Baza zadań z biologii
Matura · Formuły 2015 i 2023 · zadania według wymagań podstawy programowej
Moje postępy
Zapis lokalny. Eksportuj kopię, aby przenieść odpowiedzi na inne urządzenie.
Zadania 181–200 z 204
Zadanie 10.2 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 10 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Na poniższym schemacie przedstawiono synapsę między neuronem ruchowym a włóknem
mięśnia szkieletowego człowieka. W szczelinie synaptycznej znajduje się enzym –
acetylocholinesteraza, który rozkłada acetylocholinę do octanu i choliny.
neuron
acetylocholina
A
A
Ch
Ch
cholina
Ch
A
receptor dla
octan
Ch
acetylocholiny
A
acetylocholinesteraza
włókno mięśniowe
Wytwarzane przez sinice toksyny: anatoksyna-a i guanitoksyna, zaburzają działanie synapsy
nerwowo-mięśniowej. Anatoksyna-a naśladuje działanie acetylocholiny – łączy się
z receptorami w błonie postsynaptycznej i je aktywuje, jednak w przeciwieństwie do
acetylocholiny nie jest degradowana przez acetylocholinesterazę, chociaż wiąże się
odwracalnie z jej miejscem aktywnym. Guanitoksyna trwale wiąże się z miejscem aktywnym
acetylocholinesterazy i blokuje działanie cząsteczki enzymu.
Aksony neuronów ruchowych docierających do mięśni szkieletowych człowieka są okryte
osłonką mielinową.
Na podstawie: D.U. Silverthorn, Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście, Warszawa 2018;
A. Sierosławska, Anatoksyna-a – chemizm, występowanie, efekty działania, „Kosmos” 61(3), 2012.
Schemat: Lecturio GmbH (www.lecturio.com).
mięśnia szkieletowego człowieka. W szczelinie synaptycznej znajduje się enzym –
acetylocholinesteraza, który rozkłada acetylocholinę do octanu i choliny.
neuron
acetylocholina
A
A
Ch
Ch
cholina
Ch
A
receptor dla
octan
Ch
acetylocholiny
A
acetylocholinesteraza
włókno mięśniowe
Wytwarzane przez sinice toksyny: anatoksyna-a i guanitoksyna, zaburzają działanie synapsy
nerwowo-mięśniowej. Anatoksyna-a naśladuje działanie acetylocholiny – łączy się
z receptorami w błonie postsynaptycznej i je aktywuje, jednak w przeciwieństwie do
acetylocholiny nie jest degradowana przez acetylocholinesterazę, chociaż wiąże się
odwracalnie z jej miejscem aktywnym. Guanitoksyna trwale wiąże się z miejscem aktywnym
acetylocholinesterazy i blokuje działanie cząsteczki enzymu.
Aksony neuronów ruchowych docierających do mięśni szkieletowych człowieka są okryte
osłonką mielinową.
Na podstawie: D.U. Silverthorn, Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście, Warszawa 2018;
A. Sierosławska, Anatoksyna-a – chemizm, występowanie, efekty działania, „Kosmos” 61(3), 2012.
Schemat: Lecturio GmbH (www.lecturio.com).
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
10.2.
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1. albo 2.
0–1
Osłonka mielinowa wokół aksonu neuronu ruchowego
pełni funkcję izolatora elektrycznego,
co zapewnia skokowe przewodzenie
przewodzenie
1.
A.
przyśpiesza
potencjału czynnościowego między
potencjału
przewężeniami Ranviera.
czynnościowego
wzdłuż aksonu,
sprawia, że potencjał czynnościowy jest
ponieważ
przewodzony w sposób ciągły – w jego
B.
2.
spowalnia
mielina
przewodzenie jest zaangażowana błona
komórkowa aksonu na całej swojej długości.
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1. albo 2.
0–1
Osłonka mielinowa wokół aksonu neuronu ruchowego
pełni funkcję izolatora elektrycznego,
co zapewnia skokowe przewodzenie
przewodzenie
1.
A.
przyśpiesza
potencjału czynnościowego między
potencjału
przewężeniami Ranviera.
czynnościowego
wzdłuż aksonu,
sprawia, że potencjał czynnościowy jest
ponieważ
przewodzony w sposób ciągły – w jego
B.
2.
spowalnia
mielina
przewodzenie jest zaangażowana błona
komórkowa aksonu na całej swojej długości.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne dokończenie zdania.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
A1
1 pkt – za poprawne dokończenie zdania.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
A1
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z10-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XI.2.6.a | PR:OG.I.4
Działy: Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: człowiek | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Regulacja nerwowa
Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia
Zadanie 11 · maj 2025
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Podwyższony poziom glukozy w osoczu w przebiegu cukrzycy wpływa na funkcjonowanie
układów hormonalnego i wydalniczego.
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały wpływ
11.
podwyższonego stężenia glukozy we krwi na funkcjonowanie układów hormonalnego
0–1–2
i wydalniczego. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.
Znaczne podwyższenie poziomu glukozy w osoczu wynikające z (nadmiaru / niedoboru)
insuliny przekracza możliwości resorpcji zwrotnej w kanalikach nerkowych, w wyniku czego
nadmiar glukozy jest wydalany z moczem. Zwiększenie osmolarności osocza krwi jest
przyczyną (zmniejszenia / zwiększenia) ilości wazopresyny uwalnianej do krwi oraz
(nasilenia / osłabienia) uczucia pragnienia.
układów hormonalnego i wydalniczego.
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały wpływ
11.
podwyższonego stężenia glukozy we krwi na funkcjonowanie układów hormonalnego
0–1–2
i wydalniczego. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.
Znaczne podwyższenie poziomu glukozy w osoczu wynikające z (nadmiaru / niedoboru)
insuliny przekracza możliwości resorpcji zwrotnej w kanalikach nerkowych, w wyniku czego
nadmiar glukozy jest wydalany z moczem. Zwiększenie osmolarności osocza krwi jest
przyczyną (zmniejszenia / zwiększenia) ilości wazopresyny uwalnianej do krwi oraz
(nasilenia / osłabienia) uczucia pragnienia.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
2 pkt – za podkreślenie trzech poprawnych określeń.
1 pkt – za podkreślenie dwóch poprawnych określeń.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Znaczne podwyższenie poziomu glukozy w osoczu wynikające z (nadmiaru / niedoboru)
insuliny przekracza możliwości resorpcji zwrotnej w kanalikach nerkowych, w wyniku czego
nadmiar glukozy jest wydalany z moczem. Zwiększenie osmolarności osocza krwi jest
przyczyną (zmniejszenia / zwiększenia) ilości wazopresyny uwalnianej do krwi oraz
(nasilenia / osłabienia) uczucia pragnienia.
2 pkt – za podkreślenie trzech poprawnych określeń.
1 pkt – za podkreślenie dwóch poprawnych określeń.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Znaczne podwyższenie poziomu glukozy w osoczu wynikające z (nadmiaru / niedoboru)
insuliny przekracza możliwości resorpcji zwrotnej w kanalikach nerkowych, w wyniku czego
nadmiar glukozy jest wydalany z moczem. Zwiększenie osmolarności osocza krwi jest
przyczyną (zmniejszenia / zwiększenia) ilości wazopresyny uwalnianej do krwi oraz
(nasilenia / osłabienia) uczucia pragnienia.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z11
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XI.1.6 | PR:XI.2.4.f | PR:OG.V.2 | PR:OG.I.4
Działy: Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: człowiek | zwierzęta
Procesy: homeostaza
Zagadnienia: Podstawowe zasady budowy i funkcjonowania organizmu zwierzęcego | Wydalanie i osmoregulacja
Umiejętności: Pogłębianie znajomości uwarunkowań zdrowia człowieka | Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia
Zadanie 12.1 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 12 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Na poniższym schemacie przedstawiono regulację transportu glukozy przez insulinę
w komórce mięśnia szkieletowego i w komórce wątroby, ograniczającą wahania poziomu
glukozy we krwi.
GŁÓD
SYTOŚĆ
II
I
płyn zewnątrzkomórkowy
komórka mięśnia szkieletowego
glukoza
glukoza (niski poziom)
(wysoki poziom)
insulina
receptor dla insuliny
w spoczynku
transport do błony
pęcherzyk
kaskada
wydzielniczy
sygnałowa
GLUT4
GLUT4
III
IV
glukoza
płyn zewnątrzkomórkowy
(wysoki poziom)
glukoza
insulina
(niski poziom)
GLUT2
komórka wątroby
GLUT2
glukoza
(niski poziom)
glukoza
(wysoki poziom)
kaskada
sygnałowa
glukozo-6-fosforan
rozkład glikogenu
glukoneogeneza
W komórkach mięśni szkieletowych w spoczynku transportery glukozy GLUT4 są w okresie
głodu (I) wycofywane z błony komórkowej, a następnie magazynowane w pęcherzykach
w cytoplazmie. Z kolei w okresie sytości (II) transportery GLUT4 są pod wpływem insuliny
kierowane do błony komórkowej.
W komórkach wątroby transport glukozy zachodzi z udziałem transporterów GLUT2, których
aktywność zmienia się w zależności od okresu głodu (III) lub sytości (IV). Insulina bierze
udział w regulacji transportu glukozy przez transportery GLUT2.
Na podstawie: D.U. Silverthorn, Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście, Warszawa 2018.
w komórce mięśnia szkieletowego i w komórce wątroby, ograniczającą wahania poziomu
glukozy we krwi.
GŁÓD
SYTOŚĆ
II
I
płyn zewnątrzkomórkowy
komórka mięśnia szkieletowego
glukoza
glukoza (niski poziom)
(wysoki poziom)
insulina
receptor dla insuliny
w spoczynku
transport do błony
pęcherzyk
kaskada
wydzielniczy
sygnałowa
GLUT4
GLUT4
III
IV
glukoza
płyn zewnątrzkomórkowy
(wysoki poziom)
glukoza
insulina
(niski poziom)
GLUT2
komórka wątroby
GLUT2
glukoza
(niski poziom)
glukoza
(wysoki poziom)
kaskada
sygnałowa
glukozo-6-fosforan
rozkład glikogenu
glukoneogeneza
W komórkach mięśni szkieletowych w spoczynku transportery glukozy GLUT4 są w okresie
głodu (I) wycofywane z błony komórkowej, a następnie magazynowane w pęcherzykach
w cytoplazmie. Z kolei w okresie sytości (II) transportery GLUT4 są pod wpływem insuliny
kierowane do błony komórkowej.
W komórkach wątroby transport glukozy zachodzi z udziałem transporterów GLUT2, których
aktywność zmienia się w zależności od okresu głodu (III) lub sytości (IV). Insulina bierze
udział w regulacji transportu glukozy przez transportery GLUT2.
Na podstawie: D.U. Silverthorn, Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście, Warszawa 2018.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
12.1.
Do każdego z poniższych przykładów transportu przyporządkuj właściwą nazwę
0–1
wybraną spośród A–C. Wpisz litery w wyznaczone miejsca.
A. endocytoza
B. egzocytoza
C. dyfuzja wspomagana
1. Transport białka GLUT4 do błony komórkowej w komórce mięśnia szkieletowego w czasie
spoczynku w okresie sytości: ............... .
2. Transport glukozy z wnętrza komórki wątroby do płynu zewnątrzkomórkowego w okresie
głodu: ............. .
Do każdego z poniższych przykładów transportu przyporządkuj właściwą nazwę
0–1
wybraną spośród A–C. Wpisz litery w wyznaczone miejsca.
A. endocytoza
B. egzocytoza
C. dyfuzja wspomagana
1. Transport białka GLUT4 do błony komórkowej w komórce mięśnia szkieletowego w czasie
spoczynku w okresie sytości: ............... .
2. Transport glukozy z wnętrza komórki wątroby do płynu zewnątrzkomórkowego w okresie
głodu: ............. .
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne przyporządkowania dwóch nazw.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Transport białka GLUT4 do błony komórkowej we włóknach mięśni szkieletowych w czasie
spoczynku w okresie sytości: B / egzocytoza.
Transport glukozy z wnętrza komórki wątroby do płynu zewnątrzkomórkowego w okresie
głodu: C / dyfuzja wspomagana.
1 pkt – za poprawne przyporządkowania dwóch nazw.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Transport białka GLUT4 do błony komórkowej we włóknach mięśni szkieletowych w czasie
spoczynku w okresie sytości: B / egzocytoza.
Transport glukozy z wnętrza komórki wątroby do płynu zewnątrzkomórkowego w okresie
głodu: C / dyfuzja wspomagana.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z12-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:II.3 | PR:OG.III.2 | PR:OG.III.5
Działy: Komórka. Uczeń:
Organizmy: człowiek
Procesy: ekspresja genów | transport przez błony
Umiejętności: Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych
Zadanie 12.2 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 12 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Na poniższym schemacie przedstawiono regulację transportu glukozy przez insulinę
w komórce mięśnia szkieletowego i w komórce wątroby, ograniczającą wahania poziomu
glukozy we krwi.
GŁÓD
SYTOŚĆ
II
I
płyn zewnątrzkomórkowy
komórka mięśnia szkieletowego
glukoza
glukoza (niski poziom)
(wysoki poziom)
insulina
receptor dla insuliny
w spoczynku
transport do błony
pęcherzyk
kaskada
wydzielniczy
sygnałowa
GLUT4
GLUT4
III
IV
glukoza
płyn zewnątrzkomórkowy
(wysoki poziom)
glukoza
insulina
(niski poziom)
GLUT2
komórka wątroby
GLUT2
glukoza
(niski poziom)
glukoza
(wysoki poziom)
kaskada
sygnałowa
glukozo-6-fosforan
rozkład glikogenu
glukoneogeneza
W komórkach mięśni szkieletowych w spoczynku transportery glukozy GLUT4 są w okresie
głodu (I) wycofywane z błony komórkowej, a następnie magazynowane w pęcherzykach
w cytoplazmie. Z kolei w okresie sytości (II) transportery GLUT4 są pod wpływem insuliny
kierowane do błony komórkowej.
W komórkach wątroby transport glukozy zachodzi z udziałem transporterów GLUT2, których
aktywność zmienia się w zależności od okresu głodu (III) lub sytości (IV). Insulina bierze
udział w regulacji transportu glukozy przez transportery GLUT2.
Na podstawie: D.U. Silverthorn, Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście, Warszawa 2018.
w komórce mięśnia szkieletowego i w komórce wątroby, ograniczającą wahania poziomu
glukozy we krwi.
GŁÓD
SYTOŚĆ
II
I
płyn zewnątrzkomórkowy
komórka mięśnia szkieletowego
glukoza
glukoza (niski poziom)
(wysoki poziom)
insulina
receptor dla insuliny
w spoczynku
transport do błony
pęcherzyk
kaskada
wydzielniczy
sygnałowa
GLUT4
GLUT4
III
IV
glukoza
płyn zewnątrzkomórkowy
(wysoki poziom)
glukoza
insulina
(niski poziom)
GLUT2
komórka wątroby
GLUT2
glukoza
(niski poziom)
glukoza
(wysoki poziom)
kaskada
sygnałowa
glukozo-6-fosforan
rozkład glikogenu
glukoneogeneza
W komórkach mięśni szkieletowych w spoczynku transportery glukozy GLUT4 są w okresie
głodu (I) wycofywane z błony komórkowej, a następnie magazynowane w pęcherzykach
w cytoplazmie. Z kolei w okresie sytości (II) transportery GLUT4 są pod wpływem insuliny
kierowane do błony komórkowej.
W komórkach wątroby transport glukozy zachodzi z udziałem transporterów GLUT2, których
aktywność zmienia się w zależności od okresu głodu (III) lub sytości (IV). Insulina bierze
udział w regulacji transportu glukozy przez transportery GLUT2.
Na podstawie: D.U. Silverthorn, Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście, Warszawa 2018.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
12.2.
Na podstawie przedstawionych informacji wyjaśnij, w jaki sposób insulina zapewnia
0–1
ciągłą dyfuzję glukozy do komórek wątroby w sytuacji wysokiego poziomu glukozy we
krwi w okresie sytości.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Na podstawie przedstawionych informacji wyjaśnij, w jaki sposób insulina zapewnia
0–1
ciągłą dyfuzję glukozy do komórek wątroby w sytuacji wysokiego poziomu glukozy we
krwi w okresie sytości.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające fosforylację cząsteczek glukozy wewnątrz
komórek wątroby lub syntezę glikogenu ORAZ utrzymanie dzięki temu różnicy stężeń
glukozy między krwią a komórką wątroby.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
W okresie sytości insulina powoduje, że cząsteczki glukozy w komórkach wątroby
ulegają fosforylacji, co skutkuje obniżeniem stężenia glukozy w komórkach wątroby
względem krwi, dzięki czemu glukoza cały czas dyfunduje do wnętrza komórki.
•
W okresie sytości insulina pośrednio aktywuje konwersję glukozy do glukozofosforanu,
co pozwala utrzymać wewnątrz komórki niższy poziom glukozy niż we krwi, a to
umożliwia dyfuzję glukozy do hepatocytu.
•
Insulina uruchamia kaskadę sygnałową, prowadzącą do syntezy glikogenu z glukozy
w komórce wątroby, dzięki czemu wewnątrz komórki wątroby jest stale niskie stężenie
glukozy.
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające fosforylację cząsteczek glukozy wewnątrz
komórek wątroby lub syntezę glikogenu ORAZ utrzymanie dzięki temu różnicy stężeń
glukozy między krwią a komórką wątroby.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
W okresie sytości insulina powoduje, że cząsteczki glukozy w komórkach wątroby
ulegają fosforylacji, co skutkuje obniżeniem stężenia glukozy w komórkach wątroby
względem krwi, dzięki czemu glukoza cały czas dyfunduje do wnętrza komórki.
•
W okresie sytości insulina pośrednio aktywuje konwersję glukozy do glukozofosforanu,
co pozwala utrzymać wewnątrz komórki niższy poziom glukozy niż we krwi, a to
umożliwia dyfuzję glukozy do hepatocytu.
•
Insulina uruchamia kaskadę sygnałową, prowadzącą do syntezy glikogenu z glukozy
w komórce wątroby, dzięki czemu wewnątrz komórki wątroby jest stale niskie stężenie
glukozy.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z12-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XI.1.6 | PR:II.3 | PR:OG.IV.1
Działy: Funkcjonowanie zwierząt | Komórka. Uczeń:
Organizmy: człowiek | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | transport przez błony | homeostaza
Zagadnienia: Podstawowe zasady budowy i funkcjonowania organizmu zwierzęcego
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych
Zadanie 12.3 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 12 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Na poniższym schemacie przedstawiono regulację transportu glukozy przez insulinę
w komórce mięśnia szkieletowego i w komórce wątroby, ograniczającą wahania poziomu
glukozy we krwi.
GŁÓD
SYTOŚĆ
II
I
płyn zewnątrzkomórkowy
komórka mięśnia szkieletowego
glukoza
glukoza (niski poziom)
(wysoki poziom)
insulina
receptor dla insuliny
w spoczynku
transport do błony
pęcherzyk
kaskada
wydzielniczy
sygnałowa
GLUT4
GLUT4
III
IV
glukoza
płyn zewnątrzkomórkowy
(wysoki poziom)
glukoza
insulina
(niski poziom)
GLUT2
komórka wątroby
GLUT2
glukoza
(niski poziom)
glukoza
(wysoki poziom)
kaskada
sygnałowa
glukozo-6-fosforan
rozkład glikogenu
glukoneogeneza
W komórkach mięśni szkieletowych w spoczynku transportery glukozy GLUT4 są w okresie
głodu (I) wycofywane z błony komórkowej, a następnie magazynowane w pęcherzykach
w cytoplazmie. Z kolei w okresie sytości (II) transportery GLUT4 są pod wpływem insuliny
kierowane do błony komórkowej.
W komórkach wątroby transport glukozy zachodzi z udziałem transporterów GLUT2, których
aktywność zmienia się w zależności od okresu głodu (III) lub sytości (IV). Insulina bierze
udział w regulacji transportu glukozy przez transportery GLUT2.
Na podstawie: D.U. Silverthorn, Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście, Warszawa 2018.
w komórce mięśnia szkieletowego i w komórce wątroby, ograniczającą wahania poziomu
glukozy we krwi.
GŁÓD
SYTOŚĆ
II
I
płyn zewnątrzkomórkowy
komórka mięśnia szkieletowego
glukoza
glukoza (niski poziom)
(wysoki poziom)
insulina
receptor dla insuliny
w spoczynku
transport do błony
pęcherzyk
kaskada
wydzielniczy
sygnałowa
GLUT4
GLUT4
III
IV
glukoza
płyn zewnątrzkomórkowy
(wysoki poziom)
glukoza
insulina
(niski poziom)
GLUT2
komórka wątroby
GLUT2
glukoza
(niski poziom)
glukoza
(wysoki poziom)
kaskada
sygnałowa
glukozo-6-fosforan
rozkład glikogenu
glukoneogeneza
W komórkach mięśni szkieletowych w spoczynku transportery glukozy GLUT4 są w okresie
głodu (I) wycofywane z błony komórkowej, a następnie magazynowane w pęcherzykach
w cytoplazmie. Z kolei w okresie sytości (II) transportery GLUT4 są pod wpływem insuliny
kierowane do błony komórkowej.
W komórkach wątroby transport glukozy zachodzi z udziałem transporterów GLUT2, których
aktywność zmienia się w zależności od okresu głodu (III) lub sytości (IV). Insulina bierze
udział w regulacji transportu glukozy przez transportery GLUT2.
Na podstawie: D.U. Silverthorn, Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście, Warszawa 2018.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
12.3.
Przedstaw znaczenie obecności transporterów glukozy GLUT2 w błonie komórkowej
0–1
komórek wątroby dla ograniczenia spadku poziomu glukozy we krwi w okresie głodu.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Przedstaw znaczenie obecności transporterów glukozy GLUT2 w błonie komórkowej
0–1
komórek wątroby dla ograniczenia spadku poziomu glukozy we krwi w okresie głodu.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne przedstawienie znaczenia transporterów glukozy GLUT2 w błonie
komórkowej komórek wątroby, uwzględniające umożliwienie dyfuzji glukozy przez
błonę komórkową.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Dzięki obecności transporterów GLUT2 w błonie komórkowej hepatocytów możliwe
w okresie głodu staje się transportowanie glukozy do krwi.
•
Glukoza jest polarna i nie przechodzi przez błonę komórkową, co umożliwia białko
GLUT2.
•
Glukoza jest transportowana na zewnątrz komórek wątroby przez GLUT2.
•
Transportery GLUT2 zapewniają transport glukozy do płynu zewnątrzkomórkowego.
•
Umożliwiają sprawną dyfuzję glukozy przez błonę komórkową hepatocytu.
1 pkt – za poprawne przedstawienie znaczenia transporterów glukozy GLUT2 w błonie
komórkowej komórek wątroby, uwzględniające umożliwienie dyfuzji glukozy przez
błonę komórkową.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Dzięki obecności transporterów GLUT2 w błonie komórkowej hepatocytów możliwe
w okresie głodu staje się transportowanie glukozy do krwi.
•
Glukoza jest polarna i nie przechodzi przez błonę komórkową, co umożliwia białko
GLUT2.
•
Glukoza jest transportowana na zewnątrz komórek wątroby przez GLUT2.
•
Transportery GLUT2 zapewniają transport glukozy do płynu zewnątrzkomórkowego.
•
Umożliwiają sprawną dyfuzję glukozy przez błonę komórkową hepatocytu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z12-3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XI.1.6 | PR:XI.2.1.i | PR:OG.IV.1
Działy: Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: człowiek | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | transport przez błony | homeostaza
Zagadnienia: Podstawowe zasady budowy i funkcjonowania organizmu zwierzęcego | Odżywianie się
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych
Zadanie 12.4 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 12 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Na poniższym schemacie przedstawiono regulację transportu glukozy przez insulinę
w komórce mięśnia szkieletowego i w komórce wątroby, ograniczającą wahania poziomu
glukozy we krwi.
GŁÓD
SYTOŚĆ
II
I
płyn zewnątrzkomórkowy
komórka mięśnia szkieletowego
glukoza
glukoza (niski poziom)
(wysoki poziom)
insulina
receptor dla insuliny
w spoczynku
transport do błony
pęcherzyk
kaskada
wydzielniczy
sygnałowa
GLUT4
GLUT4
III
IV
glukoza
płyn zewnątrzkomórkowy
(wysoki poziom)
glukoza
insulina
(niski poziom)
GLUT2
komórka wątroby
GLUT2
glukoza
(niski poziom)
glukoza
(wysoki poziom)
kaskada
sygnałowa
glukozo-6-fosforan
rozkład glikogenu
glukoneogeneza
W komórkach mięśni szkieletowych w spoczynku transportery glukozy GLUT4 są w okresie
głodu (I) wycofywane z błony komórkowej, a następnie magazynowane w pęcherzykach
w cytoplazmie. Z kolei w okresie sytości (II) transportery GLUT4 są pod wpływem insuliny
kierowane do błony komórkowej.
W komórkach wątroby transport glukozy zachodzi z udziałem transporterów GLUT2, których
aktywność zmienia się w zależności od okresu głodu (III) lub sytości (IV). Insulina bierze
udział w regulacji transportu glukozy przez transportery GLUT2.
Na podstawie: D.U. Silverthorn, Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście, Warszawa 2018.
w komórce mięśnia szkieletowego i w komórce wątroby, ograniczającą wahania poziomu
glukozy we krwi.
GŁÓD
SYTOŚĆ
II
I
płyn zewnątrzkomórkowy
komórka mięśnia szkieletowego
glukoza
glukoza (niski poziom)
(wysoki poziom)
insulina
receptor dla insuliny
w spoczynku
transport do błony
pęcherzyk
kaskada
wydzielniczy
sygnałowa
GLUT4
GLUT4
III
IV
glukoza
płyn zewnątrzkomórkowy
(wysoki poziom)
glukoza
insulina
(niski poziom)
GLUT2
komórka wątroby
GLUT2
glukoza
(niski poziom)
glukoza
(wysoki poziom)
kaskada
sygnałowa
glukozo-6-fosforan
rozkład glikogenu
glukoneogeneza
W komórkach mięśni szkieletowych w spoczynku transportery glukozy GLUT4 są w okresie
głodu (I) wycofywane z błony komórkowej, a następnie magazynowane w pęcherzykach
w cytoplazmie. Z kolei w okresie sytości (II) transportery GLUT4 są pod wpływem insuliny
kierowane do błony komórkowej.
W komórkach wątroby transport glukozy zachodzi z udziałem transporterów GLUT2, których
aktywność zmienia się w zależności od okresu głodu (III) lub sytości (IV). Insulina bierze
udział w regulacji transportu glukozy przez transportery GLUT2.
Na podstawie: D.U. Silverthorn, Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście, Warszawa 2018.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
12.4.
Podaj nazwę przykładowego ludzkiego hormonu, którego działanie prowadzi do
0–1
wzrostu poziomu glukozy we krwi.
................................................................................................................................................
Podaj nazwę przykładowego ludzkiego hormonu, którego działanie prowadzi do
0–1
wzrostu poziomu glukozy we krwi.
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za podanie jednej poprawnej nazwy hormonu.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
glukagon
•
adrenalina / epinefryna / nadnerczyna
•
noradrenalina / norepinefryna
•
dopamina
•
grelina
•
wazopresyna
•
hormon wzrostu / GH / somatotropina / STH
•
kortykotropina / adrenokortykotropina / hormon adrenokortykotropowy / ACTH
•
kortyzol
•
aldosteron
•
tyreotropina / TSH
•
tyroksyna / tetrajodotyronina / T4
•
trijodotyronina / trójjodotyronina / T3
•
kalcytonina
•
parathormon
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do grup hormonów zamiast do konkretnych
hormonów, np. „endorfiny”.
Nie uznaje się odpowiedzi opisowych, niepodających właściwej nazwy hormonu, np.
„hormon stresu”.
1 pkt – za podanie jednej poprawnej nazwy hormonu.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
glukagon
•
adrenalina / epinefryna / nadnerczyna
•
noradrenalina / norepinefryna
•
dopamina
•
grelina
•
wazopresyna
•
hormon wzrostu / GH / somatotropina / STH
•
kortykotropina / adrenokortykotropina / hormon adrenokortykotropowy / ACTH
•
kortyzol
•
aldosteron
•
tyreotropina / TSH
•
tyroksyna / tetrajodotyronina / T4
•
trijodotyronina / trójjodotyronina / T3
•
kalcytonina
•
parathormon
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do grup hormonów zamiast do konkretnych
hormonów, np. „endorfiny”.
Nie uznaje się odpowiedzi opisowych, niepodających właściwej nazwy hormonu, np.
„hormon stresu”.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z12-4
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XI.2.5.e | PR:XI.2.5.f | PR:OG.I.4
Działy: Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: człowiek | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Regulacja hormonalna
Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia
Zadanie 13.1 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 13 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Jedną z obiecujących metod leczenia celowanego nowotworów jest stosowanie kompleksów
przeciwciało – lek (ADC, ang. antibody-drug conjugate), które tworzy się przez chemiczne
łączenie przeciwciał monoklonalnych z substancjami toksycznymi – lekami mającymi
niszczyć komórki nowotworowe. Przeciwciała monoklonalne to przeciwciała powstające
z jednego klonu limfocytów B. Takie przeciwciała mają wysoką specyficzność, tzn. mogą się
łączyć tylko z jednym konkretnym fragmentem antygenu, stanowiącym receptor dla ADC.
ADC podaje się pacjentowi dożylnie. Duże znaczenie w skuteczności tej metody ma
dobranie zarówno przeciwciał właściwych dla antygenu charakterystycznego dla danej
komórki nowotworowej, jak i odpowiedniego łącznika chemicznego, dzięki któremu ADC nie
rozpada się w krążeniu ogólnoustrojowym.
Na poniższym schemacie przedstawiono mechanizm działania ADC.
antygen
łącznik
lek
przeciwciało
ADC
monoklonalne
toksyczne
lizosom
działanie leku
komórka nowotworowa
Na podstawie: C. Peters i S. Brown, Antibody–Drug Conjugates as Novel Anti-Cancer Chemotherapeutics,
„Bioscience Reports” 35(4), 2015;
P.J. Wysocki, Mechanizmy działania przeciwciał monoklonalnych w nowotworach litych,
„Onkologia w Praktyce Klinicznej” 10(4), 2014;
D. Schrama i in., Antibody Targeted Drugs as Cancer Therapeutics, „Nature Reviews Drug Discovery” 5(2), 2006.
przeciwciało – lek (ADC, ang. antibody-drug conjugate), które tworzy się przez chemiczne
łączenie przeciwciał monoklonalnych z substancjami toksycznymi – lekami mającymi
niszczyć komórki nowotworowe. Przeciwciała monoklonalne to przeciwciała powstające
z jednego klonu limfocytów B. Takie przeciwciała mają wysoką specyficzność, tzn. mogą się
łączyć tylko z jednym konkretnym fragmentem antygenu, stanowiącym receptor dla ADC.
ADC podaje się pacjentowi dożylnie. Duże znaczenie w skuteczności tej metody ma
dobranie zarówno przeciwciał właściwych dla antygenu charakterystycznego dla danej
komórki nowotworowej, jak i odpowiedniego łącznika chemicznego, dzięki któremu ADC nie
rozpada się w krążeniu ogólnoustrojowym.
Na poniższym schemacie przedstawiono mechanizm działania ADC.
antygen
łącznik
lek
przeciwciało
ADC
monoklonalne
toksyczne
lizosom
działanie leku
komórka nowotworowa
Na podstawie: C. Peters i S. Brown, Antibody–Drug Conjugates as Novel Anti-Cancer Chemotherapeutics,
„Bioscience Reports” 35(4), 2015;
P.J. Wysocki, Mechanizmy działania przeciwciał monoklonalnych w nowotworach litych,
„Onkologia w Praktyce Klinicznej” 10(4), 2014;
D. Schrama i in., Antibody Targeted Drugs as Cancer Therapeutics, „Nature Reviews Drug Discovery” 5(2), 2006.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
13.1.
Wyjaśnij, dlaczego ADC dostarcza toksyczne substancje tylko do komórek
0–1
nowotworowych, z pominięciem komórek zdrowych. W odpowiedzi uwzględnij
mechanizm działania ADC.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Wyjaśnij, dlaczego ADC dostarcza toksyczne substancje tylko do komórek
0–1
nowotworowych, z pominięciem komórek zdrowych. W odpowiedzi uwzględnij
mechanizm działania ADC.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające użycie przeciwciał (monoklonalnych)
skierowanych przeciwko antygenom swoistym dla komórek nowotworowych.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
ADC jest pobierany przez komórki nowotworowe, ponieważ mają one odpowiednie
receptory rozpoznawane przez przeciwciało wchodzące w skład ADC.
•
W odróżnieniu od komórek zdrowych chore komórki mają specyficzne antygeny
konieczne do związania kompleksu ADC, zawierającego swoiste przeciwciała.
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające użycie przeciwciał (monoklonalnych)
skierowanych przeciwko antygenom swoistym dla komórek nowotworowych.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
ADC jest pobierany przez komórki nowotworowe, ponieważ mają one odpowiednie
receptory rozpoznawane przez przeciwciało wchodzące w skład ADC.
•
W odróżnieniu od komórek zdrowych chore komórki mają specyficzne antygeny
konieczne do związania kompleksu ADC, zawierającego swoiste przeciwciała.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z13-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XV.12 | PR:XI.2.2.a | PR:OG.V.5 | PR:OG.IV.1
Działy: Biotechnologia. Podstawy inżynierii genetycznej. Uczeń: | Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: człowiek | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Odporność
Umiejętności: Pogłębianie znajomości uwarunkowań zdrowia człowieka | Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych
Zadanie 13.2 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 13 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Jedną z obiecujących metod leczenia celowanego nowotworów jest stosowanie kompleksów
przeciwciało – lek (ADC, ang. antibody-drug conjugate), które tworzy się przez chemiczne
łączenie przeciwciał monoklonalnych z substancjami toksycznymi – lekami mającymi
niszczyć komórki nowotworowe. Przeciwciała monoklonalne to przeciwciała powstające
z jednego klonu limfocytów B. Takie przeciwciała mają wysoką specyficzność, tzn. mogą się
łączyć tylko z jednym konkretnym fragmentem antygenu, stanowiącym receptor dla ADC.
ADC podaje się pacjentowi dożylnie. Duże znaczenie w skuteczności tej metody ma
dobranie zarówno przeciwciał właściwych dla antygenu charakterystycznego dla danej
komórki nowotworowej, jak i odpowiedniego łącznika chemicznego, dzięki któremu ADC nie
rozpada się w krążeniu ogólnoustrojowym.
Na poniższym schemacie przedstawiono mechanizm działania ADC.
antygen
łącznik
lek
przeciwciało
ADC
monoklonalne
toksyczne
lizosom
działanie leku
komórka nowotworowa
Na podstawie: C. Peters i S. Brown, Antibody–Drug Conjugates as Novel Anti-Cancer Chemotherapeutics,
„Bioscience Reports” 35(4), 2015;
P.J. Wysocki, Mechanizmy działania przeciwciał monoklonalnych w nowotworach litych,
„Onkologia w Praktyce Klinicznej” 10(4), 2014;
D. Schrama i in., Antibody Targeted Drugs as Cancer Therapeutics, „Nature Reviews Drug Discovery” 5(2), 2006.
przeciwciało – lek (ADC, ang. antibody-drug conjugate), które tworzy się przez chemiczne
łączenie przeciwciał monoklonalnych z substancjami toksycznymi – lekami mającymi
niszczyć komórki nowotworowe. Przeciwciała monoklonalne to przeciwciała powstające
z jednego klonu limfocytów B. Takie przeciwciała mają wysoką specyficzność, tzn. mogą się
łączyć tylko z jednym konkretnym fragmentem antygenu, stanowiącym receptor dla ADC.
ADC podaje się pacjentowi dożylnie. Duże znaczenie w skuteczności tej metody ma
dobranie zarówno przeciwciał właściwych dla antygenu charakterystycznego dla danej
komórki nowotworowej, jak i odpowiedniego łącznika chemicznego, dzięki któremu ADC nie
rozpada się w krążeniu ogólnoustrojowym.
Na poniższym schemacie przedstawiono mechanizm działania ADC.
antygen
łącznik
lek
przeciwciało
ADC
monoklonalne
toksyczne
lizosom
działanie leku
komórka nowotworowa
Na podstawie: C. Peters i S. Brown, Antibody–Drug Conjugates as Novel Anti-Cancer Chemotherapeutics,
„Bioscience Reports” 35(4), 2015;
P.J. Wysocki, Mechanizmy działania przeciwciał monoklonalnych w nowotworach litych,
„Onkologia w Praktyce Klinicznej” 10(4), 2014;
D. Schrama i in., Antibody Targeted Drugs as Cancer Therapeutics, „Nature Reviews Drug Discovery” 5(2), 2006.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
13.2.
Wykaż, że zachowanie stabilności łącznika w ADC podczas transportu ADC w krążeniu
0–1
ogólnoustrojowym jest konieczne do prawidłowego działania leku.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Wykaż, że zachowanie stabilności łącznika w ADC podczas transportu ADC w krążeniu
0–1
ogólnoustrojowym jest konieczne do prawidłowego działania leku.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wykazanie, że łącznik w ADC musi zachować stabilność podczas
transportu, odnoszące się do skuteczniejszego transportu leku do komórek
nowotworowych LUB do ograniczenia toksyczności leku dla zdrowych komórek.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
ADC nie może zostać rozłożony przed związaniem się z odpowiednim antygenem
komórki nowotworowej. Gdyby łącznik był niestabilny, ADC nie zostałby dostarczony do
odpowiednich komórek.
•
Przedwczesny rozpad łącznika w ADC podczas transportu w krwiobiegu spowodowałby,
że substancja terapeutyczna obecna w ADC nie dotarłaby do komórek nowotworowych.
•
Brak stabilności łącznika ADC podczas transportu zakłóciłby dostarczanie leku do
komórki nowotworowej, gdyż lek nie byłby połączony z konkretnym przeciwciałem –
koniecznym do rozpoznania komórki nowotworowej.
•
Przedwczesny rozpad kompleksu ADC spowodowałby to, że stężenie leku w komórkach
nowotworowych byłoby niedostateczne.
•
Rozpad łącznika w ADC podczas jego transportu w płynach ogólnoustrojowych
spowodowałby uwolnienie toksycznej substancji, która dotarłaby również do innych,
zdrowych komórek w organizmie.
•
Łącznik ADC musi zachować stabilność w czasie transportu w krążeniu
ogólnoustrojowym, ponieważ – gdyby się rozpadł – toksyczne substancje mogłyby zostać
rozprowadzone po całym ciele i uszkodzić zdrowe tkanki.
•
Łącznik musi zachować stabilność, ponieważ w innym przypadku toksyczne substancje
zostałyby uwolnione do krwiobiegu, w wyniku czego zatrułyby cały organizm.
1 pkt – za poprawne wykazanie, że łącznik w ADC musi zachować stabilność podczas
transportu, odnoszące się do skuteczniejszego transportu leku do komórek
nowotworowych LUB do ograniczenia toksyczności leku dla zdrowych komórek.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
ADC nie może zostać rozłożony przed związaniem się z odpowiednim antygenem
komórki nowotworowej. Gdyby łącznik był niestabilny, ADC nie zostałby dostarczony do
odpowiednich komórek.
•
Przedwczesny rozpad łącznika w ADC podczas transportu w krwiobiegu spowodowałby,
że substancja terapeutyczna obecna w ADC nie dotarłaby do komórek nowotworowych.
•
Brak stabilności łącznika ADC podczas transportu zakłóciłby dostarczanie leku do
komórki nowotworowej, gdyż lek nie byłby połączony z konkretnym przeciwciałem –
koniecznym do rozpoznania komórki nowotworowej.
•
Przedwczesny rozpad kompleksu ADC spowodowałby to, że stężenie leku w komórkach
nowotworowych byłoby niedostateczne.
•
Rozpad łącznika w ADC podczas jego transportu w płynach ogólnoustrojowych
spowodowałby uwolnienie toksycznej substancji, która dotarłaby również do innych,
zdrowych komórek w organizmie.
•
Łącznik ADC musi zachować stabilność w czasie transportu w krążeniu
ogólnoustrojowym, ponieważ – gdyby się rozpadł – toksyczne substancje mogłyby zostać
rozprowadzone po całym ciele i uszkodzić zdrowe tkanki.
•
Łącznik musi zachować stabilność, ponieważ w innym przypadku toksyczne substancje
zostałyby uwolnione do krwiobiegu, w wyniku czego zatrułyby cały organizm.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z13-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XI.1.6 | PR:OG.IV.1
Działy: Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: człowiek | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | homeostaza
Zagadnienia: Podstawowe zasady budowy i funkcjonowania organizmu zwierzęcego
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych
Zadanie 13.3 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 13 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Jedną z obiecujących metod leczenia celowanego nowotworów jest stosowanie kompleksów
przeciwciało – lek (ADC, ang. antibody-drug conjugate), które tworzy się przez chemiczne
łączenie przeciwciał monoklonalnych z substancjami toksycznymi – lekami mającymi
niszczyć komórki nowotworowe. Przeciwciała monoklonalne to przeciwciała powstające
z jednego klonu limfocytów B. Takie przeciwciała mają wysoką specyficzność, tzn. mogą się
łączyć tylko z jednym konkretnym fragmentem antygenu, stanowiącym receptor dla ADC.
ADC podaje się pacjentowi dożylnie. Duże znaczenie w skuteczności tej metody ma
dobranie zarówno przeciwciał właściwych dla antygenu charakterystycznego dla danej
komórki nowotworowej, jak i odpowiedniego łącznika chemicznego, dzięki któremu ADC nie
rozpada się w krążeniu ogólnoustrojowym.
Na poniższym schemacie przedstawiono mechanizm działania ADC.
antygen
łącznik
lek
przeciwciało
ADC
monoklonalne
toksyczne
lizosom
działanie leku
komórka nowotworowa
Na podstawie: C. Peters i S. Brown, Antibody–Drug Conjugates as Novel Anti-Cancer Chemotherapeutics,
„Bioscience Reports” 35(4), 2015;
P.J. Wysocki, Mechanizmy działania przeciwciał monoklonalnych w nowotworach litych,
„Onkologia w Praktyce Klinicznej” 10(4), 2014;
D. Schrama i in., Antibody Targeted Drugs as Cancer Therapeutics, „Nature Reviews Drug Discovery” 5(2), 2006.
przeciwciało – lek (ADC, ang. antibody-drug conjugate), które tworzy się przez chemiczne
łączenie przeciwciał monoklonalnych z substancjami toksycznymi – lekami mającymi
niszczyć komórki nowotworowe. Przeciwciała monoklonalne to przeciwciała powstające
z jednego klonu limfocytów B. Takie przeciwciała mają wysoką specyficzność, tzn. mogą się
łączyć tylko z jednym konkretnym fragmentem antygenu, stanowiącym receptor dla ADC.
ADC podaje się pacjentowi dożylnie. Duże znaczenie w skuteczności tej metody ma
dobranie zarówno przeciwciał właściwych dla antygenu charakterystycznego dla danej
komórki nowotworowej, jak i odpowiedniego łącznika chemicznego, dzięki któremu ADC nie
rozpada się w krążeniu ogólnoustrojowym.
Na poniższym schemacie przedstawiono mechanizm działania ADC.
antygen
łącznik
lek
przeciwciało
ADC
monoklonalne
toksyczne
lizosom
działanie leku
komórka nowotworowa
Na podstawie: C. Peters i S. Brown, Antibody–Drug Conjugates as Novel Anti-Cancer Chemotherapeutics,
„Bioscience Reports” 35(4), 2015;
P.J. Wysocki, Mechanizmy działania przeciwciał monoklonalnych w nowotworach litych,
„Onkologia w Praktyce Klinicznej” 10(4), 2014;
D. Schrama i in., Antibody Targeted Drugs as Cancer Therapeutics, „Nature Reviews Drug Discovery” 5(2), 2006.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
13.3.
Przedstaw rolę lizosomów obecnych w komórce nowotworowej w mechanizmie
0–1
działania ADC.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Przedstaw rolę lizosomów obecnych w komórce nowotworowej w mechanizmie
0–1
działania ADC.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne przedstawienie roli lizosomów w mechanizmie działania ADC,
uwzględniające rozkład ADC (trawienie ADC) ORAZ – w konsekwencji – uwolnienie
lub aktywację leku.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Lizosomy powodują rozkład łącznika w kompleksie ADC i uwolnienie z niego leku.
•
Lizosomy są niezbędne, ponieważ przyczyniają się do rozkładu ADC w komórce
nowotworowej, czyli do odłączenia leku wywołującego efekt terapeutyczny.
•
Enzymy zawarte z lizosomach trawią łącznik ADC i umożliwiają
uwolnienie leku w komórce nowotworowej, który może przeniknąć np. do jądra
komórkowego.
•
Lizosomy odłączają lek od przeciwciała, dzięki czemu lek może działać w komórce.
•
W lizosomach jest niskie pH przyczyniające się do strawienia wiązania między łącznikiem
a lekiem, który ulega w ten sposób aktywacji.
1 pkt – za poprawne przedstawienie roli lizosomów w mechanizmie działania ADC,
uwzględniające rozkład ADC (trawienie ADC) ORAZ – w konsekwencji – uwolnienie
lub aktywację leku.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Lizosomy powodują rozkład łącznika w kompleksie ADC i uwolnienie z niego leku.
•
Lizosomy są niezbędne, ponieważ przyczyniają się do rozkładu ADC w komórce
nowotworowej, czyli do odłączenia leku wywołującego efekt terapeutyczny.
•
Enzymy zawarte z lizosomach trawią łącznik ADC i umożliwiają
uwolnienie leku w komórce nowotworowej, który może przeniknąć np. do jądra
komórkowego.
•
Lizosomy odłączają lek od przeciwciała, dzięki czemu lek może działać w komórce.
•
W lizosomach jest niskie pH przyczyniające się do strawienia wiązania między łącznikiem
a lekiem, który ulega w ten sposób aktywacji.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z13-3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XV.12 | PR:XI.2.1.b | PR:OG.I.3
Działy: Biotechnologia. Podstawy inżynierii genetycznej. Uczeń: | Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: człowiek | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Odżywianie się
Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia
Zadanie 14.1 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 14 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Na poniższym schemacie przedstawiono w uproszczony sposób metodę otrzymywania roślin
transgenicznych. W tej metodzie wykorzystuje się bakterie Agrobacterium tumefaciens,
mogące infekować rośliny. Podczas infekcji fragment plazmidu bakterii, tzw. T-DNA, wnika
do komórki roślinnej i integruje się z jej chromosomowym DNA. Symbolami E1 i E2
oznaczono dwa różne enzymy wykorzystywane podczas otrzymywania rośliny
transgenicznej.
wbudowany T-DNA
zrekombinowana
Agrobacterium
z transgenem
komórka bakteryjna
tumefaciens
zrekombinowana
komórka roślinna
E1
T-DNA
plazmid
hodowla komórek
E2
in vitro
zrekombinowany
E1
plazmid
transgeniczna roślina
obcy DNA
Na podstawie: G.J. Tortora i in., Microbiology: An Introduction, Harlow 2021.
transgenicznych. W tej metodzie wykorzystuje się bakterie Agrobacterium tumefaciens,
mogące infekować rośliny. Podczas infekcji fragment plazmidu bakterii, tzw. T-DNA, wnika
do komórki roślinnej i integruje się z jej chromosomowym DNA. Symbolami E1 i E2
oznaczono dwa różne enzymy wykorzystywane podczas otrzymywania rośliny
transgenicznej.
wbudowany T-DNA
zrekombinowana
Agrobacterium
z transgenem
komórka bakteryjna
tumefaciens
zrekombinowana
komórka roślinna
E1
T-DNA
plazmid
hodowla komórek
E2
in vitro
zrekombinowany
E1
plazmid
transgeniczna roślina
obcy DNA
Na podstawie: G.J. Tortora i in., Microbiology: An Introduction, Harlow 2021.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
14.1.
Uzupełnij tabelę – zapisz nazwy enzymów oznaczonych na powyższym schemacie
symbolami E1 i E2. Określ funkcję każdego z tych enzymów w otrzymywaniu
zrekombinowanego plazmidu.
Nazwa enzymu
Enzym
Funkcja enzymu
(helikaza, ligaza, restryktaza)
E1
E2
Uzupełnij tabelę – zapisz nazwy enzymów oznaczonych na powyższym schemacie
symbolami E1 i E2. Określ funkcję każdego z tych enzymów w otrzymywaniu
zrekombinowanego plazmidu.
Nazwa enzymu
Enzym
Funkcja enzymu
(helikaza, ligaza, restryktaza)
E1
E2
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
2 pkt – za poprawne wypełnienie dwóch wierszy tabeli.
1 pkt – za poprawne wypełnienie jednego wiersza tabeli.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
Nazwa enzymu
Funkcja enzymu
Enzym
(helikaza, ligaza, restryktaza)
przecina nić DNA
•
tnie plazmid
•
tnie DNA
•
restryktaza
E1
wycina obcy DNA
•
rozcina materiał genetyczny
•
hydrolizuje wiązania fosfodiestrowe
•
rozcina wiązania fosfoestrowe
•
łączy końce cząsteczek DNA
•
łączy fragmenty plazmidu
•
skleja plazmid z obcym DNA
•
zespala fragmenty DNA
•
ligaza
E2
tworzenie wiązania fosfodiestrowego
•
katalizuje powstawanie wiązania
•
fosfoestrowego
łączy nukleotydy należące do dwóch
•
fragmentów DNA
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do rozrywania wiązań przez restryktazę,
np. „rozrywanie fragmentów DNA” (mechanizm działania restryktazy polega nie na
rozciąganiu nici DNA, ale na jej cięciu przez hydrolizę wiązania fosfoestrowego).
2 pkt – za poprawne wypełnienie dwóch wierszy tabeli.
1 pkt – za poprawne wypełnienie jednego wiersza tabeli.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
Nazwa enzymu
Funkcja enzymu
Enzym
(helikaza, ligaza, restryktaza)
przecina nić DNA
•
tnie plazmid
•
tnie DNA
•
restryktaza
E1
wycina obcy DNA
•
rozcina materiał genetyczny
•
hydrolizuje wiązania fosfodiestrowe
•
rozcina wiązania fosfoestrowe
•
łączy końce cząsteczek DNA
•
łączy fragmenty plazmidu
•
skleja plazmid z obcym DNA
•
zespala fragmenty DNA
•
ligaza
E2
tworzenie wiązania fosfodiestrowego
•
katalizuje powstawanie wiązania
•
fosfoestrowego
łączy nukleotydy należące do dwóch
•
fragmentów DNA
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do rozrywania wiązań przez restryktazę,
np. „rozrywanie fragmentów DNA” (mechanizm działania restryktazy polega nie na
rozciąganiu nici DNA, ale na jej cięciu przez hydrolizę wiązania fosfoestrowego).
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z14-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XV.3 | PR:OG.I.3
Działy: Biotechnologia. Podstawy inżynierii genetycznej. Uczeń:
Organizmy: bakterie | rośliny
Procesy: ekspresja genów
Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia
Zadanie 14.2 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 14 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Na poniższym schemacie przedstawiono w uproszczony sposób metodę otrzymywania roślin
transgenicznych. W tej metodzie wykorzystuje się bakterie Agrobacterium tumefaciens,
mogące infekować rośliny. Podczas infekcji fragment plazmidu bakterii, tzw. T-DNA, wnika
do komórki roślinnej i integruje się z jej chromosomowym DNA. Symbolami E1 i E2
oznaczono dwa różne enzymy wykorzystywane podczas otrzymywania rośliny
transgenicznej.
wbudowany T-DNA
zrekombinowana
Agrobacterium
z transgenem
komórka bakteryjna
tumefaciens
zrekombinowana
komórka roślinna
E1
T-DNA
plazmid
hodowla komórek
E2
in vitro
zrekombinowany
E1
plazmid
transgeniczna roślina
obcy DNA
Na podstawie: G.J. Tortora i in., Microbiology: An Introduction, Harlow 2021.
transgenicznych. W tej metodzie wykorzystuje się bakterie Agrobacterium tumefaciens,
mogące infekować rośliny. Podczas infekcji fragment plazmidu bakterii, tzw. T-DNA, wnika
do komórki roślinnej i integruje się z jej chromosomowym DNA. Symbolami E1 i E2
oznaczono dwa różne enzymy wykorzystywane podczas otrzymywania rośliny
transgenicznej.
wbudowany T-DNA
zrekombinowana
Agrobacterium
z transgenem
komórka bakteryjna
tumefaciens
zrekombinowana
komórka roślinna
E1
T-DNA
plazmid
hodowla komórek
E2
in vitro
zrekombinowany
E1
plazmid
transgeniczna roślina
obcy DNA
Na podstawie: G.J. Tortora i in., Microbiology: An Introduction, Harlow 2021.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
14.2.
Wykaż, że w przedstawionej metodzie otrzymywania roślin transgenicznych bakteria
0–1
A. tumefaciens pełni funkcję wektora.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Wykaż, że w przedstawionej metodzie otrzymywania roślin transgenicznych bakteria
0–1
A. tumefaciens pełni funkcję wektora.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wykazanie, że w przedstawionej metodzie bakteria A. tumefaciens pełni
funkcję wektora, odnoszące się do przenoszenia przez tę bakterię
zrekombinowanego plazmidu.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Przenosi obcy DNA (transgen) do komórki docelowej.
•
Bakteria A. tumefaciens jest wektorem, ponieważ wprowadza zrekombinowany plazmid
do komórki roślinnej.
•
Te bakterie stanowią formę transportu obcego genu do komórki roślinnej, w której ten
gen wbudowuje się w materiał genetyczny.
•
Wektorem nazywamy organizmy lub cząsteczki zdolne do przenoszenia np. DNA
od dawcy do biorcy. Dlatego bakteria A. tumefaciens, która umożliwia wprowadzenie
zrekombinowanego w tym procesie DNA do komórki roślinnej, jest wektorem.
•
Wektory przenoszą obcy fragment DNA do innego organizmu, a ta bakteria przenosi
fragment obcego DNA do komórki roślinnej.
•
W tej metodzie bakteria jest nośnikiem zrekombinowanego plazmidu.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, odnoszących się jedynie do definicji wektora
genetycznego, np. „Bakteria jest wektorem, ponieważ przenosi DNA”.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się jedynie do tego, że bakteria jest dawcą plazmidu
bez odniesienia się do roli bakterii w przeniesieniu zrekombinowanego plazmidu do komórek
roślinnych, np. „W przedstawionej metodzie bakteria A. tumefaciens pełni funkcję wektora,
ponieważ stanowi źródło plazmidu, który po zrekombinowaniu jest wszczepiany do rośliny”.
1 pkt – za poprawne wykazanie, że w przedstawionej metodzie bakteria A. tumefaciens pełni
funkcję wektora, odnoszące się do przenoszenia przez tę bakterię
zrekombinowanego plazmidu.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Przenosi obcy DNA (transgen) do komórki docelowej.
•
Bakteria A. tumefaciens jest wektorem, ponieważ wprowadza zrekombinowany plazmid
do komórki roślinnej.
•
Te bakterie stanowią formę transportu obcego genu do komórki roślinnej, w której ten
gen wbudowuje się w materiał genetyczny.
•
Wektorem nazywamy organizmy lub cząsteczki zdolne do przenoszenia np. DNA
od dawcy do biorcy. Dlatego bakteria A. tumefaciens, która umożliwia wprowadzenie
zrekombinowanego w tym procesie DNA do komórki roślinnej, jest wektorem.
•
Wektory przenoszą obcy fragment DNA do innego organizmu, a ta bakteria przenosi
fragment obcego DNA do komórki roślinnej.
•
W tej metodzie bakteria jest nośnikiem zrekombinowanego plazmidu.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, odnoszących się jedynie do definicji wektora
genetycznego, np. „Bakteria jest wektorem, ponieważ przenosi DNA”.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się jedynie do tego, że bakteria jest dawcą plazmidu
bez odniesienia się do roli bakterii w przeniesieniu zrekombinowanego plazmidu do komórek
roślinnych, np. „W przedstawionej metodzie bakteria A. tumefaciens pełni funkcję wektora,
ponieważ stanowi źródło plazmidu, który po zrekombinowaniu jest wszczepiany do rośliny”.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z14-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XV.6 | PR:OG.II.2
Działy: Biotechnologia. Podstawy inżynierii genetycznej. Uczeń:
Organizmy: bakterie | rośliny | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Umiejętności: Rozwijanie myślenia naukowego; doskonalenie umiejętności planowania i przeprowadzania obserwacji i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu o wyniki badań
Zadanie 15 · maj 2025
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Elektroforeza DNA w żelu agarozowym jest standardową techniką pozwalającą
na rozdzielenie cząsteczek DNA w zależności od ich masy. Aby wykryć położenie
cząsteczek DNA w żelu agarozowym, znakuje się je barwnikami fluorescencyjnymi.
W czasie apoptozy powstają fragmenty DNA o wielkości ok. 180 par zasad i ich
wielokrotności, natomiast podczas niekontrolowanej śmierci komórki (nekrozy) dochodzi do
losowej fragmentacji DNA. Materiał genetyczny pochodzący ze zdrowych żywych komórek
podczas izolacji ulega fragmentacji tylko w niewielkim stopniu.
Na poniższej fotografii przedstawiono wynik elektroforezy DNA wyizolowanego z trzech
różnych populacji komórek (A–C).
obszar nanoszenia
DNA na żel agarozowy
A
B
C
Na podstawie: M. Zabel i J. Kawiak,
Seminaria z cytofizjologii dla studentów medycyny, weterynarii i biologii, Wrocław 2021.
Fotografia: L.D. Tomei i F.O. Cope (red.), Apoptosis: the Molecular Basis of Cell Death, Plainview 1991.
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby stanowiły prawidłową interpretację powyższych
15.
wyników badań. W każdym nawiasie podkreśl właściwą literę.
0–1–2
Wynik elektroforezy DNA wyizolowanego z komórek obumierających w wyniku nekrozy
ilustruje ścieżka ( A / B / C ). Wynik elektroforezy DNA wyizolowanego z komórek
obumierających w wyniku apoptozy ilustruje ścieżka ( A / B / C ).
na rozdzielenie cząsteczek DNA w zależności od ich masy. Aby wykryć położenie
cząsteczek DNA w żelu agarozowym, znakuje się je barwnikami fluorescencyjnymi.
W czasie apoptozy powstają fragmenty DNA o wielkości ok. 180 par zasad i ich
wielokrotności, natomiast podczas niekontrolowanej śmierci komórki (nekrozy) dochodzi do
losowej fragmentacji DNA. Materiał genetyczny pochodzący ze zdrowych żywych komórek
podczas izolacji ulega fragmentacji tylko w niewielkim stopniu.
Na poniższej fotografii przedstawiono wynik elektroforezy DNA wyizolowanego z trzech
różnych populacji komórek (A–C).
obszar nanoszenia
DNA na żel agarozowy
A
B
C
Na podstawie: M. Zabel i J. Kawiak,
Seminaria z cytofizjologii dla studentów medycyny, weterynarii i biologii, Wrocław 2021.
Fotografia: L.D. Tomei i F.O. Cope (red.), Apoptosis: the Molecular Basis of Cell Death, Plainview 1991.
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby stanowiły prawidłową interpretację powyższych
15.
wyników badań. W każdym nawiasie podkreśl właściwą literę.
0–1–2
Wynik elektroforezy DNA wyizolowanego z komórek obumierających w wyniku nekrozy
ilustruje ścieżka ( A / B / C ). Wynik elektroforezy DNA wyizolowanego z komórek
obumierających w wyniku apoptozy ilustruje ścieżka ( A / B / C ).
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
2 pkt – za podkreślenie dwóch poprawnych określeń.
1 pkt – za podkreślenie jednego poprawnego określenia.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Wynik elektroforezy DNA wyizolowanego z komórek obumierających w wyniku nekrozy
ilustruje ścieżka ( A / B / C ). Wynik elektroforezy DNA wyizolowanego z komórek
obumierających w wyniku apoptozy ilustruje ścieżka ( A / B / C ).
2 pkt – za podkreślenie dwóch poprawnych określeń.
1 pkt – za podkreślenie jednego poprawnego określenia.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Wynik elektroforezy DNA wyizolowanego z komórek obumierających w wyniku nekrozy
ilustruje ścieżka ( A / B / C ). Wynik elektroforezy DNA wyizolowanego z komórek
obumierających w wyniku apoptozy ilustruje ścieżka ( A / B / C ).
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z15
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XV.4 | PR:IV.8 | PR:OG.III.2
Działy: Biotechnologia. Podstawy inżynierii genetycznej. Uczeń: | Podziały komórkowe. Uczeń:
Procesy: podziały komórkowe
Umiejętności: Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych
Zadanie 16.1 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 16 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
W układzie ABO wyróżnia się cztery podstawowe fenotypy: A, B, AB i O, które są
warunkowane przez występowanie antygenów A i B. Antygen H jest strukturą prekursorową
antygenów A i B, które powstają w wyniku przyłączania do antygenu H różnych reszt
cukrowych: w antygenie A jest to N-acetylogalaktozamina, a w antygenie B – galaktoza.
Wytworzenie antygenu H jest warunkowane przez gen FUT1. Allel dominujący tego genu (H)
odpowiada za wytworzenie antygenu H w błonie komórkowej erytrocytów. Allel recesywny
tego genu (h) zawiera mutację prowadzącą do syntezy nieaktywnego enzymu, którego
aktywność jest konieczna do syntezy antygenu H.
Gen ABO warunkujący przekształcanie antygenu H do antygenu A lub B ma trzy allele:
•
allel IA koduje transferazę A, warunkującą wytworzenie antygenu A
•
allel IB koduje transferazę B, warunkującą wytwarzanie antygenu B
•
recesywny allel i, kodujący niefunkcjonalne białko, powstały w wyniku mutacji w allelu IA.
Gen FUT1 i gen ABO są położone na różnych chromosomach autosomalnych.
W tabeli podano fragment sekwencji nukleotydowej w nici kodującej allelu IA oraz
odpowiadający mu fragment allelu i powstałego w wyniku mutacji.
Fragment łańcucha polipeptydowego
Allel genu
Fragment DNA
kodowanego przez podany fragment
ABO
nici kodującej
DNA
IA
CTC GTG GTG ACC CCT T
Leu – Val – Val – Thr – Pro
i
CTC GTG GT− ACC CCT T
.............................................................
Na podstawie: M. Czerwiński i R. Kaczmarek, Genetyczne podstawy
syntezy cukrowych antygenów grupowych krwi, „Acta Haematologica Polonica” 44(3), 2013;
V. Kumar i in., Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease, Nowy Jork 2020.
warunkowane przez występowanie antygenów A i B. Antygen H jest strukturą prekursorową
antygenów A i B, które powstają w wyniku przyłączania do antygenu H różnych reszt
cukrowych: w antygenie A jest to N-acetylogalaktozamina, a w antygenie B – galaktoza.
Wytworzenie antygenu H jest warunkowane przez gen FUT1. Allel dominujący tego genu (H)
odpowiada za wytworzenie antygenu H w błonie komórkowej erytrocytów. Allel recesywny
tego genu (h) zawiera mutację prowadzącą do syntezy nieaktywnego enzymu, którego
aktywność jest konieczna do syntezy antygenu H.
Gen ABO warunkujący przekształcanie antygenu H do antygenu A lub B ma trzy allele:
•
allel IA koduje transferazę A, warunkującą wytworzenie antygenu A
•
allel IB koduje transferazę B, warunkującą wytwarzanie antygenu B
•
recesywny allel i, kodujący niefunkcjonalne białko, powstały w wyniku mutacji w allelu IA.
Gen FUT1 i gen ABO są położone na różnych chromosomach autosomalnych.
W tabeli podano fragment sekwencji nukleotydowej w nici kodującej allelu IA oraz
odpowiadający mu fragment allelu i powstałego w wyniku mutacji.
Fragment łańcucha polipeptydowego
Allel genu
Fragment DNA
kodowanego przez podany fragment
ABO
nici kodującej
DNA
IA
CTC GTG GTG ACC CCT T
Leu – Val – Val – Thr – Pro
i
CTC GTG GT− ACC CCT T
.............................................................
Na podstawie: M. Czerwiński i R. Kaczmarek, Genetyczne podstawy
syntezy cukrowych antygenów grupowych krwi, „Acta Haematologica Polonica” 44(3), 2013;
V. Kumar i in., Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease, Nowy Jork 2020.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
16.1.
Na podstawie analizy danych przedstawionych w tabeli podaj nazwę mutacji genowej,
0–1
która doprowadziła do powstania allelu i.
................................................................................................................................................
Na podstawie analizy danych przedstawionych w tabeli podaj nazwę mutacji genowej,
0–1
która doprowadziła do powstania allelu i.
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za podanie poprawnej nazwy mutacji genowej.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
delecja
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi „mutacja punktowa” (synonimu określenia „mutacja genowa”).
1 pkt – za podanie poprawnej nazwy mutacji genowej.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
delecja
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi „mutacja punktowa” (synonimu określenia „mutacja genowa”).
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z16-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XIV.2.5 | PR:OG.III.2
Działy: Genetyka klasyczna
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | dziedziczenie
Zagadnienia: Zmienność organizmów
Umiejętności: Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych
Zadanie 16.2 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 16 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
W układzie ABO wyróżnia się cztery podstawowe fenotypy: A, B, AB i O, które są
warunkowane przez występowanie antygenów A i B. Antygen H jest strukturą prekursorową
antygenów A i B, które powstają w wyniku przyłączania do antygenu H różnych reszt
cukrowych: w antygenie A jest to N-acetylogalaktozamina, a w antygenie B – galaktoza.
Wytworzenie antygenu H jest warunkowane przez gen FUT1. Allel dominujący tego genu (H)
odpowiada za wytworzenie antygenu H w błonie komórkowej erytrocytów. Allel recesywny
tego genu (h) zawiera mutację prowadzącą do syntezy nieaktywnego enzymu, którego
aktywność jest konieczna do syntezy antygenu H.
Gen ABO warunkujący przekształcanie antygenu H do antygenu A lub B ma trzy allele:
•
allel IA koduje transferazę A, warunkującą wytworzenie antygenu A
•
allel IB koduje transferazę B, warunkującą wytwarzanie antygenu B
•
recesywny allel i, kodujący niefunkcjonalne białko, powstały w wyniku mutacji w allelu IA.
Gen FUT1 i gen ABO są położone na różnych chromosomach autosomalnych.
W tabeli podano fragment sekwencji nukleotydowej w nici kodującej allelu IA oraz
odpowiadający mu fragment allelu i powstałego w wyniku mutacji.
Fragment łańcucha polipeptydowego
Allel genu
Fragment DNA
kodowanego przez podany fragment
ABO
nici kodującej
DNA
IA
CTC GTG GTG ACC CCT T
Leu – Val – Val – Thr – Pro
i
CTC GTG GT− ACC CCT T
.............................................................
Na podstawie: M. Czerwiński i R. Kaczmarek, Genetyczne podstawy
syntezy cukrowych antygenów grupowych krwi, „Acta Haematologica Polonica” 44(3), 2013;
V. Kumar i in., Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease, Nowy Jork 2020.
warunkowane przez występowanie antygenów A i B. Antygen H jest strukturą prekursorową
antygenów A i B, które powstają w wyniku przyłączania do antygenu H różnych reszt
cukrowych: w antygenie A jest to N-acetylogalaktozamina, a w antygenie B – galaktoza.
Wytworzenie antygenu H jest warunkowane przez gen FUT1. Allel dominujący tego genu (H)
odpowiada za wytworzenie antygenu H w błonie komórkowej erytrocytów. Allel recesywny
tego genu (h) zawiera mutację prowadzącą do syntezy nieaktywnego enzymu, którego
aktywność jest konieczna do syntezy antygenu H.
Gen ABO warunkujący przekształcanie antygenu H do antygenu A lub B ma trzy allele:
•
allel IA koduje transferazę A, warunkującą wytworzenie antygenu A
•
allel IB koduje transferazę B, warunkującą wytwarzanie antygenu B
•
recesywny allel i, kodujący niefunkcjonalne białko, powstały w wyniku mutacji w allelu IA.
Gen FUT1 i gen ABO są położone na różnych chromosomach autosomalnych.
W tabeli podano fragment sekwencji nukleotydowej w nici kodującej allelu IA oraz
odpowiadający mu fragment allelu i powstałego w wyniku mutacji.
Fragment łańcucha polipeptydowego
Allel genu
Fragment DNA
kodowanego przez podany fragment
ABO
nici kodującej
DNA
IA
CTC GTG GTG ACC CCT T
Leu – Val – Val – Thr – Pro
i
CTC GTG GT− ACC CCT T
.............................................................
Na podstawie: M. Czerwiński i R. Kaczmarek, Genetyczne podstawy
syntezy cukrowych antygenów grupowych krwi, „Acta Haematologica Polonica” 44(3), 2013;
V. Kumar i in., Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease, Nowy Jork 2020.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
16.2.
Uzupełnij tabelę zamieszczoną powyżej – podaj sekwencję aminokwasową kodowaną
0–1
przez fragment DNA nici kodującej zawarty w tabeli. Odpowiedź zapisz
w wyznaczonym miejscu w tabeli.
Uzupełnij tabelę zamieszczoną powyżej – podaj sekwencję aminokwasową kodowaną
0–1
przez fragment DNA nici kodującej zawarty w tabeli. Odpowiedź zapisz
w wyznaczonym miejscu w tabeli.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za podanie poprawnej sekwencji aminokwasowej.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Leu-Val-Val-Pro-Leu
•
Leu – Val – Val – Pro – Leu
•
Leu, Val, Val, Pro, Leu
•
leucyna, walina, walina, prolina, leucyna
•
LVVPL
Uwaga:
Uznaje się odpowiedzi zawierające oznaczenia końców peptydu, np.:
•
N Leu-Val-Val-Pro-Leu C
•
C Leu-Pro-Val-Val-Leu N (z odwróconą kolejnością).
1 pkt – za podanie poprawnej sekwencji aminokwasowej.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Leu-Val-Val-Pro-Leu
•
Leu – Val – Val – Pro – Leu
•
Leu, Val, Val, Pro, Leu
•
leucyna, walina, walina, prolina, leucyna
•
LVVPL
Uwaga:
Uznaje się odpowiedzi zawierające oznaczenia końców peptydu, np.:
•
N Leu-Val-Val-Pro-Leu C
•
C Leu-Pro-Val-Val-Leu N (z odwróconą kolejnością).
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z16-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XIII.4 | PR:XIII.5 | PR:OG.III.1 | PR:OG.III.2
Działy: Ekspresja informacji genetycznej. Uczeń:
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | dziedziczenie
Umiejętności: Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych
Zadanie 16.3 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 16 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
W układzie ABO wyróżnia się cztery podstawowe fenotypy: A, B, AB i O, które są
warunkowane przez występowanie antygenów A i B. Antygen H jest strukturą prekursorową
antygenów A i B, które powstają w wyniku przyłączania do antygenu H różnych reszt
cukrowych: w antygenie A jest to N-acetylogalaktozamina, a w antygenie B – galaktoza.
Wytworzenie antygenu H jest warunkowane przez gen FUT1. Allel dominujący tego genu (H)
odpowiada za wytworzenie antygenu H w błonie komórkowej erytrocytów. Allel recesywny
tego genu (h) zawiera mutację prowadzącą do syntezy nieaktywnego enzymu, którego
aktywność jest konieczna do syntezy antygenu H.
Gen ABO warunkujący przekształcanie antygenu H do antygenu A lub B ma trzy allele:
•
allel IA koduje transferazę A, warunkującą wytworzenie antygenu A
•
allel IB koduje transferazę B, warunkującą wytwarzanie antygenu B
•
recesywny allel i, kodujący niefunkcjonalne białko, powstały w wyniku mutacji w allelu IA.
Gen FUT1 i gen ABO są położone na różnych chromosomach autosomalnych.
W tabeli podano fragment sekwencji nukleotydowej w nici kodującej allelu IA oraz
odpowiadający mu fragment allelu i powstałego w wyniku mutacji.
Fragment łańcucha polipeptydowego
Allel genu
Fragment DNA
kodowanego przez podany fragment
ABO
nici kodującej
DNA
IA
CTC GTG GTG ACC CCT T
Leu – Val – Val – Thr – Pro
i
CTC GTG GT− ACC CCT T
.............................................................
Na podstawie: M. Czerwiński i R. Kaczmarek, Genetyczne podstawy
syntezy cukrowych antygenów grupowych krwi, „Acta Haematologica Polonica” 44(3), 2013;
V. Kumar i in., Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease, Nowy Jork 2020.
warunkowane przez występowanie antygenów A i B. Antygen H jest strukturą prekursorową
antygenów A i B, które powstają w wyniku przyłączania do antygenu H różnych reszt
cukrowych: w antygenie A jest to N-acetylogalaktozamina, a w antygenie B – galaktoza.
Wytworzenie antygenu H jest warunkowane przez gen FUT1. Allel dominujący tego genu (H)
odpowiada za wytworzenie antygenu H w błonie komórkowej erytrocytów. Allel recesywny
tego genu (h) zawiera mutację prowadzącą do syntezy nieaktywnego enzymu, którego
aktywność jest konieczna do syntezy antygenu H.
Gen ABO warunkujący przekształcanie antygenu H do antygenu A lub B ma trzy allele:
•
allel IA koduje transferazę A, warunkującą wytworzenie antygenu A
•
allel IB koduje transferazę B, warunkującą wytwarzanie antygenu B
•
recesywny allel i, kodujący niefunkcjonalne białko, powstały w wyniku mutacji w allelu IA.
Gen FUT1 i gen ABO są położone na różnych chromosomach autosomalnych.
W tabeli podano fragment sekwencji nukleotydowej w nici kodującej allelu IA oraz
odpowiadający mu fragment allelu i powstałego w wyniku mutacji.
Fragment łańcucha polipeptydowego
Allel genu
Fragment DNA
kodowanego przez podany fragment
ABO
nici kodującej
DNA
IA
CTC GTG GTG ACC CCT T
Leu – Val – Val – Thr – Pro
i
CTC GTG GT− ACC CCT T
.............................................................
Na podstawie: M. Czerwiński i R. Kaczmarek, Genetyczne podstawy
syntezy cukrowych antygenów grupowych krwi, „Acta Haematologica Polonica” 44(3), 2013;
V. Kumar i in., Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease, Nowy Jork 2020.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
16.3.
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
0–1
Sekwencja aminokwasowa kodowana przez allel i jest inna niż w przypadku allelu IA,
ponieważ konsekwencją mutacji genowej prowadzącej do powstania allelu i jest
A. zmiana ramki odczytu.
B. substytucja aminokwasowa.
C. odwrócenie kolejności aminokwasów.
D. zwielokrotnienie liczby aminokwasów.
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
0–1
Sekwencja aminokwasowa kodowana przez allel i jest inna niż w przypadku allelu IA,
ponieważ konsekwencją mutacji genowej prowadzącej do powstania allelu i jest
A. zmiana ramki odczytu.
B. substytucja aminokwasowa.
C. odwrócenie kolejności aminokwasów.
D. zwielokrotnienie liczby aminokwasów.
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne dokończenie zdania.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
A
1 pkt – za poprawne dokończenie zdania.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
A
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z16-3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XIV.2.5 | PR:OG.III.2
Działy: Genetyka klasyczna
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | dziedziczenie
Zagadnienia: Zmienność organizmów
Umiejętności: Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych
Zadanie 16.4 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 16 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
W układzie ABO wyróżnia się cztery podstawowe fenotypy: A, B, AB i O, które są
warunkowane przez występowanie antygenów A i B. Antygen H jest strukturą prekursorową
antygenów A i B, które powstają w wyniku przyłączania do antygenu H różnych reszt
cukrowych: w antygenie A jest to N-acetylogalaktozamina, a w antygenie B – galaktoza.
Wytworzenie antygenu H jest warunkowane przez gen FUT1. Allel dominujący tego genu (H)
odpowiada za wytworzenie antygenu H w błonie komórkowej erytrocytów. Allel recesywny
tego genu (h) zawiera mutację prowadzącą do syntezy nieaktywnego enzymu, którego
aktywność jest konieczna do syntezy antygenu H.
Gen ABO warunkujący przekształcanie antygenu H do antygenu A lub B ma trzy allele:
•
allel IA koduje transferazę A, warunkującą wytworzenie antygenu A
•
allel IB koduje transferazę B, warunkującą wytwarzanie antygenu B
•
recesywny allel i, kodujący niefunkcjonalne białko, powstały w wyniku mutacji w allelu IA.
Gen FUT1 i gen ABO są położone na różnych chromosomach autosomalnych.
W tabeli podano fragment sekwencji nukleotydowej w nici kodującej allelu IA oraz
odpowiadający mu fragment allelu i powstałego w wyniku mutacji.
Fragment łańcucha polipeptydowego
Allel genu
Fragment DNA
kodowanego przez podany fragment
ABO
nici kodującej
DNA
IA
CTC GTG GTG ACC CCT T
Leu – Val – Val – Thr – Pro
i
CTC GTG GT− ACC CCT T
.............................................................
Na podstawie: M. Czerwiński i R. Kaczmarek, Genetyczne podstawy
syntezy cukrowych antygenów grupowych krwi, „Acta Haematologica Polonica” 44(3), 2013;
V. Kumar i in., Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease, Nowy Jork 2020.
warunkowane przez występowanie antygenów A i B. Antygen H jest strukturą prekursorową
antygenów A i B, które powstają w wyniku przyłączania do antygenu H różnych reszt
cukrowych: w antygenie A jest to N-acetylogalaktozamina, a w antygenie B – galaktoza.
Wytworzenie antygenu H jest warunkowane przez gen FUT1. Allel dominujący tego genu (H)
odpowiada za wytworzenie antygenu H w błonie komórkowej erytrocytów. Allel recesywny
tego genu (h) zawiera mutację prowadzącą do syntezy nieaktywnego enzymu, którego
aktywność jest konieczna do syntezy antygenu H.
Gen ABO warunkujący przekształcanie antygenu H do antygenu A lub B ma trzy allele:
•
allel IA koduje transferazę A, warunkującą wytworzenie antygenu A
•
allel IB koduje transferazę B, warunkującą wytwarzanie antygenu B
•
recesywny allel i, kodujący niefunkcjonalne białko, powstały w wyniku mutacji w allelu IA.
Gen FUT1 i gen ABO są położone na różnych chromosomach autosomalnych.
W tabeli podano fragment sekwencji nukleotydowej w nici kodującej allelu IA oraz
odpowiadający mu fragment allelu i powstałego w wyniku mutacji.
Fragment łańcucha polipeptydowego
Allel genu
Fragment DNA
kodowanego przez podany fragment
ABO
nici kodującej
DNA
IA
CTC GTG GTG ACC CCT T
Leu – Val – Val – Thr – Pro
i
CTC GTG GT− ACC CCT T
.............................................................
Na podstawie: M. Czerwiński i R. Kaczmarek, Genetyczne podstawy
syntezy cukrowych antygenów grupowych krwi, „Acta Haematologica Polonica” 44(3), 2013;
V. Kumar i in., Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease, Nowy Jork 2020.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
16.4.
Podaj wszystkie możliwe genotypy warunkujące grupę krwi A. Uwzględnij allele genu
0–1
FUT1 oraz genu ABO. W zapisie genotypu zastosuj oznaczenia alleli podane we
wprowadzeniu do zadania.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Podaj wszystkie możliwe genotypy warunkujące grupę krwi A. Uwzględnij allele genu
0–1
FUT1 oraz genu ABO. W zapisie genotypu zastosuj oznaczenia alleli podane we
wprowadzeniu do zadania.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za podanie poprawnie zapisanych czterech genotypów warunkujących grupę krwi A.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
HHIAIA HhIAIA HHIAi HhIAi LUB IAIAHH IAIAHh IAiHH IAiHh
•
H_IA_ LUB IA_H_
•
Uwaga:
Dopuszcza się odpowiedzi z użyciem innych oznaczeń alleli niż podane we wprowadzeniu
do zadania, pod warunkiem zamieszczenia odpowiedniej legendy.
1 pkt – za podanie poprawnie zapisanych czterech genotypów warunkujących grupę krwi A.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
HHIAIA HhIAIA HHIAi HhIAi LUB IAIAHH IAIAHh IAiHH IAiHh
•
H_IA_ LUB IA_H_
•
Uwaga:
Dopuszcza się odpowiedzi z użyciem innych oznaczeń alleli niż podane we wprowadzeniu
do zadania, pod warunkiem zamieszczenia odpowiedniej legendy.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z16-4
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XIV.1.2 | PR:OG.IV.1
Działy: Genetyka klasyczna
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | dziedziczenie
Zagadnienia: Dziedziczenie cech
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych
Zadanie 17.1 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 17 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Płaskogłów ciemnogłowy (Platycephalus fuscus) jest ciepłolubną rybą żyjącą w zatokach,
przybrzeżnych jeziorach i estuariach na wschodnim wybrzeżu Australii. Jego ciało jest
mocno spłaszczone grzbietobrzusznie. Oczy są osadzone na czubku spłaszczonej głowy.
Ta ryba potrafi zmieniać ubarwienie ciała, przez co dopasowuje się do otoczenia. Ukrywa się
w piasku i czeka na ofiarę – poluje na mniejsze ryby oraz krewetki.
Naukowcy zbadali zależność aktywności tej ryby od temperatury otoczenia w warunkach
naturalnych. W tym celu wypuszczono ryby tego gatunku do rzeki Georges, 12 km w górę od
jej ujścia. W rzece mierzono temperaturę wody. Ryby były wyposażone w odpowiednie
nadajniki z czujnikami, dzięki którym można było określić przyśpieszenie poruszającej się
ryby. Dane zbierano przez 18 miesięcy.
Na fotografii A przedstawiono płaskogłowa ciemnogłowego w jego naturalnym środowisku,
a na wykresie B – wyniki opisanego badania. Koła na wykresie B reprezentują surowe wyniki
pomiarów, a krzywa jest modelem dopasowanym do tych pomiarów, przedstawiającym
zależność między temperaturą wody a przyśpieszeniem ryby.
A
B
0,25
przyśpieszenie, m ∙ s−2
0,20
0,15
0,10
0,05
0,00
12 14 16 18 20 22 24 26 28
temperatura wody, °C
Na podstawie: N.L. Payne i in., Temperature Dependence of Fish Performance in the Wild: Links with Species
Biogeography and Physiological Thermal Tolerance, „Functional Ecology” 30(6), 2016.
Fotografia: R. Ling.
przybrzeżnych jeziorach i estuariach na wschodnim wybrzeżu Australii. Jego ciało jest
mocno spłaszczone grzbietobrzusznie. Oczy są osadzone na czubku spłaszczonej głowy.
Ta ryba potrafi zmieniać ubarwienie ciała, przez co dopasowuje się do otoczenia. Ukrywa się
w piasku i czeka na ofiarę – poluje na mniejsze ryby oraz krewetki.
Naukowcy zbadali zależność aktywności tej ryby od temperatury otoczenia w warunkach
naturalnych. W tym celu wypuszczono ryby tego gatunku do rzeki Georges, 12 km w górę od
jej ujścia. W rzece mierzono temperaturę wody. Ryby były wyposażone w odpowiednie
nadajniki z czujnikami, dzięki którym można było określić przyśpieszenie poruszającej się
ryby. Dane zbierano przez 18 miesięcy.
Na fotografii A przedstawiono płaskogłowa ciemnogłowego w jego naturalnym środowisku,
a na wykresie B – wyniki opisanego badania. Koła na wykresie B reprezentują surowe wyniki
pomiarów, a krzywa jest modelem dopasowanym do tych pomiarów, przedstawiającym
zależność między temperaturą wody a przyśpieszeniem ryby.
A
B
0,25
przyśpieszenie, m ∙ s−2
0,20
0,15
0,10
0,05
0,00
12 14 16 18 20 22 24 26 28
temperatura wody, °C
Na podstawie: N.L. Payne i in., Temperature Dependence of Fish Performance in the Wild: Links with Species
Biogeography and Physiological Thermal Tolerance, „Functional Ecology” 30(6), 2016.
Fotografia: R. Ling.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
17.1.
Podaj wartość optimum temperaturowego wody dla aktywności płaskogłowa
0–1
ciemnogłowego.
................................................................................................................................................
Podaj wartość optimum temperaturowego wody dla aktywności płaskogłowa
0–1
ciemnogłowego.
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za podanie wartości optimum temperatury wody dla aktywności płaskogłowa
ciemnogłowego równego w przybliżeniu 23 °C lub określenie przedziału temperatur,
w którym leży to optimum: powyżej 20 °C i poniżej 25 °C lub węższego, ale
skoncentrowanego wokół wartości 23 °C.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
około 23 °C
•
23 °C
•
20 °C < optimum < 25 °C
•
optimum ∈ (20 °C; 25 °C)
•
22 °C–24 °C
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi bez podania jednostki temperatury.
1 pkt – za podanie wartości optimum temperatury wody dla aktywności płaskogłowa
ciemnogłowego równego w przybliżeniu 23 °C lub określenie przedziału temperatur,
w którym leży to optimum: powyżej 20 °C i poniżej 25 °C lub węższego, ale
skoncentrowanego wokół wartości 23 °C.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
około 23 °C
•
23 °C
•
20 °C < optimum < 25 °C
•
optimum ∈ (20 °C; 25 °C)
•
22 °C–24 °C
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi bez podania jednostki temperatury.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z17-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XVII.1.3 | PR:OG.III.2
Działy: Ekologia
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Ekologia organizmów
Umiejętności: Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych
Zadanie 17.2 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 17 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Płaskogłów ciemnogłowy (Platycephalus fuscus) jest ciepłolubną rybą żyjącą w zatokach,
przybrzeżnych jeziorach i estuariach na wschodnim wybrzeżu Australii. Jego ciało jest
mocno spłaszczone grzbietobrzusznie. Oczy są osadzone na czubku spłaszczonej głowy.
Ta ryba potrafi zmieniać ubarwienie ciała, przez co dopasowuje się do otoczenia. Ukrywa się
w piasku i czeka na ofiarę – poluje na mniejsze ryby oraz krewetki.
Naukowcy zbadali zależność aktywności tej ryby od temperatury otoczenia w warunkach
naturalnych. W tym celu wypuszczono ryby tego gatunku do rzeki Georges, 12 km w górę od
jej ujścia. W rzece mierzono temperaturę wody. Ryby były wyposażone w odpowiednie
nadajniki z czujnikami, dzięki którym można było określić przyśpieszenie poruszającej się
ryby. Dane zbierano przez 18 miesięcy.
Na fotografii A przedstawiono płaskogłowa ciemnogłowego w jego naturalnym środowisku,
a na wykresie B – wyniki opisanego badania. Koła na wykresie B reprezentują surowe wyniki
pomiarów, a krzywa jest modelem dopasowanym do tych pomiarów, przedstawiającym
zależność między temperaturą wody a przyśpieszeniem ryby.
A
B
0,25
przyśpieszenie, m ∙ s−2
0,20
0,15
0,10
0,05
0,00
12 14 16 18 20 22 24 26 28
temperatura wody, °C
Na podstawie: N.L. Payne i in., Temperature Dependence of Fish Performance in the Wild: Links with Species
Biogeography and Physiological Thermal Tolerance, „Functional Ecology” 30(6), 2016.
Fotografia: R. Ling.
przybrzeżnych jeziorach i estuariach na wschodnim wybrzeżu Australii. Jego ciało jest
mocno spłaszczone grzbietobrzusznie. Oczy są osadzone na czubku spłaszczonej głowy.
Ta ryba potrafi zmieniać ubarwienie ciała, przez co dopasowuje się do otoczenia. Ukrywa się
w piasku i czeka na ofiarę – poluje na mniejsze ryby oraz krewetki.
Naukowcy zbadali zależność aktywności tej ryby od temperatury otoczenia w warunkach
naturalnych. W tym celu wypuszczono ryby tego gatunku do rzeki Georges, 12 km w górę od
jej ujścia. W rzece mierzono temperaturę wody. Ryby były wyposażone w odpowiednie
nadajniki z czujnikami, dzięki którym można było określić przyśpieszenie poruszającej się
ryby. Dane zbierano przez 18 miesięcy.
Na fotografii A przedstawiono płaskogłowa ciemnogłowego w jego naturalnym środowisku,
a na wykresie B – wyniki opisanego badania. Koła na wykresie B reprezentują surowe wyniki
pomiarów, a krzywa jest modelem dopasowanym do tych pomiarów, przedstawiającym
zależność między temperaturą wody a przyśpieszeniem ryby.
A
B
0,25
przyśpieszenie, m ∙ s−2
0,20
0,15
0,10
0,05
0,00
12 14 16 18 20 22 24 26 28
temperatura wody, °C
Na podstawie: N.L. Payne i in., Temperature Dependence of Fish Performance in the Wild: Links with Species
Biogeography and Physiological Thermal Tolerance, „Functional Ecology” 30(6), 2016.
Fotografia: R. Ling.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
17.2.
Rozstrzygnij, czy podnoszenie się temperatury wody w zbiornikach może stanowić
0–1
zagrożenie dla płaskogłowa ciemnogłowego. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do
przedstawionych wyników badań.
Rozstrzygnięcie: .....................................................................................................................
Uzasadnienie: .........................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Rozstrzygnij, czy podnoszenie się temperatury wody w zbiornikach może stanowić
0–1
zagrożenie dla płaskogłowa ciemnogłowego. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do
przedstawionych wyników badań.
Rozstrzygnięcie: .....................................................................................................................
Uzasadnienie: .........................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za rozstrzygnięcie, że podniesienie się średniej temperatury wody może stanowić
zagrożenie dla płaskogłowa ciemnogłowego, wraz z poprawnym uzasadnieniem,
odnoszącym się do spadku aktywności ryby po przekroczeniu optimum
temperaturowego.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozstrzygnięcie: Tak / Jest to zagrożeniem.
Przykładowe uzasadnienia
•
Ryba w temperaturze powyżej 25 °C ma wyraźnie obniżoną aktywność.
•
Ryba w wysokiej temperaturze osiąga bardzo niskie przyśpieszenia, co przekłada się
na spadek liczby upolowanych ofiar.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do śmierci płaskogłowa w wyniku szoku
termicznego w temperaturze ≥ 27 °C, ponieważ z przedstawionych danych wynika jedynie
spadek aktywności ryby w temperaturze 27 °C.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zmniejszonej dostępności pokarmu
w wysokiej temperaturze, np. „Rozstrzygnięcie: tak. Uzasadnienie: Spadek liczebności
krewetek, które są zmiennocieplne i giną w wysokiej temperaturze”, ponieważ uzasadnienie
nie odnosi się do przedstawionych wyników badań.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do wnioskowania opartego na obserwacji
zachowania ryby w temperaturze większej lub równej 27 °C, np. „Rozstrzygnięcie: tak.
Uzasadnienie: Powyżej 27 stopni C obserwowano brak aktywności ryby”, ponieważ takich
obserwacji nie przeprowadzono, a jedynie w modelu dopasowanym do uzyskanych danych
przewidziano brak aktywności ryby powyżej 27 °C.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do wnioskowania opartego na braku obserwacji
zachowania ryby w temperaturze większej lub równej 27 °C, np. „Rozstrzygnięcie: Może.
Uzasadnienie: Ponieważ od temperatury 27 stopni C wzwyż nie zaobserwowano aktywności
ryby, a więc nie jest w stanie polować”, ponieważ pomiary były prowadzone w środowisku
naturalnym i brak pomiarów powyżej 27 °C wynika z ograniczeń klimatycznych, a nie
przesądza o braku aktywności w takiej temperaturze.
1 pkt – za rozstrzygnięcie, że podniesienie się średniej temperatury wody może stanowić
zagrożenie dla płaskogłowa ciemnogłowego, wraz z poprawnym uzasadnieniem,
odnoszącym się do spadku aktywności ryby po przekroczeniu optimum
temperaturowego.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozstrzygnięcie: Tak / Jest to zagrożeniem.
Przykładowe uzasadnienia
•
Ryba w temperaturze powyżej 25 °C ma wyraźnie obniżoną aktywność.
•
Ryba w wysokiej temperaturze osiąga bardzo niskie przyśpieszenia, co przekłada się
na spadek liczby upolowanych ofiar.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do śmierci płaskogłowa w wyniku szoku
termicznego w temperaturze ≥ 27 °C, ponieważ z przedstawionych danych wynika jedynie
spadek aktywności ryby w temperaturze 27 °C.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zmniejszonej dostępności pokarmu
w wysokiej temperaturze, np. „Rozstrzygnięcie: tak. Uzasadnienie: Spadek liczebności
krewetek, które są zmiennocieplne i giną w wysokiej temperaturze”, ponieważ uzasadnienie
nie odnosi się do przedstawionych wyników badań.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do wnioskowania opartego na obserwacji
zachowania ryby w temperaturze większej lub równej 27 °C, np. „Rozstrzygnięcie: tak.
Uzasadnienie: Powyżej 27 stopni C obserwowano brak aktywności ryby”, ponieważ takich
obserwacji nie przeprowadzono, a jedynie w modelu dopasowanym do uzyskanych danych
przewidziano brak aktywności ryby powyżej 27 °C.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do wnioskowania opartego na braku obserwacji
zachowania ryby w temperaturze większej lub równej 27 °C, np. „Rozstrzygnięcie: Może.
Uzasadnienie: Ponieważ od temperatury 27 stopni C wzwyż nie zaobserwowano aktywności
ryby, a więc nie jest w stanie polować”, ponieważ pomiary były prowadzone w środowisku
naturalnym i brak pomiarów powyżej 27 °C wynika z ograniczeń klimatycznych, a nie
przesądza o braku aktywności w takiej temperaturze.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z17-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XVII.1.5 | PR:OG.II.5
Działy: Ekologia
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Ekologia organizmów
Umiejętności: Rozwijanie myślenia naukowego; doskonalenie umiejętności planowania i przeprowadzania obserwacji i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu o wyniki badań
Zadanie 17.3 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 17 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Płaskogłów ciemnogłowy (Platycephalus fuscus) jest ciepłolubną rybą żyjącą w zatokach,
przybrzeżnych jeziorach i estuariach na wschodnim wybrzeżu Australii. Jego ciało jest
mocno spłaszczone grzbietobrzusznie. Oczy są osadzone na czubku spłaszczonej głowy.
Ta ryba potrafi zmieniać ubarwienie ciała, przez co dopasowuje się do otoczenia. Ukrywa się
w piasku i czeka na ofiarę – poluje na mniejsze ryby oraz krewetki.
Naukowcy zbadali zależność aktywności tej ryby od temperatury otoczenia w warunkach
naturalnych. W tym celu wypuszczono ryby tego gatunku do rzeki Georges, 12 km w górę od
jej ujścia. W rzece mierzono temperaturę wody. Ryby były wyposażone w odpowiednie
nadajniki z czujnikami, dzięki którym można było określić przyśpieszenie poruszającej się
ryby. Dane zbierano przez 18 miesięcy.
Na fotografii A przedstawiono płaskogłowa ciemnogłowego w jego naturalnym środowisku,
a na wykresie B – wyniki opisanego badania. Koła na wykresie B reprezentują surowe wyniki
pomiarów, a krzywa jest modelem dopasowanym do tych pomiarów, przedstawiającym
zależność między temperaturą wody a przyśpieszeniem ryby.
A
B
0,25
przyśpieszenie, m ∙ s−2
0,20
0,15
0,10
0,05
0,00
12 14 16 18 20 22 24 26 28
temperatura wody, °C
Na podstawie: N.L. Payne i in., Temperature Dependence of Fish Performance in the Wild: Links with Species
Biogeography and Physiological Thermal Tolerance, „Functional Ecology” 30(6), 2016.
Fotografia: R. Ling.
przybrzeżnych jeziorach i estuariach na wschodnim wybrzeżu Australii. Jego ciało jest
mocno spłaszczone grzbietobrzusznie. Oczy są osadzone na czubku spłaszczonej głowy.
Ta ryba potrafi zmieniać ubarwienie ciała, przez co dopasowuje się do otoczenia. Ukrywa się
w piasku i czeka na ofiarę – poluje na mniejsze ryby oraz krewetki.
Naukowcy zbadali zależność aktywności tej ryby od temperatury otoczenia w warunkach
naturalnych. W tym celu wypuszczono ryby tego gatunku do rzeki Georges, 12 km w górę od
jej ujścia. W rzece mierzono temperaturę wody. Ryby były wyposażone w odpowiednie
nadajniki z czujnikami, dzięki którym można było określić przyśpieszenie poruszającej się
ryby. Dane zbierano przez 18 miesięcy.
Na fotografii A przedstawiono płaskogłowa ciemnogłowego w jego naturalnym środowisku,
a na wykresie B – wyniki opisanego badania. Koła na wykresie B reprezentują surowe wyniki
pomiarów, a krzywa jest modelem dopasowanym do tych pomiarów, przedstawiającym
zależność między temperaturą wody a przyśpieszeniem ryby.
A
B
0,25
przyśpieszenie, m ∙ s−2
0,20
0,15
0,10
0,05
0,00
12 14 16 18 20 22 24 26 28
temperatura wody, °C
Na podstawie: N.L. Payne i in., Temperature Dependence of Fish Performance in the Wild: Links with Species
Biogeography and Physiological Thermal Tolerance, „Functional Ecology” 30(6), 2016.
Fotografia: R. Ling.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
17.3.
Wypisz z tekstu dwie cechy płaskogłowa ciemnogłowego stanowiące adaptację do
0–1–2
drapieżnictwa i przedstaw, na czym polega każda z tych adaptacji.
1. ............................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
2. ............................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Wypisz z tekstu dwie cechy płaskogłowa ciemnogłowego stanowiące adaptację do
0–1–2
drapieżnictwa i przedstaw, na czym polega każda z tych adaptacji.
1. ............................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
2. ............................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
2 pkt – za poprawne wskazanie dwóch cech ryby stanowiących adaptację do drapieżnictwa
wraz z przedstawieniem, na czym polega każda z nich.
1 pkt – za poprawne wskazanie jednej cechy ryby stanowiącej adaptację do drapieżnictwa
wraz z przedstawieniem, na czym ono polega.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Silne spłaszczenie grzbietobrzuszne sprawia, że ryba jest trudniej zauważalna (przez
ofiary).
•
Zakopywanie się w piasku umożliwia rybie ataki z ukrycia.
•
Wykształcona zdolność zmiany ubarwienia ciała przez rybę umożliwia jej upodobnienie
się do tła, co stanowi doskonały kamuflaż.
•
Osadzenie oczu na czubku spłaszczonej głowy ułatwia obserwację ofiary, gdy drapieżnik
jest zagrzebany w piasku.
•
Zdolność do dużych przyśpieszeń sprawia, że dopadnięcie ofiary staje się łatwiejsze.
•
Ryba jest w stanie funkcjonować w bezruchu, czekając na ofiarę, żeby następnie
zaatakować ją z zaskoczenia.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, odnoszących się jedynie do ułatwienia polowania
bez określenia, na czym to ułatwienie polega, np. „Spłaszczone ciało umożliwia rybie
łatwiejsze upolowanie ofiary”.
2 pkt – za poprawne wskazanie dwóch cech ryby stanowiących adaptację do drapieżnictwa
wraz z przedstawieniem, na czym polega każda z nich.
1 pkt – za poprawne wskazanie jednej cechy ryby stanowiącej adaptację do drapieżnictwa
wraz z przedstawieniem, na czym ono polega.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Silne spłaszczenie grzbietobrzuszne sprawia, że ryba jest trudniej zauważalna (przez
ofiary).
•
Zakopywanie się w piasku umożliwia rybie ataki z ukrycia.
•
Wykształcona zdolność zmiany ubarwienia ciała przez rybę umożliwia jej upodobnienie
się do tła, co stanowi doskonały kamuflaż.
•
Osadzenie oczu na czubku spłaszczonej głowy ułatwia obserwację ofiary, gdy drapieżnik
jest zagrzebany w piasku.
•
Zdolność do dużych przyśpieszeń sprawia, że dopadnięcie ofiary staje się łatwiejsze.
•
Ryba jest w stanie funkcjonować w bezruchu, czekając na ofiarę, żeby następnie
zaatakować ją z zaskoczenia.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, odnoszących się jedynie do ułatwienia polowania
bez określenia, na czym to ułatwienie polega, np. „Spłaszczone ciało umożliwia rybie
łatwiejsze upolowanie ofiary”.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z17-3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XVII.1.5 | PR:OG.IV.1
Działy: Ekologia
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Ekologia organizmów
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych
Zadanie 18.1 · maj 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 18 · maj 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Niski wzrost i ciasne ułożenie liści rośliny w tzw. poduszkę stanowią przystosowanie do
skrajnych warunków środowiska panujących w wysokich górach. Takie formy roślin
występują u ponad trzystu gatunków należących do ponad trzydziestu różnych rodzin
botanicznych, występujących w różnych obszarach geograficznych świata.
Poniżej przedstawiono schematyczną budowę roślin poduszkowych.
Przykładem rośliny poduszkowej jest lepnica bezłodygowa (Silene acaulis), przedstawiona
na poniższej fotografii. Wytwarza ona różowe kwiaty wyrastające na szczytach łodyg.
W populacji tego gatunku występują zarówno osobniki żeńskie, jak i obupłciowe.
Na podstawie: Q. Canelles i in., Environmental Stress Effects on Reproduction and Sexual Dimorphism in the
Gynodioecious Species Silene acaulis, „Environmental and Experimental Botany” 146, 2018.
Schematy: H. Hauri, Review: Ecology of Cushion Plants, „Journal of Ecology” 1(2), 1913.
Fotografia: Wikimedia Commons.
skrajnych warunków środowiska panujących w wysokich górach. Takie formy roślin
występują u ponad trzystu gatunków należących do ponad trzydziestu różnych rodzin
botanicznych, występujących w różnych obszarach geograficznych świata.
Poniżej przedstawiono schematyczną budowę roślin poduszkowych.
Przykładem rośliny poduszkowej jest lepnica bezłodygowa (Silene acaulis), przedstawiona
na poniższej fotografii. Wytwarza ona różowe kwiaty wyrastające na szczytach łodyg.
W populacji tego gatunku występują zarówno osobniki żeńskie, jak i obupłciowe.
Na podstawie: Q. Canelles i in., Environmental Stress Effects on Reproduction and Sexual Dimorphism in the
Gynodioecious Species Silene acaulis, „Environmental and Experimental Botany” 146, 2018.
Schematy: H. Hauri, Review: Ecology of Cushion Plants, „Journal of Ecology” 1(2), 1913.
Fotografia: Wikimedia Commons.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
18.1.
Rozstrzygnij, czy wytwarzanie form poduszkowatych wśród roślin wysokogórskich
0–1
jest wynikiem konwergencji, czy – dywergencji. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: .....................................................................................................................
Uzasadnienie: .........................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Rozstrzygnij, czy wytwarzanie form poduszkowatych wśród roślin wysokogórskich
0–1
jest wynikiem konwergencji, czy – dywergencji. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: .....................................................................................................................
Uzasadnienie: .........................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – za rozstrzygnięcie, że wytwarzanie form poduszkowych wśród roślin wysokogórskich
jest wynikiem konwergencji, wraz z poprawnym uzasadnieniem, przedstawiającym
argument na rzecz niezależnego wykształcenia tej cechy, np. wykształcenie cechy
u innych rodzin botanicznych.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozstrzygnięcie: Jest to przykład konwergencji.
Przykładowe uzasadnienia
● Wytwarzanie form poduszkowatych powstało niezależnie od siebie w różnych grupach
taksonomicznych roślin.
● Rośliny należące do różnych, niespokrewnionych rodzin funkcjonują w tym samym
środowisku i przystosowały się do niego w ten sam sposób.
● W różnych obszarach górskich rośliny zaadaptowały się do podobnych, skrajnych
warunków środowiskowych.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się jedynie do definicji konwergencji, np.
„Rozstrzygnięcie: konwergencja. Uzasadnienie: Wytwarzanie form poduszkowych
wyewoluowało wielokrotnie niezależnie”.
Nie uznaje się odpowiedzi nieodnoszących się jednoznacznie do procesów ewolucyjnych,
np. „Wytwarzanie form poduszkowatych jest spowodowane warunkami, w jakich rosną te
rośliny”.
1 pkt – za rozstrzygnięcie, że wytwarzanie form poduszkowych wśród roślin wysokogórskich
jest wynikiem konwergencji, wraz z poprawnym uzasadnieniem, przedstawiającym
argument na rzecz niezależnego wykształcenia tej cechy, np. wykształcenie cechy
u innych rodzin botanicznych.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozstrzygnięcie: Jest to przykład konwergencji.
Przykładowe uzasadnienia
● Wytwarzanie form poduszkowatych powstało niezależnie od siebie w różnych grupach
taksonomicznych roślin.
● Rośliny należące do różnych, niespokrewnionych rodzin funkcjonują w tym samym
środowisku i przystosowały się do niego w ten sam sposób.
● W różnych obszarach górskich rośliny zaadaptowały się do podobnych, skrajnych
warunków środowiskowych.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się jedynie do definicji konwergencji, np.
„Rozstrzygnięcie: konwergencja. Uzasadnienie: Wytwarzanie form poduszkowych
wyewoluowało wielokrotnie niezależnie”.
Nie uznaje się odpowiedzi nieodnoszących się jednoznacznie do procesów ewolucyjnych,
np. „Wytwarzanie form poduszkowatych jest spowodowane warunkami, w jakich rosną te
rośliny”.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z18-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XVI.13 | PR:OG.IV.2
Działy: Ewolucja. Uczeń:
Organizmy: rośliny
Procesy: ekspresja genów | ewolucja
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych