Baza zadań z biologii
Matura · Formuły 2015 i 2023 · zadania według wymagań podstawy programowej
Moje postępy
Zapis lokalny. Eksportuj kopię, aby przenieść odpowiedzi na inne urządzenie.
Zadania 141–160 z 204
Zadanie 18.1 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 18 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Mukopolisacharydoza typu II (MPS II) to rzadka genetyczna choroba metaboliczna.
Ta choroba jest dziedziczona w sposób recesywny, sprzężony z płcią. Przyczyną MPS II jest
niedobór aktywności sulfatazy-L-iduronianu, jednego z enzymów lizosomalnych. Prowadzi to
do zaburzenia rozkładu mukopolisacharydów i do gromadzenia się nierozłożonych
substratów, czego konsekwencją stają się patologiczne zmiany w obrębie komórek i tkanek.
Choroba ma charakter postępujący i znacznie skraca długość życia. Na MPS II chorują
prawie wyłącznie chłopcy. Na poniższym rodowodzie przedstawiono historię rodziny, w której
zdiagnozowano MPS II.
zdrowy mężczyzna
I.1
I.2
chory mężczyzna
II.1
II.2
II.3
II.4
zdrowa kobieta
III.4
III.1
III.2
III.3
Osoby chore na MPS II mogą być leczone za pomocą idursulfazy, która jest otrzymywana
z hodowli genetycznie zmodyfikowanych komórek ludzkich. Idursulfaza jest substytutem
naturalnego enzymu. Terapia polega na dożylnym podawaniu pacjentom idursulfazy,
co prowadzi do spowolnienia rozwoju choroby i do złagodzenia jej objawów.
Na podstawie: G.N. Wilson, Hunter Syndrome (Mucopolysaccharidosis II): Diagnosis, Genetic Testing, Treatment,
and Referral, „Consultant 360. Multidisciplinary Medical Information Network” 14(5), 2015 (consultant360.com);
M. Rachtan, Program The Hunters […], „Puls Medycyny”, 2020 (pulsmedycyny.pl).
Ta choroba jest dziedziczona w sposób recesywny, sprzężony z płcią. Przyczyną MPS II jest
niedobór aktywności sulfatazy-L-iduronianu, jednego z enzymów lizosomalnych. Prowadzi to
do zaburzenia rozkładu mukopolisacharydów i do gromadzenia się nierozłożonych
substratów, czego konsekwencją stają się patologiczne zmiany w obrębie komórek i tkanek.
Choroba ma charakter postępujący i znacznie skraca długość życia. Na MPS II chorują
prawie wyłącznie chłopcy. Na poniższym rodowodzie przedstawiono historię rodziny, w której
zdiagnozowano MPS II.
zdrowy mężczyzna
I.1
I.2
chory mężczyzna
II.1
II.2
II.3
II.4
zdrowa kobieta
III.4
III.1
III.2
III.3
Osoby chore na MPS II mogą być leczone za pomocą idursulfazy, która jest otrzymywana
z hodowli genetycznie zmodyfikowanych komórek ludzkich. Idursulfaza jest substytutem
naturalnego enzymu. Terapia polega na dożylnym podawaniu pacjentom idursulfazy,
co prowadzi do spowolnienia rozwoju choroby i do złagodzenia jej objawów.
Na podstawie: G.N. Wilson, Hunter Syndrome (Mucopolysaccharidosis II): Diagnosis, Genetic Testing, Treatment,
and Referral, „Consultant 360. Multidisciplinary Medical Information Network” 14(5), 2015 (consultant360.com);
M. Rachtan, Program The Hunters […], „Puls Medycyny”, 2020 (pulsmedycyny.pl).
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Podaj oznaczenia wszystkich osób przedstawionych na powyższym rodowodzie, które
są na pewno bezobjawowymi nosicielami genu warunkującego MPS II. Przyjmij
założenie, że mutacje są tylko dziedziczone i nie powstają de novo.
................................................................................................................................................
są na pewno bezobjawowymi nosicielami genu warunkującego MPS II. Przyjmij
założenie, że mutacje są tylko dziedziczone i nie powstają de novo.
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za wskazanie wszystkich osób, które na pewno są nosicielami MPSII.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
I.1. oraz II.3.
1 pkt – za wskazanie wszystkich osób, które na pewno są nosicielami MPSII.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
I.1. oraz II.3.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z18-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XIV.1.2 | PR:XIV.1.6 | PR:XIV.1.7 | PR:XIV.1.8 | PR:OG.III.2
Działy: Genetyka klasyczna
Organizmy: człowiek | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | dziedziczenie
Zagadnienia: Dziedziczenie cech
Umiejętności: Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych
Zadanie 18.2 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 18 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Mukopolisacharydoza typu II (MPS II) to rzadka genetyczna choroba metaboliczna.
Ta choroba jest dziedziczona w sposób recesywny, sprzężony z płcią. Przyczyną MPS II jest
niedobór aktywności sulfatazy-L-iduronianu, jednego z enzymów lizosomalnych. Prowadzi to
do zaburzenia rozkładu mukopolisacharydów i do gromadzenia się nierozłożonych
substratów, czego konsekwencją stają się patologiczne zmiany w obrębie komórek i tkanek.
Choroba ma charakter postępujący i znacznie skraca długość życia. Na MPS II chorują
prawie wyłącznie chłopcy. Na poniższym rodowodzie przedstawiono historię rodziny, w której
zdiagnozowano MPS II.
zdrowy mężczyzna
I.1
I.2
chory mężczyzna
II.1
II.2
II.3
II.4
zdrowa kobieta
III.4
III.1
III.2
III.3
Osoby chore na MPS II mogą być leczone za pomocą idursulfazy, która jest otrzymywana
z hodowli genetycznie zmodyfikowanych komórek ludzkich. Idursulfaza jest substytutem
naturalnego enzymu. Terapia polega na dożylnym podawaniu pacjentom idursulfazy,
co prowadzi do spowolnienia rozwoju choroby i do złagodzenia jej objawów.
Na podstawie: G.N. Wilson, Hunter Syndrome (Mucopolysaccharidosis II): Diagnosis, Genetic Testing, Treatment,
and Referral, „Consultant 360. Multidisciplinary Medical Information Network” 14(5), 2015 (consultant360.com);
M. Rachtan, Program The Hunters […], „Puls Medycyny”, 2020 (pulsmedycyny.pl).
Ta choroba jest dziedziczona w sposób recesywny, sprzężony z płcią. Przyczyną MPS II jest
niedobór aktywności sulfatazy-L-iduronianu, jednego z enzymów lizosomalnych. Prowadzi to
do zaburzenia rozkładu mukopolisacharydów i do gromadzenia się nierozłożonych
substratów, czego konsekwencją stają się patologiczne zmiany w obrębie komórek i tkanek.
Choroba ma charakter postępujący i znacznie skraca długość życia. Na MPS II chorują
prawie wyłącznie chłopcy. Na poniższym rodowodzie przedstawiono historię rodziny, w której
zdiagnozowano MPS II.
zdrowy mężczyzna
I.1
I.2
chory mężczyzna
II.1
II.2
II.3
II.4
zdrowa kobieta
III.4
III.1
III.2
III.3
Osoby chore na MPS II mogą być leczone za pomocą idursulfazy, która jest otrzymywana
z hodowli genetycznie zmodyfikowanych komórek ludzkich. Idursulfaza jest substytutem
naturalnego enzymu. Terapia polega na dożylnym podawaniu pacjentom idursulfazy,
co prowadzi do spowolnienia rozwoju choroby i do złagodzenia jej objawów.
Na podstawie: G.N. Wilson, Hunter Syndrome (Mucopolysaccharidosis II): Diagnosis, Genetic Testing, Treatment,
and Referral, „Consultant 360. Multidisciplinary Medical Information Network” 14(5), 2015 (consultant360.com);
M. Rachtan, Program The Hunters […], „Puls Medycyny”, 2020 (pulsmedycyny.pl).
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Uzasadnij, że terapia MPS II za pomocą idursulfazy nie jest terapią genową.
W odpowiedzi porównaj terapię genową do terapii idursulfazą.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
W odpowiedzi porównaj terapię genową do terapii idursulfazą.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne uzasadnienie, że terapia z użyciem idursulfazy nie jest terapią genową,
odnoszące się do braku wprowadzania do organizmu pacjenta genów lub do braku
modyfikacji ekspresji genów.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Terapia genowa polega na wprowadzeniu do organizmu chorej osoby prawidłowej wersji
zmutowanego genu, a podczas terapii stosowanej u chorych na MPS II chorzy otrzymują
jedynie enzym.
1 pkt – za poprawne uzasadnienie, że terapia z użyciem idursulfazy nie jest terapią genową,
odnoszące się do braku wprowadzania do organizmu pacjenta genów lub do braku
modyfikacji ekspresji genów.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Terapia genowa polega na wprowadzeniu do organizmu chorej osoby prawidłowej wersji
zmutowanego genu, a podczas terapii stosowanej u chorych na MPS II chorzy otrzymują
jedynie enzym.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z18-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XV.11 | PR:OG.IV.2
Działy: Biotechnologia. Podstawy inżynierii genetycznej. Uczeń:
Organizmy: człowiek | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | dziedziczenie
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych
Zadanie 18.3 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 18 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Mukopolisacharydoza typu II (MPS II) to rzadka genetyczna choroba metaboliczna.
Ta choroba jest dziedziczona w sposób recesywny, sprzężony z płcią. Przyczyną MPS II jest
niedobór aktywności sulfatazy-L-iduronianu, jednego z enzymów lizosomalnych. Prowadzi to
do zaburzenia rozkładu mukopolisacharydów i do gromadzenia się nierozłożonych
substratów, czego konsekwencją stają się patologiczne zmiany w obrębie komórek i tkanek.
Choroba ma charakter postępujący i znacznie skraca długość życia. Na MPS II chorują
prawie wyłącznie chłopcy. Na poniższym rodowodzie przedstawiono historię rodziny, w której
zdiagnozowano MPS II.
zdrowy mężczyzna
I.1
I.2
chory mężczyzna
II.1
II.2
II.3
II.4
zdrowa kobieta
III.4
III.1
III.2
III.3
Osoby chore na MPS II mogą być leczone za pomocą idursulfazy, która jest otrzymywana
z hodowli genetycznie zmodyfikowanych komórek ludzkich. Idursulfaza jest substytutem
naturalnego enzymu. Terapia polega na dożylnym podawaniu pacjentom idursulfazy,
co prowadzi do spowolnienia rozwoju choroby i do złagodzenia jej objawów.
Na podstawie: G.N. Wilson, Hunter Syndrome (Mucopolysaccharidosis II): Diagnosis, Genetic Testing, Treatment,
and Referral, „Consultant 360. Multidisciplinary Medical Information Network” 14(5), 2015 (consultant360.com);
M. Rachtan, Program The Hunters […], „Puls Medycyny”, 2020 (pulsmedycyny.pl).
Ta choroba jest dziedziczona w sposób recesywny, sprzężony z płcią. Przyczyną MPS II jest
niedobór aktywności sulfatazy-L-iduronianu, jednego z enzymów lizosomalnych. Prowadzi to
do zaburzenia rozkładu mukopolisacharydów i do gromadzenia się nierozłożonych
substratów, czego konsekwencją stają się patologiczne zmiany w obrębie komórek i tkanek.
Choroba ma charakter postępujący i znacznie skraca długość życia. Na MPS II chorują
prawie wyłącznie chłopcy. Na poniższym rodowodzie przedstawiono historię rodziny, w której
zdiagnozowano MPS II.
zdrowy mężczyzna
I.1
I.2
chory mężczyzna
II.1
II.2
II.3
II.4
zdrowa kobieta
III.4
III.1
III.2
III.3
Osoby chore na MPS II mogą być leczone za pomocą idursulfazy, która jest otrzymywana
z hodowli genetycznie zmodyfikowanych komórek ludzkich. Idursulfaza jest substytutem
naturalnego enzymu. Terapia polega na dożylnym podawaniu pacjentom idursulfazy,
co prowadzi do spowolnienia rozwoju choroby i do złagodzenia jej objawów.
Na podstawie: G.N. Wilson, Hunter Syndrome (Mucopolysaccharidosis II): Diagnosis, Genetic Testing, Treatment,
and Referral, „Consultant 360. Multidisciplinary Medical Information Network” 14(5), 2015 (consultant360.com);
M. Rachtan, Program The Hunters […], „Puls Medycyny”, 2020 (pulsmedycyny.pl).
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Wyjaśnij, dlaczego nie ma mężczyzn będących nosicielami MPS II, mimo że allel
warunkujący MPS II jest allelem recesywnym.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
warunkujący MPS II jest allelem recesywnym.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, odnoszące się do sprzężenia z płcią genu warunkującego
MPS II ORAZ do występowania u mężczyzn tylko jednego chromosomu X.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
U osób płci męskiej obecność jednego allelu recesywnego położonego na
chromosomie X prowadzi do wystąpienia objawów choroby, ponieważ mężczyźni nie
mają drugiego chromosomu X.
•
Allel recesywny warunkujący MPS II jest położony na chromosomie X, a mężczyźni mają
tylko jeden chromosom X, a więc taki allel zawsze się ujawni.
•
Mutacja tego genu zawsze ujawnia się u osób płci męskiej, ponieważ na drugim
chromosomie płci – na chromosomie Y – nie ma odpowiedniego locus, w którym mógłby
się znajdować allel dominujący, maskujący allel recesywny.
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, odnoszące się do sprzężenia z płcią genu warunkującego
MPS II ORAZ do występowania u mężczyzn tylko jednego chromosomu X.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
U osób płci męskiej obecność jednego allelu recesywnego położonego na
chromosomie X prowadzi do wystąpienia objawów choroby, ponieważ mężczyźni nie
mają drugiego chromosomu X.
•
Allel recesywny warunkujący MPS II jest położony na chromosomie X, a mężczyźni mają
tylko jeden chromosom X, a więc taki allel zawsze się ujawni.
•
Mutacja tego genu zawsze ujawnia się u osób płci męskiej, ponieważ na drugim
chromosomie płci – na chromosomie Y – nie ma odpowiedniego locus, w którym mógłby
się znajdować allel dominujący, maskujący allel recesywny.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z18-3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XIV.1.2 | PR:XIV.1.6 | PR:XIV.1.7 | PR:OG.IV.1
Działy: Genetyka klasyczna
Organizmy: człowiek | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | dziedziczenie
Zagadnienia: Dziedziczenie cech
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych
Zadanie 18.4 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 18 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Mukopolisacharydoza typu II (MPS II) to rzadka genetyczna choroba metaboliczna.
Ta choroba jest dziedziczona w sposób recesywny, sprzężony z płcią. Przyczyną MPS II jest
niedobór aktywności sulfatazy-L-iduronianu, jednego z enzymów lizosomalnych. Prowadzi to
do zaburzenia rozkładu mukopolisacharydów i do gromadzenia się nierozłożonych
substratów, czego konsekwencją stają się patologiczne zmiany w obrębie komórek i tkanek.
Choroba ma charakter postępujący i znacznie skraca długość życia. Na MPS II chorują
prawie wyłącznie chłopcy. Na poniższym rodowodzie przedstawiono historię rodziny, w której
zdiagnozowano MPS II.
zdrowy mężczyzna
I.1
I.2
chory mężczyzna
II.1
II.2
II.3
II.4
zdrowa kobieta
III.4
III.1
III.2
III.3
Osoby chore na MPS II mogą być leczone za pomocą idursulfazy, która jest otrzymywana
z hodowli genetycznie zmodyfikowanych komórek ludzkich. Idursulfaza jest substytutem
naturalnego enzymu. Terapia polega na dożylnym podawaniu pacjentom idursulfazy,
co prowadzi do spowolnienia rozwoju choroby i do złagodzenia jej objawów.
Na podstawie: G.N. Wilson, Hunter Syndrome (Mucopolysaccharidosis II): Diagnosis, Genetic Testing, Treatment,
and Referral, „Consultant 360. Multidisciplinary Medical Information Network” 14(5), 2015 (consultant360.com);
M. Rachtan, Program The Hunters […], „Puls Medycyny”, 2020 (pulsmedycyny.pl).
Ta choroba jest dziedziczona w sposób recesywny, sprzężony z płcią. Przyczyną MPS II jest
niedobór aktywności sulfatazy-L-iduronianu, jednego z enzymów lizosomalnych. Prowadzi to
do zaburzenia rozkładu mukopolisacharydów i do gromadzenia się nierozłożonych
substratów, czego konsekwencją stają się patologiczne zmiany w obrębie komórek i tkanek.
Choroba ma charakter postępujący i znacznie skraca długość życia. Na MPS II chorują
prawie wyłącznie chłopcy. Na poniższym rodowodzie przedstawiono historię rodziny, w której
zdiagnozowano MPS II.
zdrowy mężczyzna
I.1
I.2
chory mężczyzna
II.1
II.2
II.3
II.4
zdrowa kobieta
III.4
III.1
III.2
III.3
Osoby chore na MPS II mogą być leczone za pomocą idursulfazy, która jest otrzymywana
z hodowli genetycznie zmodyfikowanych komórek ludzkich. Idursulfaza jest substytutem
naturalnego enzymu. Terapia polega na dożylnym podawaniu pacjentom idursulfazy,
co prowadzi do spowolnienia rozwoju choroby i do złagodzenia jej objawów.
Na podstawie: G.N. Wilson, Hunter Syndrome (Mucopolysaccharidosis II): Diagnosis, Genetic Testing, Treatment,
and Referral, „Consultant 360. Multidisciplinary Medical Information Network” 14(5), 2015 (consultant360.com);
M. Rachtan, Program The Hunters […], „Puls Medycyny”, 2020 (pulsmedycyny.pl).
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Lizosomy to organella, w których znajduje się około 50 różnych enzymów – kwaśnych
hydrolaz. Optimum działania tych enzymów jest przy pH 5. Lizosomy są otoczone
pojedynczą błoną, w której znajduje się pompa protonowa (H+-ATPaza). Na poniższym
schemacie zilustrowano działanie H+-ATPazy.
H+-ATPaza
ADP + Pi
cytozol
H+
H+
pH ≈ 5
pH ≈ 7,2
ATP
lizosom
Na podstawie: M. Maćkowiak i A. Michalak (red.), Biologia. Jedność i różnorodność, Warszawa 2008.
Wykaż, że prawidłowe funkcjonowanie enzymów lizosomalnych wymaga działania
pompy protonowej (H+-ATPazy) w błonie lizosomu.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
hydrolaz. Optimum działania tych enzymów jest przy pH 5. Lizosomy są otoczone
pojedynczą błoną, w której znajduje się pompa protonowa (H+-ATPaza). Na poniższym
schemacie zilustrowano działanie H+-ATPazy.
H+-ATPaza
ADP + Pi
cytozol
H+
H+
pH ≈ 5
pH ≈ 7,2
ATP
lizosom
Na podstawie: M. Maćkowiak i A. Michalak (red.), Biologia. Jedność i różnorodność, Warszawa 2008.
Wykaż, że prawidłowe funkcjonowanie enzymów lizosomalnych wymaga działania
pompy protonowej (H+-ATPazy) w błonie lizosomu.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wykazanie, że prawidłowe funkcjonowanie enzymów lizosomalnych
wymaga działania pompy protonowej w błonie lizosomu, uwzględniające transport
protonów do wnętrza lizosomu ORAZ zapewnienie odpowiednio niskiego pH.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Dzięki obecności pompy protonowej są do wnętrza lizosomów pompowane protony,
co zapewnia niskie pH wewnątrz lizosomów – optymalne dla działania enzymów
lizosomalnych.
•
Dzięki obecności H+-ATPazy są do wnętrza lizosomu transportowane protony, dzięki
czemu wewnątrz lizosomu panuje kwaśne środowisko, optymalne dla działania kwaśnych
hydrolaz.
•
Pompa protonowa zapewnia odpowiednio niskie pH wewnątrz lizosomu, gdyż pompuje
protony do jego wnętrza.
1 pkt – za poprawne wykazanie, że prawidłowe funkcjonowanie enzymów lizosomalnych
wymaga działania pompy protonowej w błonie lizosomu, uwzględniające transport
protonów do wnętrza lizosomu ORAZ zapewnienie odpowiednio niskiego pH.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Dzięki obecności pompy protonowej są do wnętrza lizosomów pompowane protony,
co zapewnia niskie pH wewnątrz lizosomów – optymalne dla działania enzymów
lizosomalnych.
•
Dzięki obecności H+-ATPazy są do wnętrza lizosomu transportowane protony, dzięki
czemu wewnątrz lizosomu panuje kwaśne środowisko, optymalne dla działania kwaśnych
hydrolaz.
•
Pompa protonowa zapewnia odpowiednio niskie pH wewnątrz lizosomu, gdyż pompuje
protony do jego wnętrza.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z18-4
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:II.7 | PR:XI.2.1.b | PR:III.3.5 | PR:OG.I.3
Działy: Komórka. Uczeń: | Funkcjonowanie zwierząt | Energia i metabolizm
Organizmy: człowiek | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | dziedziczenie
Zagadnienia: Odżywianie się | Enzymy
Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia
Zadanie 19.1 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 19 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
U owczarków australijskich występują dwie główne barwy sierści:
•
czarna – warunkowana przez dominujący allel B
•
czekoladowa – warunkowana przez recesywny allel b.
Dodatkowo u owczarków australijskich może:
•
występować marmurkowanie, polegające na obecności cętkowanych łat
na jednolitym tle – warunkowane przez dominujący allel M albo
występować umaszczenie jednolite – warunkowane przez recesywny allel m
•
występować podpalanie, czyli obecność w niektórych miejscach wstawek
rudobrunatnej sierści – warunkowane przez dominujący allel A albo
nie występować podpalanie – co jest warunkowane recesywnym allelem a.
Loci trzech genów warunkujących umaszczenie leżą na trzech różnych autosomach.
Na poniższych zdjęciach A–F przedstawiono sześć przykładowych umaszczeń owczarków
australijskich.
A. czekoladowe jednolite
B. czekoladowe jednolite
C. czekoladowe marmurkowe
bez podpaleń
z podpaleniami
z podpaleniami
D. czarne marmurkowe
E. czarne jednolite
F. czarne marmurkowe
bez podpaleń
z podpaleniami
z podpaleniami
Na podstawie: Australian Shepherd Health & Genetics Institute, Canine Coat Color Genetics, 2024.
Fotografie: A. – M. King; B. – R. Esmati; C. – Naivashu; D. – thehappypuppysite.com;
E. – Kelebdil. Hodowla psów rasowych FCI (kelebdil.weebly.com); F. – S. Crowder.
•
czarna – warunkowana przez dominujący allel B
•
czekoladowa – warunkowana przez recesywny allel b.
Dodatkowo u owczarków australijskich może:
•
występować marmurkowanie, polegające na obecności cętkowanych łat
na jednolitym tle – warunkowane przez dominujący allel M albo
występować umaszczenie jednolite – warunkowane przez recesywny allel m
•
występować podpalanie, czyli obecność w niektórych miejscach wstawek
rudobrunatnej sierści – warunkowane przez dominujący allel A albo
nie występować podpalanie – co jest warunkowane recesywnym allelem a.
Loci trzech genów warunkujących umaszczenie leżą na trzech różnych autosomach.
Na poniższych zdjęciach A–F przedstawiono sześć przykładowych umaszczeń owczarków
australijskich.
A. czekoladowe jednolite
B. czekoladowe jednolite
C. czekoladowe marmurkowe
bez podpaleń
z podpaleniami
z podpaleniami
D. czarne marmurkowe
E. czarne jednolite
F. czarne marmurkowe
bez podpaleń
z podpaleniami
z podpaleniami
Na podstawie: Australian Shepherd Health & Genetics Institute, Canine Coat Color Genetics, 2024.
Fotografie: A. – M. King; B. – R. Esmati; C. – Naivashu; D. – thehappypuppysite.com;
E. – Kelebdil. Hodowla psów rasowych FCI (kelebdil.weebly.com); F. – S. Crowder.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Na podstawie przedstawionych informacji oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące
dziedziczenia umaszczenia u owczarków australijskich są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli
stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Para psów: heterozygotyczna samica i heterozygotyczny samiec w locus
1.
P
F
genu A, może mieć szczenięta bez podpaleń.
Wszystkie szczenięta czekoladowej samicy i czekoladowego samca
2.
P
F
będą miały umaszczenie czekoladowe.
Występowanie podpaleń jest cechą niezależną od występowania
3.
P
F
marmurkowania.
dziedziczenia umaszczenia u owczarków australijskich są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli
stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Para psów: heterozygotyczna samica i heterozygotyczny samiec w locus
1.
P
F
genu A, może mieć szczenięta bez podpaleń.
Wszystkie szczenięta czekoladowej samicy i czekoladowego samca
2.
P
F
będą miały umaszczenie czekoladowe.
Występowanie podpaleń jest cechą niezależną od występowania
3.
P
F
marmurkowania.
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
2 pkt – za poprawną ocenę trzech stwierdzeń.
1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
1. – P, 2. – P, 3. – P.
2 pkt – za poprawną ocenę trzech stwierdzeń.
1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
1. – P, 2. – P, 3. – P.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z19-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XIV.1.1 | PR:XIV.1.2 | PR:OG.IV.1
Działy: Genetyka klasyczna
Procesy: ekspresja genów | dziedziczenie
Zagadnienia: Dziedziczenie cech
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych
Zadanie 19.2 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 19 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
U owczarków australijskich występują dwie główne barwy sierści:
•
czarna – warunkowana przez dominujący allel B
•
czekoladowa – warunkowana przez recesywny allel b.
Dodatkowo u owczarków australijskich może:
•
występować marmurkowanie, polegające na obecności cętkowanych łat
na jednolitym tle – warunkowane przez dominujący allel M albo
występować umaszczenie jednolite – warunkowane przez recesywny allel m
•
występować podpalanie, czyli obecność w niektórych miejscach wstawek
rudobrunatnej sierści – warunkowane przez dominujący allel A albo
nie występować podpalanie – co jest warunkowane recesywnym allelem a.
Loci trzech genów warunkujących umaszczenie leżą na trzech różnych autosomach.
Na poniższych zdjęciach A–F przedstawiono sześć przykładowych umaszczeń owczarków
australijskich.
A. czekoladowe jednolite
B. czekoladowe jednolite
C. czekoladowe marmurkowe
bez podpaleń
z podpaleniami
z podpaleniami
D. czarne marmurkowe
E. czarne jednolite
F. czarne marmurkowe
bez podpaleń
z podpaleniami
z podpaleniami
Na podstawie: Australian Shepherd Health & Genetics Institute, Canine Coat Color Genetics, 2024.
Fotografie: A. – M. King; B. – R. Esmati; C. – Naivashu; D. – thehappypuppysite.com;
E. – Kelebdil. Hodowla psów rasowych FCI (kelebdil.weebly.com); F. – S. Crowder.
•
czarna – warunkowana przez dominujący allel B
•
czekoladowa – warunkowana przez recesywny allel b.
Dodatkowo u owczarków australijskich może:
•
występować marmurkowanie, polegające na obecności cętkowanych łat
na jednolitym tle – warunkowane przez dominujący allel M albo
występować umaszczenie jednolite – warunkowane przez recesywny allel m
•
występować podpalanie, czyli obecność w niektórych miejscach wstawek
rudobrunatnej sierści – warunkowane przez dominujący allel A albo
nie występować podpalanie – co jest warunkowane recesywnym allelem a.
Loci trzech genów warunkujących umaszczenie leżą na trzech różnych autosomach.
Na poniższych zdjęciach A–F przedstawiono sześć przykładowych umaszczeń owczarków
australijskich.
A. czekoladowe jednolite
B. czekoladowe jednolite
C. czekoladowe marmurkowe
bez podpaleń
z podpaleniami
z podpaleniami
D. czarne marmurkowe
E. czarne jednolite
F. czarne marmurkowe
bez podpaleń
z podpaleniami
z podpaleniami
Na podstawie: Australian Shepherd Health & Genetics Institute, Canine Coat Color Genetics, 2024.
Fotografie: A. – M. King; B. – R. Esmati; C. – Naivashu; D. – thehappypuppysite.com;
E. – Kelebdil. Hodowla psów rasowych FCI (kelebdil.weebly.com); F. – S. Crowder.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Skrzyżowano parę owczarków australijskich – czekoladową marmurkową samicę z czarnym
jednolitym samcem. Każdy z owczarków był heterozygotą w jednym z dwóch loci
warunkujących wygląd sierści: B albo M.
Podaj genotypy osobników rodzicielskich z uwzględnieniem genów B oraz M. Wykonaj
krzyżówkę genetyczną i na jej podstawie określ prawdopodobieństwo, że urodzone
szczenię będzie czekoladowe marmurkowe. Zastosuj oznaczenia alleli podane we
wprowadzeniu do zadania.
Genotyp samicy: ...........................
Genotyp samca: ...........................
Krzyżówka genetyczna:
Prawdopodobieństwo, że szczenię będzie czekoladowe marmurkowe: .............. %
jednolitym samcem. Każdy z owczarków był heterozygotą w jednym z dwóch loci
warunkujących wygląd sierści: B albo M.
Podaj genotypy osobników rodzicielskich z uwzględnieniem genów B oraz M. Wykonaj
krzyżówkę genetyczną i na jej podstawie określ prawdopodobieństwo, że urodzone
szczenię będzie czekoladowe marmurkowe. Zastosuj oznaczenia alleli podane we
wprowadzeniu do zadania.
Genotyp samicy: ...........................
Genotyp samca: ...........................
Krzyżówka genetyczna:
Prawdopodobieństwo, że szczenię będzie czekoladowe marmurkowe: .............. %
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
3 pkt – za poprawne zapisanie genotypów rodziców ORAZ za poprawne zapisanie
krzyżówki, ORAZ za właściwe określenie prawdopodobieństwa.
2 pkt – za poprawne zapisanie genotypów rodziców ORAZ za poprawne zapisanie
krzyżówki.
1 pkt – za poprawne zapisanie genotypów rodziców.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Genotyp samicy: bbMm Genotyp samca: Bbmm
Krzyżówka:
bM
bm
Bm
BbMm Bbmm
bm
bbMm bbmm
Prawdopodobieństwo urodzenia marmurkowego czekoladowego szczenięcia: 25%.
3 pkt – za poprawne zapisanie genotypów rodziców ORAZ za poprawne zapisanie
krzyżówki, ORAZ za właściwe określenie prawdopodobieństwa.
2 pkt – za poprawne zapisanie genotypów rodziców ORAZ za poprawne zapisanie
krzyżówki.
1 pkt – za poprawne zapisanie genotypów rodziców.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Genotyp samicy: bbMm Genotyp samca: Bbmm
Krzyżówka:
bM
bm
Bm
BbMm Bbmm
bm
bbMm bbmm
Prawdopodobieństwo urodzenia marmurkowego czekoladowego szczenięcia: 25%.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z19-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XIV.1.1 | PR:XIV.1.2 | PR:OG.IV.1
Działy: Genetyka klasyczna
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | dziedziczenie
Zagadnienia: Dziedziczenie cech
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych
Zadanie 20.1 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 20 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Krępak nabrzozak (Biston betularia) to ćma występująca na pniach drzew, która ma dwie
naturalne formy – jasną i ciemną, występujące w środowisku jeszcze przed rewolucją
przemysłową. W Anglii na przełomie XIX i XX wieku zauważono, że populacje krępaka
nabrzozaka różnią się ubarwieniem w zależności od stopnia zanieczyszczenia środowiska.
Na poniższych wykresach przedstawiono wyniki obserwacji obejmujących różne formy ciem,
przeprowadzonych w zanieczyszczonym środowisku i w niezanieczyszczonym środowisku.
Biston betularia
forma jasna
forma ciemna
100
częstość w populacji, %
80
60
forma jasna
40
forma ciemna
20
0
zanieczyszczone
niezanieczyszczone
środowisko
środowisko
Sformułowano hipotezę, że różnice w ubarwieniu są związane z kamuflażem. Forma, która
była bardziej widoczna na tle kory drzew, częściej padała ofiarą drapieżników.
W wyniku rewolucji przemysłowej środowisko w wielu miejskich rejonach Wielkiej Brytanii
i wokół nich zostało zanieczyszczone dwutlenkiem siarki, co doprowadziło do wymarcia
jasno zabarwionych nadrzewnych mchów i porostów.
Na podstawie: C.J. Clegg, Biology for the IB Diploma, Londyn 2014.
naturalne formy – jasną i ciemną, występujące w środowisku jeszcze przed rewolucją
przemysłową. W Anglii na przełomie XIX i XX wieku zauważono, że populacje krępaka
nabrzozaka różnią się ubarwieniem w zależności od stopnia zanieczyszczenia środowiska.
Na poniższych wykresach przedstawiono wyniki obserwacji obejmujących różne formy ciem,
przeprowadzonych w zanieczyszczonym środowisku i w niezanieczyszczonym środowisku.
Biston betularia
forma jasna
forma ciemna
100
częstość w populacji, %
80
60
forma jasna
40
forma ciemna
20
0
zanieczyszczone
niezanieczyszczone
środowisko
środowisko
Sformułowano hipotezę, że różnice w ubarwieniu są związane z kamuflażem. Forma, która
była bardziej widoczna na tle kory drzew, częściej padała ofiarą drapieżników.
W wyniku rewolucji przemysłowej środowisko w wielu miejskich rejonach Wielkiej Brytanii
i wokół nich zostało zanieczyszczone dwutlenkiem siarki, co doprowadziło do wymarcia
jasno zabarwionych nadrzewnych mchów i porostów.
Na podstawie: C.J. Clegg, Biology for the IB Diploma, Londyn 2014.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące przeprowadzonych obserwacji są
prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
W zanieczyszczonym środowisku dominuje populacja ciemna,
1.
P
F
a w niezanieczyszczonym – jasna.
Pojawienie się mutacji powodującej ciemną barwę wynikało
2.
P
F
z zanieczyszczenia środowiska.
prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
W zanieczyszczonym środowisku dominuje populacja ciemna,
1.
P
F
a w niezanieczyszczonym – jasna.
Pojawienie się mutacji powodującej ciemną barwę wynikało
2.
P
F
z zanieczyszczenia środowiska.
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
1. – P, 2. – F.
1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
1. – P, 2. – F.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z20-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XVI.4 | PR:XVI.5 | PR:OG.II.5
Działy: Ewolucja. Uczeń:
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | ewolucja
Umiejętności: Rozwijanie myślenia naukowego; doskonalenie umiejętności planowania i przeprowadzania obserwacji i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu o wyniki badań
Zadanie 20.2 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 20 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Krępak nabrzozak (Biston betularia) to ćma występująca na pniach drzew, która ma dwie
naturalne formy – jasną i ciemną, występujące w środowisku jeszcze przed rewolucją
przemysłową. W Anglii na przełomie XIX i XX wieku zauważono, że populacje krępaka
nabrzozaka różnią się ubarwieniem w zależności od stopnia zanieczyszczenia środowiska.
Na poniższych wykresach przedstawiono wyniki obserwacji obejmujących różne formy ciem,
przeprowadzonych w zanieczyszczonym środowisku i w niezanieczyszczonym środowisku.
Biston betularia
forma jasna
forma ciemna
100
częstość w populacji, %
80
60
forma jasna
40
forma ciemna
20
0
zanieczyszczone
niezanieczyszczone
środowisko
środowisko
Sformułowano hipotezę, że różnice w ubarwieniu są związane z kamuflażem. Forma, która
była bardziej widoczna na tle kory drzew, częściej padała ofiarą drapieżników.
W wyniku rewolucji przemysłowej środowisko w wielu miejskich rejonach Wielkiej Brytanii
i wokół nich zostało zanieczyszczone dwutlenkiem siarki, co doprowadziło do wymarcia
jasno zabarwionych nadrzewnych mchów i porostów.
Na podstawie: C.J. Clegg, Biology for the IB Diploma, Londyn 2014.
naturalne formy – jasną i ciemną, występujące w środowisku jeszcze przed rewolucją
przemysłową. W Anglii na przełomie XIX i XX wieku zauważono, że populacje krępaka
nabrzozaka różnią się ubarwieniem w zależności od stopnia zanieczyszczenia środowiska.
Na poniższych wykresach przedstawiono wyniki obserwacji obejmujących różne formy ciem,
przeprowadzonych w zanieczyszczonym środowisku i w niezanieczyszczonym środowisku.
Biston betularia
forma jasna
forma ciemna
100
częstość w populacji, %
80
60
forma jasna
40
forma ciemna
20
0
zanieczyszczone
niezanieczyszczone
środowisko
środowisko
Sformułowano hipotezę, że różnice w ubarwieniu są związane z kamuflażem. Forma, która
była bardziej widoczna na tle kory drzew, częściej padała ofiarą drapieżników.
W wyniku rewolucji przemysłowej środowisko w wielu miejskich rejonach Wielkiej Brytanii
i wokół nich zostało zanieczyszczone dwutlenkiem siarki, co doprowadziło do wymarcia
jasno zabarwionych nadrzewnych mchów i porostów.
Na podstawie: C.J. Clegg, Biology for the IB Diploma, Londyn 2014.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Uzasadnij, że opisana obserwacja jest dowodem na działanie doboru naturalnego,
a nie – doboru sztucznego.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
a nie – doboru sztucznego.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne uzasadnienie, odnoszące się do braku celowego działania ze strony
człowieka.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Opisana obserwacja jest wprawdzie konsekwencją działania człowieka, ale nie były to
celowe działania człowieka.
•
W tym przypadku człowiek nie selekcjonował umyślnie osobników do rozrodu.
1 pkt – za poprawne uzasadnienie, odnoszące się do braku celowego działania ze strony
człowieka.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Opisana obserwacja jest wprawdzie konsekwencją działania człowieka, ale nie były to
celowe działania człowieka.
•
W tym przypadku człowiek nie selekcjonował umyślnie osobników do rozrodu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z20-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XVI.4 | PR:OG.IV.2
Działy: Ewolucja. Uczeń:
Organizmy: człowiek | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | ewolucja | rozmnażanie
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych
Zadanie 20.3 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 20 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Krępak nabrzozak (Biston betularia) to ćma występująca na pniach drzew, która ma dwie
naturalne formy – jasną i ciemną, występujące w środowisku jeszcze przed rewolucją
przemysłową. W Anglii na przełomie XIX i XX wieku zauważono, że populacje krępaka
nabrzozaka różnią się ubarwieniem w zależności od stopnia zanieczyszczenia środowiska.
Na poniższych wykresach przedstawiono wyniki obserwacji obejmujących różne formy ciem,
przeprowadzonych w zanieczyszczonym środowisku i w niezanieczyszczonym środowisku.
Biston betularia
forma jasna
forma ciemna
100
częstość w populacji, %
80
60
forma jasna
40
forma ciemna
20
0
zanieczyszczone
niezanieczyszczone
środowisko
środowisko
Sformułowano hipotezę, że różnice w ubarwieniu są związane z kamuflażem. Forma, która
była bardziej widoczna na tle kory drzew, częściej padała ofiarą drapieżników.
W wyniku rewolucji przemysłowej środowisko w wielu miejskich rejonach Wielkiej Brytanii
i wokół nich zostało zanieczyszczone dwutlenkiem siarki, co doprowadziło do wymarcia
jasno zabarwionych nadrzewnych mchów i porostów.
Na podstawie: C.J. Clegg, Biology for the IB Diploma, Londyn 2014.
naturalne formy – jasną i ciemną, występujące w środowisku jeszcze przed rewolucją
przemysłową. W Anglii na przełomie XIX i XX wieku zauważono, że populacje krępaka
nabrzozaka różnią się ubarwieniem w zależności od stopnia zanieczyszczenia środowiska.
Na poniższych wykresach przedstawiono wyniki obserwacji obejmujących różne formy ciem,
przeprowadzonych w zanieczyszczonym środowisku i w niezanieczyszczonym środowisku.
Biston betularia
forma jasna
forma ciemna
100
częstość w populacji, %
80
60
forma jasna
40
forma ciemna
20
0
zanieczyszczone
niezanieczyszczone
środowisko
środowisko
Sformułowano hipotezę, że różnice w ubarwieniu są związane z kamuflażem. Forma, która
była bardziej widoczna na tle kory drzew, częściej padała ofiarą drapieżników.
W wyniku rewolucji przemysłowej środowisko w wielu miejskich rejonach Wielkiej Brytanii
i wokół nich zostało zanieczyszczone dwutlenkiem siarki, co doprowadziło do wymarcia
jasno zabarwionych nadrzewnych mchów i porostów.
Na podstawie: C.J. Clegg, Biology for the IB Diploma, Londyn 2014.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Opisz doświadczenie pozwalające na weryfikację hipotezy, że w zanieczyszczonym
środowisku jasne owady częściej padają ofiarami drapieżników niż owady ciemne.
W rozwiązaniu uwzględnij plan badania oraz sposób weryfikacji hipotezy.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
środowisku jasne owady częściej padają ofiarami drapieżników niż owady ciemne.
W rozwiązaniu uwzględnij plan badania oraz sposób weryfikacji hipotezy.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
2 pkt – za opisanie planu doświadczenia umożliwiającego weryfikację hipotezy ORAZ za
określenie sposobu wnioskowania.
1 pkt – za opisanie tylko planu doświadczenia umożliwiającego weryfikację hipotezy bez
określenia sposobu wnioskowania.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Opis: Wypuszczenie w zanieczyszczonym obszarze (na którym występują drzewa
z ciemną korą) równej liczby ciemnych i jasnych osobników, i sprawdzenie po ustalonym
czasie, ile jasnych i ile ciemnych owadów zostało upolowanych przez drapieżniki.
Weryfikacja hipotezy: Przewaga jasnych osobników wśród upolowanych owadów pozwoli
na potwierdzenie hipotezy.
•
Opis: Wpuszczenie do zamkniętej woliery z określonymi drapieżnikami (np. dwie
muchołówki) i z drzewami o przyciemnionej korze określonej liczby ciemnych i jasnych
motyli; obserwacja, np. poprzez programy umożliwiające śledzenie (video tracking)
indywidualnych losów motyli.
Weryfikacja hipotezy: Szybsze upolowanie przez drapieżniki motyli jasnych
potwierdziłoby hipotezę.
•
Opis: Umieszczenie na fragmentach ciemnej i jasnej kory drzew takiej samej liczby
martwych motyli (atrap motyli) jasnych i ciemnych za pomocą nietoksycznego kleju.
Monitorowanie ich losów, np. za pomocą fotopułapek.
Weryfikacja hipotezy: Szybsze upolowanie przez drapieżniki motyli jasnych na ciemnym
vs. jasnym tle potwierdziłoby hipotezę.
2 pkt – za opisanie planu doświadczenia umożliwiającego weryfikację hipotezy ORAZ za
określenie sposobu wnioskowania.
1 pkt – za opisanie tylko planu doświadczenia umożliwiającego weryfikację hipotezy bez
określenia sposobu wnioskowania.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Opis: Wypuszczenie w zanieczyszczonym obszarze (na którym występują drzewa
z ciemną korą) równej liczby ciemnych i jasnych osobników, i sprawdzenie po ustalonym
czasie, ile jasnych i ile ciemnych owadów zostało upolowanych przez drapieżniki.
Weryfikacja hipotezy: Przewaga jasnych osobników wśród upolowanych owadów pozwoli
na potwierdzenie hipotezy.
•
Opis: Wpuszczenie do zamkniętej woliery z określonymi drapieżnikami (np. dwie
muchołówki) i z drzewami o przyciemnionej korze określonej liczby ciemnych i jasnych
motyli; obserwacja, np. poprzez programy umożliwiające śledzenie (video tracking)
indywidualnych losów motyli.
Weryfikacja hipotezy: Szybsze upolowanie przez drapieżniki motyli jasnych
potwierdziłoby hipotezę.
•
Opis: Umieszczenie na fragmentach ciemnej i jasnej kory drzew takiej samej liczby
martwych motyli (atrap motyli) jasnych i ciemnych za pomocą nietoksycznego kleju.
Monitorowanie ich losów, np. za pomocą fotopułapek.
Weryfikacja hipotezy: Szybsze upolowanie przez drapieżniki motyli jasnych na ciemnym
vs. jasnym tle potwierdziłoby hipotezę.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z20-3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XVI.4 | PR:XVI.5 | PR:OG.II.1 | PR:OG.II.2 | PR:OG.II.5
Działy: Ewolucja. Uczeń:
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | ewolucja
Umiejętności: Rozwijanie myślenia naukowego; doskonalenie umiejętności planowania i przeprowadzania obserwacji i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu o wyniki badań
Zadanie 21.1 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 21 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Efekt rozcieńczenia to hipoteza zakładająca, że w środowiskach o większej różnorodności
gatunkowej jest mniejsza częstość występowania chorób pasożytniczych.
Aby przetestować hipotezę o efekcie rozcieńczenia, przeprowadzono następujące
doświadczenie. Przygotowano 82 poletka, na których uprawiano rośliny łąkowe w różnych
kombinacjach gatunków, a następnie zmierzono częstość infekcji roślin wybranymi grzybami
pasożytniczymi.
Na poniższych wykresach przedstawiono wyniki badań dotyczące zależności między:
•
wykres A – bogactwem gatunkowym roślin gospodarzy a bogactwem gatunkowym
pasożytów grzybowych
•
wykres B – bogactwem gatunkowym roślin gospodarzy a częstością infekcji grzybowych.
A
B
18
35
16
bogactwo gatunkowe
30
częstość infekcji, %
14
25
pasożytów
12
20
10
8
15
6
10
4
5
2
0
0
1
10
100
1
10
100
bogactwo gatunkowe roślin
bogactwo gatunkowe roślin
Na podstawie: F. Keesing i R.S. Ostfeld, Is Biodiversity Good for Your Health?, „Science” 349(6245), 2015;
T. Rottstock i in., Higher Plant Diversity […], „Ecology” 95(7), 2014.
gatunkowej jest mniejsza częstość występowania chorób pasożytniczych.
Aby przetestować hipotezę o efekcie rozcieńczenia, przeprowadzono następujące
doświadczenie. Przygotowano 82 poletka, na których uprawiano rośliny łąkowe w różnych
kombinacjach gatunków, a następnie zmierzono częstość infekcji roślin wybranymi grzybami
pasożytniczymi.
Na poniższych wykresach przedstawiono wyniki badań dotyczące zależności między:
•
wykres A – bogactwem gatunkowym roślin gospodarzy a bogactwem gatunkowym
pasożytów grzybowych
•
wykres B – bogactwem gatunkowym roślin gospodarzy a częstością infekcji grzybowych.
A
B
18
35
16
bogactwo gatunkowe
30
częstość infekcji, %
14
25
pasożytów
12
20
10
8
15
6
10
4
5
2
0
0
1
10
100
1
10
100
bogactwo gatunkowe roślin
bogactwo gatunkowe roślin
Na podstawie: F. Keesing i R.S. Ostfeld, Is Biodiversity Good for Your Health?, „Science” 349(6245), 2015;
T. Rottstock i in., Higher Plant Diversity […], „Ecology” 95(7), 2014.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Rozstrzygnij, czy przedstawione wyniki badań są zgodne z hipotezą o efekcie
rozcieńczenia. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: .....................................................................................................................
Uzasadnienie: .........................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
rozcieńczenia. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: .....................................................................................................................
Uzasadnienie: .........................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za rozstrzygnięcie, że przedstawione wyniki badań potwierdzają hipotezę o efekcie
rozcieńczenia, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do negatywnego
związku między bogactwem gatunkowym roślin a częstością infekcji grzybowych.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozstrzygnięcie: Tak / Są zgodne.
Przykładowe uzasadnienia
•
Wyniki pokazują, że im większa różnorodność gatunkowa roślin na poletku tym niższy
poziom infekcji wśród żywicieli.
•
Dane z wykresu B potwierdzają, że im większa liczba gatunków roślin na poletku, tym
mniejszy procent roślin jest zainfekowanych.
•
Na poletkach o największej liczbie gatunków roślin, mimo wielu gatunków patogenów, był
mały procent zakażeń roślin.
•
Wraz ze wzrostem liczby gatunków roślin zmniejsza się odsetek roślin zaatakowanych
przez grzyby.
1 pkt – za rozstrzygnięcie, że przedstawione wyniki badań potwierdzają hipotezę o efekcie
rozcieńczenia, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do negatywnego
związku między bogactwem gatunkowym roślin a częstością infekcji grzybowych.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozstrzygnięcie: Tak / Są zgodne.
Przykładowe uzasadnienia
•
Wyniki pokazują, że im większa różnorodność gatunkowa roślin na poletku tym niższy
poziom infekcji wśród żywicieli.
•
Dane z wykresu B potwierdzają, że im większa liczba gatunków roślin na poletku, tym
mniejszy procent roślin jest zainfekowanych.
•
Na poletkach o największej liczbie gatunków roślin, mimo wielu gatunków patogenów, był
mały procent zakażeń roślin.
•
Wraz ze wzrostem liczby gatunków roślin zmniejsza się odsetek roślin zaatakowanych
przez grzyby.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z21-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XVII.1.1 | PR:XVIII.1 | PR:OG.II.3 | PR:OG.II.5
Działy: Ekologia | Różnorodność biologiczna, jej zagrożenia i ochrona. Uczeń:
Organizmy: grzyby | rośliny | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Ekologia organizmów
Umiejętności: Rozwijanie myślenia naukowego; doskonalenie umiejętności planowania i przeprowadzania obserwacji i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu o wyniki badań
Zadanie 21.2 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 21 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Efekt rozcieńczenia to hipoteza zakładająca, że w środowiskach o większej różnorodności
gatunkowej jest mniejsza częstość występowania chorób pasożytniczych.
Aby przetestować hipotezę o efekcie rozcieńczenia, przeprowadzono następujące
doświadczenie. Przygotowano 82 poletka, na których uprawiano rośliny łąkowe w różnych
kombinacjach gatunków, a następnie zmierzono częstość infekcji roślin wybranymi grzybami
pasożytniczymi.
Na poniższych wykresach przedstawiono wyniki badań dotyczące zależności między:
•
wykres A – bogactwem gatunkowym roślin gospodarzy a bogactwem gatunkowym
pasożytów grzybowych
•
wykres B – bogactwem gatunkowym roślin gospodarzy a częstością infekcji grzybowych.
A
B
18
35
16
bogactwo gatunkowe
30
częstość infekcji, %
14
25
pasożytów
12
20
10
8
15
6
10
4
5
2
0
0
1
10
100
1
10
100
bogactwo gatunkowe roślin
bogactwo gatunkowe roślin
Na podstawie: F. Keesing i R.S. Ostfeld, Is Biodiversity Good for Your Health?, „Science” 349(6245), 2015;
T. Rottstock i in., Higher Plant Diversity […], „Ecology” 95(7), 2014.
gatunkowej jest mniejsza częstość występowania chorób pasożytniczych.
Aby przetestować hipotezę o efekcie rozcieńczenia, przeprowadzono następujące
doświadczenie. Przygotowano 82 poletka, na których uprawiano rośliny łąkowe w różnych
kombinacjach gatunków, a następnie zmierzono częstość infekcji roślin wybranymi grzybami
pasożytniczymi.
Na poniższych wykresach przedstawiono wyniki badań dotyczące zależności między:
•
wykres A – bogactwem gatunkowym roślin gospodarzy a bogactwem gatunkowym
pasożytów grzybowych
•
wykres B – bogactwem gatunkowym roślin gospodarzy a częstością infekcji grzybowych.
A
B
18
35
16
bogactwo gatunkowe
30
częstość infekcji, %
14
25
pasożytów
12
20
10
8
15
6
10
4
5
2
0
0
1
10
100
1
10
100
bogactwo gatunkowe roślin
bogactwo gatunkowe roślin
Na podstawie: F. Keesing i R.S. Ostfeld, Is Biodiversity Good for Your Health?, „Science” 349(6245), 2015;
T. Rottstock i in., Higher Plant Diversity […], „Ecology” 95(7), 2014.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Na podstawie przedstawionych wyników badań sformułuj zależność między
bogactwem gatunkowym roślin a bogactwem gatunkowym grzybów pasożytniczych.
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
bogactwem gatunkowym roślin a bogactwem gatunkowym grzybów pasożytniczych.
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne sformułowanie dodatniej zależności między bogactwem gatunkowym
roślin a bogactwem gatunkowym grzybów pasożytniczych.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Wraz ze wzrostem bogactwa gatunkowego roślin wzrasta bogactwo gatunkowe grzybów
infekujących rośliny.
1 pkt – za poprawne sformułowanie dodatniej zależności między bogactwem gatunkowym
roślin a bogactwem gatunkowym grzybów pasożytniczych.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Wraz ze wzrostem bogactwa gatunkowego roślin wzrasta bogactwo gatunkowe grzybów
infekujących rośliny.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z21-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XVII.1.1 | PR:XVIII.1 | PR:OG.VI.3 | PR:OG.II.3 | PR:OG.II.5
Działy: Ekologia | Różnorodność biologiczna, jej zagrożenia i ochrona. Uczeń:
Organizmy: grzyby | rośliny | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Ekologia organizmów
Umiejętności: Rozwijanie postawy szacunku wobec przyrody i środowiska | Rozwijanie myślenia naukowego; doskonalenie umiejętności planowania i przeprowadzania obserwacji i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu o wyniki badań
Zadanie 22.1 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 22 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Koliberki rubinobrode (Archilochus colubris) to maleńkie, wędrowne ptaki, występujące
w Ameryce Północnej i w Ameryce Środkowej. Te ptaki mają od 7,5 cm do 9,0 cm długości
i ważą od 3 g do 4 g. Koliberki migrują między terenami lęgowymi i zimowiskami, co wymaga
pokonania nawet 1 600 km w obie strony każdego roku. Energię do tych lotów dostarczają
im kwasy tłuszczowe pochodzące ze zmagazynowanych triacylogliceroli.
Przed migracją kolibry często podwajają masę ciała. Głównymi źródłami pożywienia kolibrów
są nektar kwiatowy, np. orlika kanadyjskiego lub milinu amerykańskiego, oraz małe owady,
np. komary i wywilżny. Podczas wysysania nektaru z kwiatów ptaki unoszą się w powietrzu
obok rośliny. Owady łapią w locie. Każdego dnia spożywają pokarm o masie dwa razy
większej od masy swojego ciała. Dorosłe koliberki rubinobrode są często atakowane przez
drapieżniki, takie jak dzierzby, krogulce lub koty domowe.
Na poniższej fotografii przedstawiono samca koliberka rubinobrodego w locie.
Na podstawie: K. Kirschbaum i in., Archilochus colubris w: Animal Diveristy Web (animaldiversity.org).
Fotografia: K. Ross.
w Ameryce Północnej i w Ameryce Środkowej. Te ptaki mają od 7,5 cm do 9,0 cm długości
i ważą od 3 g do 4 g. Koliberki migrują między terenami lęgowymi i zimowiskami, co wymaga
pokonania nawet 1 600 km w obie strony każdego roku. Energię do tych lotów dostarczają
im kwasy tłuszczowe pochodzące ze zmagazynowanych triacylogliceroli.
Przed migracją kolibry często podwajają masę ciała. Głównymi źródłami pożywienia kolibrów
są nektar kwiatowy, np. orlika kanadyjskiego lub milinu amerykańskiego, oraz małe owady,
np. komary i wywilżny. Podczas wysysania nektaru z kwiatów ptaki unoszą się w powietrzu
obok rośliny. Owady łapią w locie. Każdego dnia spożywają pokarm o masie dwa razy
większej od masy swojego ciała. Dorosłe koliberki rubinobrode są często atakowane przez
drapieżniki, takie jak dzierzby, krogulce lub koty domowe.
Na poniższej fotografii przedstawiono samca koliberka rubinobrodego w locie.
Na podstawie: K. Kirschbaum i in., Archilochus colubris w: Animal Diveristy Web (animaldiversity.org).
Fotografia: K. Ross.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Na podstawie przedstawionych informacji zapisz fragment sieci pokarmowej, w której
są ze sobą powiązane wszystkie podane poniżej organizmy.
koliberek rubinobrody
milin amerykański
kot domowy
wywilżna karłowata
orlik kanadyjski
są ze sobą powiązane wszystkie podane poniżej organizmy.
koliberek rubinobrody
milin amerykański
kot domowy
wywilżna karłowata
orlik kanadyjski
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne zapisanie fragmentu sieci pokarmowej.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
milin amerykański
koliberek
kot
orlik
rubinobrody
wywilżna karłowata
1 pkt – za poprawne zapisanie fragmentu sieci pokarmowej.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
milin amerykański
koliberek
kot
orlik
rubinobrody
wywilżna karłowata
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z22-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XVII.3.6 | PR:OG.III.2
Działy: Ekologia
Organizmy: rośliny | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Ekologia ekosystemu. Ochrona i gospodarka ekosystemami
Umiejętności: Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych
Zadanie 22.2 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 22 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Koliberki rubinobrode (Archilochus colubris) to maleńkie, wędrowne ptaki, występujące
w Ameryce Północnej i w Ameryce Środkowej. Te ptaki mają od 7,5 cm do 9,0 cm długości
i ważą od 3 g do 4 g. Koliberki migrują między terenami lęgowymi i zimowiskami, co wymaga
pokonania nawet 1 600 km w obie strony każdego roku. Energię do tych lotów dostarczają
im kwasy tłuszczowe pochodzące ze zmagazynowanych triacylogliceroli.
Przed migracją kolibry często podwajają masę ciała. Głównymi źródłami pożywienia kolibrów
są nektar kwiatowy, np. orlika kanadyjskiego lub milinu amerykańskiego, oraz małe owady,
np. komary i wywilżny. Podczas wysysania nektaru z kwiatów ptaki unoszą się w powietrzu
obok rośliny. Owady łapią w locie. Każdego dnia spożywają pokarm o masie dwa razy
większej od masy swojego ciała. Dorosłe koliberki rubinobrode są często atakowane przez
drapieżniki, takie jak dzierzby, krogulce lub koty domowe.
Na poniższej fotografii przedstawiono samca koliberka rubinobrodego w locie.
Na podstawie: K. Kirschbaum i in., Archilochus colubris w: Animal Diveristy Web (animaldiversity.org).
Fotografia: K. Ross.
w Ameryce Północnej i w Ameryce Środkowej. Te ptaki mają od 7,5 cm do 9,0 cm długości
i ważą od 3 g do 4 g. Koliberki migrują między terenami lęgowymi i zimowiskami, co wymaga
pokonania nawet 1 600 km w obie strony każdego roku. Energię do tych lotów dostarczają
im kwasy tłuszczowe pochodzące ze zmagazynowanych triacylogliceroli.
Przed migracją kolibry często podwajają masę ciała. Głównymi źródłami pożywienia kolibrów
są nektar kwiatowy, np. orlika kanadyjskiego lub milinu amerykańskiego, oraz małe owady,
np. komary i wywilżny. Podczas wysysania nektaru z kwiatów ptaki unoszą się w powietrzu
obok rośliny. Owady łapią w locie. Każdego dnia spożywają pokarm o masie dwa razy
większej od masy swojego ciała. Dorosłe koliberki rubinobrode są często atakowane przez
drapieżniki, takie jak dzierzby, krogulce lub koty domowe.
Na poniższej fotografii przedstawiono samca koliberka rubinobrodego w locie.
Na podstawie: K. Kirschbaum i in., Archilochus colubris w: Animal Diveristy Web (animaldiversity.org).
Fotografia: K. Ross.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Uzasadnij, że gromadzenie zapasów energetycznych w postaci trójglicerydów pozwala
na ograniczenie wzrostu masy ciała w porównaniu z gromadzeniem glikogenu. Podaj
dwa argumenty.
1. ............................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
2. ............................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
na ograniczenie wzrostu masy ciała w porównaniu z gromadzeniem glikogenu. Podaj
dwa argumenty.
1. ............................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
2. ............................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
2 pkt – za podanie dwóch poprawnych argumentów, odnoszących się do 1) większej
kaloryczności tłuszczów niż cukrów w przeliczeniu na masę ORAZ do 2) możliwości
gromadzenia tłuszczów bez gromadzenia wody.
1 pkt – za podanie jednego poprawnego argumentu, odnoszącego się do 1) większej
kaloryczności tłuszczów niż cukrów w przeliczeniu na masę ALBO do 2) możliwości
gromadzenia tłuszczów bez gromadzenia wody.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
1. Glikogen ma mniejszą kaloryczność w przeliczeniu na masę cząsteczkową niż
trójglicerydy.
2. Trójglicerydy, w przeciwieństwie do glikogenu, są gromadzone bez udziału wody.
2 pkt – za podanie dwóch poprawnych argumentów, odnoszących się do 1) większej
kaloryczności tłuszczów niż cukrów w przeliczeniu na masę ORAZ do 2) możliwości
gromadzenia tłuszczów bez gromadzenia wody.
1 pkt – za podanie jednego poprawnego argumentu, odnoszącego się do 1) większej
kaloryczności tłuszczów niż cukrów w przeliczeniu na masę ALBO do 2) możliwości
gromadzenia tłuszczów bez gromadzenia wody.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
1. Glikogen ma mniejszą kaloryczność w przeliczeniu na masę cząsteczkową niż
trójglicerydy.
2. Trójglicerydy, w przeciwieństwie do glikogenu, są gromadzone bez udziału wody.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z22-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:I.2.1 | PR:I.2.3 | PR:OG.IV.2
Działy: Chemizm życia
Organizmy: rośliny | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Składniki organiczne
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych
Zadanie 1.1 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 1 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Rybonukleaza jest zbudowana z pojedynczego łańcucha polipeptydowego, składającego się
ze 124 reszt aminokwasowych i stabilizowanego czterema mostkami disiarczkowymi.
Podczas doświadczenia rybonukleazę poddano najpierw działaniu β-merkaptoetanolu,
a następnie – działaniu mocznika. β-merkaptoetanol redukuje i – w konsekwencji – zrywa
mostki disiarczkowe, a mocznik zaburza oddziaływania niekowalencyjne, m.in. zrywa
występujące w białku wiązania wodorowe.
Na poniższym rysunku przedstawiono efekt denaturacji uzyskany podczas doświadczenia –
rybonukleaza zmieniła strukturę przestrzenną i stała się nieaktywna. Następnie usunięto
z roztworu najpierw mocznik, a potem β-merkaptoetanol. Enzym uległ spontanicznemu
zwinięciu i odzyskał aktywność katalityczną.
Numerami oznaczono kolejne reszty aminokwasowe w łańcuchu polipeptydowym. Kolorami
oznaczono pary reszt aminokwasowych tworzących mostki disiarczkowe
w niezdenaturowanym białku.
95
40
58
HS
HS
SH
1
65
72
denaturacja
26
HS
84
HS
HS
HS
110
65
SH
84
124
26
72
renaturacja
110
95
124
1
40
58
Na podstawie: J.L. Tymoczko i in., Biochemia. Krótki kurs, Warszawa 2013.
ze 124 reszt aminokwasowych i stabilizowanego czterema mostkami disiarczkowymi.
Podczas doświadczenia rybonukleazę poddano najpierw działaniu β-merkaptoetanolu,
a następnie – działaniu mocznika. β-merkaptoetanol redukuje i – w konsekwencji – zrywa
mostki disiarczkowe, a mocznik zaburza oddziaływania niekowalencyjne, m.in. zrywa
występujące w białku wiązania wodorowe.
Na poniższym rysunku przedstawiono efekt denaturacji uzyskany podczas doświadczenia –
rybonukleaza zmieniła strukturę przestrzenną i stała się nieaktywna. Następnie usunięto
z roztworu najpierw mocznik, a potem β-merkaptoetanol. Enzym uległ spontanicznemu
zwinięciu i odzyskał aktywność katalityczną.
Numerami oznaczono kolejne reszty aminokwasowe w łańcuchu polipeptydowym. Kolorami
oznaczono pary reszt aminokwasowych tworzących mostki disiarczkowe
w niezdenaturowanym białku.
95
40
58
HS
HS
SH
1
65
72
denaturacja
26
HS
84
HS
HS
HS
110
65
SH
84
124
26
72
renaturacja
110
95
124
1
40
58
Na podstawie: J.L. Tymoczko i in., Biochemia. Krótki kurs, Warszawa 2013.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
1.1.
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące przedstawionego doświadczenia są
0–1
prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Do opisanej powyżej utraty aktywności enzymatycznej rybonukleazy
1.
P
F
dochodzi na skutek zniszczenia jej struktury pierwszorzędowej.
Denaturacja rybonukleazy powoduje jej dezaktywację, a renaturacja
2.
P
F
przywraca jej aktywność katalityczną.
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące przedstawionego doświadczenia są
0–1
prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Do opisanej powyżej utraty aktywności enzymatycznej rybonukleazy
1.
P
F
dochodzi na skutek zniszczenia jej struktury pierwszorzędowej.
Denaturacja rybonukleazy powoduje jej dezaktywację, a renaturacja
2.
P
F
przywraca jej aktywność katalityczną.
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
1. – F, 2. – P.
1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
1. – F, 2. – P.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z1-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:I.2.2 | PR:OG.IV.1
Działy: Chemizm życia
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Składniki organiczne
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych
Zadanie 1.2 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 1 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Rybonukleaza jest zbudowana z pojedynczego łańcucha polipeptydowego, składającego się
ze 124 reszt aminokwasowych i stabilizowanego czterema mostkami disiarczkowymi.
Podczas doświadczenia rybonukleazę poddano najpierw działaniu β-merkaptoetanolu,
a następnie – działaniu mocznika. β-merkaptoetanol redukuje i – w konsekwencji – zrywa
mostki disiarczkowe, a mocznik zaburza oddziaływania niekowalencyjne, m.in. zrywa
występujące w białku wiązania wodorowe.
Na poniższym rysunku przedstawiono efekt denaturacji uzyskany podczas doświadczenia –
rybonukleaza zmieniła strukturę przestrzenną i stała się nieaktywna. Następnie usunięto
z roztworu najpierw mocznik, a potem β-merkaptoetanol. Enzym uległ spontanicznemu
zwinięciu i odzyskał aktywność katalityczną.
Numerami oznaczono kolejne reszty aminokwasowe w łańcuchu polipeptydowym. Kolorami
oznaczono pary reszt aminokwasowych tworzących mostki disiarczkowe
w niezdenaturowanym białku.
95
40
58
HS
HS
SH
1
65
72
denaturacja
26
HS
84
HS
HS
HS
110
65
SH
84
124
26
72
renaturacja
110
95
124
1
40
58
Na podstawie: J.L. Tymoczko i in., Biochemia. Krótki kurs, Warszawa 2013.
ze 124 reszt aminokwasowych i stabilizowanego czterema mostkami disiarczkowymi.
Podczas doświadczenia rybonukleazę poddano najpierw działaniu β-merkaptoetanolu,
a następnie – działaniu mocznika. β-merkaptoetanol redukuje i – w konsekwencji – zrywa
mostki disiarczkowe, a mocznik zaburza oddziaływania niekowalencyjne, m.in. zrywa
występujące w białku wiązania wodorowe.
Na poniższym rysunku przedstawiono efekt denaturacji uzyskany podczas doświadczenia –
rybonukleaza zmieniła strukturę przestrzenną i stała się nieaktywna. Następnie usunięto
z roztworu najpierw mocznik, a potem β-merkaptoetanol. Enzym uległ spontanicznemu
zwinięciu i odzyskał aktywność katalityczną.
Numerami oznaczono kolejne reszty aminokwasowe w łańcuchu polipeptydowym. Kolorami
oznaczono pary reszt aminokwasowych tworzących mostki disiarczkowe
w niezdenaturowanym białku.
95
40
58
HS
HS
SH
1
65
72
denaturacja
26
HS
84
HS
HS
HS
110
65
SH
84
124
26
72
renaturacja
110
95
124
1
40
58
Na podstawie: J.L. Tymoczko i in., Biochemia. Krótki kurs, Warszawa 2013.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
1.2.
Rozstrzygnij, czy mostki disiarczkowe widoczne na schemacie stabilizują strukturę
0–1
trzeciorzędową, czy – strukturę czwartorzędową rybonukleazy. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: .....................................................................................................................
Uzasadnienie: .........................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Rozstrzygnij, czy mostki disiarczkowe widoczne na schemacie stabilizują strukturę
0–1
trzeciorzędową, czy – strukturę czwartorzędową rybonukleazy. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: .....................................................................................................................
Uzasadnienie: .........................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za rozstrzygnięcie, że mostki disiarczkowe stabilizują III-rzędową strukturę
rybonukleazy, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odwołującym się do powstawania
ich w obrębie jednego łańcucha polipeptydowego tego białka.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
1 Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie
podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz
branżowej szkoły II stopnia (Dz.U. z 2024 r. poz. 1019).
Rozstrzygnięcie: Trzeciorzędową
Przykładowe uzasadnienia
•
Rybonukleaza ma jeden łańcuch.
•
Rybonukleaza jest zbudowana z pojedynczego łańcucha polipeptydowego, więc nie ma
struktury czwartorzędowej.
•
Mostki tworzą się pomiędzy aminokwasami budującymi ten sam łańcuch polipeptydowy.
•
Struktura czwartorzędowa dotyczy oddziaływań między odrębnymi podjednostkami –
a rybonukleaza jest białkiem monomerycznym, w którym te mostki powstają między
dwiema resztami cysteiny tego samego łańcucha polipeptydowego.
1 pkt – za rozstrzygnięcie, że mostki disiarczkowe stabilizują III-rzędową strukturę
rybonukleazy, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odwołującym się do powstawania
ich w obrębie jednego łańcucha polipeptydowego tego białka.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
1 Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie
podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz
branżowej szkoły II stopnia (Dz.U. z 2024 r. poz. 1019).
Rozstrzygnięcie: Trzeciorzędową
Przykładowe uzasadnienia
•
Rybonukleaza ma jeden łańcuch.
•
Rybonukleaza jest zbudowana z pojedynczego łańcucha polipeptydowego, więc nie ma
struktury czwartorzędowej.
•
Mostki tworzą się pomiędzy aminokwasami budującymi ten sam łańcuch polipeptydowy.
•
Struktura czwartorzędowa dotyczy oddziaływań między odrębnymi podjednostkami –
a rybonukleaza jest białkiem monomerycznym, w którym te mostki powstają między
dwiema resztami cysteiny tego samego łańcucha polipeptydowego.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z1-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:I.2.2 | PR:OG.IV.2 | PR:OG.I.1
Działy: Chemizm życia
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Składniki organiczne
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych | Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia
Zadanie 2.1 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 2 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Plastydy to zróżnicowana pod względem budowy i funkcji grupa organellów roślinnych.
Do plastydów zaliczamy m.in.: proplastydy, amyloplasty, etioplasty, chloroplasty oraz
chromoplasty. Podczas rozwoju rośliny jedne formy plastydów mogą się przekształcać
w inne formy plastydów.
Poniżej przedstawiono mikrofotografie niewybarwionych tkanek roślinnych z widocznymi
plastydami.
Uwaga: nie zachowano wspólnej skali mikrofotografii.
A
B
C
Na podstawie: P. Wojtaszek i in. (red.), Biologia komórki roślinnej. Struktura, Warszawa 2006.
Fotografie: K. Peters; R. Vossen, Microscopy of Nature. […] (microscopyofnature.com);
M. Megías i in., Atlas of Plant and Animal Histology (mmegias.webs.uvigo.es).
Do plastydów zaliczamy m.in.: proplastydy, amyloplasty, etioplasty, chloroplasty oraz
chromoplasty. Podczas rozwoju rośliny jedne formy plastydów mogą się przekształcać
w inne formy plastydów.
Poniżej przedstawiono mikrofotografie niewybarwionych tkanek roślinnych z widocznymi
plastydami.
Uwaga: nie zachowano wspólnej skali mikrofotografii.
A
B
C
Na podstawie: P. Wojtaszek i in. (red.), Biologia komórki roślinnej. Struktura, Warszawa 2006.
Fotografie: K. Peters; R. Vossen, Microscopy of Nature. […] (microscopyofnature.com);
M. Megías i in., Atlas of Plant and Animal Histology (mmegias.webs.uvigo.es).
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
2.1.
Uzupełnij poniższe zdanie tak, aby w poprawny sposób opisywało przemiany
plastydów. Wpisz w wyznaczone miejsca odpowiednie nazwy plastydów oraz
oznaczenia literowe mikrofotografii (A–C).
Podczas dojrzewania owoców obecne w fotosyntetyzującej części owocu
................................. , widoczne na mikrofotografii .......... , mogą się przekształcać
w .............................. – plastydy wypełnione karotenoidami, widoczne na
mikrofotografii .......... .
Uzupełnij poniższe zdanie tak, aby w poprawny sposób opisywało przemiany
plastydów. Wpisz w wyznaczone miejsca odpowiednie nazwy plastydów oraz
oznaczenia literowe mikrofotografii (A–C).
Podczas dojrzewania owoców obecne w fotosyntetyzującej części owocu
................................. , widoczne na mikrofotografii .......... , mogą się przekształcać
w .............................. – plastydy wypełnione karotenoidami, widoczne na
mikrofotografii .......... .
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
2 pkt – za poprawne uzupełnienie czterech luk.
1 pkt – za poprawne uzupełnienie trzech luk.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Podczas dojrzewania owoców obecne w fotosyntetyzującej część owocu
chloroplasty, widoczne na mikrofotografii A, mogą się przekształcać
w chromoplasty – plastydy wypełnione karotenoidami, widoczne na
mikrofotografii B.
2 pkt – za poprawne uzupełnienie czterech luk.
1 pkt – za poprawne uzupełnienie trzech luk.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Podczas dojrzewania owoców obecne w fotosyntetyzującej część owocu
chloroplasty, widoczne na mikrofotografii A, mogą się przekształcać
w chromoplasty – plastydy wypełnione karotenoidami, widoczne na
mikrofotografii B.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z2-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:II.1 | PR:IX.2.3 | PR:OG.I.3
Działy: Komórka. Uczeń: | Różnorodność roślin
Organizmy: rośliny
Procesy: fotosynteza | ekspresja genów
Zagadnienia: Rośliny lądowe i wtórnie wodne
Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia
Zadanie 2.2 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 2 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Plastydy to zróżnicowana pod względem budowy i funkcji grupa organellów roślinnych.
Do plastydów zaliczamy m.in.: proplastydy, amyloplasty, etioplasty, chloroplasty oraz
chromoplasty. Podczas rozwoju rośliny jedne formy plastydów mogą się przekształcać
w inne formy plastydów.
Poniżej przedstawiono mikrofotografie niewybarwionych tkanek roślinnych z widocznymi
plastydami.
Uwaga: nie zachowano wspólnej skali mikrofotografii.
A
B
C
Na podstawie: P. Wojtaszek i in. (red.), Biologia komórki roślinnej. Struktura, Warszawa 2006.
Fotografie: K. Peters; R. Vossen, Microscopy of Nature. […] (microscopyofnature.com);
M. Megías i in., Atlas of Plant and Animal Histology (mmegias.webs.uvigo.es).
Do plastydów zaliczamy m.in.: proplastydy, amyloplasty, etioplasty, chloroplasty oraz
chromoplasty. Podczas rozwoju rośliny jedne formy plastydów mogą się przekształcać
w inne formy plastydów.
Poniżej przedstawiono mikrofotografie niewybarwionych tkanek roślinnych z widocznymi
plastydami.
Uwaga: nie zachowano wspólnej skali mikrofotografii.
A
B
C
Na podstawie: P. Wojtaszek i in. (red.), Biologia komórki roślinnej. Struktura, Warszawa 2006.
Fotografie: K. Peters; R. Vossen, Microscopy of Nature. […] (microscopyofnature.com);
M. Megías i in., Atlas of Plant and Animal Histology (mmegias.webs.uvigo.es).
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
2.2.
Podaj jedną cechę budowy występującą u wszystkich pięciu form plastydów
0–1
roślinnych wymienionych w tekście.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Podaj jedną cechę budowy występującą u wszystkich pięciu form plastydów
0–1
roślinnych wymienionych w tekście.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za podanie jednej przykładowej wspólnej cechy budowy dla plastydów wymienionych
w tekście.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
otoczenie dwiema błonami
•
oddzielenie od cytozolu błoną biologiczną
•
obecność rybosomów
•
kolisty DNA / obecność DNA / obecność materiału genetycznego
•
duża zawartość sulfolipidów i galaktolipidów w błonach przy małej zawartości fosfolipidów
•
wypełnienie macierzą / matrix / stromą
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do otoczenia plastydów błoną komórkową lub
podwójną błoną.
1 pkt – za podanie jednej przykładowej wspólnej cechy budowy dla plastydów wymienionych
w tekście.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
otoczenie dwiema błonami
•
oddzielenie od cytozolu błoną biologiczną
•
obecność rybosomów
•
kolisty DNA / obecność DNA / obecność materiału genetycznego
•
duża zawartość sulfolipidów i galaktolipidów w błonach przy małej zawartości fosfolipidów
•
wypełnienie macierzą / matrix / stromą
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do otoczenia plastydów błoną komórkową lub
podwójną błoną.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z2-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:II.8 | PR:OG.I.1 | PR:OG.I.3
Działy: Komórka. Uczeń:
Organizmy: rośliny | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia
Zadanie 3.1 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 3 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Korzenie roślin wykazują najczęściej geotropizm dodatni. Centralna część czapeczki
korzeniowej, w której znajdują się amyloplasty, jest miejscem odbioru kierunku działania siły
ciężkości na korzeń. Przy zmianie położenia korzenia amyloplasty przesuwają się zawsze na
dolną stronę komórki.
Na poniższej mikrofotografii przedstawiono wierzchołkową część młodego korzenia
rzodkiewnika pospolitego (Arabidopsis thaliana) z ziarnami skrobi wybarwionymi na
granatowo.
wybarwione
ziarna skrobi
Na podstawie: J. Stanga i in., Studying Starch Content and Sedimentation of Amyloplast Statoliths in Arabidopsis
Roots w: R.P. Jarvis (red.), Chloroplast Research in Arabidopsis. Methods and Protocols, Nowy Jork 2011.
korzeniowej, w której znajdują się amyloplasty, jest miejscem odbioru kierunku działania siły
ciężkości na korzeń. Przy zmianie położenia korzenia amyloplasty przesuwają się zawsze na
dolną stronę komórki.
Na poniższej mikrofotografii przedstawiono wierzchołkową część młodego korzenia
rzodkiewnika pospolitego (Arabidopsis thaliana) z ziarnami skrobi wybarwionymi na
granatowo.
wybarwione
ziarna skrobi
Na podstawie: J. Stanga i in., Studying Starch Content and Sedimentation of Amyloplast Statoliths in Arabidopsis
Roots w: R.P. Jarvis (red.), Chloroplast Research in Arabidopsis. Methods and Protocols, Nowy Jork 2011.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
3.1.
Podaj nazwę odczynnika, który na granatowo wybarwia ziarna skrobi, np. w czapeczce
0–1
korzeniowej.
................................................................................................................................................
Podaj nazwę odczynnika, który na granatowo wybarwia ziarna skrobi, np. w czapeczce
0–1
korzeniowej.
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne podanie nazwy odczynnika zawierającego wolny jod cząsteczkowy
w połączeniu z anionami jodkowymi.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
płyn Lugola
•
roztwór jodu w jodku potasu / I2 w KI
Uwaga:
Dopuszcza się odpowiedzi „jodyna” oraz „alkoholowy roztwór jodu”.
1 pkt – za poprawne podanie nazwy odczynnika zawierającego wolny jod cząsteczkowy
w połączeniu z anionami jodkowymi.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
płyn Lugola
•
roztwór jodu w jodku potasu / I2 w KI
Uwaga:
Dopuszcza się odpowiedzi „jodyna” oraz „alkoholowy roztwór jodu”.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z3-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:I.2.1 | PR:OG.II.2 | PR:OG.II.6
Działy: Chemizm życia
Organizmy: rośliny | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Składniki organiczne
Umiejętności: Rozwijanie myślenia naukowego; doskonalenie umiejętności planowania i przeprowadzania obserwacji i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu o wyniki badań
Zadanie 3.2 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 3 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Korzenie roślin wykazują najczęściej geotropizm dodatni. Centralna część czapeczki
korzeniowej, w której znajdują się amyloplasty, jest miejscem odbioru kierunku działania siły
ciężkości na korzeń. Przy zmianie położenia korzenia amyloplasty przesuwają się zawsze na
dolną stronę komórki.
Na poniższej mikrofotografii przedstawiono wierzchołkową część młodego korzenia
rzodkiewnika pospolitego (Arabidopsis thaliana) z ziarnami skrobi wybarwionymi na
granatowo.
wybarwione
ziarna skrobi
Na podstawie: J. Stanga i in., Studying Starch Content and Sedimentation of Amyloplast Statoliths in Arabidopsis
Roots w: R.P. Jarvis (red.), Chloroplast Research in Arabidopsis. Methods and Protocols, Nowy Jork 2011.
korzeniowej, w której znajdują się amyloplasty, jest miejscem odbioru kierunku działania siły
ciężkości na korzeń. Przy zmianie położenia korzenia amyloplasty przesuwają się zawsze na
dolną stronę komórki.
Na poniższej mikrofotografii przedstawiono wierzchołkową część młodego korzenia
rzodkiewnika pospolitego (Arabidopsis thaliana) z ziarnami skrobi wybarwionymi na
granatowo.
wybarwione
ziarna skrobi
Na podstawie: J. Stanga i in., Studying Starch Content and Sedimentation of Amyloplast Statoliths in Arabidopsis
Roots w: R.P. Jarvis (red.), Chloroplast Research in Arabidopsis. Methods and Protocols, Nowy Jork 2011.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
3.2.
Podaj nazwę strefy korzenia, w której zachodzi reakcja wzrostowa prowadząca do
0–1
wygięcia się wierzchołka korzenia w dół.
................................................................................................................................................
Podaj nazwę strefy korzenia, w której zachodzi reakcja wzrostowa prowadząca do
0–1
wygięcia się wierzchołka korzenia w dół.
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za podanie poprawnej nazwy strefy korzenia.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
strefa elongacyjna
•
strefa wzrostu na długość
•
wydłużeniowa
•
wydłużania
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do strefy merystematycznej (strefy podziałów
komórkowych, stożka wzrostu).
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do strefy wzrostu (przyrostu) bez określenia,
że chodzi o wzrost wydłużeniowy, np. „strefa wzrostu”, „strefa przyrostu”.
1 pkt – za podanie poprawnej nazwy strefy korzenia.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
strefa elongacyjna
•
strefa wzrostu na długość
•
wydłużeniowa
•
wydłużania
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do strefy merystematycznej (strefy podziałów
komórkowych, stożka wzrostu).
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do strefy wzrostu (przyrostu) bez określenia,
że chodzi o wzrost wydłużeniowy, np. „strefa wzrostu”, „strefa przyrostu”.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z3-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:IX.2.5 | PR:IX.7.1 | PR:OG.I.1
Działy: Różnorodność roślin
Organizmy: rośliny | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Rośliny lądowe i wtórnie wodne | Reakcja na bodźce
Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia
Zadanie 4.1 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 4 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Kiwi to nazwa handlowa owoców aktinidii smakowitej (Actinidia deliciosa). Aktinidia jest
rośliną dwupienną, a jej owoce rozwijają się z pojedynczych słupków.
Poniżej przedstawiono fotografię przekroju poprzecznego przez owoc kiwi.
nasiona
W owocach kiwi znajduje się enzym – aktynidaza, który jest proteinazą. Aby sprawdzić
właściwości aktynidazy, uczniowie przeprowadzili doświadczenie. W tym celu przygotowali
cztery takie same pojemniki ze stężałą galaretką żelatynową, zawierającą białko zwierzęce –
kolagen. Włókna kolagenowe splatają się ze sobą i tworzą sieć ograniczającą ruch wody,
dzięki czemu galaretka ma postać żelu.
W zestawach 1. i 2. uczniowie umieścili na powierzchni galaretek takie same fragmenty
świeżo przekrojonego owocu kiwi, a w zestawach 3. i 4. pozostawili samą galaretkę.
Następnie uczniowie umieścili zestawy 1. i 3. w temperaturze 20 °C, a zestawy 2. i 4. –
w temperaturze 5 °C. Po kilku godzinach zaobserwowali częściowe rozpuszczenie się
galaretki w pojemniku trzymanym w temperaturze pokojowej i zawierającym owoc kiwi
(zestaw 1.).
Poniżej przedstawiono schemat doświadczenia i uzyskane wyniki.
Numer
Umieszczenie
Stan galaretki po kilku
Temperatura
zestawu
fragmentu kiwi
godzinach
1.
tak
20 °C
częściowe upłynnienie
2.
tak
5 °C
brak upłynnienia
3.
nie
20 °C
brak upłynnienia
4.
nie
5 °C
brak upłynnienia
Na poniższym rysunku przedstawiono wyniki uzyskane w zestawach 1. i 2.
zestaw 2.
zestaw 1.
Na podstawie: P. Jedynak, To kiwi cię zadziwi, „Wiedza i Życie” 9, 2022.
rośliną dwupienną, a jej owoce rozwijają się z pojedynczych słupków.
Poniżej przedstawiono fotografię przekroju poprzecznego przez owoc kiwi.
nasiona
W owocach kiwi znajduje się enzym – aktynidaza, który jest proteinazą. Aby sprawdzić
właściwości aktynidazy, uczniowie przeprowadzili doświadczenie. W tym celu przygotowali
cztery takie same pojemniki ze stężałą galaretką żelatynową, zawierającą białko zwierzęce –
kolagen. Włókna kolagenowe splatają się ze sobą i tworzą sieć ograniczającą ruch wody,
dzięki czemu galaretka ma postać żelu.
W zestawach 1. i 2. uczniowie umieścili na powierzchni galaretek takie same fragmenty
świeżo przekrojonego owocu kiwi, a w zestawach 3. i 4. pozostawili samą galaretkę.
Następnie uczniowie umieścili zestawy 1. i 3. w temperaturze 20 °C, a zestawy 2. i 4. –
w temperaturze 5 °C. Po kilku godzinach zaobserwowali częściowe rozpuszczenie się
galaretki w pojemniku trzymanym w temperaturze pokojowej i zawierającym owoc kiwi
(zestaw 1.).
Poniżej przedstawiono schemat doświadczenia i uzyskane wyniki.
Numer
Umieszczenie
Stan galaretki po kilku
Temperatura
zestawu
fragmentu kiwi
godzinach
1.
tak
20 °C
częściowe upłynnienie
2.
tak
5 °C
brak upłynnienia
3.
nie
20 °C
brak upłynnienia
4.
nie
5 °C
brak upłynnienia
Na poniższym rysunku przedstawiono wyniki uzyskane w zestawach 1. i 2.
zestaw 2.
zestaw 1.
Na podstawie: P. Jedynak, To kiwi cię zadziwi, „Wiedza i Życie” 9, 2022.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
4.1.
Sformułuj problem badawczy przedstawionego doświadczenia.
0–1
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Sformułuj problem badawczy przedstawionego doświadczenia.
0–1
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne sformułowanie problemu badawczego, uwzględniającego wpływ
temperatury na właściwości aktynidazy.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Wpływ temperatury na właściwości aktynidazy.
•
Wpływ temperatury na aktywność katalityczną proteinazy z owocu kiwi.
•
Czy temperatura wpływa na szybkość reakcji katalizowanej przez proteazę obecną
w owocach kiwi?
Uwaga:
Dopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do wpływu aktynidazy na włókna kolagenowe
w zależności od temperatury, np.: „Jak działa aktynidaza na żel kolagenowy w różnych
temperaturach”.
Dopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do wpływu dwóch czynników: obecności
aktynidazy i temperatury, na włókna kolagenowe, np. „Jak temperatura i obecność
aktynidazy wpływają na włókna kolagenowe obecne w galaretce”.
1 pkt – za poprawne sformułowanie problemu badawczego, uwzględniającego wpływ
temperatury na właściwości aktynidazy.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Wpływ temperatury na właściwości aktynidazy.
•
Wpływ temperatury na aktywność katalityczną proteinazy z owocu kiwi.
•
Czy temperatura wpływa na szybkość reakcji katalizowanej przez proteazę obecną
w owocach kiwi?
Uwaga:
Dopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do wpływu aktynidazy na włókna kolagenowe
w zależności od temperatury, np.: „Jak działa aktynidaza na żel kolagenowy w różnych
temperaturach”.
Dopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do wpływu dwóch czynników: obecności
aktynidazy i temperatury, na włókna kolagenowe, np. „Jak temperatura i obecność
aktynidazy wpływają na włókna kolagenowe obecne w galaretce”.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z4-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:III.3.5 | PR:OG.II.1
Działy: Energia i metabolizm
Organizmy: rośliny | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Enzymy
Umiejętności: Rozwijanie myślenia naukowego; doskonalenie umiejętności planowania i przeprowadzania obserwacji i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu o wyniki badań