Baza zadań z języka polskiego
Matura · Formuła 2023 · zadania według wymagań podstawy programowej
Moje postępy
Zapis lokalny. Eksportuj kopię, aby przenieść odpowiedzi na inne urządzenie.
Zadania 61–80 z 323
Zadanie 1 · sierpień 2026
Tekst A
Ryszard Tadeusiewicz
Inteligentne budynki
Kilka lat temu pojawiły się inteligentne budynki. Ich koncepcja wynika z obserwacji, że każdy współczesny budynek ma, oprócz murów, także dziesiątki (a w dużych budowlach – nawet tysiące) różnych instalacji związanych z oświetleniem, z ogrzewaniem, z klimatyzacją, z wentylacją, z zabezpieczeniami przeciwwłamaniowymi, z instalacjami przeciwpożarowymi, z monitorowaniem ruchu w ciągach komunikacyjnych i w windach, z kontrolą dostępu, z wykrywaniem intruzów itd.
Wszystkie te urządzenia odgrywają coraz ważniejszą rolę, ponieważ wymagania współczesnych użytkowników budynków znacznie wzrosły (przykładowo: istnienie wind i ruchomych schodów czy klimatyzacji uważa się za oczywiste, choć jeszcze niedawno był to luksus), a jednocześnie rozmiary budynków też rosną, co czyni trudnym zadanie zapewnienia w nich odpowiedniego komfortu. Tysiącom ludzi we wnętrzu współczesnych wysokościowców potrzeba ogromnej ilości powietrza do oddychania, energii, wody, środków transportu, systemów telekomunikacji – a zwłaszcza bezpieczeństwa. Współczesna technika zapewnia to wszystko.
Inżynierowie w pewnym momencie doszli do wniosku, że zamiast tworzyć oddzielne instalacje do poszczególnych celów (przeciwpożarowe, przeciwwłamaniowe, nagłośnienia ewakuacyjnego) oraz sterujące (ogrzewaniem, zasłonami okiennymi, zamykaniem lub otwieraniem drzwi itd.), lepiej to wszystko połączyć i stworzyć rozwiązanie systemowe – właśnie inteligentny budynek. W takim budynku poszczególne podsystemy mogą współdziałać. Automat sprawdzający tożsamość osoby wchodzącej do pokoju (na podstawie karty identyfikacyjnej zastępującej klucz) może równocześnie włączyć światło, wyregulować ogrzewanie lub klimatyzowanie zajmowanego pomieszczenia, zasłonić okna przed rażącym słońcem, a nawet – po zidentyfikowaniu, kto wchodzi – włączyć jego ulubioną muzykę i uruchomić ekspres do parzenia kawy.
Argumenty przemawiające za tworzeniem inteligentnych budynków są związane głównie z wygodą użytkowników (nie mówię tu o mieszkańcach, bo w większości inteligentne budynki to dzisiaj biurowce, galerie handlowe, siedziby firm, duże szpitale, hotele itp.). Jednak – obok wygody użytkowników i prestiżu – za daleko posuniętą automatyzacją i informatyzacją obsługi technicznej infrastruktury budynków przemawiają względy bezpieczeństwa. W inteligentnym budynku łatwiejsze okazuje się wykrycie włamania, pożaru czy zalania oraz skuteczniejsze stają się akcje ratunkowe. Istotne są także względy ekonomiczne. Dzięki automatycznemu gaszeniu wszystkich zbędnych świateł oraz ograniczeniu ogrzewania i wentylacji pomieszczeń, w których ludzie aktualnie nie przebywają, można zaoszczędzić w dużym budynku ogromną sumę pieniędzy.
Zaletą systemów wykorzystywanych w inteligentnych budynkach jest ich modułowa struktura. Inwestor nie musi instalować wszystkich przewidywanych udogodnień od razu, może je dodawać i rozbudowywać stopniowo, ponieważ każdy kawałek systemu jest natychmiast gotowy do użycia w zakresie czynności, które przewidziano przy jego budowie, a w miarę jak dobudowywane są nowe moduły, oferujące nowe zakresy usług albo obejmujące nowe części budynku – piętra, korytarze, nawet pojedyncze pokoje – fragmenty systemu nawiązują łączność między sobą i mogą od razu skutecznie współdziałać.
Inteligentne budynki naprawdę dadzą się lubić, więc życzliwie przyjmijmy ich nadejście!
Na podstawie: Ryszard Tadeusiewicz, Inteligentne budynki, [w:] tegoż, O życiu i nauce, Tarnów 2012.
Tekst B
Bartosz Słupczewski
[Inteligentne domy]
Coraz częściej korzysta się z urządzeń internetu rzeczy (IoT)1 w warunkach domowych – powstaje wówczas inteligentny dom. Inteligentne domy są wyposażone w technologię, która dostarcza mieszkańcom informacji na temat różnych urządzeń w domu oraz pozwala nimi sterować. Czasem technologia może również „uczyć się” preferencji użytkownika, co ma ułatwiać zarządzanie i poprawiać jakość życia. Inteligentne urządzenia pełnią pożyteczne funkcje – przykładowo: ułatwiają oszczędzanie energii elektrycznej i wykonywanie codziennych obowiązków domowych, poprawiają bezpieczeństwo fizyczne, a nawet umożliwiają monitorowanie zdrowia. Przykładami tego typu urządzeń są inteligentne lodówki, rolety, liczniki energii elektrycznej, odkurzacze, telewizory, kamery i wiele innych. Każde z inteligentnych urządzeń różni się od innych i ma określony zestaw funkcji, a produkowanie takich urządzeń służy uproszczeniu życia ich użytkowników.
Jednakże, oprócz korzyści, wykorzystywanie urządzeń internetu rzeczy niesie ze sobą również zagrożenia. Wielu producentów inteligentnych urządzeń skupia się na ich funkcjonalnościach, tak aby dany produkt był jak najbardziej konkurencyjny na rynku. Kwestia bezpieczeństwa jest traktowana drugorzędnie. Niezabezpieczone urządzenia stanowią dla cyberprzestępców potencjalny punkt dostępu do domowej sieci lokalnej. Po uzyskaniu takiego dostępu atakujący mogą zaatakować inne urządzenia. Mimo istniejących zagrożeń wielu użytkowników nie zdaje sobie z nich sprawy oraz przedkłada korzyści wynikające z używania IoT nad swoje bezpieczeństwo.
Natura inteligentnego domu sprawia, że występują w nim silne połączenia między światem fizycznym a światem wirtualnym. Wynikiem są nowe zagrożenia, jeszcze nie tak dobrze znane. Jednym z nich jest wpływ na prywatność – i jej potencjalna utrata. Duża liczba czujników monitoruje codzienną aktywność użytkowników. Dzienniki opisujące aktywność dostarczają informacji na temat zwyczajów i zachowań domowników, co może zostać wykorzystane do wykradania danych osobowych lub do kradzieży tożsamości. Tego typu dane mogą również być analizowane pod kątem anomalii, np. brak używania lodówki i ekspresu do kawy w danym okresie może świadczyć o tym, że rodzina przebywa poza domem – nadarza się okazja dla potencjalnych włamywaczy. Roboty odkurzające dostarczają informacji na temat układu pomieszczeń, a złośliwe sterowanie żarówkami czy roletami może być uciążliwe dla mieszkańców.
Mimo że nie wszystkie domowe urządzenia IoT mają wbudowane środki bezpieczeństwa, to ich użytkownicy mogą minimalizować potencjalne zagrożenia. Jeszcze przed zakupem danego urządzenia należy zweryfikować, czy produkt pochodzi od zaufanego producenta. Warto poszukać informacji na temat reputacji firmy w zakresie zabezpieczania swoich urządzeń. Należy również zwrócić uwagę na to, jakie dane są gromadzone przez urządzenie oraz w jaki sposób te dane są przetrzymywane, wykorzystywane i udostępniane. Potrzeba cyberbezpieczeństwa w środowiskach domowych jest wciąż niedoceniana zarówno przez konsumentów, jak i przez samych producentów. W związku z tym należy pamiętać, aby samodzielnie zadbać o bezpieczeństwo i minimalizować zagrożenia.
Przypisy i opis źródła
- Internet rzeczy (IoT) – systemy składające się z połączonych urządzeń często nazywanych inteligentnymi.
Na podstawie: Bartosz Słupczewski, Zagrożenia inteligentnych urządzeń domowych, 2023, www.wojsko-polskie.pl
Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń odnoszących się do tekstu Ryszarda Tadeusiewicza oraz do tekstu Bartosza Słupczewskiego. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Sprawdź zakres słów „w każdym” i „brak możliwości”. Każde zdanie wymaga osobnego porównania tekstów.
2. Gdzie szukać?
Odszukaj oceny budynków, opis rozbudowy instalacji i fragmenty o rozpoznawaniu preferencji mieszkańców.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Dla każdego twierdzenia zbierz dowód u obu autorów. Jeśli zakres się nie zgadza, ustal dokładnie, który fragment go podważa.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
FFP
Zasady oceniania
2 pkt – trzy poprawne odpowiedzi.
1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Dlaczego tak, dlaczego nie?
| Wariant / rozstrzygnięcie | Uzasadnienie |
|---|---|
| 1. F | Tadeusiewicz przedstawia korzyści: wygodę, oszczędności i sprawniejsze ratownictwo. Słupczewski wskazuje także cyberzagrożenia. Warunek przedstawienia zalet i wad w każdym z tekstów nie został więc spełniony. |
| 2. F | Pierwszy autor wprost opisuje modułową budowę pozwalającą rozbudowywać instalację. Drugi zaleca wybór bezpiecznych urządzeń i ograniczanie ryzyka. Nie można twierdzić, że obaj wykluczają udoskonalenia. |
| 3. P | Tadeusiewicz opisuje rozpoznanie konkretnego użytkownika i dopasowanie muzyki czy ustawień pomieszczenia. Słupczewski mówi wprost o uczeniu się preferencji mieszkańców. Oba teksty odnoszą się do personalizacji działania urządzeń. |
Na co uważać
Sformułowanie „w każdym” wymaga potwierdzenia w dwóch tekstach, a nie tylko w jednym.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – trzy poprawne odpowiedzi. 1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-SIERPIEN-F2023-Z1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.2.1 | PP:I.2.3
Autorzy: Ryszard Tadeusiewicz | Bartosz Słupczewski
Motywy: nauka i technika | pamięć
Umiejętności: I.2 Odbiór tekstów kultury
Zadanie 2 · sierpień 2026
Tekst A
Ryszard Tadeusiewicz
Inteligentne budynki
Kilka lat temu pojawiły się inteligentne budynki. Ich koncepcja wynika z obserwacji, że każdy współczesny budynek ma, oprócz murów, także dziesiątki (a w dużych budowlach – nawet tysiące) różnych instalacji związanych z oświetleniem, z ogrzewaniem, z klimatyzacją, z wentylacją, z zabezpieczeniami przeciwwłamaniowymi, z instalacjami przeciwpożarowymi, z monitorowaniem ruchu w ciągach komunikacyjnych i w windach, z kontrolą dostępu, z wykrywaniem intruzów itd.
Wszystkie te urządzenia odgrywają coraz ważniejszą rolę, ponieważ wymagania współczesnych użytkowników budynków znacznie wzrosły (przykładowo: istnienie wind i ruchomych schodów czy klimatyzacji uważa się za oczywiste, choć jeszcze niedawno był to luksus), a jednocześnie rozmiary budynków też rosną, co czyni trudnym zadanie zapewnienia w nich odpowiedniego komfortu. Tysiącom ludzi we wnętrzu współczesnych wysokościowców potrzeba ogromnej ilości powietrza do oddychania, energii, wody, środków transportu, systemów telekomunikacji – a zwłaszcza bezpieczeństwa. Współczesna technika zapewnia to wszystko.
Inżynierowie w pewnym momencie doszli do wniosku, że zamiast tworzyć oddzielne instalacje do poszczególnych celów (przeciwpożarowe, przeciwwłamaniowe, nagłośnienia ewakuacyjnego) oraz sterujące (ogrzewaniem, zasłonami okiennymi, zamykaniem lub otwieraniem drzwi itd.), lepiej to wszystko połączyć i stworzyć rozwiązanie systemowe – właśnie inteligentny budynek. W takim budynku poszczególne podsystemy mogą współdziałać. Automat sprawdzający tożsamość osoby wchodzącej do pokoju (na podstawie karty identyfikacyjnej zastępującej klucz) może równocześnie włączyć światło, wyregulować ogrzewanie lub klimatyzowanie zajmowanego pomieszczenia, zasłonić okna przed rażącym słońcem, a nawet – po zidentyfikowaniu, kto wchodzi – włączyć jego ulubioną muzykę i uruchomić ekspres do parzenia kawy.
Argumenty przemawiające za tworzeniem inteligentnych budynków są związane głównie z wygodą użytkowników (nie mówię tu o mieszkańcach, bo w większości inteligentne budynki to dzisiaj biurowce, galerie handlowe, siedziby firm, duże szpitale, hotele itp.). Jednak – obok wygody użytkowników i prestiżu – za daleko posuniętą automatyzacją i informatyzacją obsługi technicznej infrastruktury budynków przemawiają względy bezpieczeństwa. W inteligentnym budynku łatwiejsze okazuje się wykrycie włamania, pożaru czy zalania oraz skuteczniejsze stają się akcje ratunkowe. Istotne są także względy ekonomiczne. Dzięki automatycznemu gaszeniu wszystkich zbędnych świateł oraz ograniczeniu ogrzewania i wentylacji pomieszczeń, w których ludzie aktualnie nie przebywają, można zaoszczędzić w dużym budynku ogromną sumę pieniędzy.
Zaletą systemów wykorzystywanych w inteligentnych budynkach jest ich modułowa struktura. Inwestor nie musi instalować wszystkich przewidywanych udogodnień od razu, może je dodawać i rozbudowywać stopniowo, ponieważ każdy kawałek systemu jest natychmiast gotowy do użycia w zakresie czynności, które przewidziano przy jego budowie, a w miarę jak dobudowywane są nowe moduły, oferujące nowe zakresy usług albo obejmujące nowe części budynku – piętra, korytarze, nawet pojedyncze pokoje – fragmenty systemu nawiązują łączność między sobą i mogą od razu skutecznie współdziałać.
Inteligentne budynki naprawdę dadzą się lubić, więc życzliwie przyjmijmy ich nadejście!
Na podstawie: Ryszard Tadeusiewicz, Inteligentne budynki, [w:] tegoż, O życiu i nauce, Tarnów 2012.
Tekst B
Bartosz Słupczewski
[Inteligentne domy]
Coraz częściej korzysta się z urządzeń internetu rzeczy (IoT)1 w warunkach domowych – powstaje wówczas inteligentny dom. Inteligentne domy są wyposażone w technologię, która dostarcza mieszkańcom informacji na temat różnych urządzeń w domu oraz pozwala nimi sterować. Czasem technologia może również „uczyć się” preferencji użytkownika, co ma ułatwiać zarządzanie i poprawiać jakość życia. Inteligentne urządzenia pełnią pożyteczne funkcje – przykładowo: ułatwiają oszczędzanie energii elektrycznej i wykonywanie codziennych obowiązków domowych, poprawiają bezpieczeństwo fizyczne, a nawet umożliwiają monitorowanie zdrowia. Przykładami tego typu urządzeń są inteligentne lodówki, rolety, liczniki energii elektrycznej, odkurzacze, telewizory, kamery i wiele innych. Każde z inteligentnych urządzeń różni się od innych i ma określony zestaw funkcji, a produkowanie takich urządzeń służy uproszczeniu życia ich użytkowników.
Jednakże, oprócz korzyści, wykorzystywanie urządzeń internetu rzeczy niesie ze sobą również zagrożenia. Wielu producentów inteligentnych urządzeń skupia się na ich funkcjonalnościach, tak aby dany produkt był jak najbardziej konkurencyjny na rynku. Kwestia bezpieczeństwa jest traktowana drugorzędnie. Niezabezpieczone urządzenia stanowią dla cyberprzestępców potencjalny punkt dostępu do domowej sieci lokalnej. Po uzyskaniu takiego dostępu atakujący mogą zaatakować inne urządzenia. Mimo istniejących zagrożeń wielu użytkowników nie zdaje sobie z nich sprawy oraz przedkłada korzyści wynikające z używania IoT nad swoje bezpieczeństwo.
Natura inteligentnego domu sprawia, że występują w nim silne połączenia między światem fizycznym a światem wirtualnym. Wynikiem są nowe zagrożenia, jeszcze nie tak dobrze znane. Jednym z nich jest wpływ na prywatność – i jej potencjalna utrata. Duża liczba czujników monitoruje codzienną aktywność użytkowników. Dzienniki opisujące aktywność dostarczają informacji na temat zwyczajów i zachowań domowników, co może zostać wykorzystane do wykradania danych osobowych lub do kradzieży tożsamości. Tego typu dane mogą również być analizowane pod kątem anomalii, np. brak używania lodówki i ekspresu do kawy w danym okresie może świadczyć o tym, że rodzina przebywa poza domem – nadarza się okazja dla potencjalnych włamywaczy. Roboty odkurzające dostarczają informacji na temat układu pomieszczeń, a złośliwe sterowanie żarówkami czy roletami może być uciążliwe dla mieszkańców.
Mimo że nie wszystkie domowe urządzenia IoT mają wbudowane środki bezpieczeństwa, to ich użytkownicy mogą minimalizować potencjalne zagrożenia. Jeszcze przed zakupem danego urządzenia należy zweryfikować, czy produkt pochodzi od zaufanego producenta. Warto poszukać informacji na temat reputacji firmy w zakresie zabezpieczania swoich urządzeń. Należy również zwrócić uwagę na to, jakie dane są gromadzone przez urządzenie oraz w jaki sposób te dane są przetrzymywane, wykorzystywane i udostępniane. Potrzeba cyberbezpieczeństwa w środowiskach domowych jest wciąż niedoceniana zarówno przez konsumentów, jak i przez samych producentów. W związku z tym należy pamiętać, aby samodzielnie zadbać o bezpieczeństwo i minimalizować zagrożenia.
Przypisy i opis źródła
- Internet rzeczy (IoT) – systemy składające się z połączonych urządzeń często nazywanych inteligentnymi.
Na podstawie: Bartosz Słupczewski, Zagrożenia inteligentnych urządzeń domowych, 2023, www.wojsko-polskie.pl
Czy z obu tekstów wynika, że w inteligentnych budynkach łatwiej zapewnić bezpieczeństwo użytkownikom? Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do tekstu Ryszarda Tadeusiewicza oraz do tekstu Bartosza Słupczewskiego.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Rozdziel ogólne zalety technologii od oceny bezpieczeństwa. To drugie jest przedmiotem pytania.
2. Gdzie szukać?
Zestaw fragmenty o reagowaniu na zagrożenia z fragmentami o dostępie do urządzeń i danych mieszkańców.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Ustal ocenę każdego autora, dopiero potem rozstrzygnij zgodność. W uzasadnieniu nazwij konkretny mechanizm opisany w każdym tekście.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Nie. Tylko z tekstu Ryszarda Tadeusiewicza wynika, że w inteligentnych budynkach łatwiej zapewnić bezpieczeństwo, ponieważ wszelkie zagrożenia są w nich łatwiejsze do wykrycia. Bartosza Słupczewski wskazuje natomiast, że technologia cyfrowa zastosowana w inteligentnych budynkach ułatwia kradzieże, włamania do systemu i wykradanie informacji o mieszkańcach.
- Nie. W tekście 1. wskazano, że automatyzacja w inteligentnych budynkach ułatwia sprawne reagowanie i podjęcie akcji ratunkowych w sytuacjach kryzysowych, np. w czasie pożaru czy zalania. Z kolei w tekście 2. zauważono, że obecność czujników w inteligentnych domach generuje całkiem nowe zagrożenia – np. hakerzy mogą przeanalizować brak aktywności urządzeń domowych, co pozwoli im łatwo ustalić nieobecność domowników i zaplanować fizyczne włamanie.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie oraz trafne uzasadnienie w odniesieniu do obu tekstów.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. 1 Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz.U. z 2024, poz. 1019).
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Rozdziel bezpieczeństwo fizyczne od cyberbezpieczeństwa. Tadeusiewicz opisuje wykrywanie pożarów, włamań i zalania oraz koordynację ratownictwa, dlatego akcentuje wzrost bezpieczeństwa.
Słupczewski zauważa korzyści, ale pokazuje również nowe ryzyko: przejęcie urządzeń, kradzież danych i ustalenie nieobecności mieszkańców. Wobec takiego zastrzeżenia nie można przypisać obu autorom jednakowo pozytywnej oceny bezpieczeństwa.
Rozstrzygnięcie „nie” połącz z konkretnym argumentem z każdego tekstu: łatwiejsze wykrywanie niebezpieczeństwa u pierwszego autora i nowe sposoby ataku u drugiego.
Na co uważać
Samo „nie, bo są hakerzy” nie przedstawia stanowiska pierwszego autora.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie oraz trafne uzasadnienie w odniesieniu do obu tekstów. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-SIERPIEN-F2023-Z2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.2.1 | PP:I.2.3
Autorzy: Ryszard Tadeusiewicz | Bartosz Słupczewski
Motywy: nauka i technika
Umiejętności: I.2 Odbiór tekstów kultury
Zadanie 3 · sierpień 2026
Tekst A
Ryszard Tadeusiewicz
Inteligentne budynki
Kilka lat temu pojawiły się inteligentne budynki. Ich koncepcja wynika z obserwacji, że każdy współczesny budynek ma, oprócz murów, także dziesiątki (a w dużych budowlach – nawet tysiące) różnych instalacji związanych z oświetleniem, z ogrzewaniem, z klimatyzacją, z wentylacją, z zabezpieczeniami przeciwwłamaniowymi, z instalacjami przeciwpożarowymi, z monitorowaniem ruchu w ciągach komunikacyjnych i w windach, z kontrolą dostępu, z wykrywaniem intruzów itd.
Wszystkie te urządzenia odgrywają coraz ważniejszą rolę, ponieważ wymagania współczesnych użytkowników budynków znacznie wzrosły (przykładowo: istnienie wind i ruchomych schodów czy klimatyzacji uważa się za oczywiste, choć jeszcze niedawno był to luksus), a jednocześnie rozmiary budynków też rosną, co czyni trudnym zadanie zapewnienia w nich odpowiedniego komfortu. Tysiącom ludzi we wnętrzu współczesnych wysokościowców potrzeba ogromnej ilości powietrza do oddychania, energii, wody, środków transportu, systemów telekomunikacji – a zwłaszcza bezpieczeństwa. Współczesna technika zapewnia to wszystko.
Inżynierowie w pewnym momencie doszli do wniosku, że zamiast tworzyć oddzielne instalacje do poszczególnych celów (przeciwpożarowe, przeciwwłamaniowe, nagłośnienia ewakuacyjnego) oraz sterujące (ogrzewaniem, zasłonami okiennymi, zamykaniem lub otwieraniem drzwi itd.), lepiej to wszystko połączyć i stworzyć rozwiązanie systemowe – właśnie inteligentny budynek. W takim budynku poszczególne podsystemy mogą współdziałać. Automat sprawdzający tożsamość osoby wchodzącej do pokoju (na podstawie karty identyfikacyjnej zastępującej klucz) może równocześnie włączyć światło, wyregulować ogrzewanie lub klimatyzowanie zajmowanego pomieszczenia, zasłonić okna przed rażącym słońcem, a nawet – po zidentyfikowaniu, kto wchodzi – włączyć jego ulubioną muzykę i uruchomić ekspres do parzenia kawy.
Argumenty przemawiające za tworzeniem inteligentnych budynków są związane głównie z wygodą użytkowników (nie mówię tu o mieszkańcach, bo w większości inteligentne budynki to dzisiaj biurowce, galerie handlowe, siedziby firm, duże szpitale, hotele itp.). Jednak – obok wygody użytkowników i prestiżu – za daleko posuniętą automatyzacją i informatyzacją obsługi technicznej infrastruktury budynków przemawiają względy bezpieczeństwa. W inteligentnym budynku łatwiejsze okazuje się wykrycie włamania, pożaru czy zalania oraz skuteczniejsze stają się akcje ratunkowe. Istotne są także względy ekonomiczne. Dzięki automatycznemu gaszeniu wszystkich zbędnych świateł oraz ograniczeniu ogrzewania i wentylacji pomieszczeń, w których ludzie aktualnie nie przebywają, można zaoszczędzić w dużym budynku ogromną sumę pieniędzy.
Zaletą systemów wykorzystywanych w inteligentnych budynkach jest ich modułowa struktura. Inwestor nie musi instalować wszystkich przewidywanych udogodnień od razu, może je dodawać i rozbudowywać stopniowo, ponieważ każdy kawałek systemu jest natychmiast gotowy do użycia w zakresie czynności, które przewidziano przy jego budowie, a w miarę jak dobudowywane są nowe moduły, oferujące nowe zakresy usług albo obejmujące nowe części budynku – piętra, korytarze, nawet pojedyncze pokoje – fragmenty systemu nawiązują łączność między sobą i mogą od razu skutecznie współdziałać.
Inteligentne budynki naprawdę dadzą się lubić, więc życzliwie przyjmijmy ich nadejście!
Na podstawie: Ryszard Tadeusiewicz, Inteligentne budynki, [w:] tegoż, O życiu i nauce, Tarnów 2012.
Tekst B
Bartosz Słupczewski
[Inteligentne domy]
Coraz częściej korzysta się z urządzeń internetu rzeczy (IoT)1 w warunkach domowych – powstaje wówczas inteligentny dom. Inteligentne domy są wyposażone w technologię, która dostarcza mieszkańcom informacji na temat różnych urządzeń w domu oraz pozwala nimi sterować. Czasem technologia może również „uczyć się” preferencji użytkownika, co ma ułatwiać zarządzanie i poprawiać jakość życia. Inteligentne urządzenia pełnią pożyteczne funkcje – przykładowo: ułatwiają oszczędzanie energii elektrycznej i wykonywanie codziennych obowiązków domowych, poprawiają bezpieczeństwo fizyczne, a nawet umożliwiają monitorowanie zdrowia. Przykładami tego typu urządzeń są inteligentne lodówki, rolety, liczniki energii elektrycznej, odkurzacze, telewizory, kamery i wiele innych. Każde z inteligentnych urządzeń różni się od innych i ma określony zestaw funkcji, a produkowanie takich urządzeń służy uproszczeniu życia ich użytkowników.
Jednakże, oprócz korzyści, wykorzystywanie urządzeń internetu rzeczy niesie ze sobą również zagrożenia. Wielu producentów inteligentnych urządzeń skupia się na ich funkcjonalnościach, tak aby dany produkt był jak najbardziej konkurencyjny na rynku. Kwestia bezpieczeństwa jest traktowana drugorzędnie. Niezabezpieczone urządzenia stanowią dla cyberprzestępców potencjalny punkt dostępu do domowej sieci lokalnej. Po uzyskaniu takiego dostępu atakujący mogą zaatakować inne urządzenia. Mimo istniejących zagrożeń wielu użytkowników nie zdaje sobie z nich sprawy oraz przedkłada korzyści wynikające z używania IoT nad swoje bezpieczeństwo.
Natura inteligentnego domu sprawia, że występują w nim silne połączenia między światem fizycznym a światem wirtualnym. Wynikiem są nowe zagrożenia, jeszcze nie tak dobrze znane. Jednym z nich jest wpływ na prywatność – i jej potencjalna utrata. Duża liczba czujników monitoruje codzienną aktywność użytkowników. Dzienniki opisujące aktywność dostarczają informacji na temat zwyczajów i zachowań domowników, co może zostać wykorzystane do wykradania danych osobowych lub do kradzieży tożsamości. Tego typu dane mogą również być analizowane pod kątem anomalii, np. brak używania lodówki i ekspresu do kawy w danym okresie może świadczyć o tym, że rodzina przebywa poza domem – nadarza się okazja dla potencjalnych włamywaczy. Roboty odkurzające dostarczają informacji na temat układu pomieszczeń, a złośliwe sterowanie żarówkami czy roletami może być uciążliwe dla mieszkańców.
Mimo że nie wszystkie domowe urządzenia IoT mają wbudowane środki bezpieczeństwa, to ich użytkownicy mogą minimalizować potencjalne zagrożenia. Jeszcze przed zakupem danego urządzenia należy zweryfikować, czy produkt pochodzi od zaufanego producenta. Warto poszukać informacji na temat reputacji firmy w zakresie zabezpieczania swoich urządzeń. Należy również zwrócić uwagę na to, jakie dane są gromadzone przez urządzenie oraz w jaki sposób te dane są przetrzymywane, wykorzystywane i udostępniane. Potrzeba cyberbezpieczeństwa w środowiskach domowych jest wciąż niedoceniana zarówno przez konsumentów, jak i przez samych producentów. W związku z tym należy pamiętać, aby samodzielnie zadbać o bezpieczeństwo i minimalizować zagrożenia.
Przypisy i opis źródła
- Internet rzeczy (IoT) – systemy składające się z połączonych urządzeń często nazywanych inteligentnymi.
Na podstawie: Bartosz Słupczewski, Zagrożenia inteligentnych urządzeń domowych, 2023, www.wojsko-polskie.pl
Wyjaśnij, jak w ostatnim zdaniu tekstu Ryszarda Tadeusiewicza przejawia się funkcja impresywna. W odpowiedzi uwzględnij środek językowy potwierdzający tę funkcję.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Pytasz o wpływ zdania na odbiorcę, nie tylko o przekazywaną informację.
2. Gdzie szukać?
W ostatnim zdaniu sprawdź formę czasownika, nacechowanie słów i interpunkcję. Co autor chce osiągnąć?
3. Jak zbudować odpowiedź?
Wskaż środek wraz z przykładem, następnie dopisz: ma on skłonić czytelnika do ___. Powiąż cel z tematem budynków.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Zastosowanie czasownika w trybie rozkazującym ma zachęcić odbiorcę do pozytywnej reakcji na tworzenie inteligentnych budynków.
- Użycie czasownika w pierwszej osobie liczby mnogiej sugeruje odbiorcy, że on także – podobnie jak autor – powinien być przychylnie nastawiony do inteligentnych budynków.
- Dzięki zastosowaniu słownictwa wartościującego pozytywnie (dadzą się lubić, życzliwie) przekonuje się odbiorcę do pozytywnej oceny inteligentnych budynków.
- Ta funkcja jest widoczna w użyciu partykuły naprawdę. Służy ona uwiarygodnieniu opinii autora, rozwianiu ewentualnych obaw czytelnika i przekonaniu go do zaakceptowania perswazyjnego apelu o życzliwe przyjęcie zmian.
- Funkcja impresywna przejawia się poprzez zastosowanie zdania wykrzyknikowego. Użycie wykrzyknika nadaje zdaniu charakter silnego, emocjonalnego apelu, który ma pobudzić odbiorcę do entuzjastycznego otwarcia się na nadejście nowej technologii. 2 W niniejszym dokumencie przykładowe odpowiedzi zawierają również oryginalne rozwiązania zdających.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie, jak przejawia się funkcja impresywna w ostatnim zdaniu tekstu 1., uwzględniające środek językowy potwierdzający tę funkcję.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Funkcja impresywna polega na oddziaływaniu na odbiorcę: ma skłonić go do określonej postawy albo działania. W zakończeniu autor nie tylko opisuje technologię, lecz zachęca do jej przychylnego przyjęcia.
Najprościej wskaż „przyjmijmy”: to tryb rozkazujący w pierwszej osobie liczby mnogiej. Włącza czytelnika do wspólnoty z autorem i zachęca do akceptacji inteligentnych budynków.
Dopuszczalne są także inne środki, jeśli objaśnisz ich perswazyjny skutek: pozytywne wartościowanie, wzmacniające „naprawdę” lub wykrzyknienie. Wybierz jeden środek i wyjaśnij, do czego ma przekonać odbiorcę.
Na co uważać
Nazwa funkcji i cytat bez wyjaśnienia zamierzonego wpływu nie tworzą pełnej odpowiedzi.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wyjaśnienie, jak przejawia się funkcja impresywna w ostatnim zdaniu tekstu 1., uwzględniające środek językowy potwierdzający tę funkcję. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-SIERPIEN-F2023-Z3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.2.3 | PP:II.3.3
Autorzy: Ryszard Tadeusiewicz | Bartosz Słupczewski
Umiejętności: I.2 Odbiór tekstów kultury | II.3 Komunikacja językowa i kultura języka
Zadanie 4 · sierpień 2026
Tekst A
Ryszard Tadeusiewicz
Inteligentne budynki
Kilka lat temu pojawiły się inteligentne budynki. Ich koncepcja wynika z obserwacji, że każdy współczesny budynek ma, oprócz murów, także dziesiątki (a w dużych budowlach – nawet tysiące) różnych instalacji związanych z oświetleniem, z ogrzewaniem, z klimatyzacją, z wentylacją, z zabezpieczeniami przeciwwłamaniowymi, z instalacjami przeciwpożarowymi, z monitorowaniem ruchu w ciągach komunikacyjnych i w windach, z kontrolą dostępu, z wykrywaniem intruzów itd.
Wszystkie te urządzenia odgrywają coraz ważniejszą rolę, ponieważ wymagania współczesnych użytkowników budynków znacznie wzrosły (przykładowo: istnienie wind i ruchomych schodów czy klimatyzacji uważa się za oczywiste, choć jeszcze niedawno był to luksus), a jednocześnie rozmiary budynków też rosną, co czyni trudnym zadanie zapewnienia w nich odpowiedniego komfortu. Tysiącom ludzi we wnętrzu współczesnych wysokościowców potrzeba ogromnej ilości powietrza do oddychania, energii, wody, środków transportu, systemów telekomunikacji – a zwłaszcza bezpieczeństwa. Współczesna technika zapewnia to wszystko.
Inżynierowie w pewnym momencie doszli do wniosku, że zamiast tworzyć oddzielne instalacje do poszczególnych celów (przeciwpożarowe, przeciwwłamaniowe, nagłośnienia ewakuacyjnego) oraz sterujące (ogrzewaniem, zasłonami okiennymi, zamykaniem lub otwieraniem drzwi itd.), lepiej to wszystko połączyć i stworzyć rozwiązanie systemowe – właśnie inteligentny budynek. W takim budynku poszczególne podsystemy mogą współdziałać. Automat sprawdzający tożsamość osoby wchodzącej do pokoju (na podstawie karty identyfikacyjnej zastępującej klucz) może równocześnie włączyć światło, wyregulować ogrzewanie lub klimatyzowanie zajmowanego pomieszczenia, zasłonić okna przed rażącym słońcem, a nawet – po zidentyfikowaniu, kto wchodzi – włączyć jego ulubioną muzykę i uruchomić ekspres do parzenia kawy.
Argumenty przemawiające za tworzeniem inteligentnych budynków są związane głównie z wygodą użytkowników (nie mówię tu o mieszkańcach, bo w większości inteligentne budynki to dzisiaj biurowce, galerie handlowe, siedziby firm, duże szpitale, hotele itp.). Jednak – obok wygody użytkowników i prestiżu – za daleko posuniętą automatyzacją i informatyzacją obsługi technicznej infrastruktury budynków przemawiają względy bezpieczeństwa. W inteligentnym budynku łatwiejsze okazuje się wykrycie włamania, pożaru czy zalania oraz skuteczniejsze stają się akcje ratunkowe. Istotne są także względy ekonomiczne. Dzięki automatycznemu gaszeniu wszystkich zbędnych świateł oraz ograniczeniu ogrzewania i wentylacji pomieszczeń, w których ludzie aktualnie nie przebywają, można zaoszczędzić w dużym budynku ogromną sumę pieniędzy.
Zaletą systemów wykorzystywanych w inteligentnych budynkach jest ich modułowa struktura. Inwestor nie musi instalować wszystkich przewidywanych udogodnień od razu, może je dodawać i rozbudowywać stopniowo, ponieważ każdy kawałek systemu jest natychmiast gotowy do użycia w zakresie czynności, które przewidziano przy jego budowie, a w miarę jak dobudowywane są nowe moduły, oferujące nowe zakresy usług albo obejmujące nowe części budynku – piętra, korytarze, nawet pojedyncze pokoje – fragmenty systemu nawiązują łączność między sobą i mogą od razu skutecznie współdziałać.
Inteligentne budynki naprawdę dadzą się lubić, więc życzliwie przyjmijmy ich nadejście!
Na podstawie: Ryszard Tadeusiewicz, Inteligentne budynki, [w:] tegoż, O życiu i nauce, Tarnów 2012.
Tekst B
Bartosz Słupczewski
[Inteligentne domy]
Coraz częściej korzysta się z urządzeń internetu rzeczy (IoT)1 w warunkach domowych – powstaje wówczas inteligentny dom. Inteligentne domy są wyposażone w technologię, która dostarcza mieszkańcom informacji na temat różnych urządzeń w domu oraz pozwala nimi sterować. Czasem technologia może również „uczyć się” preferencji użytkownika, co ma ułatwiać zarządzanie i poprawiać jakość życia. Inteligentne urządzenia pełnią pożyteczne funkcje – przykładowo: ułatwiają oszczędzanie energii elektrycznej i wykonywanie codziennych obowiązków domowych, poprawiają bezpieczeństwo fizyczne, a nawet umożliwiają monitorowanie zdrowia. Przykładami tego typu urządzeń są inteligentne lodówki, rolety, liczniki energii elektrycznej, odkurzacze, telewizory, kamery i wiele innych. Każde z inteligentnych urządzeń różni się od innych i ma określony zestaw funkcji, a produkowanie takich urządzeń służy uproszczeniu życia ich użytkowników.
Jednakże, oprócz korzyści, wykorzystywanie urządzeń internetu rzeczy niesie ze sobą również zagrożenia. Wielu producentów inteligentnych urządzeń skupia się na ich funkcjonalnościach, tak aby dany produkt był jak najbardziej konkurencyjny na rynku. Kwestia bezpieczeństwa jest traktowana drugorzędnie. Niezabezpieczone urządzenia stanowią dla cyberprzestępców potencjalny punkt dostępu do domowej sieci lokalnej. Po uzyskaniu takiego dostępu atakujący mogą zaatakować inne urządzenia. Mimo istniejących zagrożeń wielu użytkowników nie zdaje sobie z nich sprawy oraz przedkłada korzyści wynikające z używania IoT nad swoje bezpieczeństwo.
Natura inteligentnego domu sprawia, że występują w nim silne połączenia między światem fizycznym a światem wirtualnym. Wynikiem są nowe zagrożenia, jeszcze nie tak dobrze znane. Jednym z nich jest wpływ na prywatność – i jej potencjalna utrata. Duża liczba czujników monitoruje codzienną aktywność użytkowników. Dzienniki opisujące aktywność dostarczają informacji na temat zwyczajów i zachowań domowników, co może zostać wykorzystane do wykradania danych osobowych lub do kradzieży tożsamości. Tego typu dane mogą również być analizowane pod kątem anomalii, np. brak używania lodówki i ekspresu do kawy w danym okresie może świadczyć o tym, że rodzina przebywa poza domem – nadarza się okazja dla potencjalnych włamywaczy. Roboty odkurzające dostarczają informacji na temat układu pomieszczeń, a złośliwe sterowanie żarówkami czy roletami może być uciążliwe dla mieszkańców.
Mimo że nie wszystkie domowe urządzenia IoT mają wbudowane środki bezpieczeństwa, to ich użytkownicy mogą minimalizować potencjalne zagrożenia. Jeszcze przed zakupem danego urządzenia należy zweryfikować, czy produkt pochodzi od zaufanego producenta. Warto poszukać informacji na temat reputacji firmy w zakresie zabezpieczania swoich urządzeń. Należy również zwrócić uwagę na to, jakie dane są gromadzone przez urządzenie oraz w jaki sposób te dane są przetrzymywane, wykorzystywane i udostępniane. Potrzeba cyberbezpieczeństwa w środowiskach domowych jest wciąż niedoceniana zarówno przez konsumentów, jak i przez samych producentów. W związku z tym należy pamiętać, aby samodzielnie zadbać o bezpieczeństwo i minimalizować zagrożenia.
Przypisy i opis źródła
- Internet rzeczy (IoT) – systemy składające się z połączonych urządzeń często nazywanych inteligentnymi.
Na podstawie: Bartosz Słupczewski, Zagrożenia inteligentnych urządzeń domowych, 2023, www.wojsko-polskie.pl
Uzupełnij zdanie. Wpisz właściwe sformułowania, wybrane spośród podanych w nawiasach. Akapit 2. tekstu Bartosza Słupczewskiego został rozpoczęty (spójnikiem / przysłówkiem) … jednakże, co sygnalizuje, że w tym akapicie (wprowadzono inny aspekt zagadnienia / wzmocniono przedstawioną wcześniej argumentację) …
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Pierwsza luka dotyczy gramatyki, druga — związku między akapitami. Rozpatrz je oddzielnie.
2. Gdzie szukać?
Sprawdź, co łączy słowo „jednakże”, i porównaj przedmiot oceny przed nim oraz po nim.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Najpierw uzasadnij część mowy funkcją wyrazu w zdaniu. Potem ustal, czy kolejny akapit kontynuuje tę samą ocenę, czy zmienia perspektywę.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Akapit 2. tekstu Bartosza Słupczewskiego został rozpoczęty (spójnikiem / przysłówkiem) spójnikiem jednakże, co sygnalizuje, że w tym akapicie (wprowadzono inny aspekt zagadnienia / wzmocniono przedstawioną wcześniej argumentację) wprowadzono inny aspekt zagadnienia.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch luk w zdaniu.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Dlaczego tak, dlaczego nie?
| Wariant / rozstrzygnięcie | Uzasadnienie |
|---|---|
| Spójnikiem — tak | „Jednakże” łączy treści pozostające w relacji przeciwstawienia. Nie nazywa sposobu, czasu ani miejsca czynności, więc nie pełni tu funkcji przysłówka. |
| Wprowadzono inny aspekt zagadnienia — tak | Po omówieniu korzyści autor przechodzi do zagrożeń. Zmienia perspektywę oceny urządzeń, zamiast wzmacniać wcześniejszą pochwałę ich użyteczności. |
Na co uważać
Uzupełnij obie luki. Pierwsze rozstrzygnięcie dotyczy części mowy, drugie — funkcji połączenia między akapitami.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch luk w zdaniu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-SIERPIEN-F2023-Z4
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.2.3 | PP:II.1.1
Autorzy: Ryszard Tadeusiewicz | Bartosz Słupczewski
Umiejętności: I.2 Odbiór tekstów kultury | II.1 Gramatyka języka polskiego
Zadanie 5 · sierpień 2026
Tekst A
Ryszard Tadeusiewicz
Inteligentne budynki
Kilka lat temu pojawiły się inteligentne budynki. Ich koncepcja wynika z obserwacji, że każdy współczesny budynek ma, oprócz murów, także dziesiątki (a w dużych budowlach – nawet tysiące) różnych instalacji związanych z oświetleniem, z ogrzewaniem, z klimatyzacją, z wentylacją, z zabezpieczeniami przeciwwłamaniowymi, z instalacjami przeciwpożarowymi, z monitorowaniem ruchu w ciągach komunikacyjnych i w windach, z kontrolą dostępu, z wykrywaniem intruzów itd.
Wszystkie te urządzenia odgrywają coraz ważniejszą rolę, ponieważ wymagania współczesnych użytkowników budynków znacznie wzrosły (przykładowo: istnienie wind i ruchomych schodów czy klimatyzacji uważa się za oczywiste, choć jeszcze niedawno był to luksus), a jednocześnie rozmiary budynków też rosną, co czyni trudnym zadanie zapewnienia w nich odpowiedniego komfortu. Tysiącom ludzi we wnętrzu współczesnych wysokościowców potrzeba ogromnej ilości powietrza do oddychania, energii, wody, środków transportu, systemów telekomunikacji – a zwłaszcza bezpieczeństwa. Współczesna technika zapewnia to wszystko.
Inżynierowie w pewnym momencie doszli do wniosku, że zamiast tworzyć oddzielne instalacje do poszczególnych celów (przeciwpożarowe, przeciwwłamaniowe, nagłośnienia ewakuacyjnego) oraz sterujące (ogrzewaniem, zasłonami okiennymi, zamykaniem lub otwieraniem drzwi itd.), lepiej to wszystko połączyć i stworzyć rozwiązanie systemowe – właśnie inteligentny budynek. W takim budynku poszczególne podsystemy mogą współdziałać. Automat sprawdzający tożsamość osoby wchodzącej do pokoju (na podstawie karty identyfikacyjnej zastępującej klucz) może równocześnie włączyć światło, wyregulować ogrzewanie lub klimatyzowanie zajmowanego pomieszczenia, zasłonić okna przed rażącym słońcem, a nawet – po zidentyfikowaniu, kto wchodzi – włączyć jego ulubioną muzykę i uruchomić ekspres do parzenia kawy.
Argumenty przemawiające za tworzeniem inteligentnych budynków są związane głównie z wygodą użytkowników (nie mówię tu o mieszkańcach, bo w większości inteligentne budynki to dzisiaj biurowce, galerie handlowe, siedziby firm, duże szpitale, hotele itp.). Jednak – obok wygody użytkowników i prestiżu – za daleko posuniętą automatyzacją i informatyzacją obsługi technicznej infrastruktury budynków przemawiają względy bezpieczeństwa. W inteligentnym budynku łatwiejsze okazuje się wykrycie włamania, pożaru czy zalania oraz skuteczniejsze stają się akcje ratunkowe. Istotne są także względy ekonomiczne. Dzięki automatycznemu gaszeniu wszystkich zbędnych świateł oraz ograniczeniu ogrzewania i wentylacji pomieszczeń, w których ludzie aktualnie nie przebywają, można zaoszczędzić w dużym budynku ogromną sumę pieniędzy.
Zaletą systemów wykorzystywanych w inteligentnych budynkach jest ich modułowa struktura. Inwestor nie musi instalować wszystkich przewidywanych udogodnień od razu, może je dodawać i rozbudowywać stopniowo, ponieważ każdy kawałek systemu jest natychmiast gotowy do użycia w zakresie czynności, które przewidziano przy jego budowie, a w miarę jak dobudowywane są nowe moduły, oferujące nowe zakresy usług albo obejmujące nowe części budynku – piętra, korytarze, nawet pojedyncze pokoje – fragmenty systemu nawiązują łączność między sobą i mogą od razu skutecznie współdziałać.
Inteligentne budynki naprawdę dadzą się lubić, więc życzliwie przyjmijmy ich nadejście!
Na podstawie: Ryszard Tadeusiewicz, Inteligentne budynki, [w:] tegoż, O życiu i nauce, Tarnów 2012.
Tekst B
Bartosz Słupczewski
[Inteligentne domy]
Coraz częściej korzysta się z urządzeń internetu rzeczy (IoT)1 w warunkach domowych – powstaje wówczas inteligentny dom. Inteligentne domy są wyposażone w technologię, która dostarcza mieszkańcom informacji na temat różnych urządzeń w domu oraz pozwala nimi sterować. Czasem technologia może również „uczyć się” preferencji użytkownika, co ma ułatwiać zarządzanie i poprawiać jakość życia. Inteligentne urządzenia pełnią pożyteczne funkcje – przykładowo: ułatwiają oszczędzanie energii elektrycznej i wykonywanie codziennych obowiązków domowych, poprawiają bezpieczeństwo fizyczne, a nawet umożliwiają monitorowanie zdrowia. Przykładami tego typu urządzeń są inteligentne lodówki, rolety, liczniki energii elektrycznej, odkurzacze, telewizory, kamery i wiele innych. Każde z inteligentnych urządzeń różni się od innych i ma określony zestaw funkcji, a produkowanie takich urządzeń służy uproszczeniu życia ich użytkowników.
Jednakże, oprócz korzyści, wykorzystywanie urządzeń internetu rzeczy niesie ze sobą również zagrożenia. Wielu producentów inteligentnych urządzeń skupia się na ich funkcjonalnościach, tak aby dany produkt był jak najbardziej konkurencyjny na rynku. Kwestia bezpieczeństwa jest traktowana drugorzędnie. Niezabezpieczone urządzenia stanowią dla cyberprzestępców potencjalny punkt dostępu do domowej sieci lokalnej. Po uzyskaniu takiego dostępu atakujący mogą zaatakować inne urządzenia. Mimo istniejących zagrożeń wielu użytkowników nie zdaje sobie z nich sprawy oraz przedkłada korzyści wynikające z używania IoT nad swoje bezpieczeństwo.
Natura inteligentnego domu sprawia, że występują w nim silne połączenia między światem fizycznym a światem wirtualnym. Wynikiem są nowe zagrożenia, jeszcze nie tak dobrze znane. Jednym z nich jest wpływ na prywatność – i jej potencjalna utrata. Duża liczba czujników monitoruje codzienną aktywność użytkowników. Dzienniki opisujące aktywność dostarczają informacji na temat zwyczajów i zachowań domowników, co może zostać wykorzystane do wykradania danych osobowych lub do kradzieży tożsamości. Tego typu dane mogą również być analizowane pod kątem anomalii, np. brak używania lodówki i ekspresu do kawy w danym okresie może świadczyć o tym, że rodzina przebywa poza domem – nadarza się okazja dla potencjalnych włamywaczy. Roboty odkurzające dostarczają informacji na temat układu pomieszczeń, a złośliwe sterowanie żarówkami czy roletami może być uciążliwe dla mieszkańców.
Mimo że nie wszystkie domowe urządzenia IoT mają wbudowane środki bezpieczeństwa, to ich użytkownicy mogą minimalizować potencjalne zagrożenia. Jeszcze przed zakupem danego urządzenia należy zweryfikować, czy produkt pochodzi od zaufanego producenta. Warto poszukać informacji na temat reputacji firmy w zakresie zabezpieczania swoich urządzeń. Należy również zwrócić uwagę na to, jakie dane są gromadzone przez urządzenie oraz w jaki sposób te dane są przetrzymywane, wykorzystywane i udostępniane. Potrzeba cyberbezpieczeństwa w środowiskach domowych jest wciąż niedoceniana zarówno przez konsumentów, jak i przez samych producentów. W związku z tym należy pamiętać, aby samodzielnie zadbać o bezpieczeństwo i minimalizować zagrożenia.
Przypisy i opis źródła
- Internet rzeczy (IoT) – systemy składające się z połączonych urządzeń często nazywanych inteligentnymi.
Na podstawie: Bartosz Słupczewski, Zagrożenia inteligentnych urządzeń domowych, 2023, www.wojsko-polskie.pl
Spośród podanych cech stylu (A–E) zaznacz dwie, które są obecne w każdym z tekstów.
A. stosowanie wyliczeń
B. wykorzystywanie przysłów
C. posługiwanie się cytatami
D. wprowadzenie wykrzyknień
E. występowanie słownictwa wartościującego
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Cecha musi występować u obu autorów. Wystąpienie jej tylko w jednym artykule nie wystarczy.
2. Gdzie szukać?
Dla każdej nazwy poszukaj konkretnego przykładu językowego w obu tekstach o inteligentnych domach.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Zaznacz dopiero dwie cechy potwierdzone dwiema parami przykładów. Odróżnij cudzy cytat od przywołania informacji oraz ocenę od neutralnego opisu.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
AE
Zasady oceniania
1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Dlaczego tak, dlaczego nie?
| Wariant / rozstrzygnięcie | Uzasadnienie |
|---|---|
| A — tak | Obaj autorzy wymieniają wiele urządzeń, instalacji lub zastosowań. Wyliczenia pokazują różnorodność funkcji inteligentnego budynku. |
| E — tak | Autorzy oceniają korzyści i zagrożenia, np. wygodę, pożyteczność lub niedostateczne zabezpieczenia; nie ograniczają się do neutralnego nazwania urządzeń. |
| B — nie | Wspólnej cechy tych tekstów nie stanowi przywoływanie utrwalonych przysłów. Nazwa cechy musi odpowiadać faktycznym środkom językowym. |
| C — nie | Nie ma w obu tekstach wyodrębnionych przytoczeń cudzych wypowiedzi, które uzasadniałyby uznanie cytowania za cechę wspólną. |
| D — nie | Wykrzyknikowe zakończenie występuje u Tadeusiewicza. Nie wystarcza to do uznania wykrzyknień za cechę każdego tekstu. |
Na co uważać
Należy zaznaczyć dwie cechy wspólne. Cecha obecna tylko u jednego autora odpada.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-SIERPIEN-F2023-Z5
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.4 | PP:I.2.3 | PP:II.2.7
Autorzy: Ryszard Tadeusiewicz | Bartosz Słupczewski
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich | I.2 Odbiór tekstów kultury | II.2 Zróżnicowanie języka
Zadanie 6 · sierpień 2026
Tekst A
Ryszard Tadeusiewicz
Inteligentne budynki
Kilka lat temu pojawiły się inteligentne budynki. Ich koncepcja wynika z obserwacji, że każdy współczesny budynek ma, oprócz murów, także dziesiątki (a w dużych budowlach – nawet tysiące) różnych instalacji związanych z oświetleniem, z ogrzewaniem, z klimatyzacją, z wentylacją, z zabezpieczeniami przeciwwłamaniowymi, z instalacjami przeciwpożarowymi, z monitorowaniem ruchu w ciągach komunikacyjnych i w windach, z kontrolą dostępu, z wykrywaniem intruzów itd.
Wszystkie te urządzenia odgrywają coraz ważniejszą rolę, ponieważ wymagania współczesnych użytkowników budynków znacznie wzrosły (przykładowo: istnienie wind i ruchomych schodów czy klimatyzacji uważa się za oczywiste, choć jeszcze niedawno był to luksus), a jednocześnie rozmiary budynków też rosną, co czyni trudnym zadanie zapewnienia w nich odpowiedniego komfortu. Tysiącom ludzi we wnętrzu współczesnych wysokościowców potrzeba ogromnej ilości powietrza do oddychania, energii, wody, środków transportu, systemów telekomunikacji – a zwłaszcza bezpieczeństwa. Współczesna technika zapewnia to wszystko.
Inżynierowie w pewnym momencie doszli do wniosku, że zamiast tworzyć oddzielne instalacje do poszczególnych celów (przeciwpożarowe, przeciwwłamaniowe, nagłośnienia ewakuacyjnego) oraz sterujące (ogrzewaniem, zasłonami okiennymi, zamykaniem lub otwieraniem drzwi itd.), lepiej to wszystko połączyć i stworzyć rozwiązanie systemowe – właśnie inteligentny budynek. W takim budynku poszczególne podsystemy mogą współdziałać. Automat sprawdzający tożsamość osoby wchodzącej do pokoju (na podstawie karty identyfikacyjnej zastępującej klucz) może równocześnie włączyć światło, wyregulować ogrzewanie lub klimatyzowanie zajmowanego pomieszczenia, zasłonić okna przed rażącym słońcem, a nawet – po zidentyfikowaniu, kto wchodzi – włączyć jego ulubioną muzykę i uruchomić ekspres do parzenia kawy.
Argumenty przemawiające za tworzeniem inteligentnych budynków są związane głównie z wygodą użytkowników (nie mówię tu o mieszkańcach, bo w większości inteligentne budynki to dzisiaj biurowce, galerie handlowe, siedziby firm, duże szpitale, hotele itp.). Jednak – obok wygody użytkowników i prestiżu – za daleko posuniętą automatyzacją i informatyzacją obsługi technicznej infrastruktury budynków przemawiają względy bezpieczeństwa. W inteligentnym budynku łatwiejsze okazuje się wykrycie włamania, pożaru czy zalania oraz skuteczniejsze stają się akcje ratunkowe. Istotne są także względy ekonomiczne. Dzięki automatycznemu gaszeniu wszystkich zbędnych świateł oraz ograniczeniu ogrzewania i wentylacji pomieszczeń, w których ludzie aktualnie nie przebywają, można zaoszczędzić w dużym budynku ogromną sumę pieniędzy.
Zaletą systemów wykorzystywanych w inteligentnych budynkach jest ich modułowa struktura. Inwestor nie musi instalować wszystkich przewidywanych udogodnień od razu, może je dodawać i rozbudowywać stopniowo, ponieważ każdy kawałek systemu jest natychmiast gotowy do użycia w zakresie czynności, które przewidziano przy jego budowie, a w miarę jak dobudowywane są nowe moduły, oferujące nowe zakresy usług albo obejmujące nowe części budynku – piętra, korytarze, nawet pojedyncze pokoje – fragmenty systemu nawiązują łączność między sobą i mogą od razu skutecznie współdziałać.
Inteligentne budynki naprawdę dadzą się lubić, więc życzliwie przyjmijmy ich nadejście!
Na podstawie: Ryszard Tadeusiewicz, Inteligentne budynki, [w:] tegoż, O życiu i nauce, Tarnów 2012.
Tekst B
Bartosz Słupczewski
[Inteligentne domy]
Coraz częściej korzysta się z urządzeń internetu rzeczy (IoT)1 w warunkach domowych – powstaje wówczas inteligentny dom. Inteligentne domy są wyposażone w technologię, która dostarcza mieszkańcom informacji na temat różnych urządzeń w domu oraz pozwala nimi sterować. Czasem technologia może również „uczyć się” preferencji użytkownika, co ma ułatwiać zarządzanie i poprawiać jakość życia. Inteligentne urządzenia pełnią pożyteczne funkcje – przykładowo: ułatwiają oszczędzanie energii elektrycznej i wykonywanie codziennych obowiązków domowych, poprawiają bezpieczeństwo fizyczne, a nawet umożliwiają monitorowanie zdrowia. Przykładami tego typu urządzeń są inteligentne lodówki, rolety, liczniki energii elektrycznej, odkurzacze, telewizory, kamery i wiele innych. Każde z inteligentnych urządzeń różni się od innych i ma określony zestaw funkcji, a produkowanie takich urządzeń służy uproszczeniu życia ich użytkowników.
Jednakże, oprócz korzyści, wykorzystywanie urządzeń internetu rzeczy niesie ze sobą również zagrożenia. Wielu producentów inteligentnych urządzeń skupia się na ich funkcjonalnościach, tak aby dany produkt był jak najbardziej konkurencyjny na rynku. Kwestia bezpieczeństwa jest traktowana drugorzędnie. Niezabezpieczone urządzenia stanowią dla cyberprzestępców potencjalny punkt dostępu do domowej sieci lokalnej. Po uzyskaniu takiego dostępu atakujący mogą zaatakować inne urządzenia. Mimo istniejących zagrożeń wielu użytkowników nie zdaje sobie z nich sprawy oraz przedkłada korzyści wynikające z używania IoT nad swoje bezpieczeństwo.
Natura inteligentnego domu sprawia, że występują w nim silne połączenia między światem fizycznym a światem wirtualnym. Wynikiem są nowe zagrożenia, jeszcze nie tak dobrze znane. Jednym z nich jest wpływ na prywatność – i jej potencjalna utrata. Duża liczba czujników monitoruje codzienną aktywność użytkowników. Dzienniki opisujące aktywność dostarczają informacji na temat zwyczajów i zachowań domowników, co może zostać wykorzystane do wykradania danych osobowych lub do kradzieży tożsamości. Tego typu dane mogą również być analizowane pod kątem anomalii, np. brak używania lodówki i ekspresu do kawy w danym okresie może świadczyć o tym, że rodzina przebywa poza domem – nadarza się okazja dla potencjalnych włamywaczy. Roboty odkurzające dostarczają informacji na temat układu pomieszczeń, a złośliwe sterowanie żarówkami czy roletami może być uciążliwe dla mieszkańców.
Mimo że nie wszystkie domowe urządzenia IoT mają wbudowane środki bezpieczeństwa, to ich użytkownicy mogą minimalizować potencjalne zagrożenia. Jeszcze przed zakupem danego urządzenia należy zweryfikować, czy produkt pochodzi od zaufanego producenta. Warto poszukać informacji na temat reputacji firmy w zakresie zabezpieczania swoich urządzeń. Należy również zwrócić uwagę na to, jakie dane są gromadzone przez urządzenie oraz w jaki sposób te dane są przetrzymywane, wykorzystywane i udostępniane. Potrzeba cyberbezpieczeństwa w środowiskach domowych jest wciąż niedoceniana zarówno przez konsumentów, jak i przez samych producentów. W związku z tym należy pamiętać, aby samodzielnie zadbać o bezpieczeństwo i minimalizować zagrożenia.
Przypisy i opis źródła
- Internet rzeczy (IoT) – systemy składające się z połączonych urządzeń często nazywanych inteligentnymi.
Na podstawie: Bartosz Słupczewski, Zagrożenia inteligentnych urządzeń domowych, 2023, www.wojsko-polskie.pl
Na podstawie obu tekstów napisz notatkę syntetyzującą na temat: wpływ inteligentnych budynków na życie człowieka. Twoja wypowiedź powinna liczyć 60–90 wyrazów.
Uwaga: w ocenie wypowiedzi będzie brana pod uwagę poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Temat dotyczy skutków dla życia człowieka. Opis urządzeń wybieraj tylko jako uzasadnienie stanowiska.
2. Gdzie szukać?
Zaznacz, jak każdy autor ocenia wygodę i bezpieczeństwo; sprawdź, gdzie pojawiają się zastrzeżenia.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Połącz wspólny problem z porównaniem ocen obu autorów. Zachowaj sześćdziesiąt–dziewięćdziesiąt wyrazów i nie dodawaj własnych prognoz.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- W obu tekstach podkreślono fakt, że inteligentne budynki zmienią życie człowieka. Tadeusiewicz widzi same korzyści wynikające z inteligentnych budynków – uważa, że zapewnią bezpieczeństwo, przyczynią się do oszczędności pieniędzy i ochrony środowiska, podniosą komfort życia. Słupczewski także zauważa pozytywny wpływ inteligentnego domu na człowieka – wskazuje na wygodę i ekonomiczność użytkowania. Podkreśla on jednak, że funkcjonalność inteligentnego domu nie zawsze jest równoznaczna z cyberbezpieczeństwem, a skomputeryzowanie takiego budynku może przynieść wielorakie szkody jego właścicielowi. [72 wyrazy]
- Zarówno Ryszard Tadeusiewicz, jak i Bartosz Słupczewski zauważają, że inteligentne budynki znacząco podnoszą komfort, wygodę oraz ekonomiczność codziennego życia ludzi. Ich stanowiska różnią się jednak w ocenie bezpieczeństwa. Tadeusiewicz skupia się na korzyściach, wskazując na ułatwione wykrywanie np. pożarów i usprawnienie akcji ratunkowych. Z kolei Słupczewski ostrzega przed cyberzagrożeniami, takimi jak ryzyko utraty prywatności, kradzieży tożsamości oraz podatność na włamania ze strony cyberprzestępców. Wskazuje także na konieczność dbania o ochronę urządzeń. [71 wyrazów]
Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe.
7. Kształcenie umiejętności czytania,
2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów
1) przetwarza […] informacje z tekstów […]; kultury, a także ich wzajemnej
3) […] odczytuje informacje i przekazy korespondencji. jawne i ukryte […].
8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru […] tekstów kultury na różnych SP, klasy IV–VI poziomach […]. I. Kształcenie literackie i kulturowe.
2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:
2) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio;
5) odróżnia zawarte w tekście informacje ważne od drugorzędnych. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe.
1. Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy
1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: z zakresu nauki o języku.
1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, słowotwórstwa, frazeologii i składni w […] tworzeniu własnych wypowiedzi.
4. Ortografia i interpunkcja. Zdający:
1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]. III. Tworzenie wypowiedzi. III. Tworzenie wypowiedzi.
2. Wykorzystanie kompetencji językowych
2. Mówienie i pisanie. Zdający: […] w wypowiedziach […] pisemnych.
2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, ze znajomością jej funkcji językowej […];
5) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: […] notatka syntetyzująca.
Zasady oceniania notatki syntetyzującej Za notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Treść
3 pkt
2 pkt
1 pkt
0 pkt notatka spełnia notatka spełnia notatka kryteria A, B i C kryteria A, B i C spełnia określone dla określone dla kryteria A i C
3 pkt, ALE
2 pkt, ALE określone dla nie została nie została
1 pkt, ALE zachowana zachowana nie została dozwolona liczba dozwolona liczba zachowana wyrazów wyrazów dozwolona liczba wyrazów
ALBO
ALBO
ALBO
A. przedstawienie notatka notatka notatka notatka nie przedstawia – przedstawia – przedstawia spełnia stanowiska oparte na oparte na stanowisko żadnego każdego kluczowych dla kluczowych dla każdego autora z kryteriów autora tematu tematu względem określonego informacjach – informacjach – zagadnienia dla 1 pkt stanowisko stanowisko określonego każdego autora każdego autora w temacie notatki, względem względem odtworzone zagadnienia zagadnienia na podstawie określonego określonego informacji w temacie notatki, w temacie notatki, zawartych odtworzone na odtworzone na w tekście podstawie podstawie informacji informacji
ALBO
zawartych zawartych notatka w tekście, w tekście, ale przedstawia na odpowiednim poziom niepełne poziomie uogólnienia jest stanowisko uogólnienia zaburzony każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście
B. zestawienie w notatce w notatce stanowisk obu zestawiono zestawiono autorów nie stanowisk obu stanowiska obu stanowiska obu zestawiono albo autorów autorów; autorów; zestawiono je poprawnie poprawnie niepoprawnie; nie wskazano np. wskazano np. wskazano np. punkty wspólne/ punkty wspólne/ punktów rozbieżne albo rozbieżne albo wspólnych/ różnorodność różnorodność rozbieżnych albo aspektów aspektów różnych aspektów zagadnienia zagadnienia zagadnienia określonego określonego określonego w temacie notatki w temacie notatki w temacie notatki ujętych w tekstach ujętych w tekstach ujętych w tekstach obu autorów obu autorów obu autorów
C. spójność notatka stanowi notatka stanowi notatka stanowi logiczną logiczną logiczną i zorganizowaną i zorganizowaną i zorganizowaną całość całość ALBO całość ALBO w notatce w notatce występują usterki występują usterki w spójności w spójności
D. długość notatki 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna
1 pkt – poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne).
0 pkt – trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych). Uwagi.
1) Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.
2) W latach 2026–2030 poprawne jest stosowanie przez zdającego zarówno pisowni zgodnej z zasadami ortografii obowiązującymi do 31 grudnia 2025 r., jak i pisowni zgodnej z zasadami wprowadzonymi od 1 stycznia 2026 r. Zdający zachowa poprawność pisowni, jeżeli wybierze jedną z norm dla pisowni określonego wyrazu i będzie stosował ją konsekwentnie w całej notatce. Egzaminator zaznaczy błąd ortograficzny tylko wtedy, gdy w tej samej notatce ten sam wyraz zostanie zapisany na dwa różne sposoby (np. raz Białostoczanin, a raz białostoczanin).
INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA NOTATKI SYNTETYZUJĄCEJ
NAPISANEJ PRZEZ ZDAJĄCYCH ZE SPECYFICZNYMI TRUDNOŚCIAMI W UCZENIU SIĘ
(Z DYSLEKSJĄ, DYSORTOGRAFIĄ, DYSGRAFIĄ)
Egzaminator ocenia treść notatki syntetyzującej zgodnie Treść (0–3) z tabelą zamieszczoną na s. 7–8 tego dokumentu.
1 pkt – zapis poprawny językowo, dopuszczalne trzy błędy językowe.
0 pkt – cztery i więcej błędów językowych. Poprawność językowa (0–1) Uwaga. Oceniając notatkę syntetyzującą zdającego, u którego stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się (dysleksję ani poprawności ortograficznej, ani interpunkcyjnej. Wskazówki dotyczące realizacji tematu notatki
1) Stanowiska autorów tekstów a) Stanowisko autora tekstu 1., np.
- Inteligentne budynki przynoszą korzyści użytkownikom.
- Warto tworzyć inteligentne budynki, ponieważ ułatwiają ludziom funkcjonowanie. b) Stanowisko autora tekstu 2., np.
- Inteligentne budynki mają nie tylko zalety, lecz także wady, dlatego należy zadbać o minimalizowanie zagrożeń związanych z funkcjonowaniem takich budynków.
- Inteligentne budynki poprawiają jakość ludzkiego życia, jednak wiążą się z nimi cyberzagrożenia. 2) Zestawienie stanowisk a) punkty wspólne, np.:
- wygoda i ekonomiczność inteligentnych budynków
- zwiększanie funkcjonalności budynków dzięki automatyzacji systemów i urządzeń b) punkty rozbieżne, np.:
- tekst 1.: w inteligentnym budynku łatwiej zadbać o bezpieczeństwo ludzi; tekst 2.: inteligentne budynki nie mają wystarczjących zabezpieczeń przed utratą danych osobowych i mienia
- tekst 1.: wpływ inteligentnych budynków użyteczności publicznej na człowieka; tekst 2.: wpływ inteligentnych domów na człowieka. Uwagi. 1) Kompozycja notatki jest dowolna, np. zdający może zacząć od zestawienia stanowisk autorów tekstów albo od przedstawienia stanowiska każdego z nich. 2) Nie jest błędem językowym powtarzanie w notatce syntetyzującej sformułowania inteligentne budynki.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Osią syntezy jest wpływ inteligentnych budynków na człowieka, a nie opis sposobu działania urządzeń. Obaj autorzy zauważają większą wygodę i oszczędność zasobów.
Różnicę zbuduj wokół bezpieczeństwa: Tadeusiewicz eksponuje skuteczniejsze wykrywanie zagrożeń, natomiast Słupczewski ostrzega przed cyberatakami i utratą prywatności. Drugi autor uzupełnia więc pozytywną ocenę istotnym zastrzeżeniem.
Połącz stanowiska w jednym zestawieniu: wspólna korzyść → odmienne oceny bezpieczeństwa → wniosek o potrzebie odpowiedzialnego korzystania z technologii. Zachowaj 60–90 wyrazów i własne sformułowania; wzór poniżej pokazuje jedną możliwą syntezę.
Przykładowa pełna notatka z klucza CKE
W obu tekstach podkreślono fakt, że inteligentne budynki zmienią życie człowieka. Tadeusiewicz widzi same korzyści wynikające z inteligentnych budynków – uważa, że zapewnią bezpieczeństwo, przyczynią się do oszczędności pieniędzy i ochrony środowiska, podniosą komfort życia. Słupczewski także zauważa pozytywny wpływ inteligentnego domu na człowieka – wskazuje na wygodę i ekonomiczność użytkowania. Podkreśla on jednak, że funkcjonalność inteligentnego domu nie zawsze jest równoznaczna z cyberbezpieczeństwem, a skomputeryzowanie takiego budynku może przynieść wielorakie szkody jego właścicielowi.
To jeden z dopuszczalnych sposobów realizacji tematu. Odpowiedź zapisz własnymi słowami.
Na co uważać
Dwa oddzielne streszczenia urządzeń nie zastępują porównania stanowisk autorów.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
Pełne rozwiązanie przedstawia stanowiska obu autorów w odniesieniu do tematu, poprawnie je zestawia i tworzy spójną całość liczącą 60–90 wyrazów. Oceniana jest również poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna. Szczegółowe progi oraz dostosowania znajdują się w zasadach CKE dla tego arkusza.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-SIERPIEN-F2023-Z6
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.2.1 | PP:I.2.3 | PP:III.2.5 | PP:II.4.1
Autorzy: Ryszard Tadeusiewicz | Bartosz Słupczewski
Motywy: nauka i technika
Umiejętności: I.2 Odbiór tekstów kultury
Zadanie 7 · sierpień 2026
Tekst A
Homer
Iliada
„Synu Peleusa, Achillu, najdostojniejszy z Achajów.
Z łez moich nie drwij, bo wielka nad Achajami niedola,
Wszyscy już, najszlachetniejsi dawniej z bitewnych szeregów,
Ranni od strzał i od włóczni leżą pokotem w okrętach. […]
Lecz ciebie, Achillu, to nic nie obchodzi!
Oby mnie też nie ogarnął ten gniew, jaki w sercu hodujesz,
Ty, bohaterze zagłady! […]
O bezlitosny! […]
Musiało ciebie urodzić
Morze o falach wzburzonych i szorstkie skały, tak twarde
Serce jest w tobie! Jeżeli jakaś cię wróżba wstrzymuje,
Jeśli od Dzeusa przyniosła ci wieść taką matka czcigodna,
Pozwól, bym poszedł za ciebie na czele wojsk […].
Pozwól mi jeszcze ramiona twą zbroją okryć przesławną.
Może za ciebie mnie wezmą i przerwą bitwę Trojanie
Trwogą przejęci. Synowie Achajów wtedy odpoczną
Walką znużeni. Choć krótkie wytchnienie bywa wśród bitwy,
Jednak z nowymi siłami zepchniemy łatwo strudzonych
Precz od namiotów i lotnych okrętów aż do ich miasta”.
Przypisy i opis źródła
Homer, Iliada, tłum. Kazimiera Jeżewska, Wrocław 1986.
Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń odnoszących się do przytoczonego fragmentu Iliady Homera. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Argument emocjonalny i argument skierowany przeciw osobie nie oznaczają tego samego, ale mogą współwystępować.
2. Gdzie szukać?
Oddziel wypowiedzi o cierpieniu Achajów od ocen samego Achillesa. Sprawdź, czemu służy każda grupa.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Dla obu twierdzeń nazwij obiekt oddziaływania: uczucia słuchacza albo cechy rozmówcy. Następnie porównaj to z definicją wskazanego argumentu.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
PP
Zasady oceniania
1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Dlaczego tak, dlaczego nie?
| Wariant / rozstrzygnięcie | Uzasadnienie |
|---|---|
| 1. P | Patrokles mówi o niedoli i ranach Achajów oraz okazuje łzy. Chce wzbudzić w Achillesie współczucie i skłonić go do pomocy. |
| 2. P | Określenia podkreślające bezlitosność i twarde serce Achillesa uderzają w samego rozmówcę. Patrokles ocenia jego cechy i postawę, dlatego obok perswazji emocjonalnej występuje argument ad personam. |
Na co uważać
Te dwa sposoby argumentowania mogą występować jednocześnie; nie trzeba wybierać między nimi.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-SIERPIEN-F2023-Z7
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.2.2 | PP:III.1.5
Epoki: starożytność
Autorzy: Homer
Umiejętności: I.2 Odbiór tekstów kultury | III.1 Elementy retoryki
Zadanie 8 · sierpień 2026
Tekst A
Antygona
CHÓR
Wiele jest mocy natury,
Lecz nie ma większej nad człowieka! [...]
Najwyższą z bogów – Wieczną Ziemię –
On niestrudzenie co rok orze
W krąg nawracając i konia, i lemiesz1. [...]
Mowę wynalazł i myśli dał polot,
I w ludzkim życiu stworzył ład.
Przed mroźną nocą i deszczów swawolą
Roztropnie schronił się do chat. [...]
Przed jedną wprawdzie on nie ujdzie śmiercią,
Lecz na cierpienie znalazł leki.
Bystrości zręcznej kryjąc w sobie ogrom
Raz w zły, raz w dobry wpada czyn [...].
Przypisy i opis źródła
- Lemiesz – robocza dolna część pługa.
Sofokles, Antygona, tłum. Mieczysław Brożek, Wrocław 1986.
Tekst B
Pieśń 19 (Księgi wtóre)
Nie chciał nas Bóg położyć równo z bestyjami:
Dał nam rozum, dał mowę, a nikomu z nami.
Przeto chciejmy wziąć przed się myśli godne siebie,
Myśli ważne na ziemi, myśli ważne w niebie:
Służmy poczciwej sławie, a jako kto może,
Niech ku pożytku dobra spólnego1 pomoże.
Komu dowcipu2 równo z wymową dostaje,
Niech szczepi miedzy ludźmi dobre obyczaje,
Niechaj czyni porządek, rozterkom zabiega3,
Praw ojczystych i pięknej swobody przestrzega.
Przypisy i opis źródła
- Spólnego – wspólnego.
- Dowcip – rozum.
- Niechaj czyni porządek, rozterkom zabiega – niech sprawuje rządy (w państwie), zapobiega sporom.
Jan Kochanowski, Pieśń 19 (Księgi wtóre), [w:] tegoż, Pieśni, Wrocław 1997.
Czy koncepcja człowieka przedstawiona w przytoczonym fragmencie Pieśni 19 Jana Kochanowskiego jest zgodna z koncepcją człowieka opisaną przez chór w podanym fragmencie Antygony? Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do każdego z tekstów.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Wybierz jeden aspekt koncepcji człowieka i zachowaj go w porównaniu obu utworów.
2. Gdzie szukać?
Sprawdź opis ludzkich zdolności, miejsca w naturze i źródła wyjątkowości. Zaznacz argumenty w obu fragmentach.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Ułóż odpowiedź: pod względem ___ koncepcje są ___, ponieważ u chóru ___, a w pieśni ___. Unikaj zmiany kryterium w połowie.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Tak. U Sofoklesa człowiek jest pokazany jako istota najpotężniejsza w naturze, która jako jedyna posługuje się mową, potrafi uprawiać rolę. Również zdaniem Kochanowskiego człowiek jest koroną stworzenia, górującą nad innymi bytami choćby inteligencją.
- Koncepcje człowieka w obu tekstach się różnią. U Sofoklesa człowiek ma władzę niepodzielną nad naturą, potrafi nad nią panować i czerpać z niej korzyści. Natomiast Kochanowski zwraca uwagę, że człowiek wszystko dostał od Boga, który wyniósł człowieka ponad inne stworzenia.
Zasady oceniania
1 pkt – rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odniesieniu do obu tekstów.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Porównaj koncepcje człowieka według jednego, jasno wskazanego kryterium. Oba fragmenty wyróżniają go spośród innych istot dzięki rozumowi i mowie.
Jeżeli wybierzesz te zdolności, uzasadnisz podobieństwo: chór mówi o mowie, wynalazkach i opanowywaniu natury, a Kochanowski o rozumie oraz mowie otrzymanych od Boga.
Możliwe jest także uzasadnienie różnicy: w pieśni źródłem wyjątkowości człowieka jest dar Boga i wynikający z niego obowiązek służenia dobru wspólnemu, podczas gdy chór eksponuje ludzką sprawność. Rozstrzygnięcie musi odpowiadać przyjętej płaszczyźnie porównania i obejmować oba teksty.
Na co uważać
Nie wolno zmieniać kryterium w połowie odpowiedzi, np. zestawiać jednej zdolności z pochodzeniem drugiej.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odniesieniu do obu tekstów. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-SIERPIEN-F2023-Z8
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8 | PP:I.1.12
Epoki: renesans | starożytność
Autorzy: Jan Kochanowski | Sofokles
Utwory: Antygona | Pieśni
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 9 · sierpień 2026
Tekst A
Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu
Rzekł święty Franciszek: „To właśnie uważam za skarb wielki, że nie ma tu nic ludzkim przyrządzonego przemysłem1; lecz co jest, przygotowała Opatrzność Boska, jak to widać wyraźnie po chlebie użebranym, po stole tak pięknym jak ten kamień i po źródle tak jasnym. Przeto módlmy się do Boga, by pozwolił nam sercem całym miłować tak szlachetny skarb ubóstwa świętego, które ma Boga swym sługą”.
Przypisy i opis źródła
- Przemysł – tu: zaradność.
Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu, tłum. Leopold Staff, Warszawa 1978.
Tekst B
Gloria
Chwała najsampierw tobie
Trawo przychylna każdemu
Kraino na dół od Edenu
Gloria1! Gloria!
Chwała teraz tobie, słońce
Odyńcu2 ty samotny
Co wstajesz rano z trzęsawisk nocnych
I w góry bieżysz, w niebo sam się wzbijasz
I chmury czarne białym kłem przebijasz
I to wszystko bezkrwawo – brawo, brawo
I to wszystko złociście, i nikogo nie boli
Gloria! Gloria! […]
Chwała wam: zimy wiosny lata i jesienie
Chwała temu co bez gniewu idzie
Poprzez śniegi deszcze blaski oraz cienie
W piersi pod koszulą – całe jego mienie
Gloria! Gloria! Gloria!
Przypisy i opis źródła
- Gloria – chwała.
- Odyniec – stary dzik żyjący samotnie. Edward Stachura, Gloria, [w:] tegoż, Poezje, Toruń 2022.
Rozstrzygnij, czy postawa podmiotu lirycznego w przytoczonym fragmencie utworu Gloria Edwarda Stachury jest podobna do postawy św. Franciszka z Asyżu ukazanej w podanym fragmencie Kwiatków świętego Franciszka z Asyżu. W uzasadnieniu odpowiedzi sformułuj dwa argumenty – każdy w odniesieniu do obu tekstów.
Rozstrzygnięcie: … Argument 1.: … Argument 2.: …
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Potrzebne są dwa argumenty porównawcze, każdy obejmujący oba teksty. Nie podziel autorów między argumenty.
2. Gdzie szukać?
Porównaj przedmiot pochwały, stosunek do posiadania i to, czemu przypisuje się wartość.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Wybierz dwa odrębne kryteria. Rozstrzygnięcie oprzyj na uzyskanych podobieństwach lub różnicach; każde pokaż szczegółem z obu fragmentów.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1) Rozstrzygnięcie: Jest podobna. Argumenty, np.:
- Święty Franciszek wyraża podziw dla piękna świata stworzonego przez Boga. Podmiot liryczny wiersza także podziwia piękno przyrody i oddaje jej hołd.
- Podmiot liryczny wiersza wyraża przekonanie, że człowiekowi niewiele potrzeba do szczęścia, całym jego majątkiem jest bijące serce, zaś św. Franciszek także propagował ubóstwo i wskazywał, że trzeba za nie dziękować Bogu. 2) Rozstrzygnięcie: Nie jest podobna. Argumenty, np.:
- Podmiot liryczny wiersza Gloria oddaje cześć przyrodzie, zaś św. Franciszek podkreśla, że chwała należy się Bogu.
- Św. Franciszek nade wszystko kocha Boga, modli się do niego i jego uznaje za przyczynę wszystkiego, co przeznaczone dla człowieka, zaś podmiot liryczny wiersza Gloria kocha świat i podkreśla swe uwielbienie dla tych, którzy nie dopuszczają się przemocy: słońca i człowieka, który nie zna gniewu. 3) Rozstrzygnięcie: Częściowo jest podobna. Argumenty, np.:
- Święty Franciszek chwali piękno świata jako dzieło Boga. Podmiot liryczny wiersza Gloria również wychwala piękno natury.
- Święty Franciszek przyjmuje postawę pochwalną wobec wielkości Boga, natomiast podmiot liryczny wiersza wyraża pochwałę natury.
- Św. Franciszek nakłania do przyjęcia postawy wdzięczności wobec Boga jako Stwórcy wszystkiego. Podmiot liryczny wiersza E. Stachury pochwala los wagabundy/włóczęgi cieszącego się swoją niezależnością w świecie.
Zasady oceniania
2 pkt – rozstrzygnięcie i sformułowanie dwóch poprawnych argumentów w odniesieniu do obu tekstów.
1 pkt – rozstrzygnięcie i sformułowanie jednego poprawnego argumentu w odniesieniu do obu tekstów.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Potrzebujesz rozstrzygnięcia oraz dwóch argumentów porównawczych; każdy ma obejmować oba teksty. Możesz rozważyć pochwałę przyrody, ubóstwo i adresata wdzięczności.
Podobieństwo uzasadnisz zachwytem nad światem i przekonaniem, że szczęście nie wymaga bogactwa. Franciszek chwali stworzenie i ubóstwo, a podmiot „Glorii” wychwala naturę oraz człowieka zadowalającego się niewielkim majątkiem.
Różnicę można wykazać tym, komu oddaje się chwałę: Franciszek uznaje Boga za Stwórcę, Stachura kieruje pochwałę bezpośrednio ku światu i pokojowo usposobionemu człowiekowi. Klucz dopuszcza podobieństwo, różnicę albo podobieństwo częściowe, jeżeli oba argumenty konsekwentnie uzasadniają wybraną ocenę.
Na co uważać
Dwa spostrzeżenia o samym wierszu nie są dwoma argumentami porównawczymi.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – rozstrzygnięcie i sformułowanie dwóch poprawnych argumentów w odniesieniu do obu tekstów. 1 pkt – rozstrzygnięcie i sformułowanie jednego poprawnego argumentu w odniesieniu do obu tekstów. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-SIERPIEN-F2023-Z9
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.8 | PP:I.1.12 | PP:I.1.13
Autorzy: Edward Stachura
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 10 · sierpień 2026
Tekst A
Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego. Molier Skąpiec
HARPAGON
Pragnę dziś wieczór jeszcze wydać ją za mąż za statecznego i bogatego człowieka; […] taką sposobność trzeba w lot chwytać po prostu. Sprawa ta przedstawia dla mnie korzyść, której w innych warunkach nie mógłbym się spodziewać: godzi się ją wziąć bez posagu.
WALERY
Bez posagu?
HARPAGON
Tak. […] Pewno, że to stanowi dla mnie oszczędność wcale pokaźną.
WALERY
Oczywiście; nie można zaprzeczyć. Prawda, iż córka mogłaby nadmienić, że małżeństwo jest sprawą ważniejszą, niżby się zdawało; że chodzi tu o szczęście lub niedolę całego życia; że zobowiązanie, które ma trwać aż do zgonu, należy zaciągnąć z największą ostrożnością...
HARPAGON
Bez posagu! […]
WALERY
Tak, na to nie ma odpowiedzi; wiadomo. Któż, u diaska, mógłby się spodziewać! Istnieją wprawdzie ojcowie, którzy by woleli raczej liczyć się z chęciami córki niż z takim wydatkiem; którzy by nie chcieli poświęcić jej szczęścia dla swojej korzyści i którzy ponad wszystko inne stawiają w małżeństwie słodką, wzajemną sympatię, ową rękojmię1 czci, spokoju i szczęścia; słowem...
HARPAGON
Bez posagu!
WALERY
To prawda; to zamyka usta. Bez posagu! Jak się tu oprzeć takiemu argumentowi?
Przypisy i opis źródła
- Rękojmia – gwarancja.
Molier, Skąpiec, tłum. Tadeusz Żeleński (Boy), Łódź 1982.
Na podstawie przytoczonego fragmentu Skąpca Moliera wyjaśnij, na czym polega ironia w wypowiedziach Walerego.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Przy ironii dosłowne brzmienie i rzeczywista ocena mogą się rozmijać. Zbadaj oba poziomy.
2. Gdzie szukać?
Porównaj wcześniejsze argumenty Walerego z jego reakcją na powracającą uwagę o posagu.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Dopisz: Walery pozornie ___, lecz naprawdę ___. Wyjaśnij, co w postawie rozmówcy ujawnia ten rozdźwięk.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Walery pozornie akceptuje poglądy Harpagona, jednak przekaz jego słów jest podszyty szyderstwem ze skąpca, którego rzekomo popiera.
- Gdy Harpagon lekceważy wszystkie argumenty Walerego, ten wbrew prawdzie stwierdza: To prawda; to zamyka usta. Bez posagu!. W tej wypowiedzi jest ukryta kpina ze skąpca. Walery nie myśli tak, jak mówi, chce dla Elizy jak najlepiej, bo ją kocha.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Ironię rozpoznasz po rozbieżności między dosłowną wypowiedzią a rzeczywistą oceną. Walery pozornie przyznaje rację Harpagonowi, jakby brak posagu rozstrzygał całą sprawę.
Wcześniej wylicza jednak kwestie ważniejsze dla małżeństwa: szczęście córki, rozwagę i wzajemną sympatię. Na tym tle pozorna zgoda ośmiesza skąpstwo Harpagona, który sprowadza przyszłość Elizy do oszczędności.
Wyjaśnij zatem oba poziomy: na powierzchni poparcie, w istocie krytyka i kpina. Przykład wypowiedzi Walerego połącz z tym, jaką cechę Harpagona ujawnia.
Na co uważać
Nie wystarczy stwierdzić, że wypowiedź jest zabawna; trzeba wskazać ukrytą ocenę przeciwną dosłownemu sensowi.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-SIERPIEN-F2023-Z10
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.6 | PP:I.1.7
Epoki: barok
Autorzy: Molier
Utwory: Skąpiec
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 11.1 · sierpień 2026
Tekst A
Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego. W początkach roku 1878, kiedy świat polityczny zajmował się pokojem san-stefańskim1, wyborem nowego papieża albo szansami europejskiej wojny, warszawscy kupcy tudzież inteligencja pewnej okolicy Krakowskiego Przedmieścia niemniej gorąco interesowała się przyszłością galanteryjnego sklepu pod firmą J. Mincel i S. Wokulski.
W renomowanej jadłodajni, gdzie na wieczorną przekąskę zbierali się właściciele składów bielizny i składów win, fabrykanci powozów i kapeluszy, poważni ojcowie rodzin utrzymujący się z własnych funduszów i posiadacze kamienic bez zajęcia, równie dużo mówiono o uzbrojeniach Anglii, jak o firmie J. Mincel i S. Wokulski. Zatopieni w kłębach dymu cygar i pochyleni nad butelkami z ciemnego szkła, obywatele tej dzielnicy – jedni zakładali się o wygranę lub przegranę Anglii, drudzy o bankructwo Wokulskiego; […] inni twierdzili, że Wokulski jest zdecydowanym wariatem, jeżeli nie czymś gorszym…
Przypisy i opis źródła
- Pokój san-stefański – traktat kończący wojnę rosyjsko-turecką, podpisany 3 marca 1878 r. w San Stefano koło Konstantynopola.
Podaj tytuł utworu literackiego, z którego pochodzi przytoczony fragment, oraz nazwę epoki literackiej, w której powstał ten utwór. Tytuł utworu: … Nazwa epoki literackiej: …
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Masz ustalić tytuł i epokę powstania, a nie tylko rozpoznać realia historyczne fragmentu.
2. Gdzie szukać?
Poszukaj nazwisk, miejsca akcji i środowiska zawodowego postaci. Która znana powieść łączy te szczegóły?
3. Jak zbudować odpowiedź?
Po rozpoznaniu utworu przypomnij sobie autora i jego miejsce w historii literatury. Nie utożsamiaj epoki powstania z datą opisywanych wydarzeń.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Tytuł utworu: Lalka Nazwa epoki literackiej: pozytywizm
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne podanie tytułu utworu i nazwy epoki literackiej.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Rozpoznaj bohatera i realia: warszawski sklep Mincla i Wokulskiego oraz rozmowy kupców należą do świata przedstawionego „Lalki” Bolesława Prusa.
Powieść powstała w epoce pozytywizmu. Odpowiedź musi więc zawierać dwa odrębne ustalenia: tytuł „Lalka” oraz nazwę „pozytywizm”. Daty wydarzeń we fragmencie pomagają rozpoznać realia, ale nie są nazwą epoki powstania utworu.
Na co uważać
Nie pomyl czasu akcji powieści z epoką, w której ją napisano.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne podanie tytułu utworu i nazwy epoki literackiej. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-SIERPIEN-F2023-Z11-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.1 | PP:I.1.7
Epoki: pozytywizm
Autorzy: Bolesław Prus
Utwory: Lalka
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 11.2 · sierpień 2026
Tekst A
Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego. W początkach roku 1878, kiedy świat polityczny zajmował się pokojem san-stefańskim1, wyborem nowego papieża albo szansami europejskiej wojny, warszawscy kupcy tudzież inteligencja pewnej okolicy Krakowskiego Przedmieścia niemniej gorąco interesowała się przyszłością galanteryjnego sklepu pod firmą J. Mincel i S. Wokulski.
W renomowanej jadłodajni, gdzie na wieczorną przekąskę zbierali się właściciele składów bielizny i składów win, fabrykanci powozów i kapeluszy, poważni ojcowie rodzin utrzymujący się z własnych funduszów i posiadacze kamienic bez zajęcia, równie dużo mówiono o uzbrojeniach Anglii, jak o firmie J. Mincel i S. Wokulski. Zatopieni w kłębach dymu cygar i pochyleni nad butelkami z ciemnego szkła, obywatele tej dzielnicy – jedni zakładali się o wygranę lub przegranę Anglii, drudzy o bankructwo Wokulskiego; […] inni twierdzili, że Wokulski jest zdecydowanym wariatem, jeżeli nie czymś gorszym…
Przypisy i opis źródła
- Pokój san-stefański – traktat kończący wojnę rosyjsko-turecką, podpisany 3 marca 1878 r. w San Stefano koło Konstantynopola.
Wykaż, że w przytoczonym fragmencie utworu literackiego są obecne elementy realizmu.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Realizm uzasadnia się cechami przedstawienia świata. Potrzebujesz co najmniej dwóch, opartych na fragmencie.
2. Gdzie szukać?
Sprawdź miejsce, odniesienia historyczne, grupy społeczne i prawdopodobieństwo rozmów gości winiarni.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Zbuduj dwie pary: element realizmu → konkretny przykład. Dwa szczegóły tego samego rodzaju nie muszą dowodzić dwóch różnych cech.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
zadania 11.1.
Przykładowe odpowiedzi Elementy realizmu we fragmencie Lalki, np.: We fragmencie występuje dbałość o prawdę historyczną – narrator odwołuje się do autentycznych wydarzeń, np. pokoju san-stefańskiego, wyboru papieża.
- Wskazanie autentycznego miejsca akcji – Warszawa.
- Zachowanie gości w winiarni zostało ukazane w sposób prawdopodobny, zgodny z rzeczywistością (rozmowy mężczyzn na tematy dotyczące zarówno lokalnych, jak i światowych spraw, mogłyby mieć miejsce w ówczesnej rzeczywistości).
- Gośćmi winiarni są przedstawiciele grup społecznych z XIX wieku, np. kupcy, fabrykanci.
- O wydarzeniach opowiada wszechwiedzący narrator – zna tematy rozmów gości winiarni / przytacza opinie gości winiarni o Wokulskim.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wykazanie obecności co najmniej dwóch elementów realizmu we fragmencie Lalki.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Uwaga.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Realizm dąży do prawdopodobnego przedstawienia rzeczywistości. W tym zadaniu trzeba wykazać co najmniej dwa jego elementy na podstawie fragmentu.
Możesz połączyć autentyczną Warszawę z rzeczywistymi wydarzeniami historycznymi, np. pokojem sanstefańskim. Inną parą będzie obecność typowych grup społecznych — kupców i fabrykantów — oraz wiarygodne rozmowy o interesach i polityce.
Każdy element połącz z konkretem, a nie tylko etykietą: realne miejsce → Warszawa; prawda historyczna → pokój sanstefański. Klucz dopuszcza również uzasadnione wskazanie wszechwiedzącego narratora.
Na co uważać
Samo wymienienie dwóch nazw wydarzeń bez wyjaśnienia, że zakotwiczają fikcję w historii, osłabia dowód realizmu.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wykazanie obecności co najmniej dwóch elementów realizmu we fragmencie Lalki. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Uwaga.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-SIERPIEN-F2023-Z11-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.2
Epoki: pozytywizm
Autorzy: Bolesław Prus
Utwory: Lalka
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 12 · sierpień 2026
W którym fragmencie Wesela Stanisława Wyspiańskiego zilustrowano chłopomanię, a w którym – dekadentyzm? Każdej postawie A–B przyporządkuj jeden fragment z Wesela, wybrany spośród fragmentów 1–4. Wpisz właściwy numer fragmentu w odpowiednie miejsce w tabeli. Fragmenty z Wesela
| Oznaczenie | Postawa | Numer fragmentu |
|---|---|---|
A | chłopomania | … |
B | dekadentyzm | … |
1.
PAN MŁODY
Tak to czuję, tak to słyszę: i ten spokój, i tę ciszę, sady, strzechy, łąki, gaje, orki, żniwa, słoty, maje. Żyłem dotąd w takiej cieśni, […] teraz patrzę się i patrzę w ten lud krasy, kolorowy, taki rześki, taki zdrowy […]. 2.
CZEPIEC
Pon1 mają pójść razem z chłopami, a chłopi tu wsioscy2 już som3 gotowi – i stoją tam! Zbierają się kole studnie z gościeńca i przywalą się tu do dziedzieńca, jak się poszarzeje świt. 3.
POETA
Ta myśl mnie boli: – […] jest ktoś, co mi skrzydła rozwija, i ktoś, co mi skrzydła pęta; jest ktoś, co mi oczy zakrywa, i ktoś, co światło ciska; […] jest Szczęście, co się ze mną mija, i Nieszczęście, które mnie tuli. 4.
GOSPODARZ
Czekaj, czekaj, coś mi świta; ktoś był u mnie, mówisz kum – – taki w głowie słyszę szum – nie pamiętam, myśl ukryta nie może się dobyć z głębi – – coraz innych myśli tłum… Stanisław Wyspiański, Wesele, Wrocław 1977.
Przypisy i opis źródła
- Pon – pan.
- Wsioscy (gw.) – wiejscy; ze wsi.
- Som (gw.) – są.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Najpierw przypomnij sobie znaczenie obu postaw, potem oceniaj fragmenty, nie same imiona postaci.
2. Gdzie szukać?
Przy każdym cytacie ustal, co bohater ceni i czy dostrzega możliwość skutecznego działania.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Dla każdej postawy wybierz fragment najlepiej spełniający jej definicję. Sprawdź, czy nie kierujesz się jedynie pojedynczym słowem lub nastrojem.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
A1, B3
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli.
1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Dlaczego tak, dlaczego nie?
| Wariant / rozstrzygnięcie | Uzasadnienie |
|---|---|
| A → 1: chłopomania | Pan Młody idealizuje wieś i lud: zachwyca się krajobrazem, zdrowiem i barwnością chłopów. To charakterystyczna dla części inteligencji fascynacja wsią. |
| B → 3: dekadentyzm | Poeta doświadcza niemocy, sprzecznych impulsów i zależności od nieuchwytnych sił. Jego wypowiedź pokazuje kryzys woli i poczucie niespełnienia. |
| 2 — nie | Czepiec mówi o gotowości chłopów do wspólnego działania. Ta deklaracja nie jest ani idealizującym zachwytem inteligenta, ani wyrazem bezsilności Poety. |
| 4 — nie | Zapominanie Gospodarza wiąże się z jego nieskutecznością w sytuacji dramatu. Sam ten fragment nie ilustruje tak wyraźnie żadnej z dwóch wskazanych postaw jak fragmenty 1 i 3. |
Na co uważać
Dopasuj fragment do konkretnej cechy postawy, nie do samego nazwiska mówiącej postaci.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli. 1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-SIERPIEN-F2023-Z12
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8
Epoki: Młoda Polska
Autorzy: Stanisław Wyspiański
Utwory: Wesele | Chłopi
Motywy: społeczeństwo | pamięć
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 13 · sierpień 2026
Tekst A
Witold Gombrowicz o powieści Ferdydurke napisał:
Jest wyrazem nienawiści, lęku, wstydu człowieka wobec bezformia i anarchii […], po prostu jękiem jednostki, która broni się przed rozprzężeniem, gwałtownie domaga się hierarchii i formy, a zarazem widzi, że każda forma uszczupla ją i ogranicza […].
Przypisy i opis źródła
Witold Gombrowicz, Aby uniknąć nieporozumienia, [w:] tegoż, Pisma zebrane, t. 2. Ferdydurke, oprac. Włodzimierz Bolecki, Kraków 2007.
Na podstawie znanych Ci fragmentów Ferdydurke wyjaśnij, na czym polega paradoks stosunku człowieka do formy, o którym mowa w przytoczonym cytacie. Odpowiedź zilustruj sytuacją ze znanych Ci fragmentów powieści Witolda Gombrowicza.
Wyjaśnienie: … Sytuacja: …
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Paradoks wymaga pokazania dwóch pozornie sprzecznych stron relacji z formą. Samo stwierdzenie ograniczenia nie wystarczy.
2. Gdzie szukać?
Przypomnij sobie próby Józia uwolnienia się od przypisywanych mu ról. Co dzieje się po ucieczce?
3. Jak zbudować odpowiedź?
Objaśnij oba człony napięcia, potem dobierz sytuację, w której są widoczne. Pokaż związek zdarzenia z paradoksem, nie tylko jego przebieg.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Wyjaśnienie: Paradoks polega na tym, że człowiek, chcąc wykształcić własną formę, unika wtłaczania w schematy narzucone przez innych, a potem sobie uświadamia, że znajduje się w formie, która go ogranicza. Sytuacja: Józio uważał się za niezależnego i oryginalnego w swej postawie, a potem dał się upupić Pimce – wtłoczyć w niedojrzałość.
- Wyjaśnienie: Paradoks dotyczy postawy człowieka wobec formy – człowiek ma świadomość, że jego walka z formą jest bezsensowna, bo od niej nie da się uciec: uciekając z jednej, wpada się w drugą.
- Sytuacja: Józio w Bolimowie wpadł w formę człowieka upupianego przez ciotkę, a porywając Zosię, by uciec z poprzedniej formy, wpadł w nową – poczuł się zależny od dziewczyny.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega paradoks stosunku człowieka do formy, zilustrowane sytuacją z Ferdydurke.
1 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega paradoks stosunku człowieka do formy, ALBO trafne zilustrowanie paradoksu stosunku człowieka do formy sytuacją z Ferdydurke.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Forma oznacza narzucony sposób bycia i widzenia człowieka przez innych. Jest potrzebna, aby jednostka miała społeczną tożsamość, ale równocześnie ją ogranicza.
Paradoks polega na niemożności prostego wyjścia poza formę: ucieczka od jednej roli prowadzi do następnej. Józio wyrywa się z zależności w Bolimowie, lecz porwanie Zosi wprowadza go w rolę romantycznego porywacza i nową zależność od dziewczyny.
Możesz też odwołać się do upupienia przez Pimkę. Opisz jednak związek sytuacji z paradoksem — potrzebą własnej formy oraz uwikłaniem w formy narzucane — a nie tylko wymień postacie. Pełna odpowiedź obejmuje wyjaśnienie i ilustrującą je sytuację.
Na co uważać
Sformułowanie „forma ogranicza” pokazuje tylko jedną stronę paradoksu.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega paradoks stosunku człowieka do formy, zilustrowane sytuacją z Ferdydurke. 1 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega paradoks stosunku człowieka do formy, ALBO trafne zilustrowanie paradoksu stosunku człowieka do formy sytuacją z Ferdydurke. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-SIERPIEN-F2023-Z13
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8 | PP:I.2.1 | PP:II.3.4
Epoki: dwudziestolecie międzywojenne
Autorzy: Witold Gombrowicz
Utwory: Ferdydurke
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich | I.2 Odbiór tekstów kultury | II.3 Komunikacja językowa i kultura języka
Zadanie 14 · sierpień 2026
Tekst A
Krzysztof Kamil Baczyński
Polacy
O! Straszne, straszne dzieje. Widzę morza głuche,
ziemię z niebem złączoną, a jak step w posuchę,
i tętent burz pod ziemią, i tłumy wśród ogni
wijące się jak węże pocięte w kawały,
i twarze, twarze groźne, o! twarze podobne
obliczom w śnie zabitych. To znów nagle wały,
mury, miecze się wznoszą, krzyk rozcina ziemię;
a potem cisza. Tylko stoją nieme
posągi bohaterów – trzech lub dwu herosów,
a popod nimi przepaść zieje – do dna głosu.
[…]
I tak mijają lata: rzeki, miasta niosą
jak czarną krę pożogi odbitą aż do dna,
i ciemność, ciemność głuchą. Wyje ziemia głodna
rykiem z pól wyoranym, wydartym z pogromów,
a na niej stoją widma rozrąbanych domów,
gdzie na zgwałconych sercach pohańbione ciała,
jakby się męka boża w ludziach ciałem stała.
Przypisy i opis źródła
Krzysztof Kamil Baczyński, Polacy, [w:] tegoż, Ten czas. Wiersze zebrane, Warszawa 2018.
Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe sformułowania, wybrane spośród podanych w nawiasach. Nagromadzenie w zacytowanym fragmencie wiersza Krzysztofa Kamila Baczyńskiego porównań oraz (epitetów / antytez) … buduje w utworze nastrój grozy. Zastosowane we fragmencie utworu obrazowanie poetyckie jest nawiązaniem do („Księgi Hioba” / „Apokalipsy św. Jana”) … , o czym świadczy wizyjny sposób opisu sytuacji lirycznej w wierszu.
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Jedna luka wymaga rozpoznania środka, druga — tradycji obrazowania. Nie rozwiązuj ich samym skojarzeniem z cierpieniem.
2. Gdzie szukać?
Przyjrzyj się określeniom rzeczowników i skali przedstawianego zagrożenia. Zestaw je z treścią obu ksiąg.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Dla pierwszej luki sprawdź budowę wyrażeń, dla drugiej charakter wizji. Wybierz parę zgodną z konkretnymi obrazami, nie tylko wojennym tematem.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nagromadzenie w zacytowanym fragmencie wiersza Krzysztofa Kamila Baczyńskiego porównań oraz (epitetów / antytez) epitetów buduje w utworze nastrój grozy. Zastosowane we fragmencie utworu obrazowanie poetyckie jest nawiązaniem do („Księgi Hioba” / „Apokalipsy św. Jana”) „Apokalipsy św. Jana”, o czym świadczy wizyjny sposób opisu sytuacji lirycznej w wierszu.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie luki w każdym ze zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Dlaczego tak, dlaczego nie?
| Wariant / rozstrzygnięcie | Uzasadnienie |
|---|---|
| Epitetów — tak | Określenia takie jak „morza głuche” czy „twarze groźne” nadają obrazom złowrogi charakter. Antyteza wymaga wyraźnego zestawienia przeciwieństw; to nie ona organizuje podane obrazy grozy. |
| Apokalipsy św. Jana — tak | Wizja zbiorowej katastrofy, pożarów, ciemności i zniszczenia przypomina obrazowanie apokaliptyczne. „Księga Hioba” koncentruje się przede wszystkim na cierpieniu niewinnego człowieka i próbie jego wiary, nie na takiej wizji zagłady. |
Na co uważać
Samo wystąpienie cierpienia nie rozstrzyga o nawiązaniu do Hioba. Uwzględnij sposób obrazowania.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne uzupełnienie luki w każdym ze zdań. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-SIERPIEN-F2023-Z14
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.4 | PP:I.1.8 | PP:I.1.12
Epoki: starożytność
Autorzy: Krzysztof Kamil Baczyński
Utwory: Księga Hioba | Apokalipsa św. Jana
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 15 · sierpień 2026
Tekst A
Jean Tarrou, bohater Dżumy Alberta Camusa, powiedział, że:
są na tej ziemi zarazy i ofiary i że trzeba, o ile to możliwe, nie zgodzić się na udział w zarazie.
Przypisy i opis źródła
Albert Camus, Dżuma, tłum. Joanna Guze, Warszawa 2020.
Odwołując się do Dżumy Alberta Camusa, uzasadnij, że Jean Tarrou przyjmuje wobec zła postawę zgodną z myślą wyrażoną w przytoczonym cytacie. Odpowiedź zilustruj przykładem działania bohatera potwierdzającym taką postawę.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Rozdziel znaczenie myśli Tarrou od wydarzenia, które ma ją potwierdzić. Potrzebujesz obu elementów.
2. Gdzie szukać?
Przypomnij sobie, jak Tarrou reaguje na epidemię i jaką rolę podejmuje wśród mieszkańców Oranu.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Uzupełnij: uznaje za ważne ___, dlatego robi ___. Wyjaśnij, dlaczego wybrane działanie potwierdza jego stosunek do zła.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
W przytoczonym fragmencie zaraza to zło, które szerzy się na świecie. Jego przejawem jest także dżuma w Oranie, ponieważ staje się przyczyną niepotrzebnego cierpienia i śmierci. Taki pogląd prezentuje Jean Tarrou, który podczas epidemii wraz z dr. Rieux organizuje oddziały sanitarne, ponieważ za swoją życiową misję uważa bunt przeciw wszelkim przejawom zła.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzasadnienie zilustrowane przykładem działania Jeana Tarrou.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Zaraza w wypowiedzi Tarrou oznacza także zło moralne, do którego człowiek może się przyłączyć albo któremu może się przeciwstawić. Bohater wybiera solidarność z ofiarami.
Potwierdza to organizowanie ochotniczych oddziałów sanitarnych i pomoc w zwalczaniu epidemii razem z Rieux. Tarrou nie poprzestaje na deklaracji: ryzykuje, aby zmniejszyć cudze cierpienie.
Połącz więc interpretację myśli — odmowę udziału w złu — z działaniem przeciw dżumie. Dopiero ten związek wyjaśnia zgodność postawy i przekonania.
Na co uważać
Sama informacja, że Tarrou jest dobrym człowiekiem, nie zastępuje przykładu działania.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne uzasadnienie zilustrowane przykładem działania Jeana Tarrou. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-SIERPIEN-F2023-Z15
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8
Epoki: literatura po 1945
Autorzy: Albert Camus
Utwory: Dżuma
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 16 · sierpień 2026
Materiał graficzny — powiększ po otwarciu
Zapoznaj się z poniższym plakatem. Materiał własny CKE. Na plakacie za pomocą różnych elementów graficznych przedstawiono interpretację utworu Tango Sławomira Mrożka. Wybierz dwa elementy graficzne i wyjaśnij ich sens w kontekście problematyki tego dramatu.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Wybierz dwa szczegóły plakatu i potraktuj je jako znaki problemów dramatu, nie ozdoby.
2. Gdzie szukać?
Przyjrzyj się relacji między ręką, postaciami i domem. Kto w Tangu próbuje wpływać na innych?
3. Jak zbudować odpowiedź?
Każdy element połącz z własnym znaczeniem oraz sytuacją z dramatu. Sprawdź, czy dwie interpretacje tworzą spójne odczytanie plakatu.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Karta do gry – jako karta o wysokiej wartości symbolizuje paradoksalne zwycięstwo jednostki prymitywnej, czyli Edka, który pokonał Artura i podporządkował sobie domowników.
- Czerwona ręka to symbol przejęcia władzy wskutek rozlewu krwi – Edek splamił rękę krwią Artura. Zwycięstwo Edka zapowiada rządzenie z użyciem siły fizycznej. Jest to również nawiązanie do rzeczywistości PRL-u, kiedy komuniści (z którymi wiąże się czerwień) rządzili twardą ręką.
- Ręka pociągająca za sznurki – może oznaczać nieudaną próbę przywrócenia przez Artura porządku w rodzinie. Bohater sterował domownikami wbrew ich woli, próbował zapanować nad nimi z pomocą silnej jednostki, jaką był Edek, co skończyło się dla Artura tragicznie. To pokazuje, że agresja jest siłą niszczącą.
- Ręka sterująca marionetkami – gbur i prostak przejął kontrolę nad słabszymi, bardziej wrażliwymi i inteligentnymi jednostkami i on będzie nimi sterował jak marionetkami – w finale dramatu jemu się wszyscy podporządkowują.
- Czarny dom – może symbolizować moralną degrengoladę w rodzinie Stomila: brak wartości i odrzucenie tradycji prowadzą do anarchii, a ostatecznie – do upadku rodziny.
- Dach oderwany od domu to symbol zagrożonego bezpieczeństwa rodziny ze strony kogoś obcego (w tym przypadku Edka), kto dla własnych celów chce ją zniszczyć i wprowadzić rządy dyktatorskie.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu dwóch elementów graficznych w kontekście problematyki dramatu Tango.
1 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu jednego elementu graficznego w kontekście problematyki dramatu Tango.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Odczytaj plakat jako interpretację konfliktu o władzę i formę w „Tangu”. Każdy z dwóch elementów musi otrzymać własne objaśnienie związane z konkretną sytuacją dramatu.
Ręka kierująca marionetkami może symbolizować podporządkowanie domowników przez Edka po zabiciu Artura; sugeruje władzę opartą na sile, która odbiera innym samodzielność. Czerwień ręki łączy tę władzę z przemocą i przelaną krwią.
Alternatywnie możesz wybrać kartę o wysokiej wartości jako znak zwycięstwa prymitywnego Edka albo naruszony dom jako obraz rozpadu porządku i bezpieczeństwa rodziny. Zachowaj spójną interpretację: zauważony szczegół → znaczenie → potwierdzenie w dramacie.
Na co uważać
„Czerwień oznacza krew” bez wskazania zbrodni i jej znaczenia dla przejęcia władzy jest zbyt ogólne.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu dwóch elementów graficznych w kontekście problematyki dramatu Tango. 1 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu jednego elementu graficznego w kontekście problematyki dramatu Tango. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-SIERPIEN-F2023-Z16
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8 | PP:I.2.5
Epoki: literatura po 1945
Autorzy: Sławomir Mrożek
Utwory: Tango
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich | I.2 Odbiór tekstów kultury
Zadanie 17.1 · sierpień 2026
Napisz wypracowanie na poniższy temat.
- W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie. Przedstaw również swoje zdanie i je uzasadnij.
- W rozważaniach przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich oraz do wybranych kontekstów (np. historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego).
- Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na liście lektur z tego arkusza (poniżej).
- Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.
Temat 1. Co sprawia, że człowiek poświęca się dla drugiego człowieka?
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na liście lektur z tego arkusza (poniżej)
- innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki
- wybranych kontekstów.
Lista lektur z tego arkusza
Lista właściwa dla tego arkusza, także gdy obejmuje wcześniejsze wymagania. W instrukcji zastąpiono odsyłacze do stron PDF odsyłaczem do tej listy. Aktualność zadania jest oznaczona osobno w informacjach o zadaniu.
Lista lektur obowiązkowych (zgodna z podstawą programową z 2024 r.), do których można się odwołać w wypracowaniu
Zakres podstawowy
- Biblia, w tym fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana
- Jan Parandowski, Mitologia, cz. I Grecja
- Homer, Iliada (fragmenty)
- Sofokles, Antygona
- Lament świętokrzyski (fragmenty)
- Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty)
- Pieśń o Rolandzie (fragmenty)
- William Szekspir, Makbet
- Molier, Skąpiec
- Ignacy Krasicki, wybrana satyra
- Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym Romantyczność, Dziady cz. III
- Bolesław Prus, Lalka
- Henryk Sienkiewicz, Potop (fragmenty)
- Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara
- Stanisław Wyspiański, Wesele
- Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (fragmenty)
- Stefan Żeromski, Przedwiośnie
- Witold Gombrowicz, Ferdydurke (fragmenty)
- Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu
- Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat (fragmenty)
- Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem
- Albert Camus, Dżuma
- George Orwell, Rok 1984
- Sławomir Mrożek, Tango
- Marek Nowakowski, Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii)
- Andrzej Stasiuk, Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie)
- Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach)
- Ryszard Kapuściński, Podróże z Herodotem (fragmenty)
Ponadto z zakresu szkoły podstawowej
- Ignacy Krasicki, bajki
- Adam Mickiewicz, Dziady cz. II, Pan Tadeusz (księgi: I, II, IV, X, XI, XII)
- Aleksander Fredro, Zemsta
- Juliusz Słowacki, Balladyna
Zakres rozszerzony
- Homer, Odyseja (fragmenty)
- Dante Alighieri, Boska Komedia (fragmenty)
- Jan Kochanowski, Treny (jako cykl poetycki)
- William Szekspir, Hamlet
- Juliusz Słowacki, Kordian
- realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honoré de Balzac, Ojciec Goriot lub Charles Dickens, Klub Pickwicka, lub Mikołaj Gogol, Martwe dusze, lub Gustaw Flaubert, Pani Bovary)
- Franz Kafka, Proces (fragmenty)
- Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata
- Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy
- Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe
- Tadeusz Konwicki, Mała Apokalipsa
- Janusz Głowacki, Antygona w Nowym Jorku
- Sławomir Mrożek, wybrane opowiadanie
- wybrany esej Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Zbigniewa Herberta
Inne lektury obowiązkowe (zgodne z podstawą programową z 2018 r.), do których również można się odwołać w wypracowaniu
Zakres podstawowy
- Legenda o św. Aleksym (fragmenty)
- Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu (fragmenty)
- Gall Anonim, Kronika polska (fragmenty)
- Jan Kochanowski, Odprawa posłów greckich
- Piotr Skarga, Kazania sejmowe (fragmenty)
- Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki (fragmenty)
- William Szekspir, Romeo i Julia
- Adam Mickiewicz, Konrad Wallenrod
- Zygmunt Krasiński, Nie-Boska Komedia
- Bolesław Prus, Z legend dawnego Egiptu
- Eliza Orzeszkowa, Gloria victis
- Stefan Żeromski, Rozdzióbią nas kruki, wrony…
- Tadeusz Borowski, Ludzie, którzy szli
- Józef Mackiewicz, Droga donikąd (fragmenty)
- Marek Nowakowski, Raport o stanie wojennym (wybrane opowiadanie)
- Jacek Dukaj, Katedra (z tomu W kraju niewiernych)
- Antoni Libera, Madame
Ponadto z zakresu szkoły podstawowej
- Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz
Zakres rozszerzony
- Arystoteles, Poetyka, Retoryka (fragmenty)
- Platon, Państwo (fragmenty)
- Arystofanes, Chmury
- Wergiliusz, Eneida (fragmenty)
- św. Augustyn, Wyznania (fragmenty)
- św. Tomasz z Akwinu, Summa teologiczna (fragmenty)
- François Rabelais, Gargantua i Pantagruel (fragmenty)
- Michel de Montaigne, Próby (fragmenty)
- Juliusz Słowacki, Lilla Weneda
- Stanisław Wyspiański, Noc listopadowa
- Jorge Luis Borges, wybrane opowiadanie
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Temat pyta o motywy poświęcenia, więc wskaż nie tylko czyn, ale też to, co skłania do poniesienia kosztu.
2. Gdzie szukać?
Przypomnij sobie postacie rezygnujące z czegoś dla konkretnej osoby. Porównaj ich relacje, wartości i okoliczności.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Zbuduj stanowisko oraz dwa argumenty: motyw → decyzja → cena → dobro drugiej osoby. Dobierz kontekst objaśniający motywację, nie tylko tło.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nie ma jednej wzorcowej odpowiedzi. Ocenie podlega samodzielna realizacja tematu zgodna z poleceniem i kryteriami CKE.
Zasady oceniania
Wypracowanie ocenia się zgodnie z kryteriami CKE dla tego arkusza: spełnienie formalnych warunków polecenia, kompetencje literackie i kulturowe, kompozycja wypowiedzi oraz język. Pełne zasady znajdują się w zakładce Ocenianie wypracowań i pod podanym adresem PDF. Tematy są alternatywami: w egzaminie wybiera się jeden. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 1.
1. Rozumienie pojęć: a) człowiek − każda postać literacka (a w przypadku kontekstów – również np. filmowa), w tym postacie, które nie są ludźmi − jednostka ALBO zbiorowość (grupa ludzi) / bohater zbiorowy. b) poświęcać się, np. − rezygnować z czegoś dla czyjegoś dobra − ponieść jakąś ofiarę dla dobra ogólnego − wybierać sobie coś jako życiowy cel służący drugiemu człowiekowi c) co sprawia – pozytywny albo negatywny, stały albo zmienny czynnik (np. cecha, okoliczność, wydarzenie) powodujący, że ktoś dla kogoś się poświęca.
2. Zdający może zrealizować temat w dowolny sposób. Jeżeli wypowiedź zdającego jest zgodna z tematem i z warunkami zadania, pracę należy oceniać.
3. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli wypowiedź: a) dotyczy poświęcania się człowieka
ALBO
b) zawiera wskazanie czynnika powodującego, że ktoś dla kogoś się poświęca
ORAZ
c) zawiera opinię albo uzasadnienie.
4. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) omówił poświęcanie się człowieka
ORAZ
b) określił, kto dla kogo się poświęca
ORAZ
c) wymienił czynnik powodujący, że ktoś dla kogoś się poświęca.
5. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) omówił poświęcanie się człowieka
ALBO
b) wymienił czynnik powodujący, że ktoś dla kogoś się poświęca.
6. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Temat pyta o motywy poświęcenia dla drugiej osoby. Teza może wskazywać miłość, współczucie i poczucie obowiązku, ale argumenty muszą wyjaśniać, dlaczego te wartości skłaniają do poniesienia kosztu.
W „Dżumie” Rieux naraża własne zdrowie i rezygnuje z wygody, ponieważ uznaje pomoc cierpiącym za obowiązek lekarza i człowieka. Ten przykład pozwala argumentować, że odpowiedzialność za słabszych może być silniejsza od troski o własne bezpieczeństwo.
Jako drugi utwór możesz wykorzystać „Antygonę”: bohaterka ryzykuje życie, by pochować brata, kierując się więzią rodzinną i powinnością religijną. Kontekst etyczny pomaga odróżnić poświęcenie dla czyjegoś dobra od bezrefleksyjnego narażania się. Zakończ wnioskiem łączącym motyw, świadomy wybór i ponoszony koszt.
Jak zbudować całą pracę
Powyższy plan jest propozycją redakcyjną, nie jedyną poprawną interpretacją ani gotowym wypracowaniem. We wstępie określ problem i stanowisko. W rozwinięciu połącz każdy argument z konkretną sytuacją z utworu, objaśnij jej znaczenie dla tezy i wykorzystaj kontekst. W zakończeniu porównaj wnioski z argumentów i odpowiedz na temat. Sprawdź zgodność wybranej lektury z listą obowiązującą w tym arkuszu.
Na co uważać
Przykład staje się argumentem dopiero wtedy, gdy wyjaśnisz motyw i cenę poświęcenia; samo streszczenie czynu nie odpowiada na pytanie „co sprawia”.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
Przygotuj co najmniej 300 wyrazów, własne stanowisko, argumentację, wymaganą w tym arkuszu lekturę obowiązkową, inny utwór i funkcjonalnie wykorzystane konteksty. Przykłady muszą uzasadniać tezę, a nie tylko streszczać fabułę. Oceniane są też kompozycja i język; szczegółowe kryteria CKE są w osobnej sekcji odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-SIERPIEN-F2023-W1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:III.1.1 | PP:III.1.6 | PP:III.2.5 | PP:III.2.9 | PP:III.2.10 | PP:I.1.14
Motywy: społeczeństwo | praca | wiara
Umiejętności: Argumentacja | Interpretacja | Kompozycja wypowiedzi
Zadanie 17.2 · sierpień 2026
Napisz wypracowanie na poniższy temat.
- W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie. Przedstaw również swoje zdanie i je uzasadnij.
- W rozważaniach przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich oraz do wybranych kontekstów (np. historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego).
- Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na liście lektur z tego arkusza (poniżej).
- Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.
Temat 2. Przeszłość jako inspiracja do działania.
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na liście lektur z tego arkusza (poniżej)
- innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki
- wybranych kontekstów.
Lista lektur z tego arkusza
Lista właściwa dla tego arkusza, także gdy obejmuje wcześniejsze wymagania. W instrukcji zastąpiono odsyłacze do stron PDF odsyłaczem do tej listy. Aktualność zadania jest oznaczona osobno w informacjach o zadaniu.
Lista lektur obowiązkowych (zgodna z podstawą programową z 2024 r.), do których można się odwołać w wypracowaniu
Zakres podstawowy
- Biblia, w tym fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana
- Jan Parandowski, Mitologia, cz. I Grecja
- Homer, Iliada (fragmenty)
- Sofokles, Antygona
- Lament świętokrzyski (fragmenty)
- Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty)
- Pieśń o Rolandzie (fragmenty)
- William Szekspir, Makbet
- Molier, Skąpiec
- Ignacy Krasicki, wybrana satyra
- Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym Romantyczność, Dziady cz. III
- Bolesław Prus, Lalka
- Henryk Sienkiewicz, Potop (fragmenty)
- Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara
- Stanisław Wyspiański, Wesele
- Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (fragmenty)
- Stefan Żeromski, Przedwiośnie
- Witold Gombrowicz, Ferdydurke (fragmenty)
- Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu
- Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat (fragmenty)
- Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem
- Albert Camus, Dżuma
- George Orwell, Rok 1984
- Sławomir Mrożek, Tango
- Marek Nowakowski, Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii)
- Andrzej Stasiuk, Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie)
- Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach)
- Ryszard Kapuściński, Podróże z Herodotem (fragmenty)
Ponadto z zakresu szkoły podstawowej
- Ignacy Krasicki, bajki
- Adam Mickiewicz, Dziady cz. II, Pan Tadeusz (księgi: I, II, IV, X, XI, XII)
- Aleksander Fredro, Zemsta
- Juliusz Słowacki, Balladyna
Zakres rozszerzony
- Homer, Odyseja (fragmenty)
- Dante Alighieri, Boska Komedia (fragmenty)
- Jan Kochanowski, Treny (jako cykl poetycki)
- William Szekspir, Hamlet
- Juliusz Słowacki, Kordian
- realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honoré de Balzac, Ojciec Goriot lub Charles Dickens, Klub Pickwicka, lub Mikołaj Gogol, Martwe dusze, lub Gustaw Flaubert, Pani Bovary)
- Franz Kafka, Proces (fragmenty)
- Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata
- Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy
- Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe
- Tadeusz Konwicki, Mała Apokalipsa
- Janusz Głowacki, Antygona w Nowym Jorku
- Sławomir Mrożek, wybrane opowiadanie
- wybrany esej Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Zbigniewa Herberta
Inne lektury obowiązkowe (zgodne z podstawą programową z 2018 r.), do których również można się odwołać w wypracowaniu
Zakres podstawowy
- Legenda o św. Aleksym (fragmenty)
- Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu (fragmenty)
- Gall Anonim, Kronika polska (fragmenty)
- Jan Kochanowski, Odprawa posłów greckich
- Piotr Skarga, Kazania sejmowe (fragmenty)
- Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki (fragmenty)
- William Szekspir, Romeo i Julia
- Adam Mickiewicz, Konrad Wallenrod
- Zygmunt Krasiński, Nie-Boska Komedia
- Bolesław Prus, Z legend dawnego Egiptu
- Eliza Orzeszkowa, Gloria victis
- Stefan Żeromski, Rozdzióbią nas kruki, wrony…
- Tadeusz Borowski, Ludzie, którzy szli
- Józef Mackiewicz, Droga donikąd (fragmenty)
- Marek Nowakowski, Raport o stanie wojennym (wybrane opowiadanie)
- Jacek Dukaj, Katedra (z tomu W kraju niewiernych)
- Antoni Libera, Madame
Ponadto z zakresu szkoły podstawowej
- Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz
Zakres rozszerzony
- Arystoteles, Poetyka, Retoryka (fragmenty)
- Platon, Państwo (fragmenty)
- Arystofanes, Chmury
- Wergiliusz, Eneida (fragmenty)
- św. Augustyn, Wyznania (fragmenty)
- św. Tomasz z Akwinu, Summa teologiczna (fragmenty)
- François Rabelais, Gargantua i Pantagruel (fragmenty)
- Michel de Montaigne, Próby (fragmenty)
- Juliusz Słowacki, Lilla Weneda
- Stanisław Wyspiański, Noc listopadowa
- Jorge Luis Borges, wybrane opowiadanie
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Przeszłość ma być przyczyną działania, nie wyłącznie obecnym w utworze wspomnieniem.
2. Gdzie szukać?
Poszukaj bohaterów, którzy wracają do własnych doświadczeń albo wzorów wcześniejszych pokoleń. Co zmieniają dzięki tej pamięci?
3. Jak zbudować odpowiedź?
Dla każdego argumentu pokaż: element przeszłości → jego interpretacja → późniejsze działanie. Porównaj mechanizmy wpływu i wyprowadź wniosek o inspiracji.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nie ma jednej wzorcowej odpowiedzi. Ocenie podlega samodzielna realizacja tematu zgodna z poleceniem i kryteriami CKE.
Zasady oceniania
Wypracowanie ocenia się zgodnie z kryteriami CKE dla tego arkusza: spełnienie formalnych warunków polecenia, kompetencje literackie i kulturowe, kompozycja wypowiedzi oraz język. Pełne zasady znajdują się w zakładce Ocenianie wypracowań i pod podanym adresem PDF. Tematy są alternatywami: w egzaminie wybiera się jeden. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 2.
1. Rozumienie pojęć: a) przeszłość, np. − czasy, które minęły − miniony okres życia jednostki, rodziny, narodu b) inspiracja, np. − motywacja − natchnienie c) działanie, np. − czynność wykonywana w jakimś celu − aktywność.
2. Zdający może zrealizować temat w dowolny sposób. Jeżeli wypowiedź zdającego jest zgodna z tematem i z warunkami zadania, pracę należy oceniać.
3. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli praca zdającego: a) dotyczy zagadnienia przeszłości
ORAZ
b) zawiera opinię albo uzasadnienie.
4. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) omówił zagadnienie przeszłości
ORAZ
b) wykazał, że przeszłość stanowi inspirację do działania.
5. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji omówił zagadnienie przeszłości.
6. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Rozważ, jak pamięć o przeszłości wpływa na podejmowane działania. Możliwa teza: dawne doświadczenia i wzory mogą mobilizować do naśladowania, ale również skłaniać do zerwania z wcześniejszymi błędami.
W „Panu Tadeuszu” Jacek Soplica odpowiada na własną przeszłość działalnością jako ksiądz Robak. Wstyd i odpowiedzialność za dawny czyn przekształca w służbę sprawie narodowej. Wyjaśnij, że przeszłość jest tu bodźcem do zadośćuczynienia, nie tylko tematem wspomnień.
W „Gloria victis” Elizy Orzeszkowej przywołanie powstańców styczniowych utrwala wzór odwagi i wierności. Kontekst pamięci zbiorowej pozwala pokazać inspirującą rolę opowieści o wcześniejszych pokoleniach. Porównaj oba mechanizmy: naprawianie własnego błędu i czerpanie wzoru z cudzego doświadczenia.
Jak zbudować całą pracę
Powyższy plan jest propozycją redakcyjną, nie jedyną poprawną interpretacją ani gotowym wypracowaniem. We wstępie określ problem i stanowisko. W rozwinięciu połącz każdy argument z konkretną sytuacją z utworu, objaśnij jej znaczenie dla tezy i wykorzystaj kontekst. W zakończeniu porównaj wnioski z argumentów i odpowiedz na temat. Sprawdź zgodność wybranej lektury z listą obowiązującą w tym arkuszu.
Na co uważać
Nie każda obecność historii w utworze dowodzi inspiracji: wskaż konkretny wpływ pamięci na postawę albo działanie.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
Przygotuj co najmniej 300 wyrazów, własne stanowisko, argumentację, wymaganą w tym arkuszu lekturę obowiązkową, inny utwór i funkcjonalnie wykorzystane konteksty. Przykłady muszą uzasadniać tezę, a nie tylko streszczać fabułę. Oceniane są też kompozycja i język; szczegółowe kryteria CKE są w osobnej sekcji odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-SIERPIEN-F2023-W2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:III.1.1 | PP:III.1.6 | PP:III.2.5 | PP:III.2.9 | PP:III.2.10 | PP:I.1.14
Motywy: społeczeństwo | praca | wiara
Umiejętności: Argumentacja | Interpretacja | Kompozycja wypowiedzi
Zadanie 1 · czerwiec 2025
Tekst A
Aleksander Orłowski
Jak będziemy się poruszać w mieście przyszłości?
Pojazdy autonomiczne są tematem niezwykle nośnym, obecnym w dyskusjach o kwestiach miejskich od kilkunastu lat. Z biegiem czasu coraz mniej jednak spekulowano o ich potencjalnej roli dla transportu, a coraz częściej prezentowano po prostu istniejące rozwiązania.
Dziś w San Francisco możemy na przykład zamówić autonomiczną taksówkę (bez kierowcy i nadzoru człowieka). Mobilność autonomiczna1 pojawia się nie tylko w miastach amerykańskich – np. w Gdańsku już dwukrotnie testowano w pełni autonomiczny bus jeżdżący na regularnej linii.
Analiza konsekwencji tych wdrożeń prowadzi do wniosku, że dziś najważniejszym wyzwaniem nie jest już stworzenie samej technologii, której rozwój w omawianym obszarze jest błyskawiczny i pozwala na jazdę bez kierowcy czy operatora. Kwestiami kluczowymi z perspektywy rozwoju tego typu usług stają się aktualne uwarunkowania prawne oraz powiązane z nimi zagadnienia społeczne, a także wpływ mobilności autonomicznej na funkcjonowanie miasta.
Kwestie prawne to przede wszystkim adaptacja przepisów, w tym – rozwiązania szczegółowe, takie jak uregulowanie odpowiedzialności za ewentualne szkody spowodowane przez pojazdy bez kierowcy.
Wyzwaniem jest także aspekt społeczny – gdy przeprowadzano testy autonomicznego busa w Gdańsku, pytano pasażerów m.in. o poczucie strachu (własnego, ale też członków rodziny) przed podróżą w pełni zautomatyzowanym pojazdem. Obie sfery wymagają prac przygotowawczych, to jednak ostatni moment na zmianę prawa czy na działania społeczne – upowszechnienie się usług mobilności autonomicznej czeka nas już naprawdę wkrótce.
Kwestią fundamentalną jest wpływ nowej technologii na miasto. Zazwyczaj podkreśla się zalety mobilności autonomicznej, takie jak ograniczenie liczby wypadków czy emisji spalin. Ważne jednak, aby na tę technologię spojrzeć z perspektywy całego miasta.
Zupełnie niekontrolowany proces zastępowania tradycyjnych samochodów pojazdami autonomicznymi mógłby wpłynąć m.in. na znaczny wzrost natężenia ruchu, np. na tworzenie się korków w godzinach porannych nie tylko – jak dotychczas – w drodze do centrum, lecz także w kierunku odwrotnym. Dlaczego? Pojazdy autonomiczne mogłyby wjeżdżać do miasta, odstawiać właścicieli do miejsc ich pracy, a następnie wracać same do „domów” zlokalizowanych poza centrum – pozwoliłoby to na uniknięcie opłat za parkowanie. Z jednej strony pozbawiłoby to miasta istotnej metody kontrolowania ruchu wewnątrz nich (strefy płatnego parkowania), z drugiej – znacznie zwiększyłoby natężenie ruchu w obu kierunkach.
Masowe wdrożenie pojazdów autonomicznych będzie także wymagać zupełnie innego projektowania budynków i przestrzeni dookoła nich, przede wszystkim – wyznaczania stref do wsiadania i wysiadania z pojazdów autonomicznych. Wydzielenie punktów służących do wsiadania i wysiadania z autonomicznych taksówek okazało się jednym z głównych wyzwań podczas wdrażania tej technologii w San Francisco.
Głównym wyzwaniem smart mobility2, nie tylko w obszarze mobilności autonomicznej, jest dziś integracja – i spojrzenie na poszczególne technologie z perspektywy funkcjonowania całego miasta. Z tego punktu widzenia najważniejsze jest, aby nie wdrażać projektów, których nie można zintegrować z innymi miejskimi systemami (tak jak miało to miejsce z wieloma wdrożonymi w Polsce systemami sterowania ruchem, w których nie można było nawet np. wymieniać danych z innymi miejskimi systemami).
Jednocześnie należy pamiętać, że technologia to jedynie narzędzie, a nie – cel sam w sobie. Stąd też np. w Singapurze długo nie wspierano pojazdów elektrycznych. Wskazywano tam, że nie rozwiązują one kluczowego problemu miasta, czyli zajmowania przestrzeni przez samochody – bez względu na ich źródło napędu. Przy wdrażaniu nowych rozwiązań smart mobility musimy docenić aspekty prawne i społeczne. Dlatego tak ważne jest testowanie technologii, nawet jeśli na początkowym etapie nie spełnia ona faktycznie swojej misji transportowej.
Przypisy i opis źródła
- Mobilność autonomiczna – kierowanie pojazdem przez sztuczną inteligencję, bez udziału kierowcy.
- Smart mobility – inteligentny transport.
Na podstawie: Aleksander Orłowski, Samochody autonomiczne i pojazdy współdzielone. Jak będziemy się poruszać w mieście przyszłości?, www.gov.pl
Tekst B
Tomasz Neumann
Perspektywy wykorzystania pojazdów autonomicznych w transporcie drogowym
w Polsce
Pojawienie się pojazdów autonomicznych będzie miało odzwierciedlenie w sposobie zagospodarowania przestrzeni. Obecnie w wielu miastach panuje model, w którym najgęstszą zabudowę stanowi centrum miasta otoczone przedmieściami o mniejszej gęstości, a te z kolei są otoczone przez osiedla podmiejskie o niskiej gęstości. Wprowadzenie pojazdów autonomicznych mogłoby zmienić ten model. Ludzie chętniej decydowaliby się na zakup ziemi czy mieszkania na obszarach bardziej oddalonych od miast, gdyby mniej uciążliwe stało się codzienne dojeżdżanie do miejsc pracy, szkół itd. Podobnie jak rozwój motoryzacji na początku XX wieku sprawił, że pojawiły się przedmieścia i osiedla pozamiejskie, tak pojazdy autonomiczne mogą doprowadzić do powstania jeszcze bardziej rozproszonej struktury miast.
Kiedy pojazd jest w stanie sam przyjechać na wskazane miejsce, parkowanie w pobliżu miejsca zamieszkania czy pracy nie będzie konieczne. Pojazdy mogłyby być przechowywane w centralnych lokalizacjach, z których dojeżdżałyby w razie potrzeby. Centra biznesowe czy handlowe mogłyby pozbyć się uciążliwej i rozległej przestrzeni parkingowej na rzecz niewielkich placów do wysadzania i odbioru pasażerów. Problem parkowania w miastach jest bardzo istotny, skoro według przeprowadzonych badań samochody pasażerskie 95% swojego cyklu życiowego spędzają na parkingu. W takiej sytuacji zasadne jest poszukiwanie bardziej efektywnych rozwiązań w zakresie zagospodarowania przestrzeni parkingowej na rzecz zwiększenia przestrzeni użytkowej. Wszystkie te korzyści mogłyby zostać spotęgowane wskutek zmniejszenia się całkowitej liczby poruszających się pojazdów. Zmieni się również wygląd infrastruktury drogowej. W razie całkowitego zastąpienia pojazdów konwencjonalnych pojazdami autonomicznymi zniknie konieczność stosowania sygnalizacji świetlnej, znaków i innych elementów. Zostaną one zastąpione cyfrowymi wersjami w chmurze. Pojazdy, bazujące na informacjach tam zgromadzonych, same będą dostosowywać prędkość do warunków na drodze.
Jedna z najbardziej znaczących przewidywanych korzyści jest związana z potencjałem, jaki oferuje wprowadzenie pojazdów autonomicznych w odniesieniu do rozwoju uniwersalnego i wydajnego systemu transportu publicznego. W obecnych czasach pociągi mogą przewozić dużą liczbę pasażerów, ale tylko między stacjami, co oznacza, że większość ludzi musi podróżować z domu i z miejsca pracy do stacji za pomocą innych środków transportu. Ta niedogodność jest często wystarczająca, aby zniechęcić ludzi do korzystania z pociągów i z komunikacji publicznej. Połączenie sieci kolejowej z flotą pojazdów autonomicznych autobusów i minibusów obsługujących pasażerów przybywających i odjeżdżających z każdej stacji może pokonać tę barierę. Pasażerowie, którzy wyruszaliby w podróż pociągiem, mogliby zamówić za pomocą aplikacji również przejazd autonomicznym autobusem. System rezerwacji grupowałby osoby, które mają podobne trasy, i przypisywał je do konkretnego autobusu, który by je odbierał i wysadzał w określonym miejscu. Połączone w ten sposób pociągi i pojazdy autonomiczne mogą oferować usługi door to door1, dzięki czemu pokonałyby jednocześnie problem ostatniej mili (czyli końcowy etap podróży), który obecnie stanowi wyzwanie dla transportu publicznego.
Konkludując: pojazdy autonomiczne mogą przynieść pozytywne skutki dla polskiego transportu. Tyle że jedynie pod warunkiem spełnienia wszystkich niezbędnych wymagań.
Przypisy i opis źródła
- Door to door (ang.) – od drzwi do drzwi.
Na podstawie: Tomasz Neumann, Perspektywy wykorzystania pojazdów autonomicznych w transporcie drogowym w Polsce, „Autobusy – Technika, Eksploatacja, Systemy Transportowe”, www.inw-spatinum.pl
Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń odnoszących się do tekstu Aleksandra Orłowskiego oraz do tekstu Tomasza Neumanna. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Sprawdź mocne uogólnienia: bezkolizyjność, niemożliwość integracji i wyłącznie dobre skutki.
2. Gdzie szukać?
Zaznacz ograniczenia pojazdów, ich związek z transportem publicznym oraz warunki przebudowy miasta.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Każde zdanie porównaj z odpowiednim fragmentem. Nie zamieniaj przewidywanej możliwości w bezwzględną gwarancję ani odwrotnie.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
FFF
Zasady oceniania
2 pkt – trzy poprawne odpowiedzi.
1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi.
0 pkt – jedna poprawna odpowiedź lub odpowiedzi niepoprawne albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Dlaczego tak, dlaczego nie?
| Wariant / rozstrzygnięcie | Uzasadnienie |
|---|---|
| 1. F | Orłowski nie gwarantuje bezkolizyjności. Autonomiczne prowadzenie może zmienić bezpieczeństwo jazdy, ale zdanie przypisuje autorowi bezwzględne wykluczenie kolizji, którego tekst nie uzasadnia. |
| 2. F | Neumann rozważa łączenie pojazdów autonomicznych z transportem publicznym, między innymi dopasowywanie przejazdów do pasażerów. Stwierdzenie o niemożliwości integracji odwraca jego stanowisko. |
| 3. F | Obaj autorzy przewidują zmiany wymagające przekształcenia organizacji miasta. Orłowski wskazuje też możliwość wzrostu ruchu; nie przedstawiają więc wyłącznie korzyści. |
Na co uważać
W zdaniach z wyrazami „bezkolizyjnie”, „niemożliwa” i „jedynie” sprawdź właśnie zakres tego uogólnienia.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – trzy poprawne odpowiedzi. 1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi. 0 pkt – jedna poprawna odpowiedź lub odpowiedzi niepoprawne albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-CZERWIEC-F2023-Z1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.2.1 | PP:I.2.3
Autorzy: Aleksander Orłowski | Tomasz Neumann
Umiejętności: I.2 Odbiór tekstów kultury