Źródło
Informacja do zadań 09.
Nadtlenek sodu – Na2O2 – powstaje w wyniku spalania metalicznego sodu. Zawiera aniony
nadtlenkowe O22− i wykazuje silne działanie utleniające. Pod wpływem tlenku węgla(IV) ulega
dysproporcjonowaniu na tlen i anion tlenkowy, który z CO2 tworzy anion węglanowy. Taki
proces wykorzystuje się do oczyszczania powietrza w okrętach podwodnych i w aparatach do
oddychania.
Potas, rubid i cez w wyniku spalania w tlenie tworzą ponadtlenki o wzorze ogólnym MeO2.
Te związki zawierają jon ponadtlenkowy O2−, uboższy o jeden elektron w porównaniu z jonem
nadtlenkowym O22−.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.
Ponadtlenki są bardzo silnymi utleniaczami. Reagują energicznie z wodą, w wyniku czego
tworzą przejściowy anion wodoronadtlenkowy HO2−:
Ten anion rozkłada się powoli, z wydzieleniem tlenu:
Na podstawie: F.A. Cotton, G. Wilkinson, P.L. Gaus, Chemia nieorganiczna, Warszawa 2013.
Do 𝟐𝟎𝟎 𝐜𝐦𝟑 wody wprowadzono 355 g ponadtlenku potasu. Oblicz sumaryczną objętość tlenu (w przeliczeniu na warunki normalne) powstałego w chwili, w której wydajność pierwszej reakcji wynosiła 𝟏𝟎𝟎 %,a wydajność drugiej reakcji –80 %.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź nadmiar wody i oblicz mole KO2. Rozdziel tlen wydzielony w obu etapach.
Podpowiedź 2
Z pierwszego etapu jest 2,5 mol O2; z drugiego 80% z 1,25 mol.
Podpowiedź 3
Dodaj 2,5 i 1,0 mol, następnie pomnóż przez 22,4 dm3·mol−1. Wynik to 78,4 dm3.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
n(H2O) = 200/18 ≈ 11,1 mol; n(KO2) = 355/71 = 5,0 mol. Wody jest w nadmiarze. Z pierwszej reakcji powstaje ½ · 5,0 = 2,5 mol O2, z drugiej 0,80 · ¼ · 5,0 = 1,0 mol. Łącznie: 3,5 mol O2. V = 3,5 · 22,4 = 78,4 dm3 w warunkach normalnych.
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody rozwiązania zadania prowadzącej do obliczenia
objętości tlenu, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku z poprawną
jednostką.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
• popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego
LUB
• podanie wyniku z błędną jednostką lub bez jednostki;
ALBO
– poprawne obliczenie liczby moli lub masy tlenu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
355 g KO2 to 5,00 mol, natomiast 200 g wody około 11,1 mol, więc woda jest w nadmiarze. Pierwsza reakcja daje jeden O2 i jeden HO2− z dwóch O2−, zatem powstaje 2,50 mol O2 oraz 2,50 mol HO2−.
Druga może teoretycznie dać 1,25 mol O2, lecz przy wydajności 80% otrzymujemy 1,00 mol. Łącznie 3,50 mol O2 zajmuje 3,50·22,4 = 78,4 dm3 w warunkach normalnych. Współczynnika 80% nie stosujemy do tlenu powstałego już w pierwszym, całkowitym etapie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
n(H2O) = 200/18 ≈ 11,1 mol; n(KO2) = 355/71 = 5,0 mol. Wody jest w nadmiarze. Z pierwszej reakcji powstaje ½ · 5,0 = 2,5 mol O2, z drugiej 0,80 · ¼ · 5,0 = 1,0 mol. Łącznie: 3,5 mol O2. V = 3,5 · 22,4 = 78,4 dm3 w warunkach normalnych.