Baza zadań z języka polskiego
Matura · Formuła 2023 · zadania według wymagań podstawy programowej
Moje postępy
Zapis lokalny. Eksportuj kopię, aby przenieść odpowiedzi na inne urządzenie.
Zadania 41–60 z 323
Zadanie 1 · marzec 2026
Tekst A
Michał Chruszczewski
Nuda nudzie nierówna
W ujęciu psychologicznym nuda jest emocją, a jeśli trwa dłużej – nastrojem. Znamionuje ją, jak wiele zjawisk w psychologii, dualizm stanu i cechy. Stan znudzenia odpowiada nudzie przelotnej, sytuacyjnej. Natomiast nuda jako cecha jest utrwaloną dyspozycją człowieka do łatwiejszego, dłuższego i głębszego nudzenia się. Łączy się ona z wieloma negatywnymi zjawiskami i wywiera wieloraki szkodliwy wpływ na ludzkie życie.
W przeciwieństwie do nudy długotrwałej, nudę sytuacyjną najczęściej warto znieść. Mimo że jest ona doświadczeniem emocjonalnie przykrym, w którym czas się bardzo dłuży, to i tak minie. Poza tym fakt, że coś jest nudne, nie musi jeszcze oznaczać, że nie ma wartości (i odwrotnie), a niektóre zadania po prostu trzeba wykonać. Nadmierna obawa przed krótkotrwałą nudą nie jest dobra. Zbyt często łączy się z niezdolnością do dłuższej koncentracji, z impulsywnością i z niesumiennością. Gdy szybko porzucamy rozmaite zajęcia tylko dlatego, że z początku wydały nam się nudne, pozbawiamy się okazji do przekonania się, jakie one są w istocie, i ewentualnie – do odniesienia sukcesu. Sukces przekłada się na poczucie satysfakcji, a co za tym idzie – wzmacnia poczucie sensu. A bez tego znajdziemy się w położeniu analogicznym do sytuacji kogoś, kto dłuższy czas siedzi przed telewizorem z pilotem i ciągle zmienia program, przez co niczego tak naprawdę nie ogląda, za to z wszystkiego pozostaje niezadowolony.
Nuda sytuacyjna ma też dobre strony. Skłania do pogrążania się w myślach oderwanych od rzeczywistości, a zwłaszcza od jakichś zadań do wykonania – szerzej: od aktywności celowej. Takie błądzenie myślami czy też myślenie o niebieskich migdałach, uwalniające od ciasnego praktycyzmu i od doraźności, zwiększa szansę zaistnienia nietypowego skojarzenia, ciekawego lub dowcipnego pomysłu, angażuje wyobraźnię, czyli zwiększa szansę zaistnienia myśli twórczej. Ta teza uzyskała zresztą poparcie w badaniach naukowych. Przykładowo – Sandi Mann i Rebekah Cadman w 2014 r. przeprowadziły eksperyment: połowie uczestników dały do wykonania nudne zadania (kopiowanie numerów z książki telefonicznej i odczytywanie ich), po czym badani otrzymali do rozwiązania różne testy kreatywności. Grupa nudząca się wykazała się dużo większą kreatywnością od tej, która nie wykonywała wcześniej nudnych zadań.
Przeżycie nudy sytuacyjnej daje też czas na myśl refleksyjną. Pozwala zastanowić się nie tylko nad tym, co robimy albo czego już nie mamy chęci robić, lecz także nad sensem naszych czynności: Po co je wykonujemy?, Co te czynności znaczą dla nas?, Czy znaczą cokolwiek?. Przeżycie nudy to wreszcie możliwość głębszej refleksji nad sensem naszego życia – nad jego przebiegiem i jakością. Czas nudzenia się daje nam szansę filozoficznej konfrontacji ze sobą i z rzeczywistością w wymiarze egzystencjalnym. Często to doświadczenie bywa, niestety, przykre, ale ostatecznie może stać się konstruktywne.
Przypisy i opis źródła
Na podstawie: Michał Chruszczewski, Nuda nudzie nierówna, „Charaktery”, nr 6/2021.
Tekst B
Marcin Fabjański
[Pora na nudę]
Kiedy nie mamy innych ludzi – luster, w których możemy się przeglądać i tym samym utwierdzać się w przekonaniu o własnym istnieniu, dopada nas trwoga. W pospolitej wersji przybiera ona postać nudy. Zjawiska tak nieciekawego, że nie stało się ono zbyt częstym przedmiotem badań naukowców, którzy przebadali już w człowieku wszystko inne. Jednak i na nudę w końcu przyszła pora.
Poszatkowaliśmy rzeczywistość na to, co dobre, i na to, co złe, na przyjemne i na nieprzyjemne, i stosujemy strategię konia na szachownicy. Chcemy przeskakiwać momenty nudy i od razu pojawiać się na polu „ekscytacja”.
Nuda towarzyszy naszemu życiu na co dzień. Z badań, na które powołuje się „Scientific American Mind”1, wynika, że stan umysłu, który nazywamy nudą, jest groźniejszy, niż przypuszczano. W zbyt dużej dawce może zaszkodzić zdrowiu, a na pewno nam nie pomaga. Obniża efektywność działań, zadowolenie z pracy, za to zwiększa ryzyko nałogów. Osłabia motywację i sprzyja depresji.
Reagujemy na nudę na dwa sposoby: popadnięciem w bezruch i w apatię albo serią nerwowych gestów (machamy nogami, pstrykamy palcami, zmieniamy pozycję ciała). Jeśli nieruchomiejemy, oznacza to, że zgadzamy się na nudę i chcemy ją przeczekać. Jeśli wykonujemy nerwowe gesty, to buntujemy się przeciwko nudzie. To w skarłowaciałej formie te same dwie strategie, które dotyczą wszystkich istot na naszej planecie – walczyć albo zastygnąć i udać, że nas nie ma. Trzecia uniwersalna strategia – uciekać – w przypadku nudy najczęściej okazuje się niemożliwa do zrealizowania. Nie wyjdziemy przecież z sali konferencyjnej, kiedy szef wygłasza mowę motywacyjną roku.
Jedna z psychologicznych teorii nudy głosi, że jest ona wynikiem rozdzielenia naszych myśli od zewnętrznego środowiska. Nawet jeśli dzieje się coś atrakcyjnego, zostajemy przyklejeni do myśli i mamy poczucie, że minęliśmy się ze zdarzeniami. A czasem, że mijamy się z życiem. Epidemiolodzy z University College London twierdzą, że to niekoniecznie przenośnia. Przebadali urzędników państwowych w latach 70. XX wieku, a potem w roku 2010, i okazało się, że ci znudzeni umierali wcześniej i wcześniej doświadczali ataków serca. Inne badania przeprowadzone w kinie pokazują, że sceny wyciskające łzy mniej stresują widzów niż sceny nudne, na których aktorzy wieszają na przykład bieliznę. Oglądanie nudnych scen sprawia, że ciało wytwarza więcej kortyzolu – hormonu stresu.
To, że zatapianie się w myślach i oderwanie od środowiska jest szkodliwe, potwierdza mającą 2300 lat tezę greckich stoików, że zdrowie i szczęście zależą od tego, jak bardzo nasza uwaga jest dostrojona do naturalnych procesów życia. Albo będziemy uważni, albo będziemy chorować na nudę. Nie tylko nie poznamy życia, które toczy się wokół, lecz także zignorujemy życie w nas samych. Ale najpierw musimy się przebić przez barierę z nudy. Zmierzyć się z nią, zamiast od niej uciekać.
Przypisy i opis źródła
- „Scientific American Mind” – amerykańskie czasopismo naukowe publikujące artykuły z zakresu psychologii i neurologii.
Na podstawie: Marcin Fabjański, Oswajanie samotności. Cierpimy na narkotyczny głód cudzej uwagi, 15.02.2021, www.focus.pl
Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń odnoszących się do tekstu Michała Chruszczewskiego oraz do tekstu Marcina Fabjańskiego. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Wspólny temat nie przesądza o wspólnej ocenie. Czytaj dokładny zakres każdego zdania.
2. Gdzie szukać?
Zaznacz związek nudy z myśleniem i reakcje człowieka omawiane przez obu autorów.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Każde twierdzenie sprawdź osobno u obu twórców. Potwierdzenie związku nie wymaga identycznej oceny jego skutków.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
PP
Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Dlaczego tak, dlaczego nie?
| Wariant / rozstrzygnięcie | Uzasadnienie |
|---|---|
| 1. P | Chruszczewski łączy nudę m.in. z uruchomieniem twórczego myślenia i refleksji. Fabjański analizuje oderwanie myśli od rzeczywistości. Związek z myśleniem występuje u obu, choć jest inaczej oceniany. |
| 2. P | Obaj autorzy opisują, jak człowiek reaguje na nudę i co może z nią zrobić. Rozważają więc również postawy wobec tego doświadczenia, nie tylko jego definicję. |
Na co uważać
Zgodność tematu stwierdzeń nie oznacza jednakowej oceny nudy przez obu autorów.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – odpowiedź poprawna. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-Z1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.2.1 | PP:I.2.3
Autorzy: Michał Chruszczewski | Marcin Fabjański
Umiejętności: I.2 Odbiór tekstów kultury
Zadanie 2 · marzec 2026
Tekst A
Michał Chruszczewski
Nuda nudzie nierówna
W ujęciu psychologicznym nuda jest emocją, a jeśli trwa dłużej – nastrojem. Znamionuje ją, jak wiele zjawisk w psychologii, dualizm stanu i cechy. Stan znudzenia odpowiada nudzie przelotnej, sytuacyjnej. Natomiast nuda jako cecha jest utrwaloną dyspozycją człowieka do łatwiejszego, dłuższego i głębszego nudzenia się. Łączy się ona z wieloma negatywnymi zjawiskami i wywiera wieloraki szkodliwy wpływ na ludzkie życie.
W przeciwieństwie do nudy długotrwałej, nudę sytuacyjną najczęściej warto znieść. Mimo że jest ona doświadczeniem emocjonalnie przykrym, w którym czas się bardzo dłuży, to i tak minie. Poza tym fakt, że coś jest nudne, nie musi jeszcze oznaczać, że nie ma wartości (i odwrotnie), a niektóre zadania po prostu trzeba wykonać. Nadmierna obawa przed krótkotrwałą nudą nie jest dobra. Zbyt często łączy się z niezdolnością do dłuższej koncentracji, z impulsywnością i z niesumiennością. Gdy szybko porzucamy rozmaite zajęcia tylko dlatego, że z początku wydały nam się nudne, pozbawiamy się okazji do przekonania się, jakie one są w istocie, i ewentualnie – do odniesienia sukcesu. Sukces przekłada się na poczucie satysfakcji, a co za tym idzie – wzmacnia poczucie sensu. A bez tego znajdziemy się w położeniu analogicznym do sytuacji kogoś, kto dłuższy czas siedzi przed telewizorem z pilotem i ciągle zmienia program, przez co niczego tak naprawdę nie ogląda, za to z wszystkiego pozostaje niezadowolony.
Nuda sytuacyjna ma też dobre strony. Skłania do pogrążania się w myślach oderwanych od rzeczywistości, a zwłaszcza od jakichś zadań do wykonania – szerzej: od aktywności celowej. Takie błądzenie myślami czy też myślenie o niebieskich migdałach, uwalniające od ciasnego praktycyzmu i od doraźności, zwiększa szansę zaistnienia nietypowego skojarzenia, ciekawego lub dowcipnego pomysłu, angażuje wyobraźnię, czyli zwiększa szansę zaistnienia myśli twórczej. Ta teza uzyskała zresztą poparcie w badaniach naukowych. Przykładowo – Sandi Mann i Rebekah Cadman w 2014 r. przeprowadziły eksperyment: połowie uczestników dały do wykonania nudne zadania (kopiowanie numerów z książki telefonicznej i odczytywanie ich), po czym badani otrzymali do rozwiązania różne testy kreatywności. Grupa nudząca się wykazała się dużo większą kreatywnością od tej, która nie wykonywała wcześniej nudnych zadań.
Przeżycie nudy sytuacyjnej daje też czas na myśl refleksyjną. Pozwala zastanowić się nie tylko nad tym, co robimy albo czego już nie mamy chęci robić, lecz także nad sensem naszych czynności: Po co je wykonujemy?, Co te czynności znaczą dla nas?, Czy znaczą cokolwiek?. Przeżycie nudy to wreszcie możliwość głębszej refleksji nad sensem naszego życia – nad jego przebiegiem i jakością. Czas nudzenia się daje nam szansę filozoficznej konfrontacji ze sobą i z rzeczywistością w wymiarze egzystencjalnym. Często to doświadczenie bywa, niestety, przykre, ale ostatecznie może stać się konstruktywne.
Przypisy i opis źródła
Na podstawie: Michał Chruszczewski, Nuda nudzie nierówna, „Charaktery”, nr 6/2021.
Tekst B
Marcin Fabjański
[Pora na nudę]
Kiedy nie mamy innych ludzi – luster, w których możemy się przeglądać i tym samym utwierdzać się w przekonaniu o własnym istnieniu, dopada nas trwoga. W pospolitej wersji przybiera ona postać nudy. Zjawiska tak nieciekawego, że nie stało się ono zbyt częstym przedmiotem badań naukowców, którzy przebadali już w człowieku wszystko inne. Jednak i na nudę w końcu przyszła pora.
Poszatkowaliśmy rzeczywistość na to, co dobre, i na to, co złe, na przyjemne i na nieprzyjemne, i stosujemy strategię konia na szachownicy. Chcemy przeskakiwać momenty nudy i od razu pojawiać się na polu „ekscytacja”.
Nuda towarzyszy naszemu życiu na co dzień. Z badań, na które powołuje się „Scientific American Mind”1, wynika, że stan umysłu, który nazywamy nudą, jest groźniejszy, niż przypuszczano. W zbyt dużej dawce może zaszkodzić zdrowiu, a na pewno nam nie pomaga. Obniża efektywność działań, zadowolenie z pracy, za to zwiększa ryzyko nałogów. Osłabia motywację i sprzyja depresji.
Reagujemy na nudę na dwa sposoby: popadnięciem w bezruch i w apatię albo serią nerwowych gestów (machamy nogami, pstrykamy palcami, zmieniamy pozycję ciała). Jeśli nieruchomiejemy, oznacza to, że zgadzamy się na nudę i chcemy ją przeczekać. Jeśli wykonujemy nerwowe gesty, to buntujemy się przeciwko nudzie. To w skarłowaciałej formie te same dwie strategie, które dotyczą wszystkich istot na naszej planecie – walczyć albo zastygnąć i udać, że nas nie ma. Trzecia uniwersalna strategia – uciekać – w przypadku nudy najczęściej okazuje się niemożliwa do zrealizowania. Nie wyjdziemy przecież z sali konferencyjnej, kiedy szef wygłasza mowę motywacyjną roku.
Jedna z psychologicznych teorii nudy głosi, że jest ona wynikiem rozdzielenia naszych myśli od zewnętrznego środowiska. Nawet jeśli dzieje się coś atrakcyjnego, zostajemy przyklejeni do myśli i mamy poczucie, że minęliśmy się ze zdarzeniami. A czasem, że mijamy się z życiem. Epidemiolodzy z University College London twierdzą, że to niekoniecznie przenośnia. Przebadali urzędników państwowych w latach 70. XX wieku, a potem w roku 2010, i okazało się, że ci znudzeni umierali wcześniej i wcześniej doświadczali ataków serca. Inne badania przeprowadzone w kinie pokazują, że sceny wyciskające łzy mniej stresują widzów niż sceny nudne, na których aktorzy wieszają na przykład bieliznę. Oglądanie nudnych scen sprawia, że ciało wytwarza więcej kortyzolu – hormonu stresu.
To, że zatapianie się w myślach i oderwanie od środowiska jest szkodliwe, potwierdza mającą 2300 lat tezę greckich stoików, że zdrowie i szczęście zależą od tego, jak bardzo nasza uwaga jest dostrojona do naturalnych procesów życia. Albo będziemy uważni, albo będziemy chorować na nudę. Nie tylko nie poznamy życia, które toczy się wokół, lecz także zignorujemy życie w nas samych. Ale najpierw musimy się przebić przez barierę z nudy. Zmierzyć się z nią, zamiast od niej uciekać.
Przypisy i opis źródła
- „Scientific American Mind” – amerykańskie czasopismo naukowe publikujące artykuły z zakresu psychologii i neurologii.
Na podstawie: Marcin Fabjański, Oswajanie samotności. Cierpimy na narkotyczny głód cudzej uwagi, 15.02.2021, www.focus.pl
Podaj dwie przyczyny nudy, o których mowa w tekście Marcina Fabjańskiego.
1) …
2) …
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Wybierasz dwie przyczyny, nie następstwa nudy. Pilnuj tego kierunku zależności.
2. Gdzie szukać?
W tekście Fabjańskiego sprawdź rolę kontaktu z otoczeniem i sposobu kierowania uwagi.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Zapisz dwa odrębne czynniki. Upewnij się, że nie są dwiema parafrazami tego samego powodu ani objawami znudzenia.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- samotność
- brak uważności na zewnętrzne bodźce / oderwanie się od świata zewnętrznego
- koncentrowanie się na sobie / oddzielenie myśli od rzeczywistości
- uczestniczenie w czymś nieciekawym
- oglądanie czegoś, co nie jest ekscytujące
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne podanie dwóch przyczyn nudy na podstawie tekstu 2.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. 1 Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz.U. z 2024, poz. 1019).
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Wybierz dwie przyczyny wymienione przez Fabjańskiego, np. samotność i brak uważności na bodźce zewnętrzne. Pierwsza ogranicza kontakt z innymi, druga odrywa człowieka od tego, co się rzeczywiście dzieje.
Klucz dopuszcza również skupienie na sobie i uczestnictwo w czymś nieciekawym. Podaj dwa odrębne powody; sformułowania „oderwanie od świata” i „brak uwagi na otoczenie” mogą nazywać ten sam mechanizm, więc lepiej zestawić je z samotnością.
Na co uważać
Nie wymieniaj skutków nudy, np. pogorszenia zdrowia, zamiast jej przyczyn.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne podanie dwóch przyczyn nudy na podstawie tekstu 2. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-Z2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.2.1 | PP:I.2.3
Autorzy: Michał Chruszczewski | Marcin Fabjański
Umiejętności: I.2 Odbiór tekstów kultury
Zadanie 3 · marzec 2026
Tekst A
Michał Chruszczewski
Nuda nudzie nierówna
W ujęciu psychologicznym nuda jest emocją, a jeśli trwa dłużej – nastrojem. Znamionuje ją, jak wiele zjawisk w psychologii, dualizm stanu i cechy. Stan znudzenia odpowiada nudzie przelotnej, sytuacyjnej. Natomiast nuda jako cecha jest utrwaloną dyspozycją człowieka do łatwiejszego, dłuższego i głębszego nudzenia się. Łączy się ona z wieloma negatywnymi zjawiskami i wywiera wieloraki szkodliwy wpływ na ludzkie życie.
W przeciwieństwie do nudy długotrwałej, nudę sytuacyjną najczęściej warto znieść. Mimo że jest ona doświadczeniem emocjonalnie przykrym, w którym czas się bardzo dłuży, to i tak minie. Poza tym fakt, że coś jest nudne, nie musi jeszcze oznaczać, że nie ma wartości (i odwrotnie), a niektóre zadania po prostu trzeba wykonać. Nadmierna obawa przed krótkotrwałą nudą nie jest dobra. Zbyt często łączy się z niezdolnością do dłuższej koncentracji, z impulsywnością i z niesumiennością. Gdy szybko porzucamy rozmaite zajęcia tylko dlatego, że z początku wydały nam się nudne, pozbawiamy się okazji do przekonania się, jakie one są w istocie, i ewentualnie – do odniesienia sukcesu. Sukces przekłada się na poczucie satysfakcji, a co za tym idzie – wzmacnia poczucie sensu. A bez tego znajdziemy się w położeniu analogicznym do sytuacji kogoś, kto dłuższy czas siedzi przed telewizorem z pilotem i ciągle zmienia program, przez co niczego tak naprawdę nie ogląda, za to z wszystkiego pozostaje niezadowolony.
Nuda sytuacyjna ma też dobre strony. Skłania do pogrążania się w myślach oderwanych od rzeczywistości, a zwłaszcza od jakichś zadań do wykonania – szerzej: od aktywności celowej. Takie błądzenie myślami czy też myślenie o niebieskich migdałach, uwalniające od ciasnego praktycyzmu i od doraźności, zwiększa szansę zaistnienia nietypowego skojarzenia, ciekawego lub dowcipnego pomysłu, angażuje wyobraźnię, czyli zwiększa szansę zaistnienia myśli twórczej. Ta teza uzyskała zresztą poparcie w badaniach naukowych. Przykładowo – Sandi Mann i Rebekah Cadman w 2014 r. przeprowadziły eksperyment: połowie uczestników dały do wykonania nudne zadania (kopiowanie numerów z książki telefonicznej i odczytywanie ich), po czym badani otrzymali do rozwiązania różne testy kreatywności. Grupa nudząca się wykazała się dużo większą kreatywnością od tej, która nie wykonywała wcześniej nudnych zadań.
Przeżycie nudy sytuacyjnej daje też czas na myśl refleksyjną. Pozwala zastanowić się nie tylko nad tym, co robimy albo czego już nie mamy chęci robić, lecz także nad sensem naszych czynności: Po co je wykonujemy?, Co te czynności znaczą dla nas?, Czy znaczą cokolwiek?. Przeżycie nudy to wreszcie możliwość głębszej refleksji nad sensem naszego życia – nad jego przebiegiem i jakością. Czas nudzenia się daje nam szansę filozoficznej konfrontacji ze sobą i z rzeczywistością w wymiarze egzystencjalnym. Często to doświadczenie bywa, niestety, przykre, ale ostatecznie może stać się konstruktywne.
Przypisy i opis źródła
Na podstawie: Michał Chruszczewski, Nuda nudzie nierówna, „Charaktery”, nr 6/2021.
Tekst B
Marcin Fabjański
[Pora na nudę]
Kiedy nie mamy innych ludzi – luster, w których możemy się przeglądać i tym samym utwierdzać się w przekonaniu o własnym istnieniu, dopada nas trwoga. W pospolitej wersji przybiera ona postać nudy. Zjawiska tak nieciekawego, że nie stało się ono zbyt częstym przedmiotem badań naukowców, którzy przebadali już w człowieku wszystko inne. Jednak i na nudę w końcu przyszła pora.
Poszatkowaliśmy rzeczywistość na to, co dobre, i na to, co złe, na przyjemne i na nieprzyjemne, i stosujemy strategię konia na szachownicy. Chcemy przeskakiwać momenty nudy i od razu pojawiać się na polu „ekscytacja”.
Nuda towarzyszy naszemu życiu na co dzień. Z badań, na które powołuje się „Scientific American Mind”1, wynika, że stan umysłu, który nazywamy nudą, jest groźniejszy, niż przypuszczano. W zbyt dużej dawce może zaszkodzić zdrowiu, a na pewno nam nie pomaga. Obniża efektywność działań, zadowolenie z pracy, za to zwiększa ryzyko nałogów. Osłabia motywację i sprzyja depresji.
Reagujemy na nudę na dwa sposoby: popadnięciem w bezruch i w apatię albo serią nerwowych gestów (machamy nogami, pstrykamy palcami, zmieniamy pozycję ciała). Jeśli nieruchomiejemy, oznacza to, że zgadzamy się na nudę i chcemy ją przeczekać. Jeśli wykonujemy nerwowe gesty, to buntujemy się przeciwko nudzie. To w skarłowaciałej formie te same dwie strategie, które dotyczą wszystkich istot na naszej planecie – walczyć albo zastygnąć i udać, że nas nie ma. Trzecia uniwersalna strategia – uciekać – w przypadku nudy najczęściej okazuje się niemożliwa do zrealizowania. Nie wyjdziemy przecież z sali konferencyjnej, kiedy szef wygłasza mowę motywacyjną roku.
Jedna z psychologicznych teorii nudy głosi, że jest ona wynikiem rozdzielenia naszych myśli od zewnętrznego środowiska. Nawet jeśli dzieje się coś atrakcyjnego, zostajemy przyklejeni do myśli i mamy poczucie, że minęliśmy się ze zdarzeniami. A czasem, że mijamy się z życiem. Epidemiolodzy z University College London twierdzą, że to niekoniecznie przenośnia. Przebadali urzędników państwowych w latach 70. XX wieku, a potem w roku 2010, i okazało się, że ci znudzeni umierali wcześniej i wcześniej doświadczali ataków serca. Inne badania przeprowadzone w kinie pokazują, że sceny wyciskające łzy mniej stresują widzów niż sceny nudne, na których aktorzy wieszają na przykład bieliznę. Oglądanie nudnych scen sprawia, że ciało wytwarza więcej kortyzolu – hormonu stresu.
To, że zatapianie się w myślach i oderwanie od środowiska jest szkodliwe, potwierdza mającą 2300 lat tezę greckich stoików, że zdrowie i szczęście zależą od tego, jak bardzo nasza uwaga jest dostrojona do naturalnych procesów życia. Albo będziemy uważni, albo będziemy chorować na nudę. Nie tylko nie poznamy życia, które toczy się wokół, lecz także zignorujemy życie w nas samych. Ale najpierw musimy się przebić przez barierę z nudy. Zmierzyć się z nią, zamiast od niej uciekać.
Przypisy i opis źródła
- „Scientific American Mind” – amerykańskie czasopismo naukowe publikujące artykuły z zakresu psychologii i neurologii.
Na podstawie: Marcin Fabjański, Oswajanie samotności. Cierpimy na narkotyczny głód cudzej uwagi, 15.02.2021, www.focus.pl
Na podstawie 2. akapitu tekstu Michała Chruszczewskiego wyjaśnij, na czym polega związek nudy z sukcesem.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Pytanie odsyła do określonego akapitu, nie do całej dyskusji o korzyściach nudy.
2. Gdzie szukać?
Prześledź, jak znudzenie zmienia sposób wykonywania czynności i możliwość osiągnięcia rezultatu.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Odtwórz łańcuch: nuda → reakcja człowieka → wpływ na powodzenie. Każde ogniwo oprzyj na wskazanym akapicie.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Odczuwanie nudy sprawia, że szybko porzucamy różne zajęcia albo wykonujemy je niestarannie. Takie zaniechania utrudniają odniesienie sukcesu.
- Człowiek, który doświadcza nudy często rezygnuje z możliwości przekonania się, czy nudzące go zajęcie nie okaże się jednak interesujące i czy nie przyczyni się do odniesienia sukcesu.
- Jeżeli porzucamy jakieś zajęcia, gdyż wydają się nam nudne, to rezygnujemy z możliwości poznania istoty tego, czym się zajmowaliśmy, a przez to zmniejszamy szanse na odniesienie sukcesu.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega związek nudy z sukcesem na podstawie
2. akapitu w tekście 1.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Odtwórz łańcuch przyczynowy z drugiego akapitu: nuda prowadzi do zaniechania zajęcia albo niestarannego wykonywania go, a to ogranicza szansę sukcesu.
Wyjaśnij, że porzucając czynność zbyt wcześnie, człowiek nie poznaje jej istoty i nie sprawdza, czy z czasem stanie się interesująca lub użyteczna. Wskazany związek jest tu negatywny: sposób reagowania na znudzenie utrudnia osiągnięcie celu.
Na co uważać
Nie przenoś do odpowiedzi ogólnej tezy o twórczej nudzie, jeśli pytanie ogranicza się do innego akapitu.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega związek nudy z sukcesem na podstawie 2. akapitu w tekście 1. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-Z3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.2.1 | PP:I.2.3
Autorzy: Michał Chruszczewski | Marcin Fabjański
Umiejętności: I.2 Odbiór tekstów kultury
Zadanie 4 · marzec 2026
Tekst A
Michał Chruszczewski
Nuda nudzie nierówna
W ujęciu psychologicznym nuda jest emocją, a jeśli trwa dłużej – nastrojem. Znamionuje ją, jak wiele zjawisk w psychologii, dualizm stanu i cechy. Stan znudzenia odpowiada nudzie przelotnej, sytuacyjnej. Natomiast nuda jako cecha jest utrwaloną dyspozycją człowieka do łatwiejszego, dłuższego i głębszego nudzenia się. Łączy się ona z wieloma negatywnymi zjawiskami i wywiera wieloraki szkodliwy wpływ na ludzkie życie.
W przeciwieństwie do nudy długotrwałej, nudę sytuacyjną najczęściej warto znieść. Mimo że jest ona doświadczeniem emocjonalnie przykrym, w którym czas się bardzo dłuży, to i tak minie. Poza tym fakt, że coś jest nudne, nie musi jeszcze oznaczać, że nie ma wartości (i odwrotnie), a niektóre zadania po prostu trzeba wykonać. Nadmierna obawa przed krótkotrwałą nudą nie jest dobra. Zbyt często łączy się z niezdolnością do dłuższej koncentracji, z impulsywnością i z niesumiennością. Gdy szybko porzucamy rozmaite zajęcia tylko dlatego, że z początku wydały nam się nudne, pozbawiamy się okazji do przekonania się, jakie one są w istocie, i ewentualnie – do odniesienia sukcesu. Sukces przekłada się na poczucie satysfakcji, a co za tym idzie – wzmacnia poczucie sensu. A bez tego znajdziemy się w położeniu analogicznym do sytuacji kogoś, kto dłuższy czas siedzi przed telewizorem z pilotem i ciągle zmienia program, przez co niczego tak naprawdę nie ogląda, za to z wszystkiego pozostaje niezadowolony.
Nuda sytuacyjna ma też dobre strony. Skłania do pogrążania się w myślach oderwanych od rzeczywistości, a zwłaszcza od jakichś zadań do wykonania – szerzej: od aktywności celowej. Takie błądzenie myślami czy też myślenie o niebieskich migdałach, uwalniające od ciasnego praktycyzmu i od doraźności, zwiększa szansę zaistnienia nietypowego skojarzenia, ciekawego lub dowcipnego pomysłu, angażuje wyobraźnię, czyli zwiększa szansę zaistnienia myśli twórczej. Ta teza uzyskała zresztą poparcie w badaniach naukowych. Przykładowo – Sandi Mann i Rebekah Cadman w 2014 r. przeprowadziły eksperyment: połowie uczestników dały do wykonania nudne zadania (kopiowanie numerów z książki telefonicznej i odczytywanie ich), po czym badani otrzymali do rozwiązania różne testy kreatywności. Grupa nudząca się wykazała się dużo większą kreatywnością od tej, która nie wykonywała wcześniej nudnych zadań.
Przeżycie nudy sytuacyjnej daje też czas na myśl refleksyjną. Pozwala zastanowić się nie tylko nad tym, co robimy albo czego już nie mamy chęci robić, lecz także nad sensem naszych czynności: Po co je wykonujemy?, Co te czynności znaczą dla nas?, Czy znaczą cokolwiek?. Przeżycie nudy to wreszcie możliwość głębszej refleksji nad sensem naszego życia – nad jego przebiegiem i jakością. Czas nudzenia się daje nam szansę filozoficznej konfrontacji ze sobą i z rzeczywistością w wymiarze egzystencjalnym. Często to doświadczenie bywa, niestety, przykre, ale ostatecznie może stać się konstruktywne.
Przypisy i opis źródła
Na podstawie: Michał Chruszczewski, Nuda nudzie nierówna, „Charaktery”, nr 6/2021.
Tekst B
Marcin Fabjański
[Pora na nudę]
Kiedy nie mamy innych ludzi – luster, w których możemy się przeglądać i tym samym utwierdzać się w przekonaniu o własnym istnieniu, dopada nas trwoga. W pospolitej wersji przybiera ona postać nudy. Zjawiska tak nieciekawego, że nie stało się ono zbyt częstym przedmiotem badań naukowców, którzy przebadali już w człowieku wszystko inne. Jednak i na nudę w końcu przyszła pora.
Poszatkowaliśmy rzeczywistość na to, co dobre, i na to, co złe, na przyjemne i na nieprzyjemne, i stosujemy strategię konia na szachownicy. Chcemy przeskakiwać momenty nudy i od razu pojawiać się na polu „ekscytacja”.
Nuda towarzyszy naszemu życiu na co dzień. Z badań, na które powołuje się „Scientific American Mind”1, wynika, że stan umysłu, który nazywamy nudą, jest groźniejszy, niż przypuszczano. W zbyt dużej dawce może zaszkodzić zdrowiu, a na pewno nam nie pomaga. Obniża efektywność działań, zadowolenie z pracy, za to zwiększa ryzyko nałogów. Osłabia motywację i sprzyja depresji.
Reagujemy na nudę na dwa sposoby: popadnięciem w bezruch i w apatię albo serią nerwowych gestów (machamy nogami, pstrykamy palcami, zmieniamy pozycję ciała). Jeśli nieruchomiejemy, oznacza to, że zgadzamy się na nudę i chcemy ją przeczekać. Jeśli wykonujemy nerwowe gesty, to buntujemy się przeciwko nudzie. To w skarłowaciałej formie te same dwie strategie, które dotyczą wszystkich istot na naszej planecie – walczyć albo zastygnąć i udać, że nas nie ma. Trzecia uniwersalna strategia – uciekać – w przypadku nudy najczęściej okazuje się niemożliwa do zrealizowania. Nie wyjdziemy przecież z sali konferencyjnej, kiedy szef wygłasza mowę motywacyjną roku.
Jedna z psychologicznych teorii nudy głosi, że jest ona wynikiem rozdzielenia naszych myśli od zewnętrznego środowiska. Nawet jeśli dzieje się coś atrakcyjnego, zostajemy przyklejeni do myśli i mamy poczucie, że minęliśmy się ze zdarzeniami. A czasem, że mijamy się z życiem. Epidemiolodzy z University College London twierdzą, że to niekoniecznie przenośnia. Przebadali urzędników państwowych w latach 70. XX wieku, a potem w roku 2010, i okazało się, że ci znudzeni umierali wcześniej i wcześniej doświadczali ataków serca. Inne badania przeprowadzone w kinie pokazują, że sceny wyciskające łzy mniej stresują widzów niż sceny nudne, na których aktorzy wieszają na przykład bieliznę. Oglądanie nudnych scen sprawia, że ciało wytwarza więcej kortyzolu – hormonu stresu.
To, że zatapianie się w myślach i oderwanie od środowiska jest szkodliwe, potwierdza mającą 2300 lat tezę greckich stoików, że zdrowie i szczęście zależą od tego, jak bardzo nasza uwaga jest dostrojona do naturalnych procesów życia. Albo będziemy uważni, albo będziemy chorować na nudę. Nie tylko nie poznamy życia, które toczy się wokół, lecz także zignorujemy życie w nas samych. Ale najpierw musimy się przebić przez barierę z nudy. Zmierzyć się z nią, zamiast od niej uciekać.
Przypisy i opis źródła
- „Scientific American Mind” – amerykańskie czasopismo naukowe publikujące artykuły z zakresu psychologii i neurologii.
Na podstawie: Marcin Fabjański, Oswajanie samotności. Cierpimy na narkotyczny głód cudzej uwagi, 15.02.2021, www.focus.pl
Czy wnioski z badań opisanych w tekście Michała Chruszczewskiego są zgodne z wynikami badań przedstawionymi w 3. akapicie tekstu Marcina Fabjańskiego? Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do każdego z tekstów.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Najpierw ustal, jakie rodzaje i skutki nudy opisują porównywane badania.
2. Gdzie szukać?
Sprawdź czas trwania doświadczenia oraz obszar jego wpływu: twórczość, funkcjonowanie lub zdrowie.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Porównaj wyniki razem z warunkami. Wyjaśnij, czy mówią o tym samym zjawisku i dlaczego uzasadniają wybrane rozstrzygnięcie.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Nie, ponieważ badanie opisane w tekście 1. potwierdziło, że nuda ma pozytywne aspekty, natomiast z badań, o których mowa w tekście 2., wynika, że nuda negatywnie wpływa na człowieka.
- Nie. Wnioski z badań przedstawione w tekście 1. to zalety nudy – zwiększanie kreatywności człowieka. Z kolei wnioski z badań opisane w tekście 2. to wady nudy – jej szkodliwy wpływ na zdrowie.
- Wnioski z badań przedstawione w tekście 1. dotyczą nudy sytuacyjnej, natomiast wyniki badań, o których mowa w tekście 2., dotyczą nudy nadmiernej (w zbyt dużej dawce), a zatem prawdopodobnie tej nazwanej przez Chruszczewskiego długotrwałą. Ponieważ są to inne rodzaje nudy, wnioski z badań opisanych w tekście Chruszczewskiego nie są sprzeczne z wynikami badań przedstawionymi w 3. akapicie tekstu Fabjańskiego.
Zasady oceniania
1 pkt – rozstrzygnięcie oraz trafne uzasadnienie na podstawie obu tekstów.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Rozróżnij wynik badań o kreatywności od wyniku dotyczącego zdrowia. Chruszczewski przedstawia pozytywny skutek doświadczenia nudy, a przywołany fragment Fabjańskiego — skutki szkodliwe.
Możesz odpowiedzieć „nie”, wskazując te odmienne efekty. Klucz dopuszcza również bardziej zniuansowane ujęcie: wyniki nie muszą być sprzeczne, bo dotyczą krótkotrwałej nudy sytuacyjnej i nudy nadmiernej lub długotrwałej.
Niezależnie od rozstrzygnięcia pokaż oba wyniki i ewentualne rozróżnienie rodzaju nudy. Nie sprowadzaj badań do jednej bezwarunkowej oceny, że każda nuda zawsze pomaga albo zawsze szkodzi.
Na co uważać
Różny wynik dotyczący różnych warunków nie dowodzi automatycznie, że jedno z badań jest błędne.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – rozstrzygnięcie oraz trafne uzasadnienie na podstawie obu tekstów. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-Z4
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.2.1 | PP:I.2.3
Autorzy: Michał Chruszczewski | Marcin Fabjański
Umiejętności: I.2 Odbiór tekstów kultury
Zadanie 5 · marzec 2026
Tekst A
Michał Chruszczewski
Nuda nudzie nierówna
W ujęciu psychologicznym nuda jest emocją, a jeśli trwa dłużej – nastrojem. Znamionuje ją, jak wiele zjawisk w psychologii, dualizm stanu i cechy. Stan znudzenia odpowiada nudzie przelotnej, sytuacyjnej. Natomiast nuda jako cecha jest utrwaloną dyspozycją człowieka do łatwiejszego, dłuższego i głębszego nudzenia się. Łączy się ona z wieloma negatywnymi zjawiskami i wywiera wieloraki szkodliwy wpływ na ludzkie życie.
W przeciwieństwie do nudy długotrwałej, nudę sytuacyjną najczęściej warto znieść. Mimo że jest ona doświadczeniem emocjonalnie przykrym, w którym czas się bardzo dłuży, to i tak minie. Poza tym fakt, że coś jest nudne, nie musi jeszcze oznaczać, że nie ma wartości (i odwrotnie), a niektóre zadania po prostu trzeba wykonać. Nadmierna obawa przed krótkotrwałą nudą nie jest dobra. Zbyt często łączy się z niezdolnością do dłuższej koncentracji, z impulsywnością i z niesumiennością. Gdy szybko porzucamy rozmaite zajęcia tylko dlatego, że z początku wydały nam się nudne, pozbawiamy się okazji do przekonania się, jakie one są w istocie, i ewentualnie – do odniesienia sukcesu. Sukces przekłada się na poczucie satysfakcji, a co za tym idzie – wzmacnia poczucie sensu. A bez tego znajdziemy się w położeniu analogicznym do sytuacji kogoś, kto dłuższy czas siedzi przed telewizorem z pilotem i ciągle zmienia program, przez co niczego tak naprawdę nie ogląda, za to z wszystkiego pozostaje niezadowolony.
Nuda sytuacyjna ma też dobre strony. Skłania do pogrążania się w myślach oderwanych od rzeczywistości, a zwłaszcza od jakichś zadań do wykonania – szerzej: od aktywności celowej. Takie błądzenie myślami czy też myślenie o niebieskich migdałach, uwalniające od ciasnego praktycyzmu i od doraźności, zwiększa szansę zaistnienia nietypowego skojarzenia, ciekawego lub dowcipnego pomysłu, angażuje wyobraźnię, czyli zwiększa szansę zaistnienia myśli twórczej. Ta teza uzyskała zresztą poparcie w badaniach naukowych. Przykładowo – Sandi Mann i Rebekah Cadman w 2014 r. przeprowadziły eksperyment: połowie uczestników dały do wykonania nudne zadania (kopiowanie numerów z książki telefonicznej i odczytywanie ich), po czym badani otrzymali do rozwiązania różne testy kreatywności. Grupa nudząca się wykazała się dużo większą kreatywnością od tej, która nie wykonywała wcześniej nudnych zadań.
Przeżycie nudy sytuacyjnej daje też czas na myśl refleksyjną. Pozwala zastanowić się nie tylko nad tym, co robimy albo czego już nie mamy chęci robić, lecz także nad sensem naszych czynności: Po co je wykonujemy?, Co te czynności znaczą dla nas?, Czy znaczą cokolwiek?. Przeżycie nudy to wreszcie możliwość głębszej refleksji nad sensem naszego życia – nad jego przebiegiem i jakością. Czas nudzenia się daje nam szansę filozoficznej konfrontacji ze sobą i z rzeczywistością w wymiarze egzystencjalnym. Często to doświadczenie bywa, niestety, przykre, ale ostatecznie może stać się konstruktywne.
Przypisy i opis źródła
Na podstawie: Michał Chruszczewski, Nuda nudzie nierówna, „Charaktery”, nr 6/2021.
Tekst B
Marcin Fabjański
[Pora na nudę]
Kiedy nie mamy innych ludzi – luster, w których możemy się przeglądać i tym samym utwierdzać się w przekonaniu o własnym istnieniu, dopada nas trwoga. W pospolitej wersji przybiera ona postać nudy. Zjawiska tak nieciekawego, że nie stało się ono zbyt częstym przedmiotem badań naukowców, którzy przebadali już w człowieku wszystko inne. Jednak i na nudę w końcu przyszła pora.
Poszatkowaliśmy rzeczywistość na to, co dobre, i na to, co złe, na przyjemne i na nieprzyjemne, i stosujemy strategię konia na szachownicy. Chcemy przeskakiwać momenty nudy i od razu pojawiać się na polu „ekscytacja”.
Nuda towarzyszy naszemu życiu na co dzień. Z badań, na które powołuje się „Scientific American Mind”1, wynika, że stan umysłu, który nazywamy nudą, jest groźniejszy, niż przypuszczano. W zbyt dużej dawce może zaszkodzić zdrowiu, a na pewno nam nie pomaga. Obniża efektywność działań, zadowolenie z pracy, za to zwiększa ryzyko nałogów. Osłabia motywację i sprzyja depresji.
Reagujemy na nudę na dwa sposoby: popadnięciem w bezruch i w apatię albo serią nerwowych gestów (machamy nogami, pstrykamy palcami, zmieniamy pozycję ciała). Jeśli nieruchomiejemy, oznacza to, że zgadzamy się na nudę i chcemy ją przeczekać. Jeśli wykonujemy nerwowe gesty, to buntujemy się przeciwko nudzie. To w skarłowaciałej formie te same dwie strategie, które dotyczą wszystkich istot na naszej planecie – walczyć albo zastygnąć i udać, że nas nie ma. Trzecia uniwersalna strategia – uciekać – w przypadku nudy najczęściej okazuje się niemożliwa do zrealizowania. Nie wyjdziemy przecież z sali konferencyjnej, kiedy szef wygłasza mowę motywacyjną roku.
Jedna z psychologicznych teorii nudy głosi, że jest ona wynikiem rozdzielenia naszych myśli od zewnętrznego środowiska. Nawet jeśli dzieje się coś atrakcyjnego, zostajemy przyklejeni do myśli i mamy poczucie, że minęliśmy się ze zdarzeniami. A czasem, że mijamy się z życiem. Epidemiolodzy z University College London twierdzą, że to niekoniecznie przenośnia. Przebadali urzędników państwowych w latach 70. XX wieku, a potem w roku 2010, i okazało się, że ci znudzeni umierali wcześniej i wcześniej doświadczali ataków serca. Inne badania przeprowadzone w kinie pokazują, że sceny wyciskające łzy mniej stresują widzów niż sceny nudne, na których aktorzy wieszają na przykład bieliznę. Oglądanie nudnych scen sprawia, że ciało wytwarza więcej kortyzolu – hormonu stresu.
To, że zatapianie się w myślach i oderwanie od środowiska jest szkodliwe, potwierdza mającą 2300 lat tezę greckich stoików, że zdrowie i szczęście zależą od tego, jak bardzo nasza uwaga jest dostrojona do naturalnych procesów życia. Albo będziemy uważni, albo będziemy chorować na nudę. Nie tylko nie poznamy życia, które toczy się wokół, lecz także zignorujemy życie w nas samych. Ale najpierw musimy się przebić przez barierę z nudy. Zmierzyć się z nią, zamiast od niej uciekać.
Przypisy i opis źródła
- „Scientific American Mind” – amerykańskie czasopismo naukowe publikujące artykuły z zakresu psychologii i neurologii.
Na podstawie: Marcin Fabjański, Oswajanie samotności. Cierpimy na narkotyczny głód cudzej uwagi, 15.02.2021, www.focus.pl
Wyjaśnij, jak w ostatnim akapicie każdego z tekstów przejawia się funkcja impresywna. W odpowiedzi uwzględnij środek językowy, który w danym akapicie potwierdza tę funkcję. Tekst 1. – wyjaśnienie: … Tekst 2. – wyjaśnienie: …
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Funkcja impresywna oznacza wpływ na odbiorcę. Dla każdego autora potrzebujesz osobnego dowodu językowego.
2. Gdzie szukać?
Sprawdź oceny nudy, formy czasowników i sformułowania nakłaniające do przyjęcia postawy.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Zbuduj dwie pary: środek z przykładem → zamierzony wpływ. Nie zastępuj funkcji samym nazwaniem emocji autora.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1) Tekst 1. – wyjaśnienie, np.:
- Dzięki zastosowaniu słownictwa wartościującego pozytywnie (doświadczenie […] konstruktywne, czas nudzenia się daje nam szansę) przekonuje się odbiorcę, że warto doświadczać nudy sytuacyjnej.
- Nagromadzenie pytań w akapicie może uświadamiać odbiorcy, że stan znudzenia skłania do refleksji egzystencjalnej.
- Powtarzanie w akapicie, że doświadczanie nudy prowadzi do refleksji nad życiem, może uświadamiać odbiorcy pozytywną wartość stanu znudzenia.
- Zastosowanie czasowników w pierwszej osobie liczby mnogiej sugeruje odbiorcy, że doświadczanie nudy dotyczy również jego. 2) Tekst 2. – wyjaśnienie, np.:
- Dzięki zastosowaniu słownictwa wartościującego negatywnie (szkodliwe, chorować na nudę, bariera z nudy) przekonuje się odbiorcę, że nuda jest niekorzystna dla człowieka.
- W ostatnim akapicie wskazano zalecaną przez autora postawę wobec nudy dzięki zastosowaniu przeciwstawień / przeciwstawnych bezokoliczników: zmierzyć się – uciekać.
- Dzięki czasownikom w trybie oznajmującym czasu przyszłego uświadamia się odbiorcy negatywne konsekwencje oderwania myśli od środowiska.
- Czasownik musimy, wyrażający kategoryczność, zwraca uwagę odbiorcy, że stan znudzenia należy pokonywać.
- Użycie czasowników w pierwszej osobie liczby mnogiej uniwersalizuje przekaz, dzięki czemu skłania odbiorcę do refleksji nad jego treścią.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne wyjaśnienie, jak przejawia się funkcja impresywna w ostatnim akapicie tekstu 1. ORAZ w ostatnim akapicie tekstu 2., uwzględniające środek językowy potwierdzający tę funkcję.
1 pkt – poprawne wyjaśnienie, jak przejawia się funkcja impresywna w ostatnim akapicie tekstu 1. ALBO w ostatnim akapicie tekstu 2., uwzględniające środek językowy potwierdzający tę funkcję.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Funkcja impresywna ma wpłynąć na przekonania albo zachowanie odbiorcy. U Chruszczewskiego pozytywne wartościowanie nudy sytuacyjnej zachęca do dostrzeżenia w niej szansy na refleksję.
U Fabjańskiego słowa negatywnie oceniające nudę oraz kategoryczne „musimy” skłaniają do zmierzenia się z nią. Możesz wykorzystać także przeciwstawienie mierzenia się i uciekania lub formy „my”, jeżeli objaśnisz ich wpływ na czytelnika.
Dla każdego tekstu zbuduj osobną parę: konkretny środek językowy → zamierzony skutek perswazyjny. Sama nazwa funkcji lub wskazanie emocji autora nie wystarcza.
Na co uważać
Nie opisuj środka tylko w jednym tekście, skoro pełne rozwiązanie wymaga obu.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – poprawne wyjaśnienie, jak przejawia się funkcja impresywna w ostatnim akapicie tekstu 1. ORAZ w ostatnim akapicie tekstu 2., uwzględniające środek językowy potwierdzający tę funkcję. 1 pkt – poprawne wyjaśnienie, jak przejawia się funkcja impresywna w ostatnim akapicie tekstu 1. ALBO w ostatnim akapicie tekstu 2., uwzględniające środek językowy potwierdzający tę funkcję. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-Z5
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.2.3 | PP:II.3.3
Autorzy: Michał Chruszczewski | Marcin Fabjański
Umiejętności: I.2 Odbiór tekstów kultury | II.3 Komunikacja językowa i kultura języka
Zadanie 6 · marzec 2026
Tekst A
Michał Chruszczewski
Nuda nudzie nierówna
W ujęciu psychologicznym nuda jest emocją, a jeśli trwa dłużej – nastrojem. Znamionuje ją, jak wiele zjawisk w psychologii, dualizm stanu i cechy. Stan znudzenia odpowiada nudzie przelotnej, sytuacyjnej. Natomiast nuda jako cecha jest utrwaloną dyspozycją człowieka do łatwiejszego, dłuższego i głębszego nudzenia się. Łączy się ona z wieloma negatywnymi zjawiskami i wywiera wieloraki szkodliwy wpływ na ludzkie życie.
W przeciwieństwie do nudy długotrwałej, nudę sytuacyjną najczęściej warto znieść. Mimo że jest ona doświadczeniem emocjonalnie przykrym, w którym czas się bardzo dłuży, to i tak minie. Poza tym fakt, że coś jest nudne, nie musi jeszcze oznaczać, że nie ma wartości (i odwrotnie), a niektóre zadania po prostu trzeba wykonać. Nadmierna obawa przed krótkotrwałą nudą nie jest dobra. Zbyt często łączy się z niezdolnością do dłuższej koncentracji, z impulsywnością i z niesumiennością. Gdy szybko porzucamy rozmaite zajęcia tylko dlatego, że z początku wydały nam się nudne, pozbawiamy się okazji do przekonania się, jakie one są w istocie, i ewentualnie – do odniesienia sukcesu. Sukces przekłada się na poczucie satysfakcji, a co za tym idzie – wzmacnia poczucie sensu. A bez tego znajdziemy się w położeniu analogicznym do sytuacji kogoś, kto dłuższy czas siedzi przed telewizorem z pilotem i ciągle zmienia program, przez co niczego tak naprawdę nie ogląda, za to z wszystkiego pozostaje niezadowolony.
Nuda sytuacyjna ma też dobre strony. Skłania do pogrążania się w myślach oderwanych od rzeczywistości, a zwłaszcza od jakichś zadań do wykonania – szerzej: od aktywności celowej. Takie błądzenie myślami czy też myślenie o niebieskich migdałach, uwalniające od ciasnego praktycyzmu i od doraźności, zwiększa szansę zaistnienia nietypowego skojarzenia, ciekawego lub dowcipnego pomysłu, angażuje wyobraźnię, czyli zwiększa szansę zaistnienia myśli twórczej. Ta teza uzyskała zresztą poparcie w badaniach naukowych. Przykładowo – Sandi Mann i Rebekah Cadman w 2014 r. przeprowadziły eksperyment: połowie uczestników dały do wykonania nudne zadania (kopiowanie numerów z książki telefonicznej i odczytywanie ich), po czym badani otrzymali do rozwiązania różne testy kreatywności. Grupa nudząca się wykazała się dużo większą kreatywnością od tej, która nie wykonywała wcześniej nudnych zadań.
Przeżycie nudy sytuacyjnej daje też czas na myśl refleksyjną. Pozwala zastanowić się nie tylko nad tym, co robimy albo czego już nie mamy chęci robić, lecz także nad sensem naszych czynności: Po co je wykonujemy?, Co te czynności znaczą dla nas?, Czy znaczą cokolwiek?. Przeżycie nudy to wreszcie możliwość głębszej refleksji nad sensem naszego życia – nad jego przebiegiem i jakością. Czas nudzenia się daje nam szansę filozoficznej konfrontacji ze sobą i z rzeczywistością w wymiarze egzystencjalnym. Często to doświadczenie bywa, niestety, przykre, ale ostatecznie może stać się konstruktywne.
Przypisy i opis źródła
Na podstawie: Michał Chruszczewski, Nuda nudzie nierówna, „Charaktery”, nr 6/2021.
Tekst B
Marcin Fabjański
[Pora na nudę]
Kiedy nie mamy innych ludzi – luster, w których możemy się przeglądać i tym samym utwierdzać się w przekonaniu o własnym istnieniu, dopada nas trwoga. W pospolitej wersji przybiera ona postać nudy. Zjawiska tak nieciekawego, że nie stało się ono zbyt częstym przedmiotem badań naukowców, którzy przebadali już w człowieku wszystko inne. Jednak i na nudę w końcu przyszła pora.
Poszatkowaliśmy rzeczywistość na to, co dobre, i na to, co złe, na przyjemne i na nieprzyjemne, i stosujemy strategię konia na szachownicy. Chcemy przeskakiwać momenty nudy i od razu pojawiać się na polu „ekscytacja”.
Nuda towarzyszy naszemu życiu na co dzień. Z badań, na które powołuje się „Scientific American Mind”1, wynika, że stan umysłu, który nazywamy nudą, jest groźniejszy, niż przypuszczano. W zbyt dużej dawce może zaszkodzić zdrowiu, a na pewno nam nie pomaga. Obniża efektywność działań, zadowolenie z pracy, za to zwiększa ryzyko nałogów. Osłabia motywację i sprzyja depresji.
Reagujemy na nudę na dwa sposoby: popadnięciem w bezruch i w apatię albo serią nerwowych gestów (machamy nogami, pstrykamy palcami, zmieniamy pozycję ciała). Jeśli nieruchomiejemy, oznacza to, że zgadzamy się na nudę i chcemy ją przeczekać. Jeśli wykonujemy nerwowe gesty, to buntujemy się przeciwko nudzie. To w skarłowaciałej formie te same dwie strategie, które dotyczą wszystkich istot na naszej planecie – walczyć albo zastygnąć i udać, że nas nie ma. Trzecia uniwersalna strategia – uciekać – w przypadku nudy najczęściej okazuje się niemożliwa do zrealizowania. Nie wyjdziemy przecież z sali konferencyjnej, kiedy szef wygłasza mowę motywacyjną roku.
Jedna z psychologicznych teorii nudy głosi, że jest ona wynikiem rozdzielenia naszych myśli od zewnętrznego środowiska. Nawet jeśli dzieje się coś atrakcyjnego, zostajemy przyklejeni do myśli i mamy poczucie, że minęliśmy się ze zdarzeniami. A czasem, że mijamy się z życiem. Epidemiolodzy z University College London twierdzą, że to niekoniecznie przenośnia. Przebadali urzędników państwowych w latach 70. XX wieku, a potem w roku 2010, i okazało się, że ci znudzeni umierali wcześniej i wcześniej doświadczali ataków serca. Inne badania przeprowadzone w kinie pokazują, że sceny wyciskające łzy mniej stresują widzów niż sceny nudne, na których aktorzy wieszają na przykład bieliznę. Oglądanie nudnych scen sprawia, że ciało wytwarza więcej kortyzolu – hormonu stresu.
To, że zatapianie się w myślach i oderwanie od środowiska jest szkodliwe, potwierdza mającą 2300 lat tezę greckich stoików, że zdrowie i szczęście zależą od tego, jak bardzo nasza uwaga jest dostrojona do naturalnych procesów życia. Albo będziemy uważni, albo będziemy chorować na nudę. Nie tylko nie poznamy życia, które toczy się wokół, lecz także zignorujemy życie w nas samych. Ale najpierw musimy się przebić przez barierę z nudy. Zmierzyć się z nią, zamiast od niej uciekać.
Przypisy i opis źródła
- „Scientific American Mind” – amerykańskie czasopismo naukowe publikujące artykuły z zakresu psychologii i neurologii.
Na podstawie: Marcin Fabjański, Oswajanie samotności. Cierpimy na narkotyczny głód cudzej uwagi, 15.02.2021, www.focus.pl
Na podstawie obu tekstów napisz notatkę syntetyzującą na temat: wpływ nudy na człowieka. Twoja wypowiedź powinna liczyć 60–90 wyrazów.
Uwaga: w ocenie wypowiedzi będzie brana pod uwagę poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Tematem notatki jest wpływ nudy na człowieka, a nie katalog zajęć przeciw nudzie.
2. Gdzie szukać?
Porównaj opisy skutków i sprawdź, jaki rodzaj doświadczenia analizuje każdy autor.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Połącz wspólne zagadnienie z różnicą akcentów w jednym tekście. Zachowaj limit i nie dodawaj własnych zaleceń.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Autorzy obu tekstów zauważają, że nuda jest zjawiskiem dotyczącym każdego człowieka. Wskazują na przyczyny doświadczania nudy i sposób jej wpływu na funkcjonowanie człowieka, na jego postawę. Podzielają pogląd, że nuda jest dla większości ludzi stanem niezbyt miłym i raczej niepożądanym. Autorzy różnią się w postrzeganiu skutków nudy dla człowieka. Chruszczewski wskazuje, że może ona przyczyniać się do rozwoju kreatywności i choć bywa stanem przykrym, to w efekcie przynosi pozytywne skutki. Fabjański uważa, że nuda jest destrukcyjna, oddala człowieka od życia i negatywnie wpływa na jego zdrowie. [86 wyrazów]
- Chruszczewski skupia się na nudzie sytuacyjnej – krótkotrwałej, i dostrzega jej pozytywny wpływ na człowieka. Odwołując się do badań naukowych, dowodzi, że ludzie po doświadczeniu nudy mogą stać się bardziej twórczy. Z kolei Fabjański postrzega nudę jako coś, co paraliżuje człowieka i przynosi negatywne skutki dla jego zdrowia, powodując depresję czy przedwczesny zgon. Obaj zauważają związek nudy z myśleniem – pierwszy jednak wskazuje na kreatywność oraz pogłębioną refleksję nad sobą i życiem, drugi natomiast na oderwanie człowieka od jego życia i tego, co dzieje się wokół. [84 wyrazy]
- Z obu tekstów wynika, że warto zmierzyć się z nudą. Michał Chruszczewski przedstawia głównie pozytywne aspekty doświadczania nudy, gdyż zauważa, że sprzyja ono zdolnościom twórczym człowieka. Dostrzega jednak również negatywne konsekwencje nudzenia się. O wadach tego stanu emocjonalnego mówi się przede wszystkim w tekście Fabjańskiego. Chociaż autor podkreśla, że nuda niszczy zdrowie człowieka, to apeluje, żeby jednak od niej nie uciekać. [61 wyrazów]
Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe.
7. Kształcenie umiejętności czytania,
2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów
1) przetwarza […] informacje z tekstów […]; kultury, a także ich wzajemnej
3) […] odczytuje informacje i przekazy korespondencji. jawne i ukryte […].
8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru […] tekstów kultury na różnych SP, kl. IV–VI poziomach […]. I. Kształcenie literackie i kulturowe.
2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:
2) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio;
5) odróżnia zawarte w tekście informacje ważne od drugorzędnych. II. Kształcenie językowe.
1. Gramatyka języka polskiego. Zdający:
1. Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy
1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, z zakresu nauki o języku. słowotwórstwa, frazeologii i składni w […] tworzeniu własnych wypowiedzi.
4. Ortografia i interpunkcja. Zdający:
1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]. III. Tworzenie wypowiedzi.
2. Mówienie i pisanie. Zdający:
2. Wykorzystanie kompetencji językowych
2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, […] w wypowiedziach […] pisemnych. za znajomością jej funkcji językowej […];
5) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: […] notatka syntetyzująca.
Zasady oceniania notatki syntetyzującej Za notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Treść
3 pkt
2 pkt
1 pkt
0 pkt notatka spełnia notatka spełnia notatka kryteria A, B i C kryteria A, B i C spełnia określone dla określone dla kryteria A i C
3 pkt, ALE
2 pkt, ALE określone dla nie została nie została
1 pkt, ALE zachowana zachowana nie została dozwolona liczba dozwolona liczba zachowana wyrazów wyrazów dozwolona liczba wyrazów
ALBO
ALBO
ALBO
A. przedstawienie notatka notatka notatka notatka nie stanowiska przedstawia – przedstawia – przedstawia spełnia oparte na oparte na stanowisko żadnego każdego kluczowych dla kluczowych dla każdego autora z kryteriów autora tematu tematu względem określonego informacjach – informacjach – zagadnienia dla 1 pkt stanowisko stanowisko określonego każdego autora każdego autora w temacie notatki, względem względem odtworzone zagadnienia zagadnienia na podstawie określonego określonego informacji w temacie notatki, w temacie notatki, zawartych odtworzone na odtworzone na w tekście podstawie podstawie informacji informacji
ALBO
zawartych zawartych notatka w tekście, w tekście, ale przedstawia na odpowiednim poziom niepełne poziomie uogólnienia jest stanowisko uogólnienia zaburzony każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście
B. zestawienie w notatce w notatce stanowisk obu zestawiono zestawiono autorów nie stanowisk obu stanowiska obu stanowiska obu zestawiono albo autorów autorów; autorów; zestawiono je poprawnie poprawnie niepoprawnie; nie wskazano np. wskazano np. wskazano np. punkty wspólne/ punkty wspólne/ punktów rozbieżne albo rozbieżne albo wspólnych/ różnorodność różnorodność rozbieżnych albo aspektów aspektów różnych aspektów zagadnienia zagadnienia zagadnienia określonego określonego określonego w temacie notatki w temacie notatki w temacie notatki ujętych w tekstach ujętych w tekstach ujętych w tekstach obu autorów obu autorów obu autorów
C. spójność notatka stanowi notatka stanowi notatka stanowi logiczną logiczną logiczną i zorganizowaną i zorganizowaną i zorganizowaną całość całość ALBO całość ALBO w notatce w notatce występują usterki występują usterki w spójności w spójności
D. długość notatki 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna
1 pkt – poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne).
0 pkt – trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych). Uwagi.
1) Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.
2) W latach 2026–2030 poprawne jest stosowanie przez zdającego zarówno pisowni zgodnej z zasadami ortografii obowiązującymi do 31 grudnia 2025 r., jak i pisowni zgodnej z zasadami wprowadzonymi od 1 stycznia 2026 r. Zdający zachowa poprawność pisowni, jeżeli wybierze jedną z norm dla pisowni określonego wyrazu i będzie stosował ją konsekwentnie w całym tekście. Egzaminator zaznaczy błąd ortograficzny tylko wtedy, gdy w tej samej pracy ten sam wyraz zostanie zapisany na dwa różne sposoby (np. raz Białostoczanin, a raz białostoczanin).
INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA NOTATKI SYNTETYZUJĄCEJ
NAPISANEJ PRZEZ ZDAJĄCYCH ZE SPECYFICZNYMI TRUDNOŚCIAMI W UCZENIU SIĘ
(Z DYSLEKSJĄ, DYSORTOGRAFIĄ, DYSGRAFIĄ)
Egzaminator ocenia treść notatki syntetyzującej zgodnie Treść (0–3) z tabelą zamieszczoną na s. 7–8 tego dokumentu.
1 pkt – zapis poprawny językowo, dopuszczalne trzy błędy językowe.
0 pkt – cztery i więcej błędów językowych. Poprawność językowa (0–1) Uwaga. Oceniając notatkę syntetyzującą zdającego, u którego stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się (dysleksję ani poprawności ortograficznej, ani interpunkcyjnej. Wskazówki dotyczące realizacji tematu notatki
1) Stanowiska autorów tekstów a) Stanowisko autora tekstu 1., np. Doświadczanie nudy sytuacyjnej ma przede wszystkim pozytywny wpływ na człowieka, choć bywa nieprzyjemne. b) Stanowisko autora tekstu 2., np. Nuda negatywnie wpływa na człowieka.
2) Zestawienie stanowisk, np. a) punkty wspólne, np.:
- doświadczanie nudy bywa nieprzyjemne
- z nudą warto się zmierzyć; b) punkty rozbieżne, np.:
- tekst 1.: nuda skłania człowieka do refleksji egzystencjalnych; tekst 2.: brak uważności na zewnętrzne bodźce prowadzi do nudzenia się, co pozbawia człowieka możliwości poznawania życia
- tekst 1.: nuda zwiększa kreatywność człowieka; tekst 2.: nuda ma szkodliwy wpływ na zdrowie psychiczne i fizyczne człowieka. Uwagi. 1) Kompozycja notatki jest dowolna, np. zdający może zacząć od zestawienia stanowisk autorów tekstów albo od przedstawienia stanowiska każdego z nich. 2) Nie jest błędem językowym powtarzanie w notatce syntetyzującej wyrazu nuda.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Tematem syntezy jest wpływ nudy, a nie katalog sposobów spędzania wolnego czasu. Autorów łączy uznanie, że nuda wpływa na myślenie i ludzkie funkcjonowanie.
Chruszczewski dostrzega twórczy potencjał nudy sytuacyjnej, Fabjański eksponuje oderwanie od życia i szkodliwe konsekwencje nadmiernego znudzenia. To rozróżnienie pozwala oddać odmienne akcenty bez fałszywego wniosku, że autorzy badają zawsze identyczny stan.
W 60–90 wyrazach połącz wspólny problem z porównaniem skutków. Użyj formuł zestawiających stanowiska i własnych słów; nie zamieniaj notatki w osobisty poradnik walki z nudą.
Przykładowa pełna notatka z klucza CKE
Autorzy obu tekstów zauważają, że nuda jest zjawiskiem dotyczącym każdego człowieka. Wskazują na przyczyny doświadczania nudy i sposób jej wpływu na funkcjonowanie człowieka, na jego postawę. Podzielają pogląd, że nuda jest dla większości ludzi stanem niezbyt miłym i raczej niepożądanym. Autorzy różnią się w postrzeganiu skutków nudy dla człowieka. Chruszczewski wskazuje, że może ona przyczyniać się do rozwoju kreatywności i choć bywa stanem przykrym, to w efekcie przynosi pozytywne skutki. Fabjański uważa, że nuda jest destrukcyjna, oddala człowieka od życia i negatywnie wpływa na jego zdrowie.
To jeden z dopuszczalnych sposobów realizacji tematu. Odpowiedź zapisz własnymi słowami.
Na co uważać
Pominięcie różnicy między nudą chwilową a długotrwałą może spłaszczyć stanowiska autorów.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
Pełne rozwiązanie przedstawia stanowiska obu autorów w odniesieniu do tematu, poprawnie je zestawia i tworzy spójną całość liczącą 60–90 wyrazów. Oceniana jest również poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna. Szczegółowe progi oraz dostosowania znajdują się w zasadach CKE dla tego arkusza.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-Z6
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.2.1 | PP:I.2.3 | PP:III.2.5 | PP:II.4.1
Autorzy: Michał Chruszczewski | Marcin Fabjański
Umiejętności: I.2 Odbiór tekstów kultury
Zadanie 7 · marzec 2026
Tekst A
Zapoznaj się z poniższym zdjęciem rzeźby.
Gerhard Marcks Hiob
Przypisy i opis źródła
Gerhard Marcks, Hiob (1957), Kościół św. Klary w Norymberdze, www.nuernberg.museum
Materiał graficzny — powiększ po otwarciu
Wyjaśnij, co w sylwetce postaci ukazanej przez autora rzeźby jest charakterystyczne dla postawy biblijnego Hioba. W odpowiedzi odwołaj się do znanych Ci fragmentów Księgi Hioba.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Gesty rzeźby trzeba połączyć z doświadczeniem Hioba, nie tylko nazwać emocję.
2. Gdzie szukać?
Przyjrzyj się głowie, rękom i ułożeniu sylwetki. Przypomnij sobie sytuację biblijnego bohatera.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Wybierz spójne odczytanie: szczegół postawy → sens → wydarzenie lub przekonanie z księgi. Uzasadnij wszystkie przejścia.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rzeźba przedstawia człowieka z pochyloną głową – bezradnego, zrezygnowanego. Bohater Księgi Hioba był bezradny wobec niezawinionego cierpienia, które go dotknęło. Rzeźba przedstawia człowieka z pochyloną głową, co może obrazować pokorę. Hiob z pokorą przyjął swój los, co oznaczało pogodzenie się z utratą najbliższych i majątku. Rzeźba przedstawia człowieka pełnego pokory wobec swojego losu, o czym świadczy pochylenie głowy i opieranie rąk na kolanach. Jest to nawiązanie do Księgi Hioba, ponieważ może dotyczyć sytuacji bohatera po rozmowie z Bogiem, kiedy Hiob uznał z pokorą, że znoszenie bólu jest wpisane w ludzki los.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie z odwołaniem do rzeźby i do fragmentów Księgi Hioba.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Połącz widoczną cechę sylwetki z postawą bohatera biblijnego. Pochylona głowa i podparte na kolanach ręce mogą wskazywać pokorę, bezradność lub przytłoczenie cierpieniem.
Hiob traci bliskich, majątek i zdrowie mimo braku winy uzasadniającej taki los. Możesz więc wyjaśnić, że sylwetka oddaje bezsilność wobec niezawinionego cierpienia albo pokorne uznanie ograniczoności człowieka wobec Boga.
Wybierz jedną spójną interpretację i uzasadnij ją gestem oraz wydarzeniem lub postawą z „Księgi Hioba”. Nie musisz uznawać całego zachowania Hioba za bezwolną rezygnację — bohater także pyta i protestuje.
Na co uważać
Opis pozy rzeźby bez odniesienia do konkretnego doświadczenia Hioba jest niepełny.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wyjaśnienie z odwołaniem do rzeźby i do fragmentów Księgi Hioba. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-Z7
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8 | PP:I.2.5
Epoki: starożytność
Utwory: Księga Hioba
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich | I.2 Odbiór tekstów kultury
Zadanie 8.1 · marzec 2026
Tekst A
Jan Kochanowski
Tren IX
Kupić by cię, Mądrości, za drogie pieniądze,
Która (jesli prawdziwie mienią1) wszytki żądze,
Wszytki ludzkie frasunki2 umiesz wykorzenić,
A człowieka tylko nie w anioła odmienić3,
Który nie wie, co boleść, frasunku nie czuje,
Złym przygodam nie podległ, strachom nie hołduje.
Ty wszytki rzeczy ludzkie masz za fraszkę4 sobie,
Jednaką myśl tak w szczęściu, jako i w żałobie
Zawżdy5 niesiesz. […]
Nieszczęśliwy ja człowiek, którym lata swoje
Na tym strawił, żebych był ujźrzał progi twoje.
Terazem nagle z stopniów ostatnich6 zrzucony
I miedzy insze, jeden z wiela7, policzony.
Jan Kochanowski, Tren IX, [w:] tegoż, Treny, Wrocław 2019.
Przypisy i opis źródła
- Jesli prawdziwie mienią – jeśli mówią prawdę.
- Frasunki – zgryzoty, zmartwienia.
- Tylko nie w anioła odmienić – niemalże w anioła przemienić.
- Masz za fraszkę – lekceważysz.
- Zawżdy – stale, zawsze.
- Z stopniów ostatnich – z najwyższych stopni wiodących do siedziby Mądrości.
- Miedzy insze, jeden z wiela – pośród innych, jeden z wielu.
Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe wyrazy wybrane spośród podanych w nawiasach. Z przytoczonego fragmentu Trenu IX wynika, że dzięki Mądrości człowiek może przyjąć (niewzruszoną / emocjonalną) … postawę zarówno wobec szczęścia, jak i wobec nieszczęścia. Takie przedstawienie Mądrości świadczy o nawiązaniu w utworze do (stoicyzmu / epikureizmu) …
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Oddziel przedstawiany ideał Mądrości od późniejszej oceny jego osiągnięcia.
2. Gdzie szukać?
Sprawdź, jak człowiek miałby reagować na skrajnie różne okoliczności życia.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Połącz rozpoznaną postawę z odpowiadającym jej nurtem filozoficznym. Weryfikuj zasadę, a nie samo pragnienie szczęścia.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Z przytoczonego fragmentu Trenu IX wynika, że dzięki Mądrości człowiek może przyjąć (niewzruszoną / emocjonalną) niewzruszoną postawę zarówno wobec szczęścia, jak i wobec nieszczęścia. Takie przedstawienie Mądrości świadczy o nawiązaniu w utworze do (stoicyzmu / epikureizmu) stoicyzmu.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Dlaczego tak, dlaczego nie?
| Wariant / rozstrzygnięcie | Uzasadnienie |
|---|---|
| Niewzruszoną — tak | Przywołany ideał Mądrości ma zapewniać równowagę wobec powodzenia i cierpienia, czyli niezależność od zmiennych zdarzeń. |
| Emocjonalną — nie | W opisie ideału chodzi o opanowanie, nie o poddanie się uczuciom. Emocjonalna reakcja pojawia się w konfrontacji podmiotu z własną klęską tego ideału. |
| Stoicyzmu — tak | Zachowanie stałości ducha w szczęściu i nieszczęściu jest rozpoznawalną zasadą stoicką. |
| Epikureizmu — nie | W tym fragmencie nie rozstrzyga poszukiwanie przyjemności ani unikanie cierpienia, lecz niezależność wewnętrznej postawy od losu. |
Na co uważać
Oddziel przedstawiony ideał Mądrości od późniejszego rozczarowania mówiącego.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-Z8-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.8 | PP:I.1.14 | PP:I.2.4
Epoki: renesans
Autorzy: Jan Kochanowski
Utwory: Treny
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich | I.2 Odbiór tekstów kultury
Zadanie 8.2 · marzec 2026
Tekst A
Jan Kochanowski
Tren IX
Kupić by cię, Mądrości, za drogie pieniądze,
Która (jesli prawdziwie mienią1) wszytki żądze,
Wszytki ludzkie frasunki2 umiesz wykorzenić,
A człowieka tylko nie w anioła odmienić3,
Który nie wie, co boleść, frasunku nie czuje,
Złym przygodam nie podległ, strachom nie hołduje.
Ty wszytki rzeczy ludzkie masz za fraszkę4 sobie,
Jednaką myśl tak w szczęściu, jako i w żałobie
Zawżdy5 niesiesz. […]
Nieszczęśliwy ja człowiek, którym lata swoje
Na tym strawił, żebych był ujźrzał progi twoje.
Terazem nagle z stopniów ostatnich6 zrzucony
I miedzy insze, jeden z wiela7, policzony.
Jan Kochanowski, Tren IX, [w:] tegoż, Treny, Wrocław 2019.
Przypisy i opis źródła
- Jesli prawdziwie mienią – jeśli mówią prawdę.
- Frasunki – zgryzoty, zmartwienia.
- Tylko nie w anioła odmienić – niemalże w anioła przemienić.
- Masz za fraszkę – lekceważysz.
- Zawżdy – stale, zawsze.
- Z stopniów ostatnich – z najwyższych stopni wiodących do siedziby Mądrości.
- Miedzy insze, jeden z wiela – pośród innych, jeden z wielu.
Jak w czterech końcowych wersach przytoczonego fragmentu Trenu IX podmiot liryczny ocenia własne dążenie do osiągnięcia Mądrości? Uzasadnij odpowiedź.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Pytanie dotyczy oceny dążenia do Mądrości. Sam opis smutku będzie zbyt ogólny.
2. Gdzie szukać?
Zestaw dawne oczekiwanie mówiącego z tym, co odkrywa w zakończeniu trenu.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Nazwij ocenę i jej przyczynę. Wyjaśnij, jak doświadczenie sprawdza wcześniejsze przekonanie o własnej odporności.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Wyraża rozczarowanie. Człowiek dążył do Mądrości, przez całe życie uczył się panowania nad emocjami, jednak okazało się to za trudne.
- Negatywnie. Poeta wyznaje, że choć chciał żyć, jak nakazywali stoicy, to w obliczu nieszczęścia nie dał rady kierować się życiową mądrością.
- Podmiot liryczny, który może zostać utożsamiony z Janem Kochanowskim, z ironią wypowiada się o dążeniu do Mądrości. Zaznacza, że nawet gdyby człowiek zgłębiał jej tajniki przez całe życie, to nie zapewni mu to obrony przed cierpieniem – w przypadku Kochanowskiego doznanym po śmierci córki.
- Jest zawiedziony, że w dążeniu do Mądrości ostatecznie nie osiągnął więcej niż inni. Myślał, że zdobędzie Mądrość, która wyniesie go ponad doświadczenie innych, jednak okazało się, że na nieszczęścia reaguje emocjonalnie – tak samo jak wielu ludzi.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne określenie, jak w czterech końcowych wersach zacytowanego fragmentu Trenu IX podmiot liryczny ocenia własne dążenie do osiągnięcia Mądrości, oraz trafne uzasadnienie odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Odczytaj zakończenie jako sprawdzenie wcześniejszego ideału w doświadczeniu cierpienia. Podmiot odkrywa, że wieloletnie zabieganie o Mądrość nie uchroniło go przed emocjonalnym załamaniem.
Ocena jest negatywna: wyraża zawód i poczucie nieskuteczności filozoficznego przygotowania. Był przekonany, że osiągnie wyjątkową odporność, a w nieszczęściu reaguje podobnie jak inni ludzie.
Połącz nazwę oceny z przyczyną rozczarowania. Można dostrzec ironię, jeżeli wyjaśnisz rozbieżność między dawnym przekonaniem o wyższości a obecnym doświadczeniem bezradności.
Na co uważać
Samo wskazanie, że podmiot jest smutny, nie określa jego oceny własnego dążenia do Mądrości.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne określenie, jak w czterech końcowych wersach zacytowanego fragmentu Trenu IX podmiot liryczny ocenia własne dążenie do osiągnięcia Mądrości, oraz trafne uzasadnienie odpowiedzi. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-Z8-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.8
Epoki: renesans
Autorzy: Jan Kochanowski
Utwory: Treny
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 9 · marzec 2026
Każdej epoce literackiej (A–B) podanej w tabeli przyporządkuj po jednym stwierdzeniu charakteryzującym tę epokę, wybranym spośród 1–3. Wpisz właściwe numery stwierdzeń w odpowiednie miejsca w tabeli.
| Oznaczenie | Epoka literacka | Stwierdzenie charakteryzujące epokę |
|---|---|---|
A. | barok | … |
B. | oświecenie | … |
1. Przekonanie o najważniejszej roli rozumu i nauki w poznawaniu świata oraz nadawanie literaturze dydaktycznego charakteru.
2. Przypisywanie poecie roli przywódcy duchowego i narodowego proroka oraz wiara w prawdziwość natchnionych wizji.
3. Uniezwyklanie formy artystycznej dzieła oraz czynienie sprzeczności zasadą kompozycyjną i myślową utworów.
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Dopasuj charakterystykę światopoglądu do epoki, a nie do dowolnego religijnego skojarzenia.
2. Gdzie szukać?
Porównaj rolę rozumu, zadanie poety i sposób budowania niezwykłych pomysłów.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Dla każdej epoki wybierz zestaw cech typowych dla jej programu. Sprawdź także, czy pozostawiony opis reprezentuje inną tradycję.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
A3, B1
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Dlaczego tak, dlaczego nie?
| Wariant / rozstrzygnięcie | Uzasadnienie |
|---|---|
| A → 3: barok | Niezwykła forma oraz sprzeczność jako zasada myślenia i kompozycji odpowiadają barokowemu konceptowi i paradoksowi. |
| B → 1: oświecenie | Przewaga rozumu i nauki oraz dydaktyczne zadania literatury to charakterystyczne założenia oświeceniowe. |
| 2 — nie | Poeta jako duchowy przywódca, prorok i autor natchnionych wizji odpowiada romantyzmowi, którego w tabeli nie ma. |
Na co uważać
Nie łącz roli poety-proroka z barokiem tylko dlatego, że obie epoki dopuszczają treści religijne.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-Z9
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.1
Motywy: nauka i technika | wiara
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 10 · marzec 2026
Na podstawie Dziadów cz. III Adama Mickiewicza wyjaśnij, na czym polega idea mesjanizmu wyrażona w tym dramacie.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Mesjanizm wymaga wyjaśnienia znaczenia cierpienia i przyszłej misji, nie tylko jego obecności.
2. Gdzie szukać?
Wróć do widzenia księdza Piotra i religijnych analogii dotyczących losu narodu.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Połącz wzór religijny, doświadczenie Polski i zapowiadaną rolę. Wyjaśnij, jak te trzy elementy tworzą jedną koncepcję.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Mesjanizm to przekonanie, że Polska musi złożyć ofiarę niczym Chrystus i dzięki swojemu poświęceniu przyczyni się do odrodzenia wolnych narodów oraz własnego zmartwychwstania, podobnie jak Mesjasz zbawił ludzi. Taka rola Polski została ukazana w Widzeniu ks. Piotra.
- Idea mesjanizmu głosi, że w momencie historycznego kryzysu Bóg ześle posłannika, który przyniesie zbawienie danej społeczności/narodowi/ludzkości. W III części Dziadów tę misję miała wypełnić Polska. Poprzez analogię z historią Chrystusa cierpienie narodu polskiego miało stać się ofiarą, która przyniesie Polsce zmartwychwstanie – odzyskanie niepodległości, a także przyczyni się do moralnego odnowienia całej ludzkości.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie na podstawie Dziadów cz. III, na czym polega idea mesjanizmu wyrażona w tym dramacie.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Mesjanizm w „Dziadach” cz. III nadaje cierpieniu Polski sens ofiary porównanej do męki Chrystusa. Naród ma odegrać szczególną rolę w wyzwoleniu i moralnej odnowie innych.
W Widzeniu księdza Piotra los Polski zostaje ujęty według chrześcijańskiego wzoru: prześladowanie i ofiara prowadzą do przyszłego odrodzenia. Wyjaśnij więc zarówno analogię do Chrystusa, jak i wynikającą z niej misję narodu oraz zapowiedź odzyskania wolności.
Na co uważać
Sama informacja, że Polacy cierpią, nie wyjaśnia mesjanizmu; potrzebny jest sens zbawczy i przyszłe odrodzenie.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wyjaśnienie na podstawie Dziadów cz. III, na czym polega idea mesjanizmu wyrażona w tym dramacie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-Z10
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8
Epoki: romantyzm
Autorzy: Adam Mickiewicz
Utwory: Dziady cz. III
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 11 · marzec 2026
Tekst A
Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego. Henryk Sienkiewicz Potop
– Ja tego ptaka znam… To z załogi częstochowskiej. Zwie się Babinicz! Kmicic milczał. Bladość i znużenie widne były na jego obliczu, ale wzrok miał hardy, twarz spokojną. – Ty rozsadziłeś kolubrynę1? – spytał Miller. – Ja! – odrzekł Kmicic. […] A Sadowski pochylił się do Wrzeszczowicza: – Hrabio Weyhard – spytał – jakże? zdobędziemy tę fortecę przy takich obrońcach?... Co waćpan myślisz? poddadzą się?
Lecz Kmicic rzekł: – Więcej jest nas w fortecy do takich uczynków gotowych. Nie wiecie dnia i godziny! – Mam też więcej niż jeden stryczek w obozie! – odparł Miller. – To i my wiemy. Ale Jasnej Góry nie zdobędziecie, dopóki tam jeden człowiek przy życiu!
Nastała chwila milczenia. Następnie Miller indagował2 dalej: – Zowiesz się Babinicz? Pan Andrzej pomyślał, że po tym, co uczynił, i wobec bliskiej śmierci, nastał czas, w którym nie ma potrzeby dłużej ukrywać swego właściwego nazwiska. Niechże ludzie zapomną o winach i występkach z nim połączonych, niech opromieni je sława i poświęcenie.
– Nie nazywam się Babinicz – odrzekł z pewną dumą – nazywam się Andrzej Kmicic, byłem zaś pułkownikiem swojej własnej chorągwi w litewskim kompucie3. […]
Tymczasem […] Kuklinowski przyparł Millera do okna i mówił: – Wasza dostojność! dla waszej dostojności nic to nazwisko: Kmicic! a to jest pierwszy żołnierz i pierwszy pułkownik w całej Rzeczypospolitej. Wszyscy o nim wiedzą, wszyscy to imię znają! Radziwiłłowi niegdyś służył i Szwedom, teraz widać przeszedł do Jana Kazimierza. Nie masz mu równego między żołnierzami […].
Przypisy i opis źródła
- Kolubryna – w powieści Potop największa armata używana przez wojska szwedzkie w czasie oblężenia klasztoru na Jasnej Górze, bronionego przez Polaków.
- Indagować – wypytywać.
- Komput – główne siły regularnej armii w Rzeczypospolitej Obojga Narodów XVII i XVIII w.; Korona Królestwa Polskiego i Wielkie Księstwo Litewskie miały osobne armie.
Henryk Sienkiewicz, Potop, t. 2, Warszawa 1977.
Rozstrzygnij, czy w przytoczonym fragmencie Potopu Henryka Sienkiewicza Andrzej Kmicic przejawia cechy typowe dla bohatera romantycznego. Uzasadnij odpowiedź dwoma argumentami – w każdym odnieś się do innej cechy bohatera romantycznego.
Rozstrzygnięcie: … Argument 1.: … Argument 2.: …
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Wybierz dwie różne cechy bohatera romantycznego i sprawdź je w podanym fragmencie.
2. Gdzie szukać?
Przyjrzyj się tożsamości Kmicica, sposobowi działania i relacji ze wspólnotą obrońców.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Każdy argument oprzyj na cesze i przykładzie. Rozstrzygnięcie ma wynikać z ich porównania, nie z epoki powstania Potopu.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1) Rozstrzygnięcie: Tak. Argumenty, np.:
- Podobnie jak bohater romantyczny Kmicic zachowywał w tajemnicy swoją tożsamość (podawał się za Babinicza). Prawdziwe nazwisko ujawnił dopiero wtedy, kiedy spodziewał się własnej śmierci.
- Kmicic był patriotą walczącym za ojczyznę (obrona Jasnej Góry) jak bohaterowie romantyczni, którzy również się poświęcali w walce.
- Kmicic przejawia charakterystyczny dla bohatera romantycznego kult uczucia. W odniesieniu do tego bohatera jest to miłość do ojczyzny. Dla niej Kmicic jest w stanie zdobyć się na heroiczne czyny (rozsadzenie kolubryny) i ofiarność (bohater ma świadomość, że za swoje czyny i hardość wobec wroga może zapłacić cenę życia). 2) Rozstrzygnięcie: Nie. Argumenty, np.:
- Bohaterowie romantyczni działali w pojedynkę / w osamotnieniu. Kmicic nie jest samotny w swym działaniu – walczył z innymi (z załogi częstochowskiej).
- Bohaterowie romantyczni byli bardzo emocjonalni, często rozdarci wewnętrznie. W przytoczonym fragmencie Potopu Kmicic jest spokojny, trzyma nerwy na wodzy, wie, czego chce – z dumą mówi do Szwedów, że jest wielu takich odważnych obrońców Jasnej Góry jak on.
Zasady oceniania
2 pkt – rozstrzygnięcie oraz trafne uzasadnienie rozstrzygnięcia dwoma argumentami – każdym w odniesieniu do innej cechy bohatera romantycznego.
1 pkt – rozstrzygnięcie oraz trafne uzasadnienie rozstrzygnięcia jednym argumentem odnoszącym się do cechy bohatera romantycznego.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Wybierz dwie różne cechy bohatera romantycznego i sprawdź ich obecność w podanym fragmencie. Rozstrzygnięcie „tak” można uzasadnić ukrywaniem tożsamości pod nazwiskiem Babinicz i ofiarnością w walce za ojczyznę.
Klucz dopuszcza też „nie”, jeśli wskażesz działanie Kmicica we wspólnocie obrońców zamiast romantycznego osamotnienia oraz jego opanowanie zamiast emocjonalnego rozdarcia.
Każdy argument powinien zawierać nazwę cechy i przykład z fragmentu. Nie powtarzaj patriotyzmu i miłości ojczyzny jako dwóch odrębnych cech: opisują ten sam aspekt postawy.
Na co uważać
Nie rozstrzygaj według epoki powstania „Potopu”; utwór późniejszy może kreować bohatera o cechach romantycznych.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – rozstrzygnięcie oraz trafne uzasadnienie rozstrzygnięcia dwoma argumentami – każdym w odniesieniu do innej cechy bohatera romantycznego. 1 pkt – rozstrzygnięcie oraz trafne uzasadnienie rozstrzygnięcia jednym argumentem odnoszącym się do cechy bohatera romantycznego. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-Z11
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8 | PP:I.1.13 | PP:I.1.15
Epoki: pozytywizm
Autorzy: Henryk Sienkiewicz
Utwory: Potop
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 12 · marzec 2026
Tekst A
Stanisław Wyspiański
Wesele
AKT I
SCENA 30
Pan Młody, Gospodarz
PAN MŁODY
Jak się kłócą, jak się łają!
GOSPODARZ
Ha! temperamenta grają!
Temperament gra, zwycięża;
tylko im przystawić oręża,
zapalni jak sucha słoma;
tylko im zabłysnąć nożem,
a zapomną o imieniu Bożem –
taki rok czterdziesty szósty –
przecież to chłop polski także.
PAN MŁODY
A jakże to okropne, jakże...
GOSPODARZ
Do dziś chwalą sobie te zapusty.
PAN MŁODY
Znam to tylko z opowiadań,
ale strzegę się tych badań,
bo mi trują myśl o polskiej wsi:
to byli jacyś psi,
co wody oddechem zatruli,
a krew im przyrosła do koszuli.
Patrzę się na chłopów dziś...
GOSPODARZ
To, co było, może przyjś –
PAN MŁODY
Myśmy wszystko zapomnieli;
mego dziadka piłą rżnęli...
Myśmy wszystko zapomnieli.
GOSPODARZ
Mego ojca gdzieś zadźgali,
gdzieś zatłukli, spopychali;
kijakami, motykami
krwawiącego przez lód gnali...
Myśmy wszystko zapomnieli.
PAN MŁODY
Jak się to zmieniają ludzie,
jak się wszystko dziwnie plecie;
myśmy wszystko zapomnieli:
o tych mękach, nędzach, brudzie;
stroimy sie w pawie pióra.
GOSPODARZ
At, odmienia nas natura;
wiara, co jest jeszcze w ludzie,
że coś z tego przecie będzie;
rok w rok idziem po kolędzie
i szukamy, i patrzymy,
czy co kiedy z tego będzie – ?
Przypisy i opis źródła
Stanisław Wyspiański, Wesele, Wrocław 1994.
Rozstrzygnij, czy w przytoczonym fragmencie Wesela Stanisława Wyspiańskiego Gospodarz i Pan Młody mają taki sam stosunek do chłopów. Uzasadnij odpowiedź.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Porównujesz postawy Pana Młodego i Gospodarza, nie całej inteligencji ujętej zbiorczo.
2. Gdzie szukać?
Sprawdź ich stosunek do obecnych mieszkańców wsi i pamięci dawnych konfliktów.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Przyjmij wspólne kryterium oceny. Uzasadnij podobieństwo lub różnicę wypowiedziami obu bohaterów i zachowaj zakres tego wniosku.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1) Rozstrzygnięcie: Tak. Uzasadnienie, np.: Bohaterowie mają podobny stosunek do chłopów. Wspomnienie rabacji galicyjskiej przypomina im o śmierci przodków z powodu porywczości chłopów. Obydwaj wierzą jednak w zmianę wrogiego usposobienia do siebie obu grup społecznych – o takiej wierze mówi wprawdzie Gospodarz, jednak wypowiada się w liczbie mnogiej.
2) Rozstrzygnięcie: Nie. Uzasadnienie, np.: Bohaterowie mają odmienny stosunek do chłopów. Panu Młodemu podobają się ludowe stroje. Nie chce pamiętać o przeszłych konfliktach (okrutnym postępowaniu chłopów wobec ziemiaństwa) przypomnianych przez Gospodarza jako ostrzeżenie. Drugi z bohaterów w zachowaniu chłopów dostrzega porywczość, dlatego nie jest pewien, czy można im ufać.
Zasady oceniania
2 pkt – rozstrzygnięcie oraz trafne uzasadnienie rozstrzygnięcia na podstawie fragmentu Wesela, uwzględniające stosunek Pana Młodego i Gospodarza do chłopów.
1 pkt – poprawne określenie na podstawie fragmentu Wesela stosunku Pana Młodego do chłopów ALBO poprawne określenie stosunku Gospodarza do chłopów.
0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Porównaj stosunek obu postaci do chłopów na tej samej płaszczyźnie: fascynacji teraźniejszością albo pamięci konfliktów. Pan Młody zachwyca się folklorem i odsuwa bolesną przeszłość.
Gospodarz przypomina porywczość chłopów i rabację, przez co można uzasadnić różnicę w stopniu zaufania. Można też wskazać podobieństwo: obaj znają krwawe doświadczenia przodków, a zarazem wierzą w możliwość zmiany dawnych relacji.
W obu wariantach klucz wymaga uwzględnienia obu bohaterów. Przytocz ich postawy i wyjaśnij, dlaczego w przyjętym kryterium są podobne albo odmienne.
Na co uważać
Nie zastępuj analizy wypowiedzi ogólnym sądem, że cała inteligencja w „Weselu” ma identyczną postawę.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – rozstrzygnięcie oraz trafne uzasadnienie rozstrzygnięcia na podstawie fragmentu Wesela, uwzględniające stosunek Pana Młodego i Gospodarza do chłopów. 1 pkt – poprawne określenie na podstawie fragmentu Wesela stosunku Pana Młodego do chłopów ALBO poprawne określenie stosunku Gospodarza do chłopów. 0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-Z12
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8
Epoki: Młoda Polska
Autorzy: Stanisław Wyspiański
Utwory: Wesele
Motywy: społeczeństwo
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 13 · marzec 2026
Tekst A
Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego. Władysław Stanisław Reymont Chłopi
Kobiety się ździebko przyodziały świąteczniej i wnet wychodzili. – A chłopaki to ostaną? Siostrzyne zmówiny, to i la nich uciecha – zauważył wójt, że to parobki żałosne miny mieli i poglądali na mać niespokojnie.
– Trudno dom na Boskiej Opatrzności ostawić. – Przyzwijcie ano Agatę od Kłębów, to przypilnuje. – Agata już na żebry poszła. Zawoła się kogo po drodze. Chodźta, Jędrzych, i ty, Szymek, a kapoty weźta; cóż to, jak te dziadaki iść chceta?… A niech się ino któren spije… to popamięta. Krowy jeszcze nie obrządzone, świni trza kartofli utłuc – baczcie o tym.
– Baczym, matulu, baczym! – szeptali trwożnie, choć chłopy były pod powałę i rozrosłe jako te grusze na miedzach, ale słuchali się matki kiej wyrostki, bo ich żelazną ręką za łby trzymała […].
Przypisy i opis źródła
Władysław Stanisław Reymont, Chłopi, t. 1, Warszawa 1975.
Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń odnoszących się do przytoczonego fragmentu Chłopów Władysława Stanisława Reymonta. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Oddziel zasięg stylizacji od poziomów języka, na których się ujawnia.
2. Gdzie szukać?
Porównaj mowę postaci z narracją; sprawdź słowa oraz konstrukcje zdań.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Każde stwierdzenie zweryfikuj konkretnymi formami z fragmentu. Jeden gwarowy wyraz nie rozstrzyga automatycznie o całej składni.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
PP
Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Dlaczego tak, dlaczego nie?
| Wariant / rozstrzygnięcie | Uzasadnienie |
|---|---|
| 1. P | Gwarowość obejmuje zarówno wypowiedzi bohaterów, jak i opowiadanie narratora. Nie jest ograniczona do dialogu, co wzmacnia wiejski obraz świata. |
| 2. P | Stylizacja ujawnia się w doborze słów i w sposobie budowania zdań. Dialektyzacja może działać na kilku poziomach języka jednocześnie. |
Na co uważać
Sprawdzaj osobno zasięg stylizacji i jej środki. Obecność gwarowych słów nie oznacza, że składnia pozostaje zawsze neutralna.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – odpowiedź poprawna. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-Z13
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:II.1.1 | PP:II.2.3
Motywy: społeczeństwo
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich | II.1 Gramatyka języka polskiego | II.2 Zróżnicowanie języka
Zadanie 14.1 · marzec 2026
Tekst A
Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego. Tadeusz Borowski U nas, w Auschwitzu…
[…] Nosimy wory z cementem, układamy cegły, tory kolejowe, grodzimy grunta, depczemy ziemię… Zakładamy podwaliny jakiejś nowej, potwornej cywilizacji. Teraz dopiero poznałem cenę starożytności. Jaką potworną zbrodnią są piramidy egipskie, świątynie i greckie posągi! Ile krwi musiało spłynąć na rzymskie drogi, wały graniczne i budowle miasta! Ta starożytność, która była olbrzymim koncentracyjnym obozem, gdzie niewolnikowi wypalano znak własności na czole i krzyżowano za ucieczkę. Ta starożytność, która była wielką zmową ludzi wolnych przeciw niewolnikom!
Pamiętasz, jak lubiłem Platona1. Dziś wiem, że kłamał. Bo w rzeczach ziemskich nie odbija się ideał, ale leży ciężka, krwawa praca człowieka. To myśmy budowali piramidy, rwali marmur na świątynie i kamienie na drogi imperialne, to myśmy wiosłowali na galerach2 i ciągnęli sochy3, a oni pisali dialogi i dramaty, usprawiedliwiali ojczyznami swoje intrygi, walczyli o granice i demokracje. Myśmy byli brudni i umierali naprawdę. Oni byli estetyczni i dyskutowali na niby.
Nie ma piękna, jeśli w nim leży krzywda człowieka. Nie ma prawdy, która tę krzywdę pomija. Nie ma dobra, które na nią pozwala.
Przypisy i opis źródła
- Platon – filozof grecki.
- Galera – dawny okręt wojenny używany także do celów handlowych, poruszany głównie wiosłami.
- Socha – dawne narzędzie do orania.
Tadeusz Borowski, U nas, w Auschwitzu…, [w:] tegoż, Wspomnienia. Wiersze. Opowiadania, Warszawa 1981.
Wyjaśnij, czemu służy zastosowanie czasowników i zaimków w pierwszej osobie liczby mnogiej w przytoczonym fragmencie opowiadania U nas, w Auschwitzu… Tadeusza Borowskiego.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Zbadaj, kogo obejmuje narracyjne „my” i czy przekracza ono aktualną grupę bohaterów.
2. Gdzie szukać?
Prześledź zestawienie więźniów z ludźmi wykorzystywanymi w innych czasach.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Wyjaśnij, jaki wspólny los tworzy forma gramatyczna. Samo wskazanie liczby uczestników nie objaśnia jej funkcji.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Dzięki zastosowaniu tych form narrator wskazuje na podobieństwo losu niewolników w starożytności do losu więźniów obozu koncentracyjnego.
- Zastosowanie czasowników i zaimków w liczbie mnogiej prowadzi do uogólnienia poglądów na temat ludzkości. Służy podkreśleniu, że narrator mówi o wszystkich ludziach, którzy w starożytności i w czasach jemu współczesnych byli krzywdzeni/wykorzystywani przez władzę.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie, czemu służy zastosowanie czasowników i zaimków w pierwszej osobie liczby mnogiej we fragmencie opowiadania U nas, w Auschwitzu.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Pierwsza osoba liczby mnogiej pozwala narratorowi mówić z perspektywy wspólnego doświadczenia krzywdzonych. „My” obejmuje także dawnych niewolników przywołanych w porównaniu.
Dzięki temu los więźniów obozu zostaje połączony z historycznym doświadczeniem ludzi wykorzystywanych przez władzę. Wyjaśnij uogólnienie i solidarność doświadczenia, zamiast ograniczać funkcję form do informowania, że bohaterów jest wielu.
Na co uważać
Nie nazywaj tego wyłącznie zwrotem do czytelnika; istotne jest zestawienie współczesnych więźniów z dawnymi niewolnikami.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wyjaśnienie, czemu służy zastosowanie czasowników i zaimków w pierwszej osobie liczby mnogiej we fragmencie opowiadania U nas, w Auschwitzu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-Z14-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.8 | PP:I.2.3 | PP:II.1.1
Epoki: literatura wojny i okupacji
Autorzy: Tadeusz Borowski
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich | I.2 Odbiór tekstów kultury | II.1 Gramatyka języka polskiego
Zadanie 14.2 · marzec 2026
Tekst A
Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego. Tadeusz Borowski U nas, w Auschwitzu…
[…] Nosimy wory z cementem, układamy cegły, tory kolejowe, grodzimy grunta, depczemy ziemię… Zakładamy podwaliny jakiejś nowej, potwornej cywilizacji. Teraz dopiero poznałem cenę starożytności. Jaką potworną zbrodnią są piramidy egipskie, świątynie i greckie posągi! Ile krwi musiało spłynąć na rzymskie drogi, wały graniczne i budowle miasta! Ta starożytność, która była olbrzymim koncentracyjnym obozem, gdzie niewolnikowi wypalano znak własności na czole i krzyżowano za ucieczkę. Ta starożytność, która była wielką zmową ludzi wolnych przeciw niewolnikom!
Pamiętasz, jak lubiłem Platona1. Dziś wiem, że kłamał. Bo w rzeczach ziemskich nie odbija się ideał, ale leży ciężka, krwawa praca człowieka. To myśmy budowali piramidy, rwali marmur na świątynie i kamienie na drogi imperialne, to myśmy wiosłowali na galerach2 i ciągnęli sochy3, a oni pisali dialogi i dramaty, usprawiedliwiali ojczyznami swoje intrygi, walczyli o granice i demokracje. Myśmy byli brudni i umierali naprawdę. Oni byli estetyczni i dyskutowali na niby.
Nie ma piękna, jeśli w nim leży krzywda człowieka. Nie ma prawdy, która tę krzywdę pomija. Nie ma dobra, które na nią pozwala.
Przypisy i opis źródła
- Platon – filozof grecki.
- Galera – dawny okręt wojenny używany także do celów handlowych, poruszany głównie wiosłami.
- Socha – dawne narzędzie do orania.
Tadeusz Borowski, U nas, w Auschwitzu…, [w:] tegoż, Wspomnienia. Wiersze. Opowiadania, Warszawa 1981.
Na podstawie przytoczonego fragmentu opowiadania U nas, w Auschwitzu Tadeusza Borowskiego wyjaśnij, jaką refleksję na temat kultury wyraża narrator za pomocą antytez.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Antyteza zestawia przeciwieństwa. Ustal, jakie wartości i realia zostały tutaj skonfrontowane.
2. Gdzie szukać?
Zaznacz deklarowane ideały kultury oraz doświadczenia ludzi, które im przeczą.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Nazwij kontrast i wynikającą z niego ocenę. Pokaż, co narrator zarzuca kulturze, zamiast ograniczać się do definicji środka.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Szeroko rozumiana kultura jest fałszem, jeśli nie dostrzega ludzkiej krzywdy i pomija ją w obrazie świata, jaki tworzy.
- Narrator wyraził rozczarowanie kulturą. Kultura jest zakłamana i nieetyczna, gdy zamyka oczy na niesprawiedliwość skutkującą ludzkim cierpieniem.
- Kultura traci swoje znaczenie, jeśli wyrasta na krzywdzie innych, jeśli prowadzi do dehumanizacji, do stworzenia piekła na ziemi, jakim np. był obóz. Piękno, prawda i dobro – tak ważne dla kultury, tracą sens.
- W podanym fragmencie antytezy posłużyły narratorowi do pokazania, że literatura, polityka czy filozofia zakłamywały rzeczywistość, ponieważ pomijały ludzką krzywdę.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie na podstawie fragmentu opowiadania U nas, w Auschwitzu, jaką refleksję na temat kultury wyraża narrator za pomocą antytez.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Antytezy zestawiają wzniosłe ideały kultury z rzeczywistą krzywdą ludzi. Taki kontrast pozwala zakwestionować obraz kultury jako bezwarunkowo szlachetnego dorobku.
Narrator wyraża rozczarowanie kulturą, która głosi piękno, dobro lub prawdę, ale pomija przemoc i cierpienie stanowiące jej historyczne podłoże. Wyjaśnij ten zarzut zakłamania i obojętności, nie tylko samo występowanie przeciwieństw.
Na co uważać
Refleksja nie sprowadza się do tego, że kultura jest niepotrzebna; zarzut dotyczy ignorowania ludzkiej krzywdy.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wyjaśnienie na podstawie fragmentu opowiadania U nas, w Auschwitzu, jaką refleksję na temat kultury wyraża narrator za pomocą antytez. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-Z14-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.8 | PP:I.1.4
Epoki: literatura wojny i okupacji
Autorzy: Tadeusz Borowski
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 15 · marzec 2026
Tekst A
Zapoznaj się z poniższą definicją pojęcia antyutopia.
Antyutopia – utopia negatywna, przedstawiająca społeczeństwo przyszłości jako nadmiernie zorganizowane, rządzone metodami dyktatorskimi, niszczące w człowieku jego indywidualność. To, co w utopii jest traktowane jako przejaw idealnej organizacji społeczeństwa, w antyutopii jest przedstawiane jako czynnik ograniczający swobodę jednostki, dominacji nad nią systemu.
Przypisy i opis źródła
Na podstawie: Słownik terminów literackich, red. Janusz Sławiński, Wrocław 2002.
Wykaż, że powieść Rok 1984 George’a Orwella jest utworem antyutopijnym. Sformułuj dwa argumenty z wykorzystaniem powyższej definicji. Argument 1.: … Argument 2.: …
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Antyutopię uzasadnij cechami porządku społecznego, nie tylko nieszczęściem jednej postaci.
2. Gdzie szukać?
Przypomnij sobie kontrolę myślenia, relacji i prywatności mieszkańców Oceanii.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Wybierz dwa różne mechanizmy. Przy każdym podaj przykład oraz wyjaśnij, jak ujawnia nieludzki charakter systemu.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Powieść ukazuje państwo niedbające o równość i sprawiedliwość społeczną. W Oceanii nie ma miejsca na prawdziwe uczucia i suwerenne myślenie – Policja Myśli skutecznie eliminuje wszelkie objawy człowieczeństwa.
- Oceania jest państwem zorganizowanym za sprawą dyktatury Wielkiego Brata. Obywatele są nieustannie inwigilowani i od najmłodszych lat wdrażani do donoszenia na osoby, które postępują wbrew narzuconym przez Partię zasadom życia społecznego. Państwo świetnie funkcjonuje, jednak obywatele nie są szczęśliwi / żyją w lęku.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne sformułowanie – z wykorzystaniem definicji pojęcia antyutopia – dwóch argumentów dowodzących, że powieść Rok 1984 jest utworem antyutopijnym.
1 pkt – poprawne sformułowanie – z wykorzystaniem definicji pojęcia antyutopia – jednego argumentu dowodzącego, że powieść Rok 1984 jest utworem antyutopijnym.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Antyutopia pokazuje odhumanizowany porządek społeczny, ujawniając zagrożenia systemu obiecującego dobro lub doskonałą organizację. Pierwszy argument może dotyczyć powszechnej inwigilacji i eliminowania samodzielnego myślenia przez Policję Myśli.
Drugi oprzyj na niszczeniu więzi i uczuć: donosicielstwo oraz kontrola prywatności sprawiają, że obywatel żyje w lęku, a nie w obiecywanym szczęściu. Oba argumenty połącz z definicją antyutopii i konkretem z „Roku 1984”.
Na co uważać
Dwa przykłady kamer lub donosów mogą powtarzać jeden mechanizm kontroli; lepiej pokazać dwa różne aspekty nieludzkiego ustroju.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
2 pkt – poprawne sformułowanie – z wykorzystaniem definicji pojęcia antyutopia – dwóch argumentów dowodzących, że powieść Rok 1984 jest utworem antyutopijnym. 1 pkt – poprawne sformułowanie – z wykorzystaniem definicji pojęcia antyutopia – jednego argumentu dowodzącego, że powieść Rok 1984 jest utworem antyutopijnym. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-Z15
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8 | PP:I.1.13
Epoki: literatura po 1945
Autorzy: George Orwell
Utwory: Rok 1984
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 16 · marzec 2026
Wyjaśnij, na czym polega spór ideowy między Arturem a Stomilem – bohaterami Tanga Sławomira Mrożka.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Spór ideowy wymaga przeciwstawienia wartości, nie tylko wieku i temperamentu rozmówców.
2. Gdzie szukać?
Sprawdź, jak Stomil i Artur oceniają konwencje, swobodę i porządek rodzinny.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Zbuduj porównanie: jeden broni ___, drugi dąży do ___. Potwierdź różnicę decyzją lub argumentem każdego z nich.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Artur pragnie powrotu tradycyjnego porządku, hierarchii i zasad moralnych, natomiast Stomil jest orędownikiem wolności i odrzucania zasad/konwencji/norm.
- Spór między Arturem a Stomilem dotyczy międzypokoleniowego konfliktu ojca i syna. Ideą Artura jest pragnienie przywrócenia ładu i zasad w miejsce ideałów pokolenia rodziców, którzy w imię wolności zburzyli stary porządek, a zasadą uczynili brak zasad.
- Stomil należy do pokolenia, które walczyło o wolność i pochwala brak zasad, opowiada się za swobodą obyczajów, brakiem norm moralnych – w jego domu każdy mógł robić, co chce. Przeciwstawia się temu Artur, który uważa, że brak zasad to chaos – on opowiada się za przywróceniem ładu, tradycji i wartości rodzinnych.
- Stomil jest przekonany, że człowiek ma prawo do pełnej wolności zarówno w sztuce, jak i w życiu. Z tego powodu przeprowadza eksperymenty artystyczne i odrzuca konwenanse, pozwalając romansować żonie ze służącym. Artur natomiast pragnie powrócić do świata tradycyjnych wartości, stąd decyzja o ślubie z Alą.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega spór ideowy między Arturem a Stomilem.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Nazwij przeciwstawne idee: Stomil broni wolności od konwencji i dawnych norm, natomiast Artur chce przywrócić porządek, hierarchię i tradycyjne zasady.
Spór jest odwróceniem zwykłego schematu pokoleniowego: syn buntuje się przeciw bezgranicznej swobodzie rodziców. Eksperymenty Stomila i plan małżeństwa Artura pokazują te postawy w działaniu. Wyjaśnij, dlaczego dla jednego brak reguł jest wyzwoleniem, a dla drugiego chaosem.
Na co uważać
Sama różnica wieku nie opisuje sporu ideowego; trzeba przeciwstawić ich poglądy na wolność i normy.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega spór ideowy między Arturem a Stomilem. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-Z16
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.7 | PP:I.1.8
Epoki: literatura po 1945
Autorzy: Sławomir Mrożek
Utwory: Tango
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich
Zadanie 17.1 · marzec 2026
Napisz wypracowanie na poniższy temat.
- W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie. Przedstaw również swoje zdanie i je uzasadnij.
- W rozważaniach przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich oraz do wybranych kontekstów (np. historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego).
- Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na liście lektur z tego arkusza (poniżej).
- Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.
Temat 1. Decyzja jednostki a życie społeczności.
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na liście lektur z tego arkusza (poniżej)
- innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki
- wybranych kontekstów.
Lista lektur z tego arkusza
Lista właściwa dla tego arkusza, także gdy obejmuje wcześniejsze wymagania. W instrukcji zastąpiono odsyłacze do stron PDF odsyłaczem do tej listy. Aktualność zadania jest oznaczona osobno w informacjach o zadaniu.
Lista lektur obowiązkowych (zgodna z podstawą programową z 2024 r.), do których można się odwołać w wypracowaniu
Zakres podstawowy
- Biblia, w tym fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana
- Jan Parandowski, Mitologia, cz. I Grecja
- Homer, Iliada (fragmenty)
- Sofokles, Antygona
- Lament świętokrzyski (fragmenty)
- Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty)
- Pieśń o Rolandzie (fragmenty)
- William Szekspir, Makbet
- Molier, Skąpiec
- Ignacy Krasicki, wybrana satyra
- Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym Romantyczność, Dziady cz. III
- Bolesław Prus, Lalka
- Henryk Sienkiewicz, Potop (fragmenty)
- Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara
- Stanisław Wyspiański, Wesele
- Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (fragmenty)
- Stefan Żeromski, Przedwiośnie
- Witold Gombrowicz, Ferdydurke (fragmenty)
- Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu
- Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat (fragmenty)
- Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem
- Albert Camus, Dżuma
- George Orwell, Rok 1984
- Sławomir Mrożek, Tango
- Marek Nowakowski, Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii)
- Andrzej Stasiuk, Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie)
- Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach)
- Ryszard Kapuściński, Podróże z Herodotem (fragmenty)
Ponadto z zakresu szkoły podstawowej
- Ignacy Krasicki, bajki
- Adam Mickiewicz, Dziady cz. II, Pan Tadeusz (księgi: I, II, IV, X, XI, XII)
- Aleksander Fredro, Zemsta
- Juliusz Słowacki, Balladyna
Zakres rozszerzony
- Homer, Odyseja (fragmenty)
- Dante Alighieri, Boska Komedia (fragmenty)
- Jan Kochanowski, Treny (jako cykl poetycki)
- William Szekspir, Hamlet
- Juliusz Słowacki, Kordian
- realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honoré de Balzac, Ojciec Goriot lub Charles Dickens, Klub Pickwicka, lub Mikołaj Gogol, Martwe dusze, lub Gustaw Flaubert, Pani Bovary)
- Franz Kafka, Proces (fragmenty)
- Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata
- Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy
- Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe
- Tadeusz Konwicki, Mała Apokalipsa
- Janusz Głowacki, Antygona w Nowym Jorku
- Sławomir Mrożek, wybrane opowiadanie
- wybrany esej Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Zbigniewa Herberta
Inne lektury obowiązkowe (zgodne z podstawą programową z 2018 r.), do których również można się odwołać w wypracowaniu
Zakres podstawowy
- Legenda o św. Aleksym (fragmenty)
- Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu (fragmenty)
- Gall Anonim, Kronika polska (fragmenty)
- Jan Kochanowski, Odprawa posłów greckich
- Piotr Skarga, Kazania sejmowe (fragmenty)
- Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki (fragmenty)
- William Szekspir, Romeo i Julia
- Adam Mickiewicz, Konrad Wallenrod
- Zygmunt Krasiński, Nie-Boska Komedia
- Bolesław Prus, Z legend dawnego Egiptu
- Eliza Orzeszkowa, Gloria victis
- Stefan Żeromski, Rozdzióbią nas kruki, wrony…
- Tadeusz Borowski, Ludzie, którzy szli
- Józef Mackiewicz, Droga donikąd (fragmenty)
- Marek Nowakowski, Raport o stanie wojennym (wybrane opowiadanie)
- Jacek Dukaj, Katedra (z tomu W kraju niewiernych)
- Antoni Libera, Madame
Ponadto z zakresu szkoły podstawowej
- Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz
Zakres rozszerzony
- Arystoteles, Poetyka, Retoryka (fragmenty)
- Platon, Państwo (fragmenty)
- Arystofanes, Chmury
- Wergiliusz, Eneida (fragmenty)
- św. Augustyn, Wyznania (fragmenty)
- św. Tomasz z Akwinu, Summa teologiczna (fragmenty)
- François Rabelais, Gargantua i Pantagruel (fragmenty)
- Michel de Montaigne, Próby (fragmenty)
- Juliusz Słowacki, Lilla Weneda
- Stanisław Wyspiański, Noc listopadowa
- Jorge Luis Borges, wybrane opowiadanie
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Prześledź wpływ jednostkowej decyzji na zbiorowość, a nie tylko na los decydenta.
2. Gdzie szukać?
Poszukaj wyborów, które zmieniają zachowanie grupy lub warunki jej życia. Jaką pozycję zajmuje wybierający?
3. Jak zbudować odpowiedź?
Dla każdego argumentu pokaż decyzję, mechanizm oddziaływania i skutek społeczny. Porównaj możliwości wpływu oraz odpowiedzialność w wybranych utworach.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nie ma jednej wzorcowej odpowiedzi. Ocenie podlega samodzielna realizacja tematu zgodna z poleceniem i kryteriami CKE.
Zasady oceniania
Wypracowanie ocenia się zgodnie z kryteriami CKE dla tego arkusza: spełnienie formalnych warunków polecenia, kompetencje literackie i kulturowe, kompozycja wypowiedzi oraz język. Pełne zasady znajdują się w zakładce Ocenianie wypracowań i pod podanym adresem PDF. Tematy są alternatywami: w egzaminie wybiera się jeden. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 1.
1. Rozumienie pojęć: a) decyzja − postanowienie − rozstrzygnięcie − wybór b) jednostka – każda postać literacka (a w przypadku kontekstów – również np. filmowa), w tym postacie, które nie są ludźmi c) społeczność – np. narodowa, lokalna, rodzina d) życie – np. warunki egzystencji, losy, aktywność.
2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli: a) w pracy zdający przedstawił decyzję jednostki
ALBO
b) w pracy zdający przedstawił życie społeczności
ORAZ
c) praca zawiera opinię albo uzasadnienie.
3. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji rozważył, jaka jest relacja między decyzją jednostki a życiem społeczności, przy czym rozważania zdającego mogą dotyczyć, np. − wpływu decyzji jednostki na życie społeczności − wpływu życia społeczności na decyzję jednostki.
4. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji omówił: a) decyzję jednostki
ALBO
b) wpływ jednostki na życie społeczności
ALBO
c) wpływ życia społeczności na jednostkę.
5. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Rozważ, w jaki sposób jednostkowy wybór może zmienić los grupy. Teza może pokazywać, że wpływ zależy od pozycji podejmującego decyzję i od gotowości przyjęcia jej skutków.
W „Antygonie” zakaz pochówku wydany przez Kreona uruchamia konflikt naruszający wspólnotę i prowadzący do śmierci jego bliskich. Wyjaśnij, jak prywatny upór władcy staje się problemem państwa.
W „Dżumie” decyzja Rieux o codziennej walce z chorobą oraz inicjatywa Tarrou mobilizują innych do współpracy. Kontekst odpowiedzialności obywatelskiej pozwala przeciwstawić destrukcyjny i budujący wpływ jednostki. Wniosek powinien wynikać z obu przykładów i dotyczyć społeczności.
Jak zbudować całą pracę
Powyższy plan jest propozycją redakcyjną, nie jedyną poprawną interpretacją ani gotowym wypracowaniem. We wstępie określ problem i stanowisko. W rozwinięciu połącz każdy argument z konkretną sytuacją z utworu, objaśnij jej znaczenie dla tezy i wykorzystaj kontekst. W zakończeniu porównaj wnioski z argumentów i odpowiedz na temat. Sprawdź zgodność wybranej lektury z listą obowiązującą w tym arkuszu.
Na co uważać
Nie ogranicz opisu skutków decyzji wyłącznie do uczuć samego bohatera.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
Przygotuj co najmniej 300 wyrazów, własne stanowisko, argumentację, wymaganą w tym arkuszu lekturę obowiązkową, inny utwór i funkcjonalnie wykorzystane konteksty. Przykłady muszą uzasadniać tezę, a nie tylko streszczać fabułę. Oceniane są też kompozycja i język; szczegółowe kryteria CKE są w osobnej sekcji odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-W1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:III.1.1 | PP:III.1.6 | PP:III.2.5 | PP:III.2.9 | PP:III.2.10 | PP:I.1.14
Motywy: społeczeństwo | praca | wiara
Umiejętności: Argumentacja | Interpretacja | Kompozycja wypowiedzi
Zadanie 17.2 · marzec 2026
Napisz wypracowanie na poniższy temat.
- W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie. Przedstaw również swoje zdanie i je uzasadnij.
- W rozważaniach przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich oraz do wybranych kontekstów (np. historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego).
- Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na liście lektur z tego arkusza (poniżej).
- Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.
Temat 2. Prawda jako wyzwanie dla człowieka.
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na liście lektur z tego arkusza (poniżej)
- innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki
- wybranych kontekstów.
Lista lektur z tego arkusza
Lista właściwa dla tego arkusza, także gdy obejmuje wcześniejsze wymagania. W instrukcji zastąpiono odsyłacze do stron PDF odsyłaczem do tej listy. Aktualność zadania jest oznaczona osobno w informacjach o zadaniu.
Lista lektur obowiązkowych (zgodna z podstawą programową z 2024 r.), do których można się odwołać w wypracowaniu
Zakres podstawowy
- Biblia, w tym fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana
- Jan Parandowski, Mitologia, cz. I Grecja
- Homer, Iliada (fragmenty)
- Sofokles, Antygona
- Lament świętokrzyski (fragmenty)
- Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty)
- Pieśń o Rolandzie (fragmenty)
- William Szekspir, Makbet
- Molier, Skąpiec
- Ignacy Krasicki, wybrana satyra
- Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym Romantyczność, Dziady cz. III
- Bolesław Prus, Lalka
- Henryk Sienkiewicz, Potop (fragmenty)
- Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara
- Stanisław Wyspiański, Wesele
- Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (fragmenty)
- Stefan Żeromski, Przedwiośnie
- Witold Gombrowicz, Ferdydurke (fragmenty)
- Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu
- Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat (fragmenty)
- Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem
- Albert Camus, Dżuma
- George Orwell, Rok 1984
- Sławomir Mrożek, Tango
- Marek Nowakowski, Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii)
- Andrzej Stasiuk, Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie)
- Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach)
- Ryszard Kapuściński, Podróże z Herodotem (fragmenty)
Ponadto z zakresu szkoły podstawowej
- Ignacy Krasicki, bajki
- Adam Mickiewicz, Dziady cz. II, Pan Tadeusz (księgi: I, II, IV, X, XI, XII)
- Aleksander Fredro, Zemsta
- Juliusz Słowacki, Balladyna
Zakres rozszerzony
- Homer, Odyseja (fragmenty)
- Dante Alighieri, Boska Komedia (fragmenty)
- Jan Kochanowski, Treny (jako cykl poetycki)
- William Szekspir, Hamlet
- Juliusz Słowacki, Kordian
- realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honoré de Balzac, Ojciec Goriot lub Charles Dickens, Klub Pickwicka, lub Mikołaj Gogol, Martwe dusze, lub Gustaw Flaubert, Pani Bovary)
- Franz Kafka, Proces (fragmenty)
- Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata
- Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy
- Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe
- Tadeusz Konwicki, Mała Apokalipsa
- Janusz Głowacki, Antygona w Nowym Jorku
- Sławomir Mrożek, wybrane opowiadanie
- wybrany esej Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Zbigniewa Herberta
Inne lektury obowiązkowe (zgodne z podstawą programową z 2018 r.), do których również można się odwołać w wypracowaniu
Zakres podstawowy
- Legenda o św. Aleksym (fragmenty)
- Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu (fragmenty)
- Gall Anonim, Kronika polska (fragmenty)
- Jan Kochanowski, Odprawa posłów greckich
- Piotr Skarga, Kazania sejmowe (fragmenty)
- Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki (fragmenty)
- William Szekspir, Romeo i Julia
- Adam Mickiewicz, Konrad Wallenrod
- Zygmunt Krasiński, Nie-Boska Komedia
- Bolesław Prus, Z legend dawnego Egiptu
- Eliza Orzeszkowa, Gloria victis
- Stefan Żeromski, Rozdzióbią nas kruki, wrony…
- Tadeusz Borowski, Ludzie, którzy szli
- Józef Mackiewicz, Droga donikąd (fragmenty)
- Marek Nowakowski, Raport o stanie wojennym (wybrane opowiadanie)
- Jacek Dukaj, Katedra (z tomu W kraju niewiernych)
- Antoni Libera, Madame
Ponadto z zakresu szkoły podstawowej
- Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz
Zakres rozszerzony
- Arystoteles, Poetyka, Retoryka (fragmenty)
- Platon, Państwo (fragmenty)
- Arystofanes, Chmury
- Wergiliusz, Eneida (fragmenty)
- św. Augustyn, Wyznania (fragmenty)
- św. Tomasz z Akwinu, Summa teologiczna (fragmenty)
- François Rabelais, Gargantua i Pantagruel (fragmenty)
- Michel de Montaigne, Próby (fragmenty)
- Juliusz Słowacki, Lilla Weneda
- Stanisław Wyspiański, Noc listopadowa
- Jorge Luis Borges, wybrane opowiadanie
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Prawda staje się wyzwaniem, gdy jej poznanie lub wypowiedzenie wymaga pokonania oporu.
2. Gdzie szukać?
Przypomnij sobie postacie konfrontowane z niewygodnymi faktami. Co utrudnia im ich przyjęcie?
3. Jak zbudować odpowiedź?
Zbuduj argumenty wokół przeszkody, reakcji i ceny poznania prawdy. Kontekst ma objaśniać trudność, nie tylko dostarczać informacji o epoce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nie ma jednej wzorcowej odpowiedzi. Ocenie podlega samodzielna realizacja tematu zgodna z poleceniem i kryteriami CKE.
Zasady oceniania
Wypracowanie ocenia się zgodnie z kryteriami CKE dla tego arkusza: spełnienie formalnych warunków polecenia, kompetencje literackie i kulturowe, kompozycja wypowiedzi oraz język. Pełne zasady znajdują się w zakładce Ocenianie wypracowań i pod podanym adresem PDF. Tematy są alternatywami: w egzaminie wybiera się jeden. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 2.
1. Rozumienie pojęć: a) prawda − wypowiedź / interpretacja faktów zgodna z rzeczywistością; przedstawienie czegoś zgodnie z realiami; obiektywizm, szczerość − rzeczywiste zdarzenia i sytuacje − zgodność myśli/przekonań z rzeczywistością b) wyzwanie – to, co: − jest trudne − wymaga wysiłku/poświęcenia/wiedzy/doświadczenia/odwagi c) człowiek − każda postać literacka (a w przypadku kontekstów – również np. filmowa), w tym postacie, które nie są ludźmi − jednostka ALBO zbiorowość (grupa ludzi) / bohater zbiorowy / ludzkość (wymiar uniwersalny).
2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli praca zdającego: a) dotyczy zagadnienia prawdy
ORAZ
b) zawiera opinię albo uzasadnienie.
3. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) omówił zagadnienie prawdy
ORAZ
b) wykazał, że prawda stanowi wyzwanie dla człowieka.
4. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji omówił zagadnienie prawdy.
5. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Potraktuj prawdę jako coś, co wymaga odwagi poznania albo powiedzenia, ponieważ może naruszyć wygodny obraz siebie i świata. Teza może łączyć trud poznania z odpowiedzialnością za reakcję na odkryte fakty.
W „Lalce” Wokulski musi skonfrontować wyidealizowaną miłość z rzeczywistą postawą Izabeli. Wyjaśnij, dlaczego przyjęcie prawdy okazuje się bolesne dla tożsamości i planów bohatera.
W „Roku 1984” Winston próbuje zachować przekonanie, że rzeczywistość nie zależy od rozkazów Partii. Kontekst propagandy pozwala pokazać polityczną cenę wierności faktom. Porównaj prawdę trudną osobiście i prawdę represjonowaną przez władzę, a nie tylko dwa przypadki kłamstwa.
Jak zbudować całą pracę
Powyższy plan jest propozycją redakcyjną, nie jedyną poprawną interpretacją ani gotowym wypracowaniem. We wstępie określ problem i stanowisko. W rozwinięciu połącz każdy argument z konkretną sytuacją z utworu, objaśnij jej znaczenie dla tezy i wykorzystaj kontekst. W zakończeniu porównaj wnioski z argumentów i odpowiedz na temat. Sprawdź zgodność wybranej lektury z listą obowiązującą w tym arkuszu.
Na co uważać
Praca o tym, że kłamstwo jest złe, nie wyczerpuje pytania o prawdę jako wyzwanie.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
Przygotuj co najmniej 300 wyrazów, własne stanowisko, argumentację, wymaganą w tym arkuszu lekturę obowiązkową, inny utwór i funkcjonalnie wykorzystane konteksty. Przykłady muszą uzasadniać tezę, a nie tylko streszczać fabułę. Oceniane są też kompozycja i język; szczegółowe kryteria CKE są w osobnej sekcji odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-W2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:III.1.1 | PP:III.1.6 | PP:III.2.5 | PP:III.2.9 | PP:III.2.10 | PP:I.1.14
Motywy: społeczeństwo | praca | wiara
Umiejętności: Argumentacja | Interpretacja | Kompozycja wypowiedzi