Napisz wypracowanie na poniższy temat.
- W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie. Przedstaw również swoje zdanie i je uzasadnij.
- W rozważaniach przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich oraz do wybranych kontekstów (np. historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego).
- Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na liście lektur z tego arkusza (poniżej).
- Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.
Temat 1. Co sprawia, że człowiek poświęca się dla drugiego człowieka?
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na liście lektur z tego arkusza (poniżej)
- innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki
- wybranych kontekstów.
Lista lektur z tego arkusza
Lista właściwa dla tego arkusza, także gdy obejmuje wcześniejsze wymagania. W instrukcji zastąpiono odsyłacze do stron PDF odsyłaczem do tej listy. Aktualność zadania jest oznaczona osobno w informacjach o zadaniu.
Lista lektur obowiązkowych (zgodna z podstawą programową z 2024 r.), do których można się odwołać w wypracowaniu
Zakres podstawowy
- Biblia, w tym fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana
- Jan Parandowski, Mitologia, cz. I Grecja
- Homer, Iliada (fragmenty)
- Sofokles, Antygona
- Lament świętokrzyski (fragmenty)
- Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty)
- Pieśń o Rolandzie (fragmenty)
- William Szekspir, Makbet
- Molier, Skąpiec
- Ignacy Krasicki, wybrana satyra
- Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym Romantyczność, Dziady cz. III
- Bolesław Prus, Lalka
- Henryk Sienkiewicz, Potop (fragmenty)
- Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara
- Stanisław Wyspiański, Wesele
- Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (fragmenty)
- Stefan Żeromski, Przedwiośnie
- Witold Gombrowicz, Ferdydurke (fragmenty)
- Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu
- Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat (fragmenty)
- Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem
- Albert Camus, Dżuma
- George Orwell, Rok 1984
- Sławomir Mrożek, Tango
- Marek Nowakowski, Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii)
- Andrzej Stasiuk, Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie)
- Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach)
- Ryszard Kapuściński, Podróże z Herodotem (fragmenty)
Ponadto z zakresu szkoły podstawowej
- Ignacy Krasicki, bajki
- Adam Mickiewicz, Dziady cz. II, Pan Tadeusz (księgi: I, II, IV, X, XI, XII)
- Aleksander Fredro, Zemsta
- Juliusz Słowacki, Balladyna
Zakres rozszerzony
- Homer, Odyseja (fragmenty)
- Dante Alighieri, Boska Komedia (fragmenty)
- Jan Kochanowski, Treny (jako cykl poetycki)
- William Szekspir, Hamlet
- Juliusz Słowacki, Kordian
- realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honoré de Balzac, Ojciec Goriot lub Charles Dickens, Klub Pickwicka, lub Mikołaj Gogol, Martwe dusze, lub Gustaw Flaubert, Pani Bovary)
- Franz Kafka, Proces (fragmenty)
- Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata
- Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy
- Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe
- Tadeusz Konwicki, Mała Apokalipsa
- Janusz Głowacki, Antygona w Nowym Jorku
- Sławomir Mrożek, wybrane opowiadanie
- wybrany esej Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Zbigniewa Herberta
Inne lektury obowiązkowe (zgodne z podstawą programową z 2018 r.), do których również można się odwołać w wypracowaniu
Zakres podstawowy
- Legenda o św. Aleksym (fragmenty)
- Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu (fragmenty)
- Gall Anonim, Kronika polska (fragmenty)
- Jan Kochanowski, Odprawa posłów greckich
- Piotr Skarga, Kazania sejmowe (fragmenty)
- Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki (fragmenty)
- William Szekspir, Romeo i Julia
- Adam Mickiewicz, Konrad Wallenrod
- Zygmunt Krasiński, Nie-Boska Komedia
- Bolesław Prus, Z legend dawnego Egiptu
- Eliza Orzeszkowa, Gloria victis
- Stefan Żeromski, Rozdzióbią nas kruki, wrony…
- Tadeusz Borowski, Ludzie, którzy szli
- Józef Mackiewicz, Droga donikąd (fragmenty)
- Marek Nowakowski, Raport o stanie wojennym (wybrane opowiadanie)
- Jacek Dukaj, Katedra (z tomu W kraju niewiernych)
- Antoni Libera, Madame
Ponadto z zakresu szkoły podstawowej
- Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz
Zakres rozszerzony
- Arystoteles, Poetyka, Retoryka (fragmenty)
- Platon, Państwo (fragmenty)
- Arystofanes, Chmury
- Wergiliusz, Eneida (fragmenty)
- św. Augustyn, Wyznania (fragmenty)
- św. Tomasz z Akwinu, Summa teologiczna (fragmenty)
- François Rabelais, Gargantua i Pantagruel (fragmenty)
- Michel de Montaigne, Próby (fragmenty)
- Juliusz Słowacki, Lilla Weneda
- Stanisław Wyspiański, Noc listopadowa
- Jorge Luis Borges, wybrane opowiadanie
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Temat pyta o motywy poświęcenia, więc wskaż nie tylko czyn, ale też to, co skłania do poniesienia kosztu.
2. Gdzie szukać?
Przypomnij sobie postacie rezygnujące z czegoś dla konkretnej osoby. Porównaj ich relacje, wartości i okoliczności.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Zbuduj stanowisko oraz dwa argumenty: motyw → decyzja → cena → dobro drugiej osoby. Dobierz kontekst objaśniający motywację, nie tylko tło.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nie ma jednej wzorcowej odpowiedzi. Ocenie podlega samodzielna realizacja tematu zgodna z poleceniem i kryteriami CKE.
Zasady oceniania
Wypracowanie ocenia się zgodnie z kryteriami CKE dla tego arkusza: spełnienie formalnych warunków polecenia, kompetencje literackie i kulturowe, kompozycja wypowiedzi oraz język. Pełne zasady znajdują się w zakładce Ocenianie wypracowań i pod podanym adresem PDF. Tematy są alternatywami: w egzaminie wybiera się jeden. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 1.
1. Rozumienie pojęć: a) człowiek − każda postać literacka (a w przypadku kontekstów – również np. filmowa), w tym postacie, które nie są ludźmi − jednostka ALBO zbiorowość (grupa ludzi) / bohater zbiorowy. b) poświęcać się, np. − rezygnować z czegoś dla czyjegoś dobra − ponieść jakąś ofiarę dla dobra ogólnego − wybierać sobie coś jako życiowy cel służący drugiemu człowiekowi c) co sprawia – pozytywny albo negatywny, stały albo zmienny czynnik (np. cecha, okoliczność, wydarzenie) powodujący, że ktoś dla kogoś się poświęca.
2. Zdający może zrealizować temat w dowolny sposób. Jeżeli wypowiedź zdającego jest zgodna z tematem i z warunkami zadania, pracę należy oceniać.
3. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli wypowiedź: a) dotyczy poświęcania się człowieka
ALBO
b) zawiera wskazanie czynnika powodującego, że ktoś dla kogoś się poświęca
ORAZ
c) zawiera opinię albo uzasadnienie.
4. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) omówił poświęcanie się człowieka
ORAZ
b) określił, kto dla kogo się poświęca
ORAZ
c) wymienił czynnik powodujący, że ktoś dla kogoś się poświęca.
5. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) omówił poświęcanie się człowieka
ALBO
b) wymienił czynnik powodujący, że ktoś dla kogoś się poświęca.
6. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Temat pyta o motywy poświęcenia dla drugiej osoby. Teza może wskazywać miłość, współczucie i poczucie obowiązku, ale argumenty muszą wyjaśniać, dlaczego te wartości skłaniają do poniesienia kosztu.
W „Dżumie” Rieux naraża własne zdrowie i rezygnuje z wygody, ponieważ uznaje pomoc cierpiącym za obowiązek lekarza i człowieka. Ten przykład pozwala argumentować, że odpowiedzialność za słabszych może być silniejsza od troski o własne bezpieczeństwo.
Jako drugi utwór możesz wykorzystać „Antygonę”: bohaterka ryzykuje życie, by pochować brata, kierując się więzią rodzinną i powinnością religijną. Kontekst etyczny pomaga odróżnić poświęcenie dla czyjegoś dobra od bezrefleksyjnego narażania się. Zakończ wnioskiem łączącym motyw, świadomy wybór i ponoszony koszt.
Jak zbudować całą pracę
Powyższy plan jest propozycją redakcyjną, nie jedyną poprawną interpretacją ani gotowym wypracowaniem. We wstępie określ problem i stanowisko. W rozwinięciu połącz każdy argument z konkretną sytuacją z utworu, objaśnij jej znaczenie dla tezy i wykorzystaj kontekst. W zakończeniu porównaj wnioski z argumentów i odpowiedz na temat. Sprawdź zgodność wybranej lektury z listą obowiązującą w tym arkuszu.
Na co uważać
Przykład staje się argumentem dopiero wtedy, gdy wyjaśnisz motyw i cenę poświęcenia; samo streszczenie czynu nie odpowiada na pytanie „co sprawia”.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
Przygotuj co najmniej 300 wyrazów, własne stanowisko, argumentację, wymaganą w tym arkuszu lekturę obowiązkową, inny utwór i funkcjonalnie wykorzystane konteksty. Przykłady muszą uzasadniać tezę, a nie tylko streszczać fabułę. Oceniane są też kompozycja i język; szczegółowe kryteria CKE są w osobnej sekcji odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-SIERPIEN-F2023-W1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:III.1.1 | PP:III.1.6 | PP:III.2.5 | PP:III.2.9 | PP:III.2.10 | PP:I.1.14
Motywy: społeczeństwo | praca | wiara
Umiejętności: Argumentacja | Interpretacja | Kompozycja wypowiedzi