Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 41–60 z 1481

Zadanie 28.1 · czerwiec 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 28.

W trzech zlewkach znajdowały się w przypadkowej kolejności wodne roztwory następujących

związków:

alanyloglicyna … fenyloalanina … kwas salicylowy (2-hydroksybenzenokarboksylowy)

W celu ich identyfikacji przeprowadzono dwuetapowe doświadczenie.

W etapie 1. do trzech probówek oddzielnie wprowadzono badane roztwory i dodano po kilka

kropel wodnego roztworu FeCl3. W jednej z probówek zaobserwowano pojawienie się

fioletowego zabarwienia roztworu.

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) lub uproszczony związku, którego obecność zidentyfikowano w etapie 1. doświadczenia. Uzasadnij odpowiedź.

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Znajdź związek z OH przyłączoną bezpośrednio do aromatycznego C. To warunek charakterystycznej próby fenolowej.

Podpowiedź 2

Warunek spełnia kwas salicylowy, z OH obok COOH na pierścieniu.

Podpowiedź 3

Narysuj kwas 2-hydroksybenzenokarboksylowy i uzasadnij fioletową barwę tworzeniem kompleksu z FeCl3.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE: wzór kwasu salicylowego

Uzasadnienie CKE: Cząsteczka tego związku zawiera grupę hydroksylową związaną z pierścieniem benzenowym, więc z FeCl3 tworzy związek, którego roztwór ma intensywną fioletową barwę.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie oraz poprawne uzasadnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Fioletowe zabarwienie z FeCl3 wskazuje na fenolową OH połączoną bezpośrednio z pierścieniem. Taki fragment ma kwas salicylowy, czyli 2-hydroksybenzenokarboksylowy.

Fenyloalanina zawiera pierścień, ale nie fenolową OH, a alanyloglicyna nie ma takiego układu. Narysuj kwas z OH i COOH w położeniu orto oraz uzasadnij powstawaniem barwnego kompleksu z Fe(III). Sama obecność pierścienia aromatycznego albo grupy COOH nie wyjaśnia dodatniej próby i nie rozróżnia wszystkich rozpatrywanych substancji.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE: wzór kwasu salicylowego

Uzasadnienie CKE: Cząsteczka tego związku zawiera grupę hydroksylową związaną z pierścieniem benzenowym, więc z FeCl3 tworzy związek, którego roztwór ma intensywną fioletową barwę.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_28.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 29 · czerwiec 2026

Formuła 2015rozszerzony3 pktOczekuje na przegląd podstawy

Konwencja zapisu wzorów peptydów wymaga umieszczenia po lewej stronie reszty

aminokwasu z wolną grupą aminową związaną z atomem węgla 𝛼 – reszty N-końcowej.

Aby zidentyfikować taką resztę w peptydzie, do jej grupy aminowej wprowadza się

podstawnik, który pozostaje z nią związany podczas hydrolizy peptydu. Z powstałej

mieszaniny wydziela się związek znakowany tym podstawnikiem i identyfikuje się

aminokwas. W opisanej metodzie stosuje się np. 1-fluoro-2,4-dinitrobenzen, który reaguje

z peptydem zgodnie z poniższym schematem.

Zadanie 29 — materiał graficzny CKE, s. 30, element 1.

Na podstawie: R.T. Morisson, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2012.

Przeprowadzono analizę reszty N-końcowej pewnego peptydu opisaną metodą. Wydzielono –

w postaci obojętnej – produkt połączenia reszty N-końcowej z grupą 2,4-dinitrofenylową.

Ustalono,żemasamolowategozwiązkujestrówna271,19 g ∙mol−1. W tym związku tlen

stanowi 41,30 %, a azot – 15,49 % jego masy.

Na podstawie obliczeń ustal masę molową aminokwasu, którego reszta stanowiła

N-koniecbadanegopeptydu.Napiszwzórpółstrukturalny(grupowy)tegoaminokwasu.

Obliczenia:

Wzór aminokwasu:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oblicz liczby O i N z udziałów masowych. Odejmij atomy należące do znacznika oraz grupy COOH.

Podpowiedź 2

Dodatkowy tlen jest w łańcuchu bocznym. Przy znakowaniu przybywa netto około 166,1 g·mol−1.

Podpowiedź 3

Wyznacz M ≈ 105 g·mol−1 i narysuj serynę, z CH2OH przy węglu α.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE: obliczenia zawartości tlenu i azotuOdpowiedź CKE: identyfikacja i wzór seryny

Zasady oceniania

3 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i ustalenie

… N-terminalnego aminokwasu oraz poprawne narysowanie jego wzoru.

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i ustalenie masy

molowej aminokwasu oraz błędny wzór aminokwasu lub jego brak.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody oraz popełnienie błędów rachunkowych

prowadzących do ustalenia błędnej masy molowej aminokwasu oraz błędny wzór

aminokwasu lub jego brak

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W molu znakowanego produktu jest 271,19·0,413/16 ≈ 7 mol O oraz 271,19·0,1549/14 ≈ 3 mol N. Cztery O i dwa N pochodzą od dwóch grup nitrowych znacznika, a dwa O od COOH aminokwasu. Łańcuch boczny ma więc dodatkowy O i nie ma dodatkowego N.

Dołączenie grupy dinitrofenylowej w miejsce jednego H zwiększa masę o około 166,1 g·mol−1. M aminokwasu = 271,19−166,1 ≈ 105,1 g·mol−1, co wskazuje serynę. Narysuj α-aminokwas z boczną CH2OH; sam skład O i N nie rozróżniałby seryny, treoniny i tyrozyny.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE: obliczenia zawartości tlenu i azotuOdpowiedź CKE: identyfikacja i wzór seryny
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_29

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 30.1 · czerwiec 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 30.

Działanie kwasem azotowym(V) na aldozę skutkuje utlenieniem zarówno grupy aldehydowej,

jak i grupy –CH2OH. Reakcja przebiega zgodnie ze schematem:

Informacja wspólna 30 — materiał graficzny CKE, s. 32, element 1.

Dikarboksylowy kwas powstający w tej reakcji to kwas aldarowy.

Na podstawie: R.T. Morisson, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2012.

Napiszliczbęmolielektronówoddawanych przez𝟏 𝐦𝐨𝐥dowolnejaldozy wreakcji utleniania opisaną metodą.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oddziel utlenianie aldehydu od utleniania pierwszorzędowego alkoholu. Oba kończą się COOH.

Podpowiedź 2

Zmiany stopni utlenienia wynoszą odpowiednio +2 i +4.

Podpowiedź 3

Dodaj dwa i cztery; odpowiedź to 6 mol elektronów na mol aldozy.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

6 mol elektronów

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnej liczby moli elektronów.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Utlenienie aldehydowej grupy CHO do COOH zwiększa stopień utlenienia jej C z I do III, czyli uwalnia dwa elektrony. Utlenienie końcowej grupy CH2OH do COOH zmienia stopień jej C z −I do III i uwalnia cztery elektrony.

Środkowe alkoholowe grupy w schemacie pozostają zachowane. Łącznie jedna cząsteczka aldozy oddaje sześć elektronów, a jeden mol sześć moli elektronów. Wynik nie zależy od liczby środkowych centrów stereogenicznych, ponieważ utleniane są w opisanym procesie dwa określone końce łańcucha.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

6 mol elektronów

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_30.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 30.2 · czerwiec 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 30.

Działanie kwasem azotowym(V) na aldozę skutkuje utlenieniem zarówno grupy aldehydowej,

jak i grupy –CH2OH. Reakcja przebiega zgodnie ze schematem:

Informacja wspólna 30 — materiał graficzny CKE, s. 32, element 1.

Dikarboksylowy kwas powstający w tej reakcji to kwas aldarowy.

Na podstawie: R.T. Morisson, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2012.

Do probówek zawierających osobno dwie aldoheksozy (I i II) o wzorach podanych niżej

dodano kwas azotowy(V).

Zadanie 30.2 — materiał graficzny CKE, s. 32, element 1.

Wobu probówkach otrzymano odpowiednie kwasy aldarowe. Cząsteczki tylko jednego z nich

były chiralne.

Napisz,zktórejaldoheksozy(IczyII)powstałkwasaldarowyocząsteczkach chiralnych. Uzasadnij odpowiedź. Odwołaj się do budowy cząsteczek obu kwasów aldarowych.

Aldoheksoza: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw zmień oba końce każdej struktury na COOH. Środkowe OH pozostają w tych samych miejscach.

Podpowiedź 2

Sprawdź wewnętrzną symetrię obu powstałych kwasów. Produkt I ją ma, produkt II nie.

Podpowiedź 3

Wybierz II i porównaj brak płaszczyzny symetrii tego kwasu z symetrycznym, achiralnym produktem I.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Aldoheksoza: II.

Uzasadnienie CKE: Tylko w wyniku utlenienia związku II powstał kwas aldarowy, który nie posiada płaszczyzny symetrii. Utlenienie cukru I prowadzi do powstania kwasu, który posiada płaszczyznę symetrii.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie oraz poprawne uzasadnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Po utlenieniu oba końce łańcucha stają się jednakowymi grupami COOH, a konfiguracje środkowych atomów C pozostają zachowane. W produkcie z I układ OH pozwala wskazać wewnętrzną płaszczyznę symetrii, więc kwas jest formą mezo i achiralny.

Produkt z II nie ma tej symetrii i jest chiralny. Wskazujemy aldoheksozę II. Uzasadnij odpowiedź porównaniem produktów, nie tylko stwierdzeniem chiralności wyjściowych cukrów: zamiana różniących się końców CHO i CH2OH w jednakowe COOH może zmienić chiralność całej cząsteczki.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Aldoheksoza: II.

Uzasadnienie CKE: Tylko w wyniku utlenienia związku II powstał kwas aldarowy, który nie posiada płaszczyzny symetrii. Utlenienie cukru I prowadzi do powstania kwasu, który posiada płaszczyznę symetrii.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_30.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 1.1 · maj 2026

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 01–03.

Odwóch pierwiastkach oznaczonych literami A i Q wiadomo, że:

• pierwiastek A jest metalem o liczbie atomowej mniejszej od 36

• pierwiastek Q jest niemetalem, który występuje w postaci dwuatomowych cząsteczek

i jest głównym składnikiem powietrza.

W atomie pierwiastka A w stanie podstawowym wszystkie elektrony biorące udział

w tworzeniu wiązań są niesparowane, a ich liczba jest o jeden większa od liczby elektronów

walencyjnych w atomie pierwiastka Q.

Uzupełnij tabelę. Wpisz dla każdego z pierwiastków A i Q:

• symbol chemiczny

• symbol bloku konfiguracyjnego

• maksymalny stopień utlenienia.

 

Symbol

chemiczny

Symbol bloku

konfiguracyjnego

Maksymalny

stopień utlenienia

Pierwiastek A

   

Pierwiastek Q

   
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw rozpoznaj niemetal stanowiący główny składnik powietrza. Jego atom ma pięć elektronów walencyjnych.

Podpowiedź 2

Metal ma więc sześć niesparowanych elektronów. Rozważ wyjątkową konfigurację chromu 3d54s1.

Podpowiedź 3

Wpisz Cr — d — VI oraz N — p — V. W kolumnie symbolu nie używaj N2.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

PierwiastekSymbol chemicznySymbol bloku konfiguracyjnegoMaksymalny stopień utlenienia
ACr lub chromdVI albo +VI albo 6 albo +6
QN lub azotpV albo +V albo 5 albo +5

Uwaga CKE: Jeśli zdający w odniesieniu do pierwiastka Q zapisze „N2” w kolumnie Symbol chemiczny, to za uzupełnienie tego wiersza nie otrzymuje punktu.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli – podanie symboli chemicznych oraz

dla każdego z pierwiastków symbolu bloku konfiguracyjnego i maksymalnego stopnia

utlenienia.

1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli – podanie symbolu chemicznego,

symbolu bloku konfiguracyjnego i maksymalnego stopnia utlenienia

ALBO

… – poprawne uzupełnienie dwóch kolumn tabeli – podanie symboli chemicznych

i symboli bloków konfiguracyjnych albo symboli chemicznych i maksymalnych stopni

utlenienia.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Głównym składnikiem powietrza jest N2, dlatego pierwiastek Q to azot, z pięcioma elektronami walencyjnymi i maksymalnym stopniem V. Atom metalu A ma sześć niesparowanych elektronów zdolnych do tworzenia wiązań.

Odpowiada temu chrom z konfiguracją 3d54s1 i liczbą atomową 24, mniejszą od 36. W tabeli wpisujemy Cr, blok d, VI oraz N, blok p, V. Symbol pierwiastka to N, a nie N2; drugi zapis oznacza cząsteczkę substancji prostej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

PierwiastekSymbol chemicznySymbol bloku konfiguracyjnegoMaksymalny stopień utlenienia
ACr lub chromdVI albo +VI albo 6 albo +6
QN lub azotpV albo +V albo 5 albo +5

Uwaga CKE: Jeśli zdający w odniesieniu do pierwiastka Q zapisze „N2” w kolumnie Symbol chemiczny, to za uzupełnienie tego wiersza nie otrzymuje punktu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_01.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 1.2 · maj 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 01–03.

Odwóch pierwiastkach oznaczonych literami A i Q wiadomo, że:

• pierwiastek A jest metalem o liczbie atomowej mniejszej od 36

• pierwiastek Q jest niemetalem, który występuje w postaci dwuatomowych cząsteczek

i jest głównym składnikiem powietrza.

W atomie pierwiastka A w stanie podstawowym wszystkie elektrony biorące udział

w tworzeniu wiązań są niesparowane, a ich liczba jest o jeden większa od liczby elektronów

walencyjnych w atomie pierwiastka Q.

Napisz konfigurację tych elektronów atomu A w stanie podstawowym, które mogą uczestniczyć w tworzeniu wiązań. Zastosuj schemat klatkowy (graficzny) konfiguracji elektronowej. Uwzględnij numery powłok i symbole podpowłok.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Uwzględnij wyjątek konfiguracyjny chromu i elektrony zarówno 3d, jak i 4s.

Podpowiedź 2

Półzapełniona podpowłoka 3d zawiera pięć elektronów, a 4s jeden.

Podpowiedź 3

Narysuj pięć pojedynczych, zgodnych strzałek w 3d i jedną w 4s, z podpisami podpowłok.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Schemat klatkowy chromu: 4s — jeden orbital z jednym elektronem; 3d — pięć orbitali, każdy z jednym elektronem o zgodnym spinie.

Uwaga CKE: Elektrony niesparowane muszą mieć zgodny spin.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie w formie klatkowej (graficznej) fragmentu konfiguracji

elektronowej atomu chromu w stanie podstawowym, opisującego rozmieszczenie

elektronów, które mogą brać udział w tworzeniu wiązań, na podpowłokach

z uwzględnieniem numerów powłok i symboli podpowłok.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Pierwiastek A jest chromem. Jego stan podstawowy ma konfigurację [Ar]3d54s1, a nie prosty przewidywany układ 3d44s2. W zapisie klatkowym przedstawiamy pięć orbitali 3d z pojedynczymi elektronami o zgodnych spinach oraz jedną klatkę 4s z jednym elektronem.

Podpisz numery powłok i symbole podpowłok. Są to wszystkie sześć elektronów uczestniczących w tworzeniu wiązań. Nie rysuj konfiguracji jonu chromu: polecenie dotyczy obojętnego atomu w stanie podstawowym.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Schemat klatkowy chromu: 4s — jeden orbital z jednym elektronem; 3d — pięć orbitali, każdy z jednym elektronem o zgodnym spinie.

Uwaga CKE: Elektrony niesparowane muszą mieć zgodny spin.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_01.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 2 · maj 2026

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 01–03.

Odwóch pierwiastkach oznaczonych literami A i Q wiadomo, że:

• pierwiastek A jest metalem o liczbie atomowej mniejszej od 36

• pierwiastek Q jest niemetalem, który występuje w postaci dwuatomowych cząsteczek

i jest głównym składnikiem powietrza.

W atomie pierwiastka A w stanie podstawowym wszystkie elektrony biorące udział

w tworzeniu wiązań są niesparowane, a ich liczba jest o jeden większa od liczby elektronów

walencyjnych w atomie pierwiastka Q.

Wodny roztwór soli ma barwę żółtą izawiera jony AO42− pochodzące z soli pierwiastka A

o wzorze K2AO4.

Przeprowadzono doświadczenie. Do dwóch probówek z roztworem soli wprowadzono: do

pierwszej wodny roztwór kwasu siarkowego(VI), a do drugiej – wodny roztwór wodorotlenku

potasu, zgodnie z poniższym schematem.

Zadanie 2 — materiał graficzny CKE, s. 5, element 1.

Zmiany świadczące o przebiegu reakcji zaobserwowano tylko w jednej probówce.

Rozstrzygnij, w której probówce – I czy II – zaszła reakcja. Napisz, co zaobserwowano podczas tego doświadczenia. Sformułuj wniosek dotyczący trwałości jonów AO42−

w roztworze o odczynie kwasowym i w roztworze o odczynie zasadowym.

Rozstrzygnięcie: …

Obserwacje: …

Wniosek: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj chromian(VI) po żółtej barwie. Przypomnij równowagę chromian–dichromian.

Podpowiedź 2

Zakwaszenie tworzy pomarańczową formę dichromianową, podczas gdy zasada sprzyja chromianom.

Podpowiedź 3

Wskaż probówkę I, zmianę żółtej barwy na pomarańczową i trwałość CrO42− w środowisku zasadowym.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Rozstrzygnięcie: (W probówce) I.

Obserwacje: Zmiana zabarwienia roztworu na pomarańczową. (W drugiej probówce nie zaobserwowano zmian).

Przykładowy wniosek: Jony AO42− albo jony CrO42− są trwałe w roztworze o odczynie zasadowym, a nietrwałe w roztworze o odczynie kwasowym.

Uwaga CKE: Odpowiedź, w której zdający w obserwacjach napisze tylko „zmiana barwy roztworu”, jest niewystarczająca.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne rozstrzygnięcie, napisanie poprawnych obserwacji i poprawnego wniosku

dotyczącego trwałości jonów AO42− w roztworach o odczynie kwasowym i o odczynie

zasadowym.

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie oraz napisanie poprawnych obserwacji i niepoprawnego

wniosku dotyczącego trwałości jonów AO42− w roztworach o odczynie kwasowym

i o odczynie zasadowym albo brak wniosku

ALBO

– poprawne rozstrzygnięcie, napisanie błędnych obserwacji albo brak obserwacji oraz

poprawne sformułowanie wniosku dotyczącego trwałości jonów AO42− w roztworach

o odczynie kwasowym i o odczynie zasadowym.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Żółte jony CrO42− są w równowadze zależnej od kwasowości z pomarańczowymi jonami dichromianowymi. Dodanie H2SO4 w probówce I przesuwa 2CrO42− + 2H+ ⇌ Cr2O72− + H2O w prawo. Obserwujemy zmianę barwy z żółtej na pomarańczową; w probówce II z KOH nie występuje analogiczna zmiana.

Wniosek dotyczy trwałości formy chromianowej w zasadowym środowisku i jej przekształcania w kwaśnym. Chrom pozostaje na VI, więc nie jest to reakcja redoks. W obserwacji podaj konkretną barwę końcową.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Rozstrzygnięcie: (W probówce) I.

Obserwacje: Zmiana zabarwienia roztworu na pomarańczową. (W drugiej probówce nie zaobserwowano zmian).

Przykładowy wniosek: Jony AO42− albo jony CrO42− są trwałe w roztworze o odczynie zasadowym, a nietrwałe w roztworze o odczynie kwasowym.

Uwaga CKE: Odpowiedź, w której zdający w obserwacjach napisze tylko „zmiana barwy roztworu”, jest niewystarczająca.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_02

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 3 · maj 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 01–03.

Odwóch pierwiastkach oznaczonych literami A i Q wiadomo, że:

• pierwiastek A jest metalem o liczbie atomowej mniejszej od 36

• pierwiastek Q jest niemetalem, który występuje w postaci dwuatomowych cząsteczek

i jest głównym składnikiem powietrza.

W atomie pierwiastka A w stanie podstawowym wszystkie elektrony biorące udział

w tworzeniu wiązań są niesparowane, a ich liczba jest o jeden większa od liczby elektronów

walencyjnych w atomie pierwiastka Q.

Uzupełnij tabelę. Dla cząsteczki Q2 określ i napisz liczbę:

• wiązań𝝈

• wiązań𝝅

• wolnych par elektronowych.

Liczba

wiązań𝜎

wiązań𝜋

wolnych par elektronowych

   
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Narysuj wzór Lewisa N2. Każdy azot ma pięć elektronów walencyjnych.

Podpowiedź 2

Wiązanie potrójne to σ+2π. Po jego utworzeniu na każdym N zostaje jedna wolna para.

Podpowiedź 3

Wpisz jedno σ, dwa π i dwie wolne pary w całej cząsteczce.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Liczba wiązań σLiczba wiązań πLiczba wolnych par elektronowych
122

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli odnoszące się do cząsteczki N2.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Cząsteczka Q2 to N2, w której dwa atomy azotu są połączone wiązaniem potrójnym. Składa się ono z jednego wiązania σ i dwóch π. Każdy atom N zachowuje po jednej wolnej parze elektronowej, więc w całej cząsteczce są dwie takie pary.

W tabeli wpisujemy kolejno 1, 2, 2. Nie mnożymy liczby wiązań przez liczbę atomów azotu: każde wiązanie jest wspólne dla obu atomów. Wolne pary nie są dodatkowym składnikiem wiązania potrójnego.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Liczba wiązań σLiczba wiązań πLiczba wolnych par elektronowych
122
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_03

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 4 · maj 2026

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Miarą wielkości atomu jest promień atomowy, czyli połowa odległości między jądrami

sąsiednich atomów tego pierwiastka w stałym stanie skupienia.

Poniżej przedstawiono zależność wartości promienia atomowego pierwiastków z 2., 3. i 4.

okresu należących do bloków konfiguracyjnych s i p (bez gazów szlachetnych) od liczby

atomowej tych pierwiastków. Wartości promieni atomów pierwiastków należących

do jednego okresu połączono linią ciągłą.

Zadanie 4 — materiał graficzny CKE, s. 6, element 1.

Napodstawie:K.-H.Lautenschläger,W.Schröter,A.Wanninger,Nowoczesnekompendiumchemii,Warszawa2020.

Na podstawie przedstawionego wykresu uzupełnij zdania. Zaznacz jedno określenie spośród podanych w każdym nawiasie.

1. W obrębie grupy promienie atomowe pierwiastków bloków s i p w miarę wzrostu

liczby atomowej (maleją / rosną), ponieważ wraz ze wzrostem liczby atomowej atomy

tych pierwiastków mają coraz (mniej / więcej) zapełnionych powłok elektronowych, a to

oznacza (zmniejszenie / zwiększenie) mocy oddziaływania jądra na elektrony

walencyjne.

2. W obrębie okresu promienie atomowe pierwiastków bloków s i p w miarę wzrostu

liczby atomowej (maleją / rosną), ponieważ wraz ze wzrostem liczby atomowej elektrony

w atomach tych pierwiastków są przyciągane przez jądro atomowe

o (jednakowym / coraz mniejszym / coraz większym) ładunku, a więc przyciąganie

elektronów walencyjnych przez jądro (maleje / rośnie).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Osobno rozpatrz przybywanie powłok w grupie i wzrost ładunku jądra w okresie.

Podpowiedź 2

Dodatkowe powłoki zwiększają rozmiar atomu i ekranowanie. W okresie rosnące Z przyciąga tę samą powłokę silniej.

Podpowiedź 3

Wpisz: rosną, więcej, zmniejszenie; następnie maleją, coraz większym, rośnie.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. rosną; więcej; zmniejszenie.
2. maleją; coraz większym; rośnie.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.

1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego zdania.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W dół grupy dochodzą kolejne powłoki, rośnie odległość elektronów walencyjnych od jądra i ekranowanie przez elektrony wewnętrzne. Promienie rosną mimo większego Z, dlatego wybory w pierwszym zdaniu to „rosną”, „więcej”, „zmniejszenie”.

W obrębie okresu elektrony walencyjne pozostają na tej samej powłoce, a rosnący ładunek jądra silniej je przyciąga. Promienie maleją, więc drugie zdanie uzupełniamy „maleją”, „coraz większym”, „rośnie”. Rozróżnij całkowity ładunek jądra od skutecznego przyciągania elektronów osłanianych kolejnymi powłokami.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. rosną; więcej; zmniejszenie.
2. maleją; coraz większym; rośnie.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_04

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 5 · maj 2026

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Pewien jonowy związek X składa się z wapnia, z węgla i z azotu. Masa wapnia stanowi 50 %

masy całego związku, a masa węgla –15 % jego masy. Wzór empiryczny związku X jest też

wzorem rzeczywistym. Anion związku X ma taką samą strukturę elektronową jak tlenek

węgla(IV).

Na podstawie obliczeń ustal i napisz wzór sumaryczny związku X. Narysuj wzór elektronowy anionu tego związku. Zaznacz kreskami wiązania chemiczne i wolne pary elektronowe.

Obliczenia:

Wzór sumaryczny związku X: …

Wzór elektronowy anionu:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wyznacz brakujący udział azotu i przelicz masy na mole atomów. Wapń tworzy Ca2+.

Podpowiedź 2

Najprostszy stosunek Ca:C:N to 1:1:2. Anion ma ładunek 2− i układ podobny do CO2.

Podpowiedź 3

Podaj CaCN2; narysuj N=C=N z dwiema wolnymi parami na każdym N, w nawiasie z ładunkiem 2−.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przykładowe rozwiązanie CKE – sposób 1:

m(Ca) : m(C) : m(N) = 50 : 15 : 35
n(Ca) : n(C) : n(N) = 50/40 : 15/12 : 35/14 = 1,25 : 1,25 : 2,5 = 1 : 1 : 2

Wzór sumaryczny: CaCN2.

Dwa poprawne wzory Lewisa anionu CN2 o ładunku 2 minus, z wiązaniami i wolnymi parami elektronowymi, wycięte z klucza CKE.

Uwaga CKE: Geometria jonu nie podlega ocenie.

Zasady oceniania

2 pkt – na podstawie obliczeń poprawne ustalenie i napisanie poprawnego wzoru

sumarycznego związku X i poprawne narysowanie wzoru elektronowego anionu

z uwzględnieniem wolnych par elektronowych i ładunku.

1 pkt – na podstawie obliczeń poprawne ustalenie i napisanie poprawnego wzoru

sumarycznego związku X, ale błędne narysowanie wzoru elektronowego anionu albo

brak wzoru elektronowego anionu

ALBO

– na podstawie obliczeń poprawne ustalenie stosunku molowego pierwiastków

w związku X wyrażonego liczbami całkowitymi i brak wzoru sumarycznego związku X,

ale poprawne narysowanie wzoru elektronowego anionu z uwzględnieniem wolnych

par elektronowych i ładunku

ALBO

– na podstawie obliczeń poprawne ustalenie stosunku molowego pierwiastków

w związku X, ale popełnienie błędu rachunkowego, który nie zmienia stosunku

molowego Ca : C : N = 1 : 1 : 2 i poprawne narysowanie wzoru elektronowego anionu

z uwzględnieniem wolnych par elektronowych i ładunku.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W 100 g związku jest 50 g Ca, 15 g C i 35 g N. Stosunek moli atomów wynosi 50/40 : 15/12 : 35/14 = 1,25:1,25:2,50 = 1:1:2. Wzór to CaCN2, a wapniowi Ca2+ odpowiada anion CN22−.

Izoelektronowość z CO2 wskazuje na układ dwóch wiązań podwójnych z C w środku. Każdy skrajny N ma dwie wolne pary, a cały jon umieszczamy w nawiasie z ładunkiem 2−. Nie zapisujemy dwóch oddzielnych jonów cyjankowych, bo miałyby inny skład.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przykładowe rozwiązanie CKE – sposób 1:

m(Ca) : m(C) : m(N) = 50 : 15 : 35
n(Ca) : n(C) : n(N) = 50/40 : 15/12 : 35/14 = 1,25 : 1,25 : 2,5 = 1 : 1 : 2

Wzór sumaryczny: CaCN2.

Dwa poprawne wzory Lewisa anionu CN2 o ładunku 2 minus, z wiązaniami i wolnymi parami elektronowymi, wycięte z klucza CKE.

Uwaga CKE: Geometria jonu nie podlega ocenie.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_05

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 6 · maj 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Dwie krystaliczne substancje – A i B – tworzą różnego typu kryształy. W tabeli podano

wybrane właściwości tych substancji.

Substancja

Temperatura

topnienia, °C

Rozpuszczalność

w wodzie

Przewodnictwo elektryczne

w stanie stałym

po stopieniu

A

185

bardzo dobrze

rozpuszczalna

nie wykazuje

nie wykazuje

B

1710

nierozpuszczalna

nie wykazuje

nie wykazuje

Napisz, jakiego typu kryształy – kowalencyjne, molekularne, metaliczne albo jonowe –

są tworzone przez każdą z substancji.

Substancja A: …

Substancja B: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Połącz wszystkie właściwości, szczególnie przewodnictwo po stopieniu. Kryształ jonowy w stanie ciekłym zwykle przewodzi.

Podpowiedź 2

Niska temperatura topnienia A pasuje do cząsteczek; bardzo wysoka B do rozbudowanej sieci wiązań kowalencyjnych.

Podpowiedź 3

Przypisz A kryształ molekularny, a B kowalencyjny.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Substancja A: molekularne.
Substancja B: kowalencyjne.

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnych nazw dwóch typów kryształów dla substancji A i B.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Substancja A ma stosunkowo niską temperaturę topnienia, dobrze rozpuszcza się w wodzie i nie przewodzi prądu po stopieniu. Odpowiada to kryształowi molekularnemu: stopiona substancja nie dostarcza ruchliwych jonów.

Substancja B jest trudno topliwa, nierozpuszczalna i nie przewodzi, co wskazuje na przestrzenną sieć kowalencyjną. Wpisujemy A — molekularne, B — kowalencyjne. Sam brak przewodzenia w stanie stałym nie odróżniałby kryształu jonowego od molekularnego; ważne jest zachowanie po stopieniu oraz pozostałe dane.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Substancja A: molekularne.
Substancja B: kowalencyjne.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_06

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 7 · maj 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Hydroliza substancji A w środowisku kwasowym przebiega zgodnie ze schematem:

A → B + C

Warunki hydrolizy: H+/H2O.

Wykonano doświadczenie, podczas którego badano szybkość tej reakcji. Przygotowano

wodny roztwór substancji A o stężeniu0,10 mol ∙dm−3, który zakwaszono kwasem solnym,

iutrzymywanotemperaturęroztworurówną25 °C.Co30minutmierzonostężenie

substancjiA w tym roztworze. Wyniki pomiarów przedstawiono na poniższym wykresie.

Zadanie 7 — materiał graficzny CKE, s. 8, element 1.

mol ∙ dmStężenie substancji A,−3

Czas, min

Na podstawie: P.W. Atkins, Chemia fizyczna, Warszawa 2007.

ObliczłącznestężeniemolowesubstancjiB i substancji Cw chwili𝒕= 𝟐𝟓𝟓 𝐦𝐢𝐧

opisanegodoświadczenia.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odczytaj z krzywej stężenie A dla 255 min, a następnie oblicz jego ubytek.

Podpowiedź 2

Z każdego zużytego A powstają dwa produkty, B i C, w równych ilościach.

Podpowiedź 3

Pomnóż 0,100−0,040 przez dwa. Wynik to 0,12 mol·dm−3.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

W 255. minucie c(A) = 0,040 mol · dm−3. Ubyło 0,100 − 0,040 = 0,060 mol · dm−3. Łączne stężenie B i C: 2 · 0,060 = 0,12 mol · dm−3.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne obliczenie łącznego stężenia molowego substancji B i substancji C

w 𝟐𝟓𝟓 minucie doświadczenia oraz podanie wyniku z poprawną jednostką.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Z wykresu w chwili 255 min odczytujemy c(A) około 0,040 mol·dm−3. Ubyło więc 0,100−0,040 = 0,060 mol·dm−3 substratu. Ze schematu jeden mol A daje po jednym molu B i C, dlatego każdy produkt ma stężenie 0,060 mol·dm−3.

Łączne stężenie wynosi 0,120 mol·dm−3. Nie podajemy wyłącznie ubytku A, bo pytanie dotyczy sumy dwóch produktów. Obliczenie zakłada stałą objętość mieszaniny przyjętą w tym doświadczeniu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

W 255. minucie c(A) = 0,040 mol · dm−3. Ubyło 0,100 − 0,040 = 0,060 mol · dm−3. Łączne stężenie B i C: 2 · 0,060 = 0,12 mol · dm−3.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_07

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8 · maj 2026

Formuła 2015rozszerzony3 pktOczekuje na przegląd podstawy

Przygotowano probówkę z wodnym roztworem pewnej soli potasu zawierającej mangan.

Do tej probówki dodano wodny roztwór siarczanu(IV) potasu, a następnie jej zawartość

wymieszano. Wygląd probówki przed reakcją i po reakcji przedstawiono w tabeli.

Wygląd zawartości probówki

przed rozpoczęciem doświadczenia

po zakończeniu doświadczenia

zielony roztwór

brunatny osad

Napisz w formie jonowej skróconej, z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy), równania reakcji redukcji i utleniania zachodzących podczas opisanej przemiany. Uwzględnij, że reakcja zachodzi w środowisku obojętnym. Uzupełnij wzory reagentów i współczynniki stechiometryczne w poniższym schemacie.

Równanie reakcji redukcji:

Równanie reakcji utleniania:

… + … K2SO3 + … H2O → … + … K2SO4 + … KOH
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw rozpoznaj manganian po barwie zielonej, a produkt po brunatnym osadzie.

Podpowiedź 2

Mn(VI) przyjmuje dwa elektrony, S(IV) oddaje dwa. Bilansuj w wodzie z użyciem OH−.

Podpowiedź 3

Zapisz obie połówki z dwoma elektronami i równanie z K2MnO4, MnO2 oraz 2KOH.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przykładowe rozwiązanie CKE:

Równanie reakcji redukcji:

MnO42− + 2H2O + 2e− → MnO2 + 4OH−

Równanie reakcji utleniania:

SO32− + 2OH− → SO42− + H2O + 2e−

Równanie cząsteczkowe:

K2MnO4 + K2SO3 + H2O → MnO2 + K2SO4 + 2KOH

CKE dopuszcza także dla utleniania zapis:

SO32− + 3H2O → SO42− + 2H3O+ + 2e−

albo

SO32− + H2O → SO42− + 2H+ + 2e−

Uwaga CKE: Jeżeli w równaniu reakcji redukcji zdający nie uwzględni warunku zadania — środowiska obojętnego — to nie przyznaje się punktu.

Zasady oceniania

3 pkt – poprawne wykonanie trzech czynności spośród wymienionych:

• napisanie we właściwej formie równania reakcji redukcji

• napisanie we właściwej formie równania reakcji utleniania

• uzupełnienie wzorów reagentów i współczynników stechiometrycznych

w schemacie reakcji.

2 pkt – poprawne wykonanie dwóch dowolnych czynności spośród wymaganych do

uzyskania 3 pkt.

1 pkt – poprawne wykonanie jednej dowolnej czynności spośród wymaganych do

uzyskania 3 pkt.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Zielony roztwór zawiera MnO42−, czyli manganian(VI), a brunatny osad to MnO2 z Mn(IV). Redukcja: MnO42− + 2H2O + 2e− → MnO2 + 4OH−.

Siarka utlenia się z IV do VI: SO32− + 2OH− → SO42− + H2O + 2e−. Po zsumowaniu połówek i dodaniu jonów K+ otrzymujemy K2MnO4 + K2SO3 + H2O → MnO2 + K2SO4 + 2KOH. Nie zaczynaj od fioletowego KMnO4: kolor i bilans wskazują inny stopień utlenienia manganu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przykładowe rozwiązanie CKE:

Równanie reakcji redukcji:

MnO42− + 2H2O + 2e− → MnO2 + 4OH−

Równanie reakcji utleniania:

SO32− + 2OH− → SO42− + H2O + 2e−

Równanie cząsteczkowe:

K2MnO4 + K2SO3 + H2O → MnO2 + K2SO4 + 2KOH

CKE dopuszcza także dla utleniania zapis:

SO32− + 3H2O → SO42− + 2H3O+ + 2e−

albo

SO32− + H2O → SO42− + 2H+ + 2e−

Uwaga CKE: Jeżeli w równaniu reakcji redukcji zdający nie uwzględni warunku zadania — środowiska obojętnego — to nie przyznaje się punktu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_08

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9.1 · maj 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 09.

W pewnym roztworze wodnym znajdowały się rozpuszczalne sole NaNO2 i Na2SO3.

Aby potwierdzić obecność jonów azotanowych(III) w tym roztworze, wykonano dwuetapowe

doświadczenie.

W etapie 1. do probówki A z badanym roztworem dodano nadmiar wodnego roztworu

substancji X, aby usunąć jony siarczanowe(IV). Strącony osad odsączono.

W etapie 2. otrzymany przesącz dodano do probówki B z wodnym roztworem

manganianu(VII) potasu silnie zakwaszonym kwasem siarkowym(VI).

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

W etapie 1. doświadczenia jako odczynnika X użyto

A. kwasu solnego.

B. wodnego roztworu azotanu(V) magnezu.

C. wodnego roztworu azotanu(V) baru.

D. wodnego roztworu wodorotlenku potasu.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Szukaj kationu tworzącego trudno rozpuszczalny siarczan(IV). Azotany(III) powinny pozostać w roztworze.

Podpowiedź 2

Jony Ba2+ strącają BaSO3. Anion NO3− nie przeszkadza jako reduktor.

Podpowiedź 3

Wybierz C — wodny roztwór azotanu(V) baru.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

C — wodny roztwór azotanu(V) baru.

Zasady oceniania

1 pkt – odpowiedź poprawna.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Odczynnik musi strącić SO32−, zachowując azotany(III) w przesączu. Azotan(V) baru dostarcza Ba2+ tworzących trudno rozpuszczalny BaSO3, a azotan(V) nie wnosi dodatkowego reduktora.

Poprawna odpowiedź to C. HCl zakwaszałby roztwór i mógł zmieniać obie wykrywane formy, KOH nie daje potrzebnego kationu strącającego, a sól magnezu nie jest wskazanym selektywnym odczynnikiem. Odsączenie osadu usuwa przeszkadzający reduktor przed właściwą próbą z KMnO4.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

C — wodny roztwór azotanu(V) baru.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_09.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9.2 · maj 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 09.

W pewnym roztworze wodnym znajdowały się rozpuszczalne sole NaNO2 i Na2SO3.

Aby potwierdzić obecność jonów azotanowych(III) w tym roztworze, wykonano dwuetapowe

doświadczenie.

W etapie 1. do probówki A z badanym roztworem dodano nadmiar wodnego roztworu

substancji X, aby usunąć jony siarczanowe(IV). Strącony osad odsączono.

W etapie 2. otrzymany przesącz dodano do probówki B z wodnym roztworem

manganianu(VII) potasu silnie zakwaszonym kwasem siarkowym(VI).

Napisz, jaką właściwość jonów azotanowych(III) wykorzystano podczas przeprowadzania opisanej próby analitycznej z użyciem roztworu manganianu(VII) potasu.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj możliwy stopień utlenienia azotu przed reakcją i po niej.

Podpowiedź 2

NO2− utlenia się do NO3−, oddając elektrony manganianowi(VII).

Podpowiedź 3

Wpisz właściwości redukujące.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Właściwości redukujące jonów azotanowych(III).

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnej właściwości jonów azotanowych(III).

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Azot w NO2− ma stopień utlenienia III i może go zwiększyć do V, tworząc NO3−. Oddaje wtedy elektrony, które pobiera manganian(VII). W opisanej próbie azotany(III) są więc reduktorem i wykazują właściwości redukujące.

To właśnie tę właściwość należy nazwać. Samo stwierdzenie, że jony uczestniczą w reakcji lub zmieniają barwę, nie określa ich roli. Barwę zmienia przede wszystkim związek manganu, będący utleniaczem, a nie bezbarwny jon NO2−.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Właściwości redukujące jonów azotanowych(III).

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_09.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9.3 · maj 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 09.

W pewnym roztworze wodnym znajdowały się rozpuszczalne sole NaNO2 i Na2SO3.

Aby potwierdzić obecność jonów azotanowych(III) w tym roztworze, wykonano dwuetapowe

doświadczenie.

W etapie 1. do probówki A z badanym roztworem dodano nadmiar wodnego roztworu

substancji X, aby usunąć jony siarczanowe(IV). Strącony osad odsączono.

W etapie 2. otrzymany przesącz dodano do probówki B z wodnym roztworem

manganianu(VII) potasu silnie zakwaszonym kwasem siarkowym(VI).

Uzupełnij tabelę. Wpisz, jak wyglądała zawartość probówki B przed rozpoczęciem reakcji i po jej zakończeniu w etapie 2. doświadczenia.

Wygląd zawartości probówki B

przed reakcją

po reakcji

  
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj barwę KMnO4 i produkt jego redukcji w silnym kwasie.

Podpowiedź 2

W tych warunkach Mn(VII) przechodzi w Mn(II), a nie w brunatny MnO2.

Podpowiedź 3

Wpisz fioletowy roztwór przed reakcją i bezbarwny albo bladoróżowy po reakcji.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przed reakcjąPo reakcji
fioletowy roztwórbezbarwny albo bladoróżowy roztwór

Zasady oceniania

1 pkt – poprawny opis wyglądu zawartości probówki B w etapie 2. doświadczenia.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Roztwór w probówce B przed dodaniem przesączu ma barwę fioletową, pochodzącą od MnO4−. W silnie kwaśnym środowisku redukcja prowadzi do Mn2+, więc po zużyciu manganianu roztwór staje się bezbarwny lub bardzo bladoróżowy.

Nie powinien powstawać brunatny MnO2, charakterystyczny dla innych warunków. Do tabeli wpisujemy wygląd roztworu przed i po reakcji, nie barwę jonów azotanowych(III). Środowisko kwaśne jest kluczową informacją rozstrzygającą o produkcie redukcji manganu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przed reakcjąPo reakcji
fioletowy roztwórbezbarwny albo bladoróżowy roztwór
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_09.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9.4 · maj 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 09.

W pewnym roztworze wodnym znajdowały się rozpuszczalne sole NaNO2 i Na2SO3.

Aby potwierdzić obecność jonów azotanowych(III) w tym roztworze, wykonano dwuetapowe

doświadczenie.

W etapie 1. do probówki A z badanym roztworem dodano nadmiar wodnego roztworu

substancji X, aby usunąć jony siarczanowe(IV). Strącony osad odsączono.

W etapie 2. otrzymany przesącz dodano do probówki B z wodnym roztworem

manganianu(VII) potasu silnie zakwaszonym kwasem siarkowym(VI).

Wyjaśnij, dlaczego było konieczne usunięcie jonów siarczanowych(IV) w etapie 1.

opisanego doświadczenia.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zastanów się, czy tylko azotany(III) mogą redukować KMnO4. Siarka w SO32− ma stopień IV.

Podpowiedź 2

Siarczany(IV) także oddają elektrony i odbarwiają utleniacz, więc mogą dać ten sam objaw.

Podpowiedź 3

Wyjaśnij, że ich usunięcie zapobiega fałszywemu przypisaniu odbarwienia obecności NO2−.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Jony siarczanowe(IV) także wykazują właściwości redukujące i reagowałyby z KMnO4. Ich obecność w przesączu uniemożliwiłaby potwierdzenie tą próbą obecności jonów azotanowych(III), które również redukują manganiany(VII).

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne wyjaśnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

SO32−, podobnie jak NO2−, jest reduktorem i odbarwia zakwaszony manganian(VII). Gdyby pozostał w przesączu, dodatni wynik można byłoby otrzymać także bez azotanów(III).

Próba nie pozwalałaby więc przypisać obserwacji właśnie NO2−. Etap strącania i sączenia usuwa ten czynnik zakłócający, zwiększając selektywność analizy. Uzasadnienie musi wskazać podobną reaktywność obu jonów oraz jej skutek dla identyfikacji, a nie tylko ogólnie powiedzieć, że obecność innych soli przeszkadza.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Jony siarczanowe(IV) także wykazują właściwości redukujące i reagowałyby z KMnO4. Ich obecność w przesączu uniemożliwiłaby potwierdzenie tą próbą obecności jonów azotanowych(III), które również redukują manganiany(VII).

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_09.4

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10 · maj 2026

Formuła 2015rozszerzony3 pktOczekuje na przegląd podstawy

W pewnym hydracie siarczanu(VI) kobaltu(II) masa tlenu stanowi 62,6 % masy tego

związku. Rozpuszczalność tego hydratu w temperaturze 70 °C wynosi 67,0 g w 100 g H2O.

Na podstawie: Merck KGaA, Tabela rozpuszczalności […], 2025 (sigmaaldrich.com).

Na podstawie obliczeń ustal, ile moli wody zawiera jeden mol opisanego hydratu, i napisz wzór tej soli. Rozstrzygnij, czy można całkowicie rozpuścić 𝟏 𝐦𝐨𝐥 tego hydratu w 𝟒𝟎𝟎 𝐠 wody w temperaturze 𝟕𝟎 °𝐂. Uzasadnij odpowiedź. Przyjmij, że masa molowa siarczanu(VI) kobaltu(II) jest równa 𝑴= 𝟏𝟓𝟓 𝐠∙𝐦𝐨𝐥−𝟏.

Obliczenia:

Rozstrzygnięcie: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zapisz masę molową hydratu i łączną masę tlenu jako funkcje x. Nie pomijaj tlenu SO4.

Podpowiedź 2

Rozwiąż udział masowy 0,626, a potem porównaj masę mola z 268 g możliwymi do rozpuszczenia.

Podpowiedź 3

Podaj CoSO4·7H2O i „nie”, ponieważ 281 g przekracza rozpuszczalność 268 g w 400 g wody.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

(64 + 16x)/(155 + 18x) = 0,626, skąd x = 7. CoSO4 · 7H2O, M = 281 g · mol−1. W 400 g wody można rozpuścić 4 · 67,0 = 268,0 g hydratu, czyli mniej niż 281 g. Nie można całkowicie rozpuścić jednego mola. Potrzeba około 419,4 g wody.

Zasady oceniania

3 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń, obliczenie

poprawnej wartości liczby moli wody w hydracie, napisanie poprawnego wzoru

hydratu oraz napisanie poprawnego rozstrzygnięcia i poprawnego uzasadnienia

popartego obliczeniami.

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale popełnienie błędów rachunkowych

ALBO

– zastosowanie poprawnej metody, obliczenie poprawnej wartości liczby moli wody

w hydracie, ale błędne napisanie wzoru albo brak wzoru hydratu oraz napisanie

poprawnego rozstrzygnięcia i poprawnego uzasadnienia popartego obliczeniami

ALBO

– zastosowanie poprawnej metody, obliczenie poprawnej wartości liczby moli wody

w hydracie, napisanie poprawnego wzoru hydratu, ale napisanie błędnego

rozstrzygnięcia i uzasadnienia albo ich brak.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń, obliczenie

poprawnej wartości liczby moli wody w hydracie, napisanie błędnego wzoru albo brak

wzoru hydratu oraz napisanie błędnego rozstrzygnięcia i uzasadnienia albo ich brak

ALBO

– zastosowanie poprawnej metody, popełnienie błędów rachunkowych prowadzące do

błędnej wartości liczby moli wody w hydracie, napisanie wzoru hydratu oraz

napisanie błędnego rozstrzygnięcia i uzasadnienia albo ich brak.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dla hydratu CoSO4·xH2O masa tlenu w molu wynosi 64+16x, a masa całego mola 155+18x. Równanie (64+16x)/(155+18x) = 0,626 daje x około 7, czyli CoSO4·7H2O o M = 281 g·mol−1.

Z danych rozpuszczalności w 400 g wody można rozpuścić 4·67,0 = 268 g hydratu. To mniej niż jeden mol, więc odpowiadamy „nie”. Uwzględnij w liczniku także cztery atomy tlenu grupy siarczanowej, nie tylko tlen wody krystalizacyjnej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

(64 + 16x)/(155 + 18x) = 0,626, skąd x = 7. CoSO4 · 7H2O, M = 281 g · mol−1. W 400 g wody można rozpuścić 4 · 67,0 = 268,0 g hydratu, czyli mniej niż 281 g. Nie można całkowicie rozpuścić jednego mola. Potrzeba około 419,4 g wody.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_10

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11 · maj 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Bezwodny kwas siarkowy(VI) ulega – podobnie jak woda – autodysocjacji elektrolitycznej,

podczas której ustala się równowaga opisana równaniem:

2H2SO4 ⇌ H3SO4+ + HSO4−

Stała równowagi tej reakcji w temperaturze 25 °C wynosi około 3 ∙10−4. Iloczyn jonowy

wody 𝐾w w tej temperaturze jest równy 1,00 ∙10−14.

Aby roztwór przewodził prąd elektryczny, muszą być w tym roztworze obecne jony.

Im większa jest ich liczba, tym przewodnictwo jest większe.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018;

W. Ufnalski, Równowagi jonowe, Warszawa 2004.

Dokończ zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

Przyjmij, że podane substancje przygotowano w temperaturze 𝟐𝟓 °𝐂.

Większą zdolność autodysocjacji wykazuje (bezwodny kwas siarkowy(VI) / woda).

Większe przewodnictwo elektryczne wykazuje (bezwodny kwas siarkowy(VI) / woda).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj podane stałe tworzenia jonów własnych substancji. Nie potrzeba wody jako obowiązkowego rozpuszczalnika elektrolitu.

Podpowiedź 2

H2SO4 tworzy H3SO4+ i HSO4− znacznie łatwiej niż woda swoje jony.

Podpowiedź 3

W obu miejscach zaznacz bezwodny kwas siarkowy(VI).

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Większą zdolność autodysocjacji wykazuje bezwodny kwas siarkowy(VI). Większe przewodnictwo elektryczne wykazuje bezwodny kwas siarkowy(VI).

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne dokończenie dwóch zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Autodysocjacja jest przeniesieniem protonu między dwiema cząsteczkami tej samej substancji. Podane dane pokazują znacznie większą skłonność bezwodnego H2SO4 do tworzenia własnych jonów niż wody. W modelu porównania z zadania większa obecność jonów odpowiada większemu przewodnictwu.

W obu nawiasach wybieramy bezwodny kwas siarkowy(VI). Nie przypisujemy przewodzenia wyłącznie roztworom wodnym: czysta substancja ciekła także może zawierać jony. Szczegółowe przewodnictwo zależy również od ruchliwości jonów, ale zadanie podaje uproszczone kryterium porównawcze.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Większą zdolność autodysocjacji wykazuje bezwodny kwas siarkowy(VI). Większe przewodnictwo elektryczne wykazuje bezwodny kwas siarkowy(VI).

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_11

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12 · maj 2026

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Jon CO32− reaguje z cząsteczką wody zgodnie z równaniem:

CO32− + H2O ⇌ HCO3− + OH−

Równowagę tej reakcji opisuje stała dysocjacji zasadowej Kb wyrażona równaniem:

Kb = ([HCO3−] · [OH−]) / [CO32−]

Iloczyn stałej dysocjacji kwasowej jonu HCO3− i stałej dysocjacji zasadowej sprzężonej z nim

zasady CO32− jest równy iloczynowi jonowemu wody:

𝐾a ⋅ 𝐾b = 𝐾w

W temperaturze 25 °C iloczyn jonowy wody wynosi 𝐾w = 1,00 ⋅ 10−14, a pierwsza i druga

stała dysocjacji kwasu węglowego są równe odpowiednio:

𝐾a1 = 4,47 ⋅ 10−7 𝐾a2 = 4,68 ⋅ 10−11

Na podstawie: J. Minczewski, Z. Marczenko, Chemia analityczna, Warszawa 2022;

Z. Galus (red.), Ćwiczenia rachunkowe z chemii analitycznej, Warszawa2013.

Oblicz pH – w temperaturze 𝟐𝟓 °𝐂 – roztworu K2CO3 o stężeniu molowym równym

𝟎, 𝟏𝟎 mol · dm‒3. W obliczeniach pomiń drugi etap dysocjacji zasadowej.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wskaż kwas bezpośrednio sprzężony z CO32−. Jego stałą jest druga Kₐ kwasu węglowego.

Podpowiedź 2

Oblicz Kb z Kw/Kₐ2, a następnie rozwiąż x2/(0,10−x) = Kb.

Podpowiedź 3

Z [OH−] około 4,52·10−3 otrzymasz pH około 11,66, czyli 11,7.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przykładowe rozwiązania CKE: należy użyć stałej drugiego etapu dysocjacji kwasowej Ka2 = 4,68 · 10−11.

Kb2 = Kw/Ka2 ≈ 2,14 · 10−4

Sposób bez uproszczenia:

Kb2 = x2/(0,1 − x); [OH−] = x ≈ 4,52 · 10−3 mol · dm−3
pOH ≈ 2,34; pH ≈ 11,66 ≈ 11,7

Sposób z uproszczeniem:

x = √(Kb2 · 0,1) ≈ 4,63 · 10−3 mol · dm−3
pOH ≈ 2,33; pH ≈ 11,67 ≈ 11,7

CKE podaje również równoważne metody ze stopniem dysocjacji albo bezpośrednim obliczeniem pOH z pKb2.

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz napisanie

wartości pH.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale popełnienie błędów rachunkowych

prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

ALBO

– zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz napisanie

wartości stężenia jonów OH−.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

CO32− jest zasadą sprzężoną z HCO3−, dlatego używamy Kₐ2, a nie Kₐ1 kwasu węglowego. Kb = 10−14/(4,68·10−11) ≈ 2,14·10−4. Dla x = [OH−] równanie ma postać x2/(0,10−x) = Kb.

Daje x ≈ 4,52·10−3 mol·dm−3, pOH ≈ 2,34 i pH ≈ 11,66, czyli 11,7 przy jednym miejscu. Uproszczenie x ≈ √(Kb·c) także prowadzi do około 11,7, lecz dokładne równanie nie wymaga wcześniejszej oceny małości x. Pomijamy drugi etap hydrolizy zgodnie z poleceniem.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przykładowe rozwiązania CKE: należy użyć stałej drugiego etapu dysocjacji kwasowej Ka2 = 4,68 · 10−11.

Kb2 = Kw/Ka2 ≈ 2,14 · 10−4

Sposób bez uproszczenia:

Kb2 = x2/(0,1 − x); [OH−] = x ≈ 4,52 · 10−3 mol · dm−3
pOH ≈ 2,34; pH ≈ 11,66 ≈ 11,7

Sposób z uproszczeniem:

x = √(Kb2 · 0,1) ≈ 4,63 · 10−3 mol · dm−3
pOH ≈ 2,33; pH ≈ 11,67 ≈ 11,7

CKE podaje również równoważne metody ze stopniem dysocjacji albo bezpośrednim obliczeniem pOH z pKb2.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_12

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania