Tekst A
Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego. Tadeusz Borowski U nas, w Auschwitzu…
[…] Nosimy wory z cementem, układamy cegły, tory kolejowe, grodzimy grunta, depczemy ziemię… Zakładamy podwaliny jakiejś nowej, potwornej cywilizacji. Teraz dopiero poznałem cenę starożytności. Jaką potworną zbrodnią są piramidy egipskie, świątynie i greckie posągi! Ile krwi musiało spłynąć na rzymskie drogi, wały graniczne i budowle miasta! Ta starożytność, która była olbrzymim koncentracyjnym obozem, gdzie niewolnikowi wypalano znak własności na czole i krzyżowano za ucieczkę. Ta starożytność, która była wielką zmową ludzi wolnych przeciw niewolnikom!
Pamiętasz, jak lubiłem Platona1. Dziś wiem, że kłamał. Bo w rzeczach ziemskich nie odbija się ideał, ale leży ciężka, krwawa praca człowieka. To myśmy budowali piramidy, rwali marmur na świątynie i kamienie na drogi imperialne, to myśmy wiosłowali na galerach2 i ciągnęli sochy3, a oni pisali dialogi i dramaty, usprawiedliwiali ojczyznami swoje intrygi, walczyli o granice i demokracje. Myśmy byli brudni i umierali naprawdę. Oni byli estetyczni i dyskutowali na niby.
Nie ma piękna, jeśli w nim leży krzywda człowieka. Nie ma prawdy, która tę krzywdę pomija. Nie ma dobra, które na nią pozwala.
Przypisy i opis źródła
- Platon – filozof grecki.
- Galera – dawny okręt wojenny używany także do celów handlowych, poruszany głównie wiosłami.
- Socha – dawne narzędzie do orania.
Tadeusz Borowski, U nas, w Auschwitzu…, [w:] tegoż, Wspomnienia. Wiersze. Opowiadania, Warszawa 1981.
Na podstawie przytoczonego fragmentu opowiadania U nas, w Auschwitzu Tadeusza Borowskiego wyjaśnij, jaką refleksję na temat kultury wyraża narrator za pomocą antytez.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Antyteza zestawia przeciwieństwa. Ustal, jakie wartości i realia zostały tutaj skonfrontowane.
2. Gdzie szukać?
Zaznacz deklarowane ideały kultury oraz doświadczenia ludzi, które im przeczą.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Nazwij kontrast i wynikającą z niego ocenę. Pokaż, co narrator zarzuca kulturze, zamiast ograniczać się do definicji środka.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Szeroko rozumiana kultura jest fałszem, jeśli nie dostrzega ludzkiej krzywdy i pomija ją w obrazie świata, jaki tworzy.
- Narrator wyraził rozczarowanie kulturą. Kultura jest zakłamana i nieetyczna, gdy zamyka oczy na niesprawiedliwość skutkującą ludzkim cierpieniem.
- Kultura traci swoje znaczenie, jeśli wyrasta na krzywdzie innych, jeśli prowadzi do dehumanizacji, do stworzenia piekła na ziemi, jakim np. był obóz. Piękno, prawda i dobro – tak ważne dla kultury, tracą sens.
- W podanym fragmencie antytezy posłużyły narratorowi do pokazania, że literatura, polityka czy filozofia zakłamywały rzeczywistość, ponieważ pomijały ludzką krzywdę.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie na podstawie fragmentu opowiadania U nas, w Auschwitzu, jaką refleksję na temat kultury wyraża narrator za pomocą antytez.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Antytezy zestawiają wzniosłe ideały kultury z rzeczywistą krzywdą ludzi. Taki kontrast pozwala zakwestionować obraz kultury jako bezwarunkowo szlachetnego dorobku.
Narrator wyraża rozczarowanie kulturą, która głosi piękno, dobro lub prawdę, ale pomija przemoc i cierpienie stanowiące jej historyczne podłoże. Wyjaśnij ten zarzut zakłamania i obojętności, nie tylko samo występowanie przeciwieństw.
Na co uważać
Refleksja nie sprowadza się do tego, że kultura jest niepotrzebna; zarzut dotyczy ignorowania ludzkiej krzywdy.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – poprawne wyjaśnienie na podstawie fragmentu opowiadania U nas, w Auschwitzu, jaką refleksję na temat kultury wyraża narrator za pomocą antytez. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2026-MARZEC-F2023-Z14-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.8 | PP:I.1.4
Epoki: literatura wojny i okupacji
Autorzy: Tadeusz Borowski
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich