Tekst A
Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego. Tadeusz Borowski U nas, w Auschwitzu…
[…] Nosimy wory z cementem, układamy cegły, tory kolejowe, grodzimy grunta, depczemy ziemię… Zakładamy podwaliny jakiejś nowej, potwornej cywilizacji. Teraz dopiero poznałem cenę starożytności. Jaką potworną zbrodnią są piramidy egipskie, świątynie i greckie posągi! Ile krwi musiało spłynąć na rzymskie drogi, wały graniczne i budowle miasta! Ta starożytność, która była olbrzymim koncentracyjnym obozem, gdzie niewolnikowi wypalano znak własności na czole i krzyżowano za ucieczkę. Ta starożytność, która była wielką zmową ludzi wolnych przeciw niewolnikom!
Pamiętasz, jak lubiłem Platona1. Dziś wiem, że kłamał. Bo w rzeczach ziemskich nie odbija się ideał, ale leży ciężka, krwawa praca człowieka. To myśmy budowali piramidy, rwali marmur na świątynie i kamienie na drogi imperialne, to myśmy wiosłowali na galerach2 i ciągnęli sochy3, a oni pisali dialogi i dramaty, usprawiedliwiali ojczyznami swoje intrygi, walczyli o granice i demokracje. Myśmy byli brudni i umierali naprawdę. Oni byli estetyczni i dyskutowali na niby.
Nie ma piękna, jeśli w nim leży krzywda człowieka. Nie ma prawdy, która tę krzywdę pomija. Nie ma dobra, które na nią pozwala.
Przypisy i opis źródła
- Platon – filozof grecki.
- Galera – dawny okręt wojenny używany także do celów handlowych, poruszany głównie wiosłami.
- Socha – dawne narzędzie do orania.
Tadeusz Borowski, U nas, w Auschwitzu…, [w:] tegoż, Wspomnienia. Wiersze. Opowiadania, Warszawa 1981.
Wyjaśnij, czemu służy zastosowanie czasowników i zaimków w pierwszej osobie liczby mnogiej w przytoczonym fragmencie opowiadania U nas, w Auschwitzu… Tadeusza Borowskiego.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Zbadaj, kogo obejmuje narracyjne „my” i czy przekracza ono aktualną grupę bohaterów.
2. Gdzie szukać?
Prześledź zestawienie więźniów z ludźmi wykorzystywanymi w innych czasach.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Wyjaśnij, jaki wspólny los tworzy forma gramatyczna. Samo wskazanie liczby uczestników nie objaśnia jej funkcji.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Dzięki zastosowaniu tych form narrator wskazuje na podobieństwo losu niewolników w starożytności do losu więźniów obozu koncentracyjnego.
- Zastosowanie czasowników i zaimków w liczbie mnogiej prowadzi do uogólnienia poglądów na temat ludzkości. Służy podkreśleniu, że narrator mówi o wszystkich ludziach, którzy w starożytności i w czasach jemu współczesnych byli krzywdzeni/wykorzystywani przez władzę.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie, czemu służy zastosowanie czasowników i zaimków w pierwszej osobie liczby mnogiej we fragmencie opowiadania U nas, w Auschwitzu.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Pierwsza osoba liczby mnogiej pozwala narratorowi mówić z perspektywy wspólnego doświadczenia krzywdzonych. „My” obejmuje także dawnych niewolników przywołanych w porównaniu.
Dzięki temu los więźniów obozu zostaje połączony z historycznym doświadczeniem ludzi wykorzystywanych przez władzę. Wyjaśnij uogólnienie i solidarność doświadczenia, zamiast ograniczać funkcję form do informowania, że bohaterów jest wielu.
Na co uważać
Nie nazywaj tego wyłącznie zwrotem do czytelnika; istotne jest zestawienie współczesnych więźniów z dawnymi niewolnikami.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wyjaśnienie, czemu służy zastosowanie czasowników i zaimków w pierwszej osobie liczby mnogiej we fragmencie opowiadania U nas, w Auschwitzu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-Z14-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.8 | PP:I.2.3 | PP:II.1.1
Epoki: literatura wojny i okupacji
Autorzy: Tadeusz Borowski
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich | I.2 Odbiór tekstów kultury | II.1 Gramatyka języka polskiego