Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 1–20 z 1481

Zadanie 1.1 · czerwiec 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 01.

O dwóch pierwiastkach oznaczonych literami A i Q wiadomo, że:

• należą do tego samego bloku konfiguracyjnego

• atom każdego z nich w stanie podstawowym ma niesparowany elektron, którego stan

energetyczny opisują następujące wartości liczb kwantowych:

poboczna liczba kwantowa 𝑙= 0

główna liczba kwantowa 𝑛= 4

Ponadto wiadomo, że w atomie A jest tylko jeden niesparowany elektron, a atom Q ma ich

więcej, ale są one opisane innym zestawem liczb kwantowych.

Uzupełnij tabelę. Wpisz dla pierwiastków A oraz Q:

• symbol chemiczny

• symbol bloku konfiguracyjnego.

 
 

Symbol pierwiastka

Symbol bloku konfiguracyjnego

Pierwiastek A

  

Pierwiastek Q

 
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przetłumacz l = 0 na symbol podpowłoki i uwzględnij n = 4. Rozważ wyjątki konfiguracyjne bloku d.

Podpowiedź 2

Cu ma 3d104s1 i jeden niesparowany elektron; Cr ma 3d54s1 i sześć.

Podpowiedź 3

Wpisz A — Cu, d oraz Q — Cr, d.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Symbol pierwiastkaSymbol bloku konfiguracyjnego
Pierwiastek ACu lub miedźd
Pierwiastek QCr lub chromd

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli – podanie symboli chemicznych oraz symbolu bloku

konfiguracyjnego.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Liczby n = 4 i l = 0 opisują elektron 4s. Wśród pierwiastków bloku d konfiguracje z pojedynczym 4s mają m.in. Cu: 3d104s1 oraz Cr: 3d54s1.

Miedź ma tylko jeden niesparowany elektron, więc odpowiada A. Chrom ma dodatkowo pięć niesparowanych 3d, zatem jest Q. Wpisujemy Cu i Cr, oba w bloku d. Potas także ma 4s1, ale należy do bloku s i nie tworzy wymaganej pary z drugim opisanym pierwiastkiem w tym samym bloku.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Symbol pierwiastkaSymbol bloku konfiguracyjnego
Pierwiastek ACu lub miedźd
Pierwiastek QCr lub chromd
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_01.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 1.2 · czerwiec 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 01.

O dwóch pierwiastkach oznaczonych literami A i Q wiadomo, że:

• należą do tego samego bloku konfiguracyjnego

• atom każdego z nich w stanie podstawowym ma niesparowany elektron, którego stan

energetyczny opisują następujące wartości liczb kwantowych:

poboczna liczba kwantowa 𝑙= 0

główna liczba kwantowa 𝑛= 4

Ponadto wiadomo, że w atomie A jest tylko jeden niesparowany elektron, a atom Q ma ich

więcej, ale są one opisane innym zestawem liczb kwantowych.

Uzupełnij schemat tak, aby przedstawiał klatkowy (graficzny) zapis konfiguracji elektronowej jonu A2+ w stanie podstawowym. W zapisie uwzględnij numer powłoki i symbol podpowłoki.

Zadanie 1.2 — materiał graficzny CKE, s. 4, element 1.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw zapisz atom Cu, a przy jonizacji usuń elektron z 4s przed elektronem 3d.

Podpowiedź 2

Po zabraniu dwóch elektronów pozostaje 3d9, z jednym elektronem niesparowanym.

Podpowiedź 3

Uzupełnij pięć klatek 3d jako cztery pary i pojedynczą strzałkę; podpisz 3d.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Konfiguracja klatkowa jonu Cu2+ w stanie podstawowym według CKE.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie zapisu konfiguracji elektronowej w formie klatkowej

(graficznej) jonu Cu2+ w stanie podstawowym z uwzględnieniem numeru powłoki

i symbolu podpowłoki.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

1wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (Dz.U. z 2012 r. poz. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 27 sierpnia 2012 r. w sprawie podstawy programowej

917, z późn. zm., tj. Dz.U. z 2014 r. poz. 803, Dz.U. z 2016 r. poz. 895).

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

A to miedź o konfiguracji atomu [Ar]3d104s1. Przy tworzeniu Cu2+ najpierw usuwamy elektron 4s, a następnie jeden 3d. Kation ma więc [Ar]3d9.

W uzupełnianej podpowłoce 3d rysujemy cztery pary elektronowe i jeden elektron niesparowany, podpisując numer powłoki oraz symbol podpowłoki. Nie pozostawiamy elektronu w 4s. Liczba elektronów kationu wynosi 29−2 = 27, co można sprawdzić przez zsumowanie zapisu pełnego i rdzenia argonowego.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Konfiguracja klatkowa jonu Cu2+ w stanie podstawowym według CKE.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_01.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 2 · czerwiec 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

W tabeli podano dane dotyczące trzech drobin, w których orbitalom walencyjnym ich atomów

centralnych można przypisać ten sam typ hybrydyzacji.

Wzór

NCl3

NH4+

OF2

Miara kąta między wiązaniami

𝛼≈107°

𝛼≈109°

𝛼≈103°

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.

Uzupełnij zdania. Zaznacz odpowiedź spośród oznaczonych literami A–C oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami D i E.

A. sp B. sp2 C. sp3 D. najmniejsza E. największa

W wymienionych drobinach orbitalom walencyjnym atomów centralnych przypisuje się

hybrydyzację typu … A B C

W cząsteczce OF2 jest obecna … liczba wolnych par elektronowych atomu D E

centralnego, dlatego wartość kąta między wiązaniami w cząsteczce tego związku jest

najmniejsza.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Policz obszary elektronowe wokół centralnego atomu każdej drobiny. Potem oddziel wolne pary od wiążących.

Podpowiedź 2

OF2 ma dwie wolne pary na O, NCl3 jedną na N, a NH4+ żadnej.

Podpowiedź 3

Wybierz C i E — sp3 oraz największą liczbę wolnych par przy centralnym atomie OF2.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

CE

Zasady oceniania

1 pkt – odpowiedź poprawna.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Wszystkie trzy drobiny mają przy atomie centralnym cztery obszary elektronowe, więc w szkolnym modelu przypisujemy sp3, odpowiedź C. NH4+ ma cztery pary wiążące i żadnej wolnej, NCl3 trzy wiążące i jedną wolną, a OF2 dwie wiążące i dwie wolne.

Silniejsze odpychanie z udziałem wolnych par zmniejsza kąt między wiązaniami. Najwięcej takich par ma OF2, więc w drugim wyborze wskazujemy E. Liczby wolnych par na zewnętrznych atomach nie rozstrzygają tego porównania.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

CE

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_02

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 3 · czerwiec 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Tlen cząsteczkowy występuje naturalnie w postaci dwóch odmian alotropowych: ditlenu (O2)

i ozonu (O3). W warunkach normalnych do dwóch szklanych strzykawek wprowadzono: do

jednej 1,00 g ditlenu, a do drugiej 1,00 g ozonu.

Uzupełnij zdania tak, aby powstały poprawne informacje. Wpisz w wyznaczone miejsca oznaczenie literowe A–C.

A. mniejsza niż … B. większa niż … C. taka sama jak

Liczba atomów tlenu w próbce ditlenu jest … liczba atomów tlenu w próbce ozonu.

Objętość próbki ditlenu jest … objętość próbki ozonu.

Gęstość próbki ditlenu jest … gęstość próbki ozonu.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Osobno policz atomy i cząsteczki. W jednakowej masie są te same mole atomów, ale różne mole cząsteczek.

Podpowiedź 2

Próbka O2 ma 1/32 mola cząsteczek, O3 1/48; objętość gazu jest proporcjonalna do ich liczby moli.

Podpowiedź 3

Wpisz C, B, A: atomów tyle samo, objętość O2 większa, gęstość O2 mniejsza.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Kolejno: C, B, A.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie trzech zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Jednakowa masa czystego pierwiastka oznacza jednakową liczbę atomów O, niezależnie od podziału na cząsteczki O2 lub O3, więc pierwszy wybór to C. M(O2) = 32, M(O3) = 48 g·mol−1: próbka ditlenu ma więcej moli cząsteczek, a więc większą objętość gazu w tych samych warunkach, wybór B.

Przy tej samej masie większa objętość oznacza mniejszą gęstość, wybór A. Nie utożsamiamy liczby atomów z liczbą cząsteczek obu odmian alotropowych.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Kolejno: C, B, A.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_03

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 4 · czerwiec 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Na wykresie przedstawiono zmiany wartości pierwszej energii jonizacji – połączone

odcinkami – wybranych pierwiastków uszeregowanych według rosnącej liczby atomowej.

Zadanie 4 — materiał graficzny CKE, s. 6, element 1.

Na podstawie: P. Atkins, Chemia fizyczna,Warszawa 2007.

Oceń prawdziwość zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

1.

Tlen ma mniejszą wartość pierwszej energii jonizacji niż azot, ponieważ

promień atomowy tlenu jest większy niż promień atomowy azotu.

P

F

2.

Beryl ma wyższą wartość pierwszej energii jonizacji niż bor, ponieważ

atom berylu ma całkowicie zapełnioną podpowłokę 2s, a atom boru

uzyskuje taką konfigurację po odłączeniu jednego elektronu.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oceń całe zdania razem z przyczyną. Sprawdź obsadzenie 2s i 2p, nie tylko ogólny trend okresowy.

Podpowiedź 2

Półzapełnione 2p3 azotu jest trwalsze; w tlenie pojawia się para. Bor oddaje elektron 2p ponad pełnym 2s2.

Podpowiedź 3

Zaznacz F i P.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. F; 2. P.

Zasady oceniania

1 pkt – odpowiedź poprawna.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Tlen rzeczywiście ma mniejszą pierwszą energię jonizacji niż azot, lecz nie z powodu większego promienia. N ma trwały półzapełniony układ 2p3, a w O o 2p4 jeden elektron jest już sparowany i łatwiejszy do usunięcia wskutek odpychania w parze. Pierwsze zdanie z błędnym uzasadnieniem jest F.

Be ma pełne 2s2, natomiast bor traci łatwiej elektron 2p, uzyskując pełne 2s2. Drugie zdanie jest P. Wyjątki w trendzie wyjaśnia konkretna konfiguracja podpowłok.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. F; 2. P.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_04

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 5 · czerwiec 2026

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 05–06.

Informacja wspólna 05-06 — materiał graficzny CKE, s. 7, element 1.

Pewien metal należy do tego samego okresu i do tego

samego bloku konfiguracyjnego co chlor. W reakcji tego

metalu z chlorem powstaje biała substancja stała, która

sublimuje w temperaturze ok. 180 °C. W fazie gazowej ta

substancja występuje w postaci dimerów, których strukturę

dimeryczną przedstawiono na rysunku.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.

a) Zidentyfikuj metal tworzący opisany chlorek i narysuj wzór elektronowy monomerycznej cząsteczki tego związku. Zaznacz kreskami pary elektronowe wiązań chemicznych oraz wolne pary elektronowe.

b) Wyjaśnij, dlaczego monomery opisanego związku w fazie gazowej dimeryzują.

Odwołaj się do budowy elektronowej cząsteczki monomeru.

Wyjaśnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zidentyfikuj metal na przecięciu trzeciego okresu i bloku p. Narysuj trzy wiązania do chloru.

Podpowiedź 2

W AlCl3 przy Al pozostaje sześć elektronów. Wolna para Cl może utworzyć wiązanie koordynacyjne z drugim Al.

Podpowiedź 3

Podaj Al, narysuj monomer z trzema wolnymi parami na każdym Cl i uzasadnij dimeryzację niepełnym oktetem glinu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Metal: glin (Al).

Wzór elektronowy monomeru:

Wzór elektronowy monomeru chlorku glinu według CKE.

Przykładowe wyjaśnienie CKE: W cząsteczce monomerycznej atom glinu nie uzyskuje oktetu elektronowego, ponieważ, po utworzeniu trzech wiązań kowalencyjnych z atomami chloru, w jego otoczeniu znajduje się tylko sześć elektronów walencyjnych.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne napisanie dwóch elementów odpowiedzi: wzoru elektronowego oraz

wyjaśnienia.

1 pkt – poprawne napisanie jednego z wymaganych elementów odpowiedzi.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Metal trzeciego okresu bloku p to glin. Monomer AlCl3 ma trzy pojedyncze wiązania Al–Cl i po trzy wolne pary na każdym Cl, lecz tylko sześć elektronów wokół Al.

Dwie takie cząsteczki mogą połączyć się przez przekazanie wolnej pary chloru jednego monomeru do elektronowo deficytowego glinu drugiego, tworząc mostki chlorowe dimeru. Narysuj monomer bez fikcyjnej wolnej pary na Al. Wyjaśnienie powinno powiązać niepełny oktet z możliwością przyjęcia pary, a nie samo stwierdzenie, że powstaje większa cząsteczka.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Metal: glin (Al).

Wzór elektronowy monomeru:

Wzór elektronowy monomeru chlorku glinu według CKE.

Przykładowe wyjaśnienie CKE: W cząsteczce monomerycznej atom glinu nie uzyskuje oktetu elektronowego, ponieważ, po utworzeniu trzech wiązań kowalencyjnych z atomami chloru, w jego otoczeniu znajduje się tylko sześć elektronów walencyjnych.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_05

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 6 · czerwiec 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 05–06.

Informacja wspólna 05-06 — materiał graficzny CKE, s. 7, element 1.

Pewien metal należy do tego samego okresu i do tego

samego bloku konfiguracyjnego co chlor. W reakcji tego

metalu z chlorem powstaje biała substancja stała, która

sublimuje w temperaturze ok. 180 °C. W fazie gazowej ta

substancja występuje w postaci dimerów, których strukturę

dimeryczną przedstawiono na rysunku.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.

Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.

Reakcja chloru z opisanym metalem

A.

jest

reakcją utleniania-redukcji,

ponieważ następuje

1.

przyjmowanie elektronów przez

atom metalu.

2.

oddawanie elektronów przez atom

chloru.

B.

nie jest

3.

zmiana stopni utlenienia atomów

metalu i chloru.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj stopnie utlenienia pierwiastków wolnych i w AlCl3. Ustal kierunek przekazania elektronów.

Podpowiedź 2

Al oddaje elektrony i przechodzi 0 → III, Cl je przyjmuje i przechodzi 0 → −I.

Podpowiedź 3

Zaznacz A i 3 — jest to redoks wskutek zmian stopni utlenienia metalu i chloru.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

A3

Zasady oceniania

1 pkt – poprawna odpowiedź.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Podczas syntezy AlCl3 glin zmienia stopień utlenienia z 0 na III, a chlor z 0 na −I. Metal oddaje elektrony, natomiast niemetal je przyjmuje. Zachodzi więc redoks, a poprawne uzasadnienie wskazuje zmianę stopni utlenienia obu pierwiastków.

Wybieramy A3. Pozostałe uzasadnienia odwracają kierunek przekazywania elektronów. Sama budowa kowalencyjna cząsteczki chlorku nie wyklucza reakcji redoks: formalne stopnie utlenienia można przypisać także związkom o takich wiązaniach.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

A3

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_06

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 7.1 · czerwiec 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 07.

Aby zidentyfikować cztery tlenki, zbadano ich wybrane właściwości fizyczne i chemiczne.

Tlenki wybrano spośród poniższych związków.

tlenek sodu … tlenek cynku … tlenek miedzi(II)

tlenek krzemu(IV) … tlenek fosforu(V) … tlenek chromu(VI)

Następnie przeprowadzono doświadczenie, w którym:

• określono barwę poszczególnych tlenków

• porcję każdego tlenku wprowadzono (osobno) do probówki z wodą, po czym zanurzono

w niej uniwersalny papierek wskaźnikowy

• tlenki, które nie uległy rozpuszczeniu w wodzie, poddano działaniu stężonego roztworu

NaOH oraz kwasu solnego.

Wyniki przeprowadzonego doświadczenia przedstawiono w tabeli.

 

Barwa

Rozpuszczalność

w wodzie

Barwa papierka

wskaźnikowego

Reakcja

z NaOH(aq)

z HCl(aq)

Tlenek 1.

biała

nie rozpuścił się

żółta

uległ reakcji

nie uległ

reakcji

Tlenek 2.

biała

rozpuścił się

niebieska

  

Tlenek 3.

biała

nie rozpuścił się

żółta

uległ reakcji

uległ reakcji

Tlenek 4.

biała

rozpuścił się

czerwona

  

Uzupełnij tabelę. Wpisz wzory chemiczne tlenków oznaczonych numerami 1., 2. i 4.

 

Tlenek 1.

Tlenek 2.

Tlenek 4.

Wzór

chemiczny

   
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wykorzystaj jednocześnie barwę, reakcję z wodą i zachowanie wobec HCl oraz NaOH.

Podpowiedź 2

Kwasowy nierozpuszczalny tlenek to SiO2, zasadowy z wodą Na2O, a biały bezwodnik kwasu fosforowego P4O10.

Podpowiedź 3

Wpisz kolejno SiO2, Na2O i P4O10.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Tlenek 1Tlenek 2Tlenek 4
SiO2Na2OP4O10

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli – napisanie poprawnych wzorów trzech tlenków.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Tlenek 1 jest biały, nierozpuszczalny w wodzie i reaguje z NaOH, ale nie z HCl: pasuje kwasowy SiO2. Tlenek 2 reaguje z wodą, dając zasadowy roztwór, więc jest Na2O. Tlenek 4 jest biały i z wodą daje roztwór kwaśny, dlatego wskazujemy P4O10.

W tabeli wpisujemy SiO2, Na2O, P4O10. Amfoteryczny ZnO odpowiada tlenkowi 3, reagującemu z kwasem i zasadą. Ciemne CuO oraz barwny CrO3 nie pasują do informacji o białej barwie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Tlenek 1Tlenek 2Tlenek 4
SiO2Na2OP4O10
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_07.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 7.2 · czerwiec 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 07.

Aby zidentyfikować cztery tlenki, zbadano ich wybrane właściwości fizyczne i chemiczne.

Tlenki wybrano spośród poniższych związków.

tlenek sodu … tlenek cynku … tlenek miedzi(II)

tlenek krzemu(IV) … tlenek fosforu(V) … tlenek chromu(VI)

Następnie przeprowadzono doświadczenie, w którym:

• określono barwę poszczególnych tlenków

• porcję każdego tlenku wprowadzono (osobno) do probówki z wodą, po czym zanurzono

w niej uniwersalny papierek wskaźnikowy

• tlenki, które nie uległy rozpuszczeniu w wodzie, poddano działaniu stężonego roztworu

NaOH oraz kwasu solnego.

Wyniki przeprowadzonego doświadczenia przedstawiono w tabeli.

 

Barwa

Rozpuszczalność

w wodzie

Barwa papierka

wskaźnikowego

Reakcja

z NaOH(aq)

z HCl(aq)

Tlenek 1.

biała

nie rozpuścił się

żółta

uległ reakcji

nie uległ

reakcji

Tlenek 2.

biała

rozpuścił się

niebieska

  

Tlenek 3.

biała

nie rozpuścił się

żółta

uległ reakcji

uległ reakcji

Tlenek 4.

biała

rozpuścił się

czerwona

  

Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji tlenku 3. z roztworem wodorotlenku sodu.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Z poprzedniej tabeli rozpoznaj amfoteryczny tlenek 3. Produktem w wodzie jest kompleks hydroksylowy.

Podpowiedź 2

Do Zn(II) dołącz cztery OH w kompleksie; uwzględnij tlen i wodór wniesione przez substraty.

Podpowiedź 3

Napisz ZnO + 2OH− + H2O → [Zn(OH)4]2−.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

ZnO + 2OH− + H2O → [Zn(OH)4]2−

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Tlenek 3 to ZnO, rozpoznany po amfoteryczności i białej barwie. W wodnym roztworze NaOH tworzy anion tetrahydroksocynkanowy(II). Równanie skrócone: ZnO + 2OH− + H2O → [Zn(OH)4]2−.

Cztery ligandy OH− i Zn(II) dają ładunek −2. Woda uzupełnia bilans wodoru i tlenu; bez niej równanie nie byłoby zbilansowane. Nie dysocjuj stałego ZnO na swobodne jony ani nie zapisuj Na+ jako składnika potrzebnego do przemiany.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

ZnO + 2OH− + H2O → [Zn(OH)4]2−
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_07.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8.1 · czerwiec 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 08.

W tabeli zestawiono wartości standardowej entalpii tworzenia oraz wartości temperatury

wrzenia wodorków pierwiastków grupy 17. pod ciśnieniem 1013 hPa.

 

HF

HCl

HBr

HI

𝛥𝐻ᵒ, kJ ∙mol−1

– 273,3

– 92,3

– 36,3

26,5

𝑇w, °C

20

– 85

– 67

– 35

Te wodorki dobrze rozpuszczają się w wodzie, a ich wodne roztwory to kwasy

fluorowcowodorowe.

Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2013.

Oceń prawdziwość zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

1.

Wyższa temperatura wrzenia fluorowodoru niż pozostałych

fluorowcowodorów jest wynikiem występowania wiązań

wodorowych między cząsteczkami tego związku.

P

F

2.

Moc kwasów HF, HCl, HBr i HI maleje ze wzrostem promienia

atomowego fluorowca.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oddziel wiązania między cząsteczkami od wiązania H–X wewnątrz cząsteczki.

Podpowiedź 2

HF ma wiązania wodorowe. W dół grupy wiązanie H–X staje się łatwiejsze do rozerwania przy dysocjacji.

Podpowiedź 3

Zaznacz P i F.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

PF

Zasady oceniania

1 pkt – poprawna odpowiedź.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

HF tworzy silne międzycząsteczkowe wiązania wodorowe, co podnosi temperaturę wrzenia ponad wartości innych fluorowcowodorów. Pierwsze zdanie jest prawdziwe. W dół grupy rośnie promień fluorowca i słabnie wiązanie H–X, co sprzyja oddawaniu protonu; moc tych kwasów rośnie, a nie maleje.

Drugie zdanie jest fałszywe. Wybieramy P i F. Temperatura wrzenia dotyczy sił między cząsteczkami, a kwasowość także trwałości wiązania H–X oraz zachowania w roztworze; nie wyciągamy jednej kolejności z samej drugiej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

PF

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_08.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8.2 · czerwiec 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 08.

W tabeli zestawiono wartości standardowej entalpii tworzenia oraz wartości temperatury

wrzenia wodorków pierwiastków grupy 17. pod ciśnieniem 1013 hPa.

 

HF

HCl

HBr

HI

𝛥𝐻ᵒ, kJ ∙mol−1

– 273,3

– 92,3

– 36,3

26,5

𝑇w, °C

20

– 85

– 67

– 35

Te wodorki dobrze rozpuszczają się w wodzie, a ich wodne roztwory to kwasy

fluorowcowodorowe.

Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2013.

Podczas tworzenia 3,01 ∙1023 cząsteczek jednego z wodorków pierwiastków grupy 17.

wydziela się 18,15 kJ energii.

Zidentyfikuj ten wodorek i napisz jego wzór.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przelicz liczbę cząsteczek na mole za pomocą stałej Avogadra. Energia wydzielona oznacza ujemne ΔH.

Podpowiedź 2

Dane dotyczą połowy mola, więc entalpia molowa ma dwukrotnie większą wartość bezwzględną.

Podpowiedź 3

Odczytaj z tabeli wodorek o ΔH° = −36,3 kJ·mol−1: HBr.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

HBr

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnego wzoru zidentyfikowanego wodorku.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

3,01·1023 cząsteczek to około 0,500 mola wodorku. Skoro przy utworzeniu tej ilości wydziela się 18,15 kJ, to na mol przypada 36,30 kJ wydzielonej energii.

Entalpia tworzenia ma znak ujemny: ΔH° = −36,3 kJ·mol−1. W tabeli odpowiada jej HBr. Nie dopasowujemy dodatnich 18,15 bez przeliczenia na mol i nie wybieramy HI o dodatniej entalpii, ponieważ jego tworzenie według podanych danych wymaga dostarczenia energii.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

HBr

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_08.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8.3 · czerwiec 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 08.

W tabeli zestawiono wartości standardowej entalpii tworzenia oraz wartości temperatury

wrzenia wodorków pierwiastków grupy 17. pod ciśnieniem 1013 hPa.

 

HF

HCl

HBr

HI

𝛥𝐻ᵒ, kJ ∙mol−1

– 273,3

– 92,3

– 36,3

26,5

𝑇w, °C

20

– 85

– 67

– 35

Te wodorki dobrze rozpuszczają się w wodzie, a ich wodne roztwory to kwasy

fluorowcowodorowe.

Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2013.

Jeden z kwasów fluorowcowodorowych HX reaguje z tlenkiem krzemu(IV), a produktem

reakcji jest m.in. związek SiX4.

Zidentyfikuj ten kwas i napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji tlenku krzemu(IV) z tym kwasem.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Szukany kwas jest znany z reakcji ze szkłem zawierającym SiO2. Produkt ma cztery atomy halogenu.

Podpowiedź 2

Do utworzenia SiF4 potrzeba czterech HF; tlen przechodzi do wody.

Podpowiedź 3

Podaj HF i zapisz SiO2 + 4HF → SiF4 + 2H2O.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Kwas fluorowodorowy (HF).

4HF + SiO2 → SiF4 + 2H2O

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Kwas fluorowodorowy reaguje z SiO2, odróżniając się w tym zakresie od pozostałych kwasów fluorowcowodorowych. Gdy wskazanym produktem jest SiF4, równanie ma postać SiO2 + 4HF → SiF4 + 2H2O.

Cztery atomy F wymagają czterech HF, a dwa atomy O tworzą dwie H2O. Rozpoznajemy więc HF. Zachowaj produkt określony w zadaniu: w innych warunkach mogą występować dalsze reakcje z fluorkami, lecz nie są potrzebne do uzupełnienia tego bilansu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Kwas fluorowodorowy (HF).

4HF + SiO2 → SiF4 + 2H2O
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_08.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9.1 · czerwiec 2026

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 09.

Nadtlenek sodu – Na2O2 – powstaje w wyniku spalania metalicznego sodu. Zawiera aniony

nadtlenkowe O22− i wykazuje silne działanie utleniające. Pod wpływem tlenku węgla(IV) ulega

dysproporcjonowaniu na tlen i anion tlenkowy, który z CO2 tworzy anion węglanowy. Taki

proces wykorzystuje się do oczyszczania powietrza w okrętach podwodnych i w aparatach do

oddychania.

Potas, rubid i cez w wyniku spalania w tlenie tworzą ponadtlenki o wzorze ogólnym MeO2.

Te związki zawierają jon ponadtlenkowy O2−, uboższy o jeden elektron w porównaniu z jonem

nadtlenkowym O22−.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.

Napisz w formie cząsteczkowej równania reakcji:

• spalania metalicznego sodu w tlenie – reakcja 1.

• nadtlenku sodu z tlenkiem węgla(IV) – reakcja 2.

Reakcja 1.

Reakcja 2.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

W pierwszym równaniu zachowaj nadtlenek wskazany w treści. W drugim powstają węglan i O2.

Podpowiedź 2

Na dwa Na2O2 oraz dwa CO2 przypadają dwa Na2CO3 i jeden O2.

Podpowiedź 3

Zapisz 2Na + O2 → Na2O2 oraz 2Na2O2 + 2CO2 → 2Na2CO3 + O2.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1: 2Na + O2 → Na2O2
2: 2Na2O2 + 2CO2 → 2Na2CO3 + O2

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie dwóch równań reakcji.

1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie jednego równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Zgodnie z informacją sód spalany w tlenie tworzy nadtlenek: 2Na + O2 → Na2O2. W reakcji z CO2 tlen nadtlenkowy o stopniu −I częściowo utlenia się do O2, a częściowo redukuje do tlenu −II w węglanie.

Zbilansowane równanie to 2Na2O2 + 2CO2 → 2Na2CO3 + O2. Proces wiąże CO2 i jednocześnie wydziela tlen, co wyjaśnia wskazane zastosowanie. Nie zamieniaj produktu spalania na Na2O ani na ponadtlenek potasu: zadanie rozróżnia te rodzaje anionów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1: 2Na + O2 → Na2O2
2: 2Na2O2 + 2CO2 → 2Na2CO3 + O2
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_09.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9.2 · czerwiec 2026

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 09.

Nadtlenek sodu – Na2O2 – powstaje w wyniku spalania metalicznego sodu. Zawiera aniony

nadtlenkowe O22− i wykazuje silne działanie utleniające. Pod wpływem tlenku węgla(IV) ulega

dysproporcjonowaniu na tlen i anion tlenkowy, który z CO2 tworzy anion węglanowy. Taki

proces wykorzystuje się do oczyszczania powietrza w okrętach podwodnych i w aparatach do

oddychania.

Potas, rubid i cez w wyniku spalania w tlenie tworzą ponadtlenki o wzorze ogólnym MeO2.

Te związki zawierają jon ponadtlenkowy O2−, uboższy o jeden elektron w porównaniu z jonem

nadtlenkowym O22−.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.

Ponadtlenki są bardzo silnymi utleniaczami. Reagują energicznie z wodą, w wyniku czego

tworzą przejściowy anion wodoronadtlenkowy HO2−:

2O2− + H2O→O2 + HO2− + OH−

Ten anion rozkłada się powoli, z wydzieleniem tlenu:

2HO2−→2OH− + O2

Na podstawie: F.A. Cotton, G. Wilkinson, P.L. Gaus, Chemia nieorganiczna, Warszawa 2013.

Do 𝟐𝟎𝟎 𝐜𝐦𝟑 wody wprowadzono 355 g ponadtlenku potasu. Oblicz sumaryczną objętość tlenu (w przeliczeniu na warunki normalne) powstałego w chwili, w której wydajność pierwszej reakcji wynosiła 𝟏𝟎𝟎 %,a wydajność drugiej reakcji –80 %.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź nadmiar wody i oblicz mole KO2. Rozdziel tlen wydzielony w obu etapach.

Podpowiedź 2

Z pierwszego etapu jest 2,5 mol O2; z drugiego 80% z 1,25 mol.

Podpowiedź 3

Dodaj 2,5 i 1,0 mol, następnie pomnóż przez 22,4 dm3·mol−1. Wynik to 78,4 dm3.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

n(H2O) = 200/18 ≈ 11,1 mol; n(KO2) = 355/71 = 5,0 mol. Wody jest w nadmiarze. Z pierwszej reakcji powstaje ½ · 5,0 = 2,5 mol O2, z drugiej 0,80 · ¼ · 5,0 = 1,0 mol. Łącznie: 3,5 mol O2. V = 3,5 · 22,4 = 78,4 dm3 w warunkach normalnych.

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody rozwiązania zadania prowadzącej do obliczenia

objętości tlenu, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku z poprawną

jednostką.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

• popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

LUB

• podanie wyniku z błędną jednostką lub bez jednostki;

ALBO

– poprawne obliczenie liczby moli lub masy tlenu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

355 g KO2 to 5,00 mol, natomiast 200 g wody około 11,1 mol, więc woda jest w nadmiarze. Pierwsza reakcja daje jeden O2 i jeden HO2− z dwóch O2−, zatem powstaje 2,50 mol O2 oraz 2,50 mol HO2−.

Druga może teoretycznie dać 1,25 mol O2, lecz przy wydajności 80% otrzymujemy 1,00 mol. Łącznie 3,50 mol O2 zajmuje 3,50·22,4 = 78,4 dm3 w warunkach normalnych. Współczynnika 80% nie stosujemy do tlenu powstałego już w pierwszym, całkowitym etapie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

n(H2O) = 200/18 ≈ 11,1 mol; n(KO2) = 355/71 = 5,0 mol. Wody jest w nadmiarze. Z pierwszej reakcji powstaje ½ · 5,0 = 2,5 mol O2, z drugiej 0,80 · ¼ · 5,0 = 1,0 mol. Łącznie: 3,5 mol O2. V = 3,5 · 22,4 = 78,4 dm3 w warunkach normalnych.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_09.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10.1 · czerwiec 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 10.

Amoniak można otrzymać w wyniku reakcji azotu z wodorem w podwyższonej temperaturze:

N2 (g) + 3H2 (g) ⇌ 2NH3 (g) … Δ𝐻 = –91,9 kJ

Przeprowadzono doświadczenie, w którym do reaktora o stałej pojemności wprowadzono

pewne ilości wodoru oraz azotu i pozostawiono mieszaninę do czasu ustalenia się stanu

równowagi. Reaktor był izolowany termicznie – wymiana energii na sposób ciepła między

reaktorem a otoczeniem była niemożliwa. Po ustaleniu się stanu równowagi temperatura

w reaktorze wynosiła 240°C.

Po 40 minutach od ustalenia się stanu równowagi do układu wprowadzono dodatkową ilość

jednego z substratów ogrzanego do temperatury 240°C (wprowadzenie reagenta do układu

początkowo nie spowodowało zmiany temperatury). W kolejnych minutach zarejestrowano

zmiany stężeń wszystkich reagentów – patrz wykres. Zaobserwowano także powolną zmianę

temperatury w reaktorze.

Informacja wspólna 10 — materiał graficzny CKE, s. 12, element 1.

Zidentyfikuj reagenty A, B i C. Wpisz w odpowiednie miejsca wzory: N2, H2, NH3.

A: … B: … C: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oddziel nagły skok spowodowany dodaniem reagenta od późniejszej zmiany podczas reakcji.

Podpowiedź 2

Substraty maleją w stosunku 3:1, produkt rośnie ze współczynnikiem dwa. Dopasuj to do N2+3H2⇌2NH3.

Podpowiedź 3

Wpisz A — H2, B — N2, C — NH3.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

A: H2; B: N2; C: NH3.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne zidentyfikowanie trzech reagentów.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W 40 minucie skokowo rośnie tylko A, więc jest dodanym substratem. Podczas późniejszego dochodzenia do równowagi A maleje około trzykrotnie silniej niż B, natomiast C rośnie.

Stosunek zmian −3:−1:+2 odpowiada H2, N2 i NH3 w równaniu syntezy amoniaku. Przypisujemy A — H2, B — N2, C — NH3. Sama największa wartość stężenia nie identyfikuje wodoru; rozstrzyga stosunek zmian po zaburzeniu, wynikający ze stechiometrii i stałej objętości reaktora.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

A: H2; B: N2; C: NH3.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_10.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10.2 · czerwiec 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 10.

Amoniak można otrzymać w wyniku reakcji azotu z wodorem w podwyższonej temperaturze:

N2 (g) + 3H2 (g) ⇌ 2NH3 (g) … Δ𝐻 = –91,9 kJ

Przeprowadzono doświadczenie, w którym do reaktora o stałej pojemności wprowadzono

pewne ilości wodoru oraz azotu i pozostawiono mieszaninę do czasu ustalenia się stanu

równowagi. Reaktor był izolowany termicznie – wymiana energii na sposób ciepła między

reaktorem a otoczeniem była niemożliwa. Po ustaleniu się stanu równowagi temperatura

w reaktorze wynosiła 240°C.

Po 40 minutach od ustalenia się stanu równowagi do układu wprowadzono dodatkową ilość

jednego z substratów ogrzanego do temperatury 240°C (wprowadzenie reagenta do układu

początkowo nie spowodowało zmiany temperatury). W kolejnych minutach zarejestrowano

zmiany stężeń wszystkich reagentów – patrz wykres. Zaobserwowano także powolną zmianę

temperatury w reaktorze.

Informacja wspólna 10 — materiał graficzny CKE, s. 12, element 1.

Rozstrzygnij, czy temperatura w reaktorze między 𝟒𝟎. a 𝟖𝟎. minutą malała, czy – rosła.

Uzasadnij odpowiedź.

Rozstrzygnięcie: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Po zaburzeniu przybywa amoniaku. Sprawdź znak entalpii jego tworzenia i warunki wymiany ciepła.

Podpowiedź 2

Egzotermiczna reakcja wydziela energię, która pozostaje w izolowanym reaktorze.

Podpowiedź 3

Odpowiedz „rosła”, uzasadniając tworzeniem dodatkowego NH3 i brakiem odpływu ciepła.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Temperatura rosła. Po dodaniu substratu powstała dodatkowa porcja amoniaku. Reakcja jego tworzenia jest egzotermiczna, a układ był izolowany termicznie, więc wydzielone ciepło zwiększało temperaturę.

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnego rozstrzygnięcia i poprawnego uzasadnienia.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Po dodaniu wodoru układ zużywa część substratów, tworząc dodatkowy amoniak, co pokazuje wzrost krzywej C. Synteza jest egzotermiczna, ΔH < 0.

Ponieważ reaktor jest izolowany termicznie i ciepło nie odpływa do otoczenia, energia wydzielona podczas reakcji podnosi temperaturę mieszaniny. Między 40 a 80 minutą temperatura rosła. Nie przypisujemy tego samemu dolaniu gorącego reagenta: treść określa jego temperaturę jako równą początkowej temperaturze reaktora i wyklucza natychmiastowy skok temperatury.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Temperatura rosła. Po dodaniu substratu powstała dodatkowa porcja amoniaku. Reakcja jego tworzenia jest egzotermiczna, a układ był izolowany termicznie, więc wydzielone ciepło zwiększało temperaturę.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_10.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10.3 · czerwiec 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 10.

Amoniak można otrzymać w wyniku reakcji azotu z wodorem w podwyższonej temperaturze:

N2 (g) + 3H2 (g) ⇌ 2NH3 (g) … Δ𝐻 = –91,9 kJ

Przeprowadzono doświadczenie, w którym do reaktora o stałej pojemności wprowadzono

pewne ilości wodoru oraz azotu i pozostawiono mieszaninę do czasu ustalenia się stanu

równowagi. Reaktor był izolowany termicznie – wymiana energii na sposób ciepła między

reaktorem a otoczeniem była niemożliwa. Po ustaleniu się stanu równowagi temperatura

w reaktorze wynosiła 240°C.

Po 40 minutach od ustalenia się stanu równowagi do układu wprowadzono dodatkową ilość

jednego z substratów ogrzanego do temperatury 240°C (wprowadzenie reagenta do układu

początkowo nie spowodowało zmiany temperatury). W kolejnych minutach zarejestrowano

zmiany stężeń wszystkich reagentów – patrz wykres. Zaobserwowano także powolną zmianę

temperatury w reaktorze.

Informacja wspólna 10 — materiał graficzny CKE, s. 12, element 1.

W 80. minucie prowadzonego doświadczenia w układzie ustalił się stan równowagi

dynamicznej, co oznacza, że szybkość reakcji tworzenia amoniaku jest taka sama jak

szybkość reakcji do niej odwrotnej.

Rozstrzygnij, czy zastosowanie poniższych czynników poskutkuje zwiększeniem szybkości reakcji rozkładu amoniaku, biegnącej w opisanym układzie.

Zaznacz TAK, jeśli dany czynnik spowoduje zwiększenie szybkości reakcji rozkładu, albo NIE – jeśli tego nie spowoduje.

Ochłodzenie układu reakcyjnego.

TAK

NIE

Zwiększenie stężenia azotu.

TAK

NIE

Zmniejszenie objętości układu reakcyjnego.

TAK

NIE

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozważ najpierw chwilę bezpośrednio po zmianie warunków, zanim układ wytworzy nową ilość NH3.

Podpowiedź 2

Rozkład zależy od temperatury i dostępności NH3. Dodany N2 nie jest jego substratem, ale może działać później pośrednio.

Podpowiedź 3

Według bezpośredniej interpretacji klucza wpisz NIE, NIE, TAK. Przeczytaj uwagę o późniejszej zmianie równowagi i temperatury.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Ochłodzenie: NIE.
Zwiększenie stężenia azotu: NIE.
Zmniejszenie objętości: TAK.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie dla trzech wymienionych czynników

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W interpretacji bezpośredniego wpływu na szybkość rozkładu NH3 ochłodzenie ją zmniejsza, więc odpowiedź to NIE. Dodanie N2 nie zwiększa natychmiast stężenia substratu rozkładu, czyli NH3; w szkolnym modelu prawa szybkości otrzymujemy także NIE.

Zmniejszenie objętości podnosi [NH3] i zwiększa szybkość rozkładu: TAK. Trzeba jednak odróżnić ten efekt początkowy od późniejszego dochodzenia do nowej równowagi. Dodanie N2 może pośrednio zmienić ilość NH3 i temperaturę w opisanym reaktorze, więc bez określenia momentu oceny drugi punkt wymaga doprecyzowania.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Ochłodzenie: NIE.
Zwiększenie stężenia azotu: NIE.
Zmniejszenie objętości: TAK.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_10.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11 · czerwiec 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 11–13.

W tabeli podano wartości (zaokrąglone do liczb całkowitych) rozpuszczalności bezwodnego

siarczanu(VI) miedzi(II) w wodzie w zakresie temperatury 0 ℃–100 ℃.

Temperatura, ℃

0

20

40

60

80

100

Rozpuszczalność, g w 100 g wody

14

20

29

41

57

77

Na podstawie: J. Sawicka i in., Tablice chemiczne,Gdańsk 2016.

Narysuj krzywą rozpuszczalności bezwodnego siarczanu(VI) miedzi(II) w wodzie w zakresie temperatury od 𝟎 °𝐂 do 𝟏𝟎𝟎 °𝐂. Odczytaj – w zaokrągleniu do jedności –

wartość rozpuszczalności tej soli w temperaturze 72 °𝐂.

Zadanie 11 — materiał graficzny CKE, s. 14, element 1.

Rozpuszczalność soli w temperaturze 72℃: … g w 100 g wody.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Nanieś wszystkie sześć danych, zachowując jednostkę „g na 100 g wody”.

Podpowiedź 2

72°C leży między 60 i 80°C, gdzie rozpuszczalności wynoszą 41 i 57 g.

Podpowiedź 3

Z wykresu odczytaj około 50–51 g i zaokrąglij do jedności zgodnie z narysowaną krzywą.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Krzywa rozpuszczalności siarczanu(VI) miedzi(II) według CKE.

Rozpuszczalność soli w temperaturze 72 °C: 50 ± 2 g w 100 g wody.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne wykonanie wykresu oraz odczytanie i napisanie rozpuszczalności

soli w podanej temperaturze.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Na osi poziomej zaznacz temperaturę, na pionowej rozpuszczalność w gramach bezwodnego CuSO4 na 100 g wody. Nanieś sześć punktów z tabeli i połącz rosnącą krzywą.

Dla 72°C odczyt wypada około 50 g na 100 g wody; klucz dopuszcza 50±2 g zgodnie z poprawnym przebiegiem wykresu. Interpolacja odcinkiem między 60 a 80°C daje 50,6, czyli 51 g po zaokrągleniu do jedności, również w tym zakresie. Sam wynik bez wymaganego wykresu nie realizuje całego polecenia.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Krzywa rozpuszczalności siarczanu(VI) miedzi(II) według CKE.

Rozpuszczalność soli w temperaturze 72 °C: 50 ± 2 g w 100 g wody.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_11

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12 · czerwiec 2026

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 11–13.

W tabeli podano wartości (zaokrąglone do liczb całkowitych) rozpuszczalności bezwodnego

siarczanu(VI) miedzi(II) w wodzie w zakresie temperatury 0 ℃–100 ℃.

Temperatura, ℃

0

20

40

60

80

100

Rozpuszczalność, g w 100 g wody

14

20

29

41

57

77

Na podstawie: J. Sawicka i in., Tablice chemiczne,Gdańsk 2016.

Do 150 g wody o temperaturze 20℃ dodano 70 g bezwodnego siarczanu(VI) miedzi(II).

a) Rozstrzygnij, jaki roztwór otrzymano – nasycony w równowadze z osadem czy nienasycony.

Rozstrzygnięcie: …

b) Oblicz stężenie procentowe otrzymanego roztworu siarczanu(VI) miedzi(II).

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oblicz maksymalną ilość soli rozpuszczalną w 150 g wody przy 20°C.

Podpowiedź 2

Rozpuści się 30 g, a 40 g pozostanie poza roztworem. Masa fazy ciekłej wynosi 180 g.

Podpowiedź 3

Podaj roztwór nasycony z osadem i cp ≈ 16,7%.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

a) Nasycony (w równowadze z osadem).

b) Przykładowe rozwiązanie CKE: rozpuściło się 20 · 1,5 = 30 g soli; masa roztworu wynosi 150 + 30 = 180 g.

cp = (30/180) · 100% = 16,7%

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne obliczenie stężenia procentowego otrzymanego

roztworu.

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i niepoprawne obliczenie stężenia procentowego

otrzymanego roztworu albo brak obliczenia.

ALBO

– niepoprawne rozstrzygnięcie albo brak rozstrzygnięcia oraz poprawne obliczenie

stężenia procentowego otrzymanego roztworu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W 20°C rozpuszczalność wynosi 20 g CuSO4 na 100 g wody. W 150 g wody może rozpuścić się 30 g soli, a dodano 70 g, więc powstaje roztwór nasycony pozostający w równowadze z osadem.

Do masy roztworu zaliczamy 150 g wody i 30 g rozpuszczonej soli, łącznie 180 g. Stężenie procentowe wynosi 30/180·100% ≈ 16,7%. Pozostałych 40 g osadu nie wolno doliczać do mianownika stężenia samej fazy ciekłej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

a) Nasycony (w równowadze z osadem).

b) Przykładowe rozwiązanie CKE: rozpuściło się 20 · 1,5 = 30 g soli; masa roztworu wynosi 150 + 30 = 180 g.

cp = (30/180) · 100% = 16,7%
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_12

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 13 · czerwiec 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 11–13.

W tabeli podano wartości (zaokrąglone do liczb całkowitych) rozpuszczalności bezwodnego

siarczanu(VI) miedzi(II) w wodzie w zakresie temperatury 0 ℃–100 ℃.

Temperatura, ℃

0

20

40

60

80

100

Rozpuszczalność, g w 100 g wody

14

20

29

41

57

77

Na podstawie: J. Sawicka i in., Tablice chemiczne,Gdańsk 2016.

Przeprowadzono doświadczenie, w którym próbkę stałego hydratu o wzorze CuSO4 ·5H2O

zważono i poddano prażeniu.

Zmiany wyglądu próbki podczas doświadczenia przedstawiono w tabeli.

Przed rozpoczęciem prażenia

W trakcie prażenia

Po zakończeniu prażenia

niebieskie kryształy

niebieskie kryształy

i biały proszek

biały proszek

Po zakończeniu prażenia próbkę ponownie zważono i stwierdzono, że jej masa się zmieniła.

Dodatkowo zaobserwowano, że powstała substancja – pozostawiona przez pewien czas na

powietrzu – przyjęła niebieską barwę.

Oceń prawdziwość zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

1.

Podczas doświadczenia masa próbki się zmniejszyła, ponieważ

hydrat w trakcie prażenia traci wodę krystalizacyjną.

P

F

2.

Otrzymaną białą substancją jest odwodniony CuSO4 ·5H2O, który

ma właściwości higroskopijne.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Powiąż utratę masy i barwy z odejściem wody krystalizacyjnej. Potem rozważ kontakt produktu z wilgotnym powietrzem.

Podpowiedź 2

Biały CuSO4 jest higroskopijny i może ponownie tworzyć niebieski hydrat.

Podpowiedź 3

Zaznacz P i P, pamiętając, że wzór całkowicie odwodnionej soli to CuSO4.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

PP

Zasady oceniania

1 pkt – odpowiedź poprawna.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Niebieski CuSO4·5H2O podczas prażenia traci wodę krystalizacyjną i przechodzi w biały bezwodny CuSO4. Dlatego masa próbki maleje, a pierwsze zdanie jest prawdziwe. Produkt ma właściwości higroskopijne: pobiera wilgoć z powietrza, ponownie uwadnia się i odzyskuje niebieską barwę.

W tym znaczeniu drugie zdanie również jest prawdziwe. Zwrot „odwodniony CuSO4·5H2O” oznacza produkt odwodnienia hydratu, a jego poprawny wzór po pełnym usunięciu wody to CuSO4. Nie zachowujemy pięciu wód w formule bezwodnego produktu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

PP

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_13

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania