Tekst A
Antygona
CHÓR
Wiele jest mocy natury,
Lecz nie ma większej nad człowieka! [...]
Najwyższą z bogów – Wieczną Ziemię –
On niestrudzenie co rok orze
W krąg nawracając i konia, i lemiesz1. [...]
Mowę wynalazł i myśli dał polot,
I w ludzkim życiu stworzył ład.
Przed mroźną nocą i deszczów swawolą
Roztropnie schronił się do chat. [...]
Przed jedną wprawdzie on nie ujdzie śmiercią,
Lecz na cierpienie znalazł leki.
Bystrości zręcznej kryjąc w sobie ogrom
Raz w zły, raz w dobry wpada czyn [...].
Przypisy i opis źródła
- Lemiesz – robocza dolna część pługa.
Sofokles, Antygona, tłum. Mieczysław Brożek, Wrocław 1986.
Tekst B
Pieśń 19 (Księgi wtóre)
Nie chciał nas Bóg położyć równo z bestyjami:
Dał nam rozum, dał mowę, a nikomu z nami.
Przeto chciejmy wziąć przed się myśli godne siebie,
Myśli ważne na ziemi, myśli ważne w niebie:
Służmy poczciwej sławie, a jako kto może,
Niech ku pożytku dobra spólnego1 pomoże.
Komu dowcipu2 równo z wymową dostaje,
Niech szczepi miedzy ludźmi dobre obyczaje,
Niechaj czyni porządek, rozterkom zabiega3,
Praw ojczystych i pięknej swobody przestrzega.
Przypisy i opis źródła
- Spólnego – wspólnego.
- Dowcip – rozum.
- Niechaj czyni porządek, rozterkom zabiega – niech sprawuje rządy (w państwie), zapobiega sporom.
Jan Kochanowski, Pieśń 19 (Księgi wtóre), [w:] tegoż, Pieśni, Wrocław 1997.
Czy koncepcja człowieka przedstawiona w przytoczonym fragmencie Pieśni 19 Jana Kochanowskiego jest zgodna z koncepcją człowieka opisaną przez chór w podanym fragmencie Antygony? Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do każdego z tekstów.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Wybierz jeden aspekt koncepcji człowieka i zachowaj go w porównaniu obu utworów.
2. Gdzie szukać?
Sprawdź opis ludzkich zdolności, miejsca w naturze i źródła wyjątkowości. Zaznacz argumenty w obu fragmentach.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Ułóż odpowiedź: pod względem ___ koncepcje są ___, ponieważ u chóru ___, a w pieśni ___. Unikaj zmiany kryterium w połowie.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Tak. U Sofoklesa człowiek jest pokazany jako istota najpotężniejsza w naturze, która jako jedyna posługuje się mową, potrafi uprawiać rolę. Również zdaniem Kochanowskiego człowiek jest koroną stworzenia, górującą nad innymi bytami choćby inteligencją.
- Koncepcje człowieka w obu tekstach się różnią. U Sofoklesa człowiek ma władzę niepodzielną nad naturą, potrafi nad nią panować i czerpać z niej korzyści. Natomiast Kochanowski zwraca uwagę, że człowiek wszystko dostał od Boga, który wyniósł człowieka ponad inne stworzenia.
Zasady oceniania
1 pkt – rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odniesieniu do obu tekstów.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Porównaj koncepcje człowieka według jednego, jasno wskazanego kryterium. Oba fragmenty wyróżniają go spośród innych istot dzięki rozumowi i mowie.
Jeżeli wybierzesz te zdolności, uzasadnisz podobieństwo: chór mówi o mowie, wynalazkach i opanowywaniu natury, a Kochanowski o rozumie oraz mowie otrzymanych od Boga.
Możliwe jest także uzasadnienie różnicy: w pieśni źródłem wyjątkowości człowieka jest dar Boga i wynikający z niego obowiązek służenia dobru wspólnemu, podczas gdy chór eksponuje ludzką sprawność. Rozstrzygnięcie musi odpowiadać przyjętej płaszczyźnie porównania i obejmować oba teksty.
Na co uważać
Nie wolno zmieniać kryterium w połowie odpowiedzi, np. zestawiać jednej zdolności z pochodzeniem drugiej.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odniesieniu do obu tekstów. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-SIERPIEN-F2023-Z8
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8 | PP:I.1.12
Epoki: renesans | starożytność
Autorzy: Jan Kochanowski | Sofokles
Utwory: Antygona | Pieśni
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich