Tekst A
Jan Kochanowski
Tren IX
Kupić by cię, Mądrości, za drogie pieniądze,
Która (jesli prawdziwie mienią1) wszytki żądze,
Wszytki ludzkie frasunki2 umiesz wykorzenić,
A człowieka tylko nie w anioła odmienić3,
Który nie wie, co boleść, frasunku nie czuje,
Złym przygodam nie podległ, strachom nie hołduje.
Ty wszytki rzeczy ludzkie masz za fraszkę4 sobie,
Jednaką myśl tak w szczęściu, jako i w żałobie
Zawżdy5 niesiesz. […]
Nieszczęśliwy ja człowiek, którym lata swoje
Na tym strawił, żebych był ujźrzał progi twoje.
Terazem nagle z stopniów ostatnich6 zrzucony
I miedzy insze, jeden z wiela7, policzony.
Jan Kochanowski, Tren IX, [w:] tegoż, Treny, Wrocław 2019.
Przypisy i opis źródła
- Jesli prawdziwie mienią – jeśli mówią prawdę.
- Frasunki – zgryzoty, zmartwienia.
- Tylko nie w anioła odmienić – niemalże w anioła przemienić.
- Masz za fraszkę – lekceważysz.
- Zawżdy – stale, zawsze.
- Z stopniów ostatnich – z najwyższych stopni wiodących do siedziby Mądrości.
- Miedzy insze, jeden z wiela – pośród innych, jeden z wielu.
Jak w czterech końcowych wersach przytoczonego fragmentu Trenu IX podmiot liryczny ocenia własne dążenie do osiągnięcia Mądrości? Uzasadnij odpowiedź.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Pytanie dotyczy oceny dążenia do Mądrości. Sam opis smutku będzie zbyt ogólny.
2. Gdzie szukać?
Zestaw dawne oczekiwanie mówiącego z tym, co odkrywa w zakończeniu trenu.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Nazwij ocenę i jej przyczynę. Wyjaśnij, jak doświadczenie sprawdza wcześniejsze przekonanie o własnej odporności.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Wyraża rozczarowanie. Człowiek dążył do Mądrości, przez całe życie uczył się panowania nad emocjami, jednak okazało się to za trudne.
- Negatywnie. Poeta wyznaje, że choć chciał żyć, jak nakazywali stoicy, to w obliczu nieszczęścia nie dał rady kierować się życiową mądrością.
- Podmiot liryczny, który może zostać utożsamiony z Janem Kochanowskim, z ironią wypowiada się o dążeniu do Mądrości. Zaznacza, że nawet gdyby człowiek zgłębiał jej tajniki przez całe życie, to nie zapewni mu to obrony przed cierpieniem – w przypadku Kochanowskiego doznanym po śmierci córki.
- Jest zawiedziony, że w dążeniu do Mądrości ostatecznie nie osiągnął więcej niż inni. Myślał, że zdobędzie Mądrość, która wyniesie go ponad doświadczenie innych, jednak okazało się, że na nieszczęścia reaguje emocjonalnie – tak samo jak wielu ludzi.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne określenie, jak w czterech końcowych wersach zacytowanego fragmentu Trenu IX podmiot liryczny ocenia własne dążenie do osiągnięcia Mądrości, oraz trafne uzasadnienie odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Odczytaj zakończenie jako sprawdzenie wcześniejszego ideału w doświadczeniu cierpienia. Podmiot odkrywa, że wieloletnie zabieganie o Mądrość nie uchroniło go przed emocjonalnym załamaniem.
Ocena jest negatywna: wyraża zawód i poczucie nieskuteczności filozoficznego przygotowania. Był przekonany, że osiągnie wyjątkową odporność, a w nieszczęściu reaguje podobnie jak inni ludzie.
Połącz nazwę oceny z przyczyną rozczarowania. Można dostrzec ironię, jeżeli wyjaśnisz rozbieżność między dawnym przekonaniem o wyższości a obecnym doświadczeniem bezradności.
Na co uważać
Samo wskazanie, że podmiot jest smutny, nie określa jego oceny własnego dążenia do Mądrości.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne określenie, jak w czterech końcowych wersach zacytowanego fragmentu Trenu IX podmiot liryczny ocenia własne dążenie do osiągnięcia Mądrości, oraz trafne uzasadnienie odpowiedzi. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-Z8-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.8
Epoki: renesans
Autorzy: Jan Kochanowski
Utwory: Treny
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich