz traktuje pasję jako czynnik prowadzący do profesjonalizmu, natomiast Newport eksponuje doskonalenie umiejętności i postawę rzemieślnika.
Odpowiedz „nie”: według Newporta biegłość i wartość dobrze wykonywanej pracy mogą dopiero wytworzyć satysfakcję oraz pasję. Samo poszukiwanie idealnego powołania bywa źródłem frustracji, a nie gwarancją fachowości.
Na co uważać
Nie utożsamiaj profesjonalizmu z samym lubieniem pracy; pytanie dotyczy tego, skąd bierze się wysoki poziom jej wykonywania.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie na podstawie tekstu 2. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo niepełna lub brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-SIERPIEN-F2023-Z2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.2.1 | PP:I.2.3
Autorzy: Iwona Jazukiewicz | Cal Newport
Umiejętności: I.2 Odbiór tekstów kultury
Zadanie 3 · sierpień 2025
Tekst A
Iwona Jazukiewicz
Pasja jako istotny wymiar doświadczania pracy
Kluczem do pracy wykonywanej z pasją jest poczucie sensu tego, co się robi. Ten sens wynika z połączenia myśli, działania i rezultatu tego działania. Kiedy robimy coś, co jest dla nas znaczące, „wkładając w to całego siebie, swoje serce i swój umysł, to chcemy robić to coraz lepiej. Rozwijamy i udoskonalamy, poszukujemy i odkrywamy” – napisał psycholog Jacek Walkiewicz, który podkreśla, że pasja rodzi profesjonalizm.
Psycholog Mihály Csíkszentmihályi uważa, że sensu nie należy „tylko” szukać, lecz sens należy nadawać – nadawać wartość wykonywanej czynności. Podstawą jest więc poczucie sensu indywidualnego, co nie wyklucza sensu w szerszym, społecznym wymiarze. Można więc wykonywać pracę społecznie poważaną i wysoko uposażaną, a być nią znudzonym; można też wykonywać pracę, stojąc w fabryce przy taśmie produkcyjnej, powielając te same czynności przez wiele godzin – i być szczęśliwym. Radość z wykonywanej pracy jest wszakże związana z umiejętnością nadawania wartości tej pracy. Stąd można wskazać, że pasja nie czyni pracy łatwą, lekką i przyjemną, lecz – wartościową i radosną poprzez doświadczenie jej sensowności. Fenomen pasji wyraża się między innymi w tym specyficznym współwystępowaniu zamiłowania i entuzjazmu z wysiłkiem i trudem; radości z poczuciem celowości i sensowności.
Nie brakuje postaci, których praca z pasją przerodziła się w życie z pasją. Simona Kossak miała być czwartym Kossakiem i kontynuować rodzinną tradycję malarstwa po pradziadku Juliuszu, dziadku Wojciechu i ojcu Jerzym. Chciała działać artystycznie, jak wszyscy w jej rodzinie. Zdawała do szkoły teatralnej, na polonistykę, a nawet na historię sztuki, żeby być bliżej tego świata. To jednak nie był jej świat. Wybrała własną, niezależną drogę. Zamieniła krakowską Kossakówkę na leśniczówkę Dziedzinka bez prądu, w środku Puszczy Białowieskiej. Rozmawiała ze zwierzętami, mieszkała z dzikiem, przyjaźniła się z sarnami. Z wykształcenia była biologiem i została profesorem nauk leśnych, a w życiu – naukowcem i pasjonatem. Zapisała rewolucyjną kartę w rozwoju zoopsychologii, ale też – swojej rodziny.
Pasja wymaga aktywności i zaangażowania, nie rozwija się w stanie bierności człowieka. Praca jest więc doskonałą przestrzenią do rozwijania pasji, jeśli człowiek doświadcza pracy jako wartości, która angażuje i daje poczucie zadowolenia. Pasja więc nie jest czymś, co się w pracy „przydarza”, ponieważ wymaga świadomego zaangażowania osoby: znajdowania celowości, pokonywania trudów, koncentracji i przeżywania wykonywanych czynności, umiejętności cieszenia się z bezpośrednich doświadczeń.
Ignatiana”, t. 20, nr 2 (2017), www.apcz.umk.pl
Przypisy i opis źródła
Na podstawie: Iwona Jazukiewicz, Pasja jako istotny wymiar doświadczania pracy, „Studia Paedagogica
Tekst B
Cal Newport
[Postawa pasjonata a postawa rzemieślnika]
Nie lubię postawy pasjonata z dwóch powodów. Po pierwsze, jeśli myślimy tylko o tym, co może dać nam praca, z nadzwyczajną ostrością widzimy wszystkie jej wady, co wprawia nas w stan permanentnego niezadowolenia. Dotyczy to zwłaszcza najniższych stanowisk, które z definicji nie wiążą się z samodzielnością i z realizowaniem ambitnych projektów – na to dopiero przyjdzie czas. Kiedy wkraczamy na rynek pracy z postawą pasjonata, nudne zadania, które otrzymujemy, albo irytująca biurokracja korporacyjna stają się dla nas nie do zniesienia.
Po drugie, i jeszcze ważniejsze, ostatecznej odpowiedzi na pytania, które nurtują pasjonata: „Kim jestem?” i „Co naprawdę kocham?”, nie da się udzielić. Gdy pytamy sami siebie: „Czy taki naprawdę jestem?” i „Czy to właśnie kocham?”, rzadko możemy odpowiedzieć jednoznacznie: „tak” albo „nie”. Postawa pasjonata jest więc nieomal gwarancją wiecznego niezadowolenia i zagubienia.
Co innego – postawa rzemieślnika. Rzemieślnik wie dokładnie, co ma robić, pasjonat natomiast gubi się w dżungli niejasnych pytań, na które nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Jak skonstatowałem1 po swojej rozmowie z Jordanem Tice’em2, w postawie rzemieślnika jest coś wyzwalającego. To znaczy: możemy przestać zastanawiać się nad sobą i nad tym, czy nasza praca jest dla nas właściwa; wystarczy zakasać rękawy, żeby nauczyć się ją dobrze wykonywać. Nikt nie da nam na tacy wspaniałej kariery zawodowej, musimy na nią sami zapracować – co nie jest wcale łatwe. Można zazdrościć jasności życiowego celu takim wykonawcom jak Jordan Tice, ale nie powinniśmy jedynie zazdrościć rzemieślnikowi jego postawy: powinniśmy ją naśladować. Nie trzeba pytać, czy praca, którą wykonujemy, jest zgodna z naszą życiową pasją, lecz należy starać się osiągnąć taką biegłość w tej pracy, aby wszyscy to zauważyli. To znaczy: bez względu na to, jak zarabia się na życie, powinniśmy traktować swoją pracę tak, jak traktuje ją prawdziwy fachowiec.
Kiedy zacząłem pisać o postawie rzemieślnika na swoim blogu, jeden z czytelników napisał: Tice jest gotów całymi dniami ćwiczyć na gitarze i nie zależy mu na uznaniu, ponieważ robi to, co jest i co od dawna było jego pasją. Po prostu znalazł już pracę, która jest dla niego stworzona.
Słyszałem tę tezę tyle razy, że nadałem jej nawet specjalną nazwę: „argument z istniejącej pasji”. Wyraża on myśl, że postawa rzemieślnika jest dobra tylko dla tych, którzy już wcześniej pasjonowali się swoją pracą, a więc nie może być rozwiązaniem alternatywnym dla postawy pasjonata.
Nie zgadzam się z tym. Po pierwsze, nie jest prawdą, że tacy wykonawcy jak Jordan Tice wiedzą z całą pewnością, że znaleźli swoje powołanie. Jeśli poznacie bliżej ludzi sceny lub estrady, zwłaszcza tych, którzy dopiero zaczynają karierę, od razu zauważycie, że wcale nie mają oni pewności, czy wybrali właściwy zawód. Jordan też nie wie, czy jego przyjaciele nie wybrali lepiej i czy jego osiągnięcia wytrzymają porównanie z ich sukcesami.
Po drugie – i jest to podstawowa sprawa – nie interesuje mnie, dlaczego wykonawcy przyjmują postawę rzemieślnika. Jak już wspomniałem, działają według innych zasad niż zwykli śmiertelnicy, więc ich doświadczenia trudno uogólniać. O Jordanie opowiedziałem po to, abyście zobaczyli, jak postawa rzemieślnika wygląda w praktyce. Inaczej mówiąc: nie jest ważne, dlaczego Jordan przyjął tę postawę, ale – jak ją realizuje. Odrzucam więc „argument z istniejącej pasji”, bo jest to stawianie wozu przed koniem. To dzięki postawie rzemieślnika praca staje się naszą pasją, a nie – odwrotnie.
Przypisy i opis źródła
- Skonstatować – stwierdzić.
- Jordan Tice – amerykański gitarzysta i wokalista.
Na podstawie: Cal Newport, Moja praca, moja pasja. Zadbaj o udane życie zawodowe, tłum. Władysław Jeżewski, Warszawa 2021.
Wykaż, że postawa Simony Kossak, przedstawiona w tekście Iwony Jazukiewicz, przypomina zarówno postawę pasjonata, jak i postawę rzemieślnika w znaczeniach użytych przez Cala Newporta. W odpowiedzi odwołaj się do obu tekstów.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Stosuj znaczenia pasjonata i rzemieślnika przyjęte przez Newporta, nie potoczne skojarzenia.
2. Gdzie szukać?
W biografii Kossak oddziel szukanie własnego zajęcia od sposobu rozwijania kompetencji.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Do każdej definicji dopasuj konkretny etap lub działanie. Wyjaśnij związek, zamiast jedynie nazwać bohaterkę pasjonatką.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Postawa pasjonata u Simony Kossak przejawiała się długim poszukiwaniem własnej drogi zawodowej, co przypomina zagubienie, o którym pisze Cal Newport. Natomiast postawa rzemieślnika w historii Simony Kossak ujawniła się tym, że krok po kroku pracowała na swoją karierą naukową.
- Podejmowanie różnych kierunków studiów przez Simonę Kossak przypomina poszukiwanie własnej drogi życiowej przez pasjonata, natomiast stopniowe robienie kariery naukowej przypomina pracę rzemieślnika, który z czasem staje się profesjonalistą.
- Według tekstu Newporta pasjonat poszukuje swojej drogi zawodowej. Z kolei rzemieślnik koncentruje się na jak najlepszym wykonywaniu swojej pracy. Simona Kossak długo zadawała sobie pytania, kim powinna zostać. W końcu wybrała życie w leśniczówce, ze zwierzętami. Skoro została profesorem nauk leśnych, to znaczy, że zapracowała na swoją karierę.
- Simona Kossak próbowała różnych możliwości samorealizacji, ale nie była z nich zadowolona, więc poszukiwała dalej. Jest to zgodne z poglądem Cala Newporta, że nie zawsze można być pasjonatem i człowiekiem szczęśliwym. Można też zauważyć, że doskonałość w wykonywaniu pracy przez Simonę Kossak, a zatem bycie rzemieślnikiem, jest efektem dobrze wykonywanej przez nią pracy przyrodnika.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne wykazanie na podstawie obu tekstów, że postawa Simony Kossak przypomina postawę pasjonata ORAZ postawę rzemieślnika.
1 pkt – poprawne wykazanie na podstawie obu tekstów, że postawa Simony Kossak przypomina postawę pasjonata ALBO poprawne wykazanie na podstawie obu tekstów, że postawa Simony Kossak przypomina postawę rzemieślnika.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Zastosuj znaczenia dwóch postaw przyjęte przez Newporta. Długie poszukiwanie przez Simonę Kossak własnej drogi przypomina pasjonata pytającego, co powinien robić, aby się spełnić.
Z kolei konsekwentna praca naukowa i rozwój kompetencji, które doprowadziły ją do profesury, odpowiadają postawie rzemieślnika. W tym ujęciu liczy się to, jaką wartość człowiek wnosi dzięki dobrze wykonywanej pracy.
Połącz więc dwie różne części biografii z dwiema definicjami z drugiego tekstu. Nie wystarczy nazwać Kossak pasjonatką zwierząt w potocznym sensie.
Na co uważać
Oba człony odpowiedzi powinny zestawiać przykład z pierwszego tekstu z pojęciem z drugiego.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – poprawne wykazanie na podstawie obu tekstów, że postawa Simony Kossak przypomina postawę pasjonata ORAZ postawę rzemieślnika. 1 pkt – poprawne wykazanie na podstawie obu tekstów, że postawa Simony Kossak przypomina postawę pasjonata ALBO poprawne wykazanie na podstawie obu tekstów, że postawa Simony Kossak przypomina postawę rzemieślnika. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-SIERPIEN-F2023-Z3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.2.1 | PP:I.2.3
Autorzy: Iwona Jazukiewicz | Cal Newport
Umiejętności: I.2 Odbiór tekstów kultury