Tekst A
MORS DICIT1:
[…]
Ale gdy przyjdzie dzień sądny,
Gdzie się nie skryje żadny,
Uźrzą2 mądrzy tego świata,
Iż dobra boska odpłata;
Chowali tu żywot swoj ciasno3,
Alić jich sirca nad słońce jasno4;
Jidą5 w niebieskie radości,
A nie w piekielne żałości.
Co nam pomogło odzienie6
Albo obłudne jimienie7,
Cośmy się w niem kochali,
A swe dusze za nie dali?
Przeminęło jak obłoki,
A my jidzim przez otwłoki8.
Przypisy i opis źródła
- Mors dicit (łac.) – Śmierć mówi.
- Uźrzą – ujrzą.
- Chowali tu żywot swoj ciasno – prowadzili tu (tj. na ziemi) surowy tryb życia.
- Alić jich sirca nad słońce jasno – i oto ich serca są jaśniejsze od słońca.
- Jidą – idą.
- Odzienie – tu: drogocenne ubranie.
- Obłudne jimienie – zwodnicze dobra materialne.
- A my jidzim przez otwłoki – a my
odejdziemy bez zwłoki.
Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią, [w:] […] poezja polska świecka, oprac. Stefan Vrtel-Wierczyński, Wrocław 1952.
Tekst B
Wiosna
Spieszmy się, spieszmy, niż nas czas nadgoni
I śmierć, której się dobra myśl nie schroni:
Ta niedyskretka tejże pchnięciem nogi
Otwiera chaty i królewskie progi.
Żyj w skok1, bo-ć zamknął do niezmiernej wrota
Nadzieje2 krótki kres dany żywota3;
Zarwij4, co możesz, dobrych dni pod miarą5,
Wnet będziesz bajką, nieboszczykiem, marą6.
Przypisy i opis źródła
- Mara – widzenie senne; duch zmarłego.
- W skok – szybko.
- Do niezmiernej […] nadzieje – do długotrwałej nadziei.
- Krótki kres dany żywota – szybki koniec życia.
- Zarwij – urwij, tj. skorzystaj.
- Pod miarą – z tych, które ci wymierzono.
Jan Andrzej Morsztyn, Wiosna, [w:] tegoż, Utwory zebrane, Warszawa 1971.
Wyjaśnij, czym się różni postawa życiowa zalecana w przytoczonym fragmencie Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią od postawy życiowej zalecanej w przytoczonym fragmencie wiersza Wiosna Jana Andrzeja Morsztyna. W odpowiedzi odwołaj się do każdego z tekstów.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Wspólny temat przemijania może prowadzić do różnych zaleceń. Pytanie dotyczy właśnie sposobu życia.
2. Gdzie szukać?
Zaznacz, co oba fragmenty radzą robić z dobrami doczesnymi i jak uzasadniają tę radę.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Ułóż porównanie: pierwszy tekst zaleca ___, ponieważ ___; drugi zaleca ___, ponieważ ___. Nazwij różnicę między tymi zaleceniami.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Postawa we fragmencie Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią to niezwracanie uwagi na dobra doczesne, ponieważ i tak przeminą, natomiast Jan Andrzej Morsztyn w wierszu Wiosna napisał, aby czerpać z życia pełnymi garściami, dopóki jest na to czas.
- Wiersz Wiosna nawołuje do cieszenia się życiem, dopóki je mamy, do korzystania z dóbr ziemskich. W Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią natomiast zaleca się żyć skromnie, aby zapewnić sobie życie w raju.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie różnicy między postawą życiową zalecaną w tekście 1. a postawą życiową zalecaną w tekście 2.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Uwaga. W uzasadnieniu zdający musi odnieść się do postawy życiowej.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
W Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią zaleca się dystans wobec przemijających dóbr oraz skromne, moralne życie przygotowujące do zbawienia. Perspektywa śmierci nadaje ziemskim przyjemnościom znaczenie drugorzędne.
Wiosna Morsztyna zachęca natomiast do korzystania z życia, póki jest na to czas. Różnica dotyczy więc zalecanej odpowiedzi na przemijanie: wyrzeczenia dla życia wiecznego albo czerpania z dostępnych dóbr doczesnych.
Na co uważać
Oba teksty mogą przypominać o przemijaniu; trzeba porównać wynikające z tego zalecenia życiowe.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wyjaśnienie różnicy między postawą życiową zalecaną w tekście 1. a postawą życiową zalecaną w tekście 2. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Uwaga. W uzasadnieniu zdający musi odnieść się do postawy życiowej.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-MAJ-F2023-Z7-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8 | PP:I.1.12
Epoki: średniowiecze
Utwory: Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią
Motywy: śmierć
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich