Tekst A
Zbigniew Herbert
Stary Prometeusz
Pisze pamiętniki. Próbuje w nich wyjaśnić miejsce bohatera w systemie konieczności,
pogodzić sprzeczne ze sobą pojęcie bytu i losu.
Ogień buzuje wesoło na kominku, w kuchni krząta się żona – egzaltowana dziewczyna,
która nie mogła urodzić mu syna, ale pociesza się, że i tak przejdzie do historii.
Przygotowanie do kolacji, na którą ma przyjść miejscowy proboszcz i aptekarz, najbliższy
teraz przyjaciel Prometeusza.
Ogień buzuje na kominku. Na ścianie wypchany orzeł i list dziękczynny tyrana Kaukazu,
któremu dzięki wynalazkowi Prometeusza udało się spalić zbuntowane miasto.
Prometeusz śmieje się cicho. Jest to teraz jedyny sposób wyrażenia niezgody na świat.
Przypisy i opis źródła
[Pierwodruk 1973] Zbigniew Herbert, Stary Prometeusz, [w:] tegoż, Wybór poezji, Wrocław 2019.
Czy postawa starego Prometeusza przedstawiona w utworze Zbigniewa Herberta jest zgodna z mitologicznym pierwowzorem? W uzasadnieniu odpowiedzi odwołaj się do przytoczonego utworu oraz do mitu o Prometeuszu z Mitologii Jana Parandowskiego.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Wybierz kryterium porównania postaw: motywację, sposób działania albo stosunek do świata.
2. Gdzie szukać?
W micie sprawdź, co bohater robi dla ludzi; w wierszu — jak reaguje po latach i co pozostaje z dawnej postawy.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Uzasadnij ocenę na tej samej płaszczyźnie w obu źródłach. Podobieństwo jednego aspektu nie musi oznaczać identyczności całych postaci.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1) Jest zgodna. Uzasadnienie, np.:
- Tak, ponieważ w micie Prometeusz, aby wyrazić niezgodę na świat i na cierpienie, które przeżywają jego ukochani ludzie, wykrada z Olimpu ogień. Prometeusz z wiersza Herberta również wykazuje niezgodę na świat, którą ze względu na swój wiek wyraża tylko poprzez cichy śmiech. 2) Nie jest zgodna. Uzasadnienie, np.:
- Bohater Herberta to zwykły bezsilny człowiek, który nie walczy. Natomiast mityczny Prometeusz buntował się, przeciwstawiał boskim rozkazom.
- Mitologiczny Prometeusz sprzeciwia się Zeusowi i jest gotowy na poświęcenie oraz na cierpienie w imię idei, a Prometeusz Herberta jest konformistą, przyjmuje bierną postawę, prowadzi spokojne życie – jego postawa nie jest zatem zgodna z pierwowzorem.
Zasady oceniania
2 pkt – rozstrzygnięcie ORAZ trafne uzasadnienie w odniesieniu do utworu Stary Prometeusz i mitu o Prometeuszu.
1 pkt – poprawne określenie postawy starego Prometeusza z utworu Zbigniewa Herberta.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Odpowiedź „tak” można oprzeć na trwaniu sprzeciwu: mityczny Prometeusz kradnie ogień w obronie ludzi, a stary Prometeusz Herberta zachowuje niezgodę na świat, wyrażaną już tylko cichym śmiechem.
Odpowiedź „nie” można uzasadnić zmianą sposobu życia: aktywny buntownik gotowy cierpieć za ludzi zostaje zestawiony z bohaterem spokojnym, bezsilnym i wycofanym. Wybierz kryterium — trwałość sprzeciwu albo aktywność działania — i odnieś je do obu postaci.
Na co uważać
Nie oceniaj zgodności wyłącznie na podstawie wspólnego imienia. Potrzebne są konkretne postawy z wiersza i mitu.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – rozstrzygnięcie ORAZ trafne uzasadnienie w odniesieniu do utworu Stary Prometeusz i mitu o Prometeuszu. 1 pkt – poprawne określenie postawy starego Prometeusza z utworu Zbigniewa Herberta. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2025-MAJ-F2023-Z14
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8 | PP:I.1.12
Autorzy: Zbigniew Herbert
Utwory: Mitologia
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich