Baza zadań z biologii
Matura · Formuły 2015 i 2023 · zadania według wymagań podstawy programowej
Moje postępy
Zapis lokalny. Eksportuj kopię, aby przenieść odpowiedzi na inne urządzenie.
Zadania 101–120 z 204
Zadanie 21.2 · maj 2026
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 21 · maj 2026 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
miejscu. Nora pająka zapewnia chłodne, wilgotne środowisko i stanowi schronienie przed
wysuszeniem oraz przed zmianami temperatury. Pająki chronią żaby przed drapieżnikami,
nie wyrządzają żabom krzywdy i umożliwiają im łatwy dostęp do miejsc żerowania. C. royi
pomaga w pozbyciu się z nory i z jej otoczenia mrówek i larw much, które odżywiają się
jajami oraz potomstwem pająka.
Na podstawie: R. von May i in., Ecological Interactions Between Arthropods and Small Vertebrates in a Lowland
Amazon Rainforest, „Amphibian & Reptile Conservation” 13(1), 2019;
A. Zamani i in., An Extensive Review of […] Ecological Associations Involving Tarantulas (Araneae:
Theraphosidae), with a New Hypothesis on the Evolution of Their Hirsuteness,
„Journal of Natural History” 58(29–32), 2024.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2026-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Podaj różnicę w sposobie trawienia pokarmu przez pająki i przez płazy.
0–1
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
1 pkt – poprawne porównanie sposobów trawienia: pozajelitowego i wewnątrzustrojowego
przez pająki oraz wewnątrzustrojowego przez płazy.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Pająki zaczynają trawić pokarm pozaustrojowo, a płazy trawią wyłącznie
wewnątrzustrojowo.
•
Pająki trawią pokarm głównie pozajelitowo, a płazy – wewnątrz układu pokarmowego.
•
Pająki odżywiają się pokarmem płynnym, powstającym w wyniku trawienia
proteolitycznego ofiary, a potem kończą trawienie pokarmu wewnątrzustrojowo. Płazy
trawią tylko w obrębie przewodu pokarmowego.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do „wewnątrzkomórkowego” trawienia pokarmu
u płazów, np. „Pająki zewnątrzkomórkowo, a płazy – wewnątrzkomórkowo”.
Dopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do trawienia przez pająki wyłącznie
pozaustrojowo, np. „Pająki trawią pozaustrojowo, a płazy – wewnątrzustrojowo”.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2026-MAJ-F2023-Z21-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:X.3 | PR:X.4 | PR:OG.I.1
Działy: Różnorodność zwierząt. Uczeń:
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia
Zadanie 22.1 · maj 2026
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 22 · maj 2026 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
gatunków obcych pochodzących z rejonu Morza Kaspijskiego i z zachodniej Syberii:
pasożytniczej przywry Bucephalus polymorphus oraz małża – racicznicy zmiennej
(Dreissena polymorpha). Racicznica zmienna pojawiła się w wodach zachodniej Europy już
w XIX wieku, a przywra – pod koniec XX wieku.
Cykl życiowy B. polymorphus rozpoczyna się od pojawienia się pierwszego stadium
larwalnego – miracidium, które może wniknąć tylko do ciała racicznicy zmiennej, małża
prowadzącego osiadły tryb życia. Miracidium w ciele małża rozwija się w sporocystę,
a w sporocyście dojrzewają cerkarie. Dojrzałe cerkarie opuszczają ciało racicznicy i dostają
się do wody. Następnie, po wniknięciu do ciała ryb z rodziny karpiowatych, cerkarie
przekształcają się w metacerkarie. Kolejnym żywicielem B. polymorphus są różne gatunki
ryb rybożernych – po zjedzeniu ofiary z metacerkariami w organizmie ryb rybożernych
przywry dojrzewają płciowo i dochodzi do zapłodnienia.
Na podstawie: D. Rachalewska, „Invasional meltdown” zbieg okoliczności czy reguła?, „Kosmos” 63(1), 2014.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2026-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Wypisz z tekstu żywicieli pośrednich oraz żywicieli ostatecznych przywry
0–1
B. polymorphus.
Żywiciele pośredni: .................................................................................................................
Żywiciele ostateczni: ...............................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
1 pkt – poprawne wypisanie z tekstu wszystkich żywicieli pośrednich i ostatecznych przywry
B. polymorphus.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
Żywiciele pośredni:
– racicznica zmienna / Dreissena polymorpha / racicznica / Dreissena / małż
– ryby karpiowate / Cyprinidae
Żywiciele ostateczni:
– ryby rybożerne
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2026-MAJ-F2023-Z22-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XI.2.9.f | PR:OG.III.2
Działy: Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | rozmnażanie
Zagadnienia: Rozmnażanie i rozwój
Umiejętności: Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych
Zadanie 22.2 · maj 2026
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 22 · maj 2026 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
gatunków obcych pochodzących z rejonu Morza Kaspijskiego i z zachodniej Syberii:
pasożytniczej przywry Bucephalus polymorphus oraz małża – racicznicy zmiennej
(Dreissena polymorpha). Racicznica zmienna pojawiła się w wodach zachodniej Europy już
w XIX wieku, a przywra – pod koniec XX wieku.
Cykl życiowy B. polymorphus rozpoczyna się od pojawienia się pierwszego stadium
larwalnego – miracidium, które może wniknąć tylko do ciała racicznicy zmiennej, małża
prowadzącego osiadły tryb życia. Miracidium w ciele małża rozwija się w sporocystę,
a w sporocyście dojrzewają cerkarie. Dojrzałe cerkarie opuszczają ciało racicznicy i dostają
się do wody. Następnie, po wniknięciu do ciała ryb z rodziny karpiowatych, cerkarie
przekształcają się w metacerkarie. Kolejnym żywicielem B. polymorphus są różne gatunki
ryb rybożernych – po zjedzeniu ofiary z metacerkariami w organizmie ryb rybożernych
przywry dojrzewają płciowo i dochodzi do zapłodnienia.
Na podstawie: D. Rachalewska, „Invasional meltdown” zbieg okoliczności czy reguła?, „Kosmos” 63(1), 2014.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2026-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Uzasadnij, że obecność racicznicy zmiennej jest niezbędna do zamknięcia cyklu
0–1
życiowego przywry B. polymorphus.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
1 pkt – poprawne uzasadnienie, uwzględniające specyficzność pierwszego żywiciela
pośredniego.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Pierwszym żywicielem pośrednim tej przywry może być tylko racicznica zmienna.
•
Racicznica jest niezbędna do rozwoju sporocyst i cerkarii B. polymorphus.
•
Na pewnym etapie larwy mogą żyć wyłącznie w racicznicy.
•
Miracidium może wnikać jedynie do ciała D. polymorpha.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2026-MAJ-F2023-Z22-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XI.2.9.f | PR:OG.III.2 | PR:OG.III.5
Działy: Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | rozmnażanie
Zagadnienia: Rozmnażanie i rozwój
Umiejętności: Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych
Zadanie 23.1 · maj 2026
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 23 · maj 2026 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
w którym wymiarami są różne czynniki środowiska.
Na poniższym wykresie przedstawiono śmiertelność samic krewetki piaskowej (Crangon
septemspinosa) w różnych temperaturach i przy różnym stopniu zasolenia. Krewetka
piaskowa występuje u zachodnich wybrzeży Oceanu Atlantyckiego, od Nowej Fundlandii
do Florydy.
100 % śmiertelności
50 % śmiertelności
25
temperatura, °C
20
zerowa
śmiertelność
15
10
5
45
0
5
10
15
20
25
30
35
40
zasolenie, ‰
Na podstawie: M. Begon i C.R. Townsend, Ecology: From Individuals to Ecosystems, Hoboken 2021.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2026-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
dotyczących tolerancji ekologicznej krewetki piaskowej. Wybierz P, jeśli stwierdzenie
jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
W wodzie o temperaturze 10 °C i o zasoleniu 15 ‰ śmiertelność samic
P
F
krewetek jest większa niż 50 %.
Śmiertelność samic krewetek w wodzie o temperaturze 10 °C jest niezależna
P
F
od zasolenia wody.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
FF
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2026-MAJ-F2023-Z23-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XVII.1.2 | PR:XVII.1.3 | PR:OG.IV.1
Działy: Ekologia
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Ekologia organizmów
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych
Zadanie 23.2 · maj 2026
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 23 · maj 2026 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
w którym wymiarami są różne czynniki środowiska.
Na poniższym wykresie przedstawiono śmiertelność samic krewetki piaskowej (Crangon
septemspinosa) w różnych temperaturach i przy różnym stopniu zasolenia. Krewetka
piaskowa występuje u zachodnich wybrzeży Oceanu Atlantyckiego, od Nowej Fundlandii
do Florydy.
100 % śmiertelności
50 % śmiertelności
25
temperatura, °C
20
zerowa
śmiertelność
15
10
5
45
0
5
10
15
20
25
30
35
40
zasolenie, ‰
Na podstawie: M. Begon i C.R. Townsend, Ecology: From Individuals to Ecosystems, Hoboken 2021.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2026-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Oceń prawdziwość stwierdzenia: Podstawowa nisza ekologiczna krewetki piaskowej
0–1
to zachodnie wybrzeża Oceanu Atlantyckiego. Wpisz odpowiedź wybraną spośród
podanych w nawiasie. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do definicji podstawowej
niszy ekologicznej.
Ocena stwierdzenia (prawda / fałsz): ................................
Uzasadnienie: .........................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
1 pkt – poprawna ocena stwierdzenia (że jest fałszywe), wraz z poprawnym uzasadnieniem,
odnoszącym się do tego, że nisza podstawowa to zbiór wymagań środowiskowych,
a nie – zasięg geograficzny.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Ocena stwierdzenia
fałsz
Przykładowe uzasadnienie
Podstawowa nisza ekologiczna to zbiór warunków środowiskowych, które są potrzebne,
aby organizm mógł żyć i rozwijać się, a nie – konkretne miejsce, w którym występują
przedstawiciele gatunku, jak w podanym zdaniu.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi, w których zasięg geograficzny gatunku jest mylony z jego
siedliskiem, np. „Rozstrzygnięcie: fałsz; Uzasadnienie: Podstawowa nisza ekologiczna to
zakres warunków środowiskowych umożliwiających przeżycie gatunku, a w zdaniu opisano
siedlisko krewetki”, lub z niszą zrealizowaną, np. „Rozstrzygnięcie: fałsz; Uzasadnienie:
Ocean Atlantycki to nisza zrealizowana, którą gatunek zajmuje w warunkach konkurencji
z innymi gatunkami, a nisza podstawowa to teoretyczna przestrzeń korzystnych warunków
środowiskowych”.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2026-MAJ-F2023-Z23-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XVII.1.2 | PR:XVIII.2 | PR:OG.IV.1
Działy: Ekologia | Różnorodność biologiczna, jej zagrożenia i ochrona. Uczeń:
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Ekologia organizmów
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych
Zadanie 23.3 · maj 2026
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 23 · maj 2026 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
w którym wymiarami są różne czynniki środowiska.
Na poniższym wykresie przedstawiono śmiertelność samic krewetki piaskowej (Crangon
septemspinosa) w różnych temperaturach i przy różnym stopniu zasolenia. Krewetka
piaskowa występuje u zachodnich wybrzeży Oceanu Atlantyckiego, od Nowej Fundlandii
do Florydy.
100 % śmiertelności
50 % śmiertelności
25
temperatura, °C
20
zerowa
śmiertelność
15
10
5
45
0
5
10
15
20
25
30
35
40
zasolenie, ‰
Na podstawie: M. Begon i C.R. Townsend, Ecology: From Individuals to Ecosystems, Hoboken 2021.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2026-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Na podstawie przedstawionych danych podaj przedział optimum temperaturowego dla
0–1
samic krewetki piaskowej przy optymalnych warunkach zasolenia.
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
1 pkt – podanie poprawnego przedziału optimum temperaturowego, którego dolna granica
mieści się między 9 °C a 13 °C, natomiast górna – między 21 °C a 26 °C.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
10 °C < optimum < 25 °C
•
optimum ∈ (10 °C; 25 °C)
•
10 °C–25 °C
•
9–26 st. C
•
13 °C–21 °C
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi bez podania jednostki temperatury lub z niepoprawną jednostką
np.: „Od 10 do 25” lub „Od 10 °C do 25 °C przy zasoleniu od 20 °C do 40 ‰”, lub „10–25 °C
przy zasoleniu 25 %”.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2026-MAJ-F2023-Z23-3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XVII.1.2 | PR:XVII.1.3 | PR:OG.IV.1
Działy: Ekologia
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Ekologia organizmów
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych
Zadanie 1.1 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 1 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
z pojedynczego łańcucha polipeptydowego oraz z hemu. Łańcuch polipeptydowy mioglobiny
zawiera 153 reszty aminokwasowe, a hem składa się z układu porfirynowego oraz ze –
związanego z jego centrum – atomu pewnego pierwiastka.
Na poniższym rysunku przedstawiono przekrój przez model cząsteczki mioglobiny. Kolorem
niebieskim oznaczono reszty aminokwasowe z podstawnikami niepolarnymi; kolorem
czerwonym – reszty aminokwasowe z podstawnikami polarnymi; natomiast kolorem białym –
pozostałe reszty aminokwasowe. Kolorem żółtym oznaczono atom związany z centrum
układu porfirynowego, znajdującego się w szczelinie cząsteczki białka.
Na podstawie: J.M. Berg i in., Biochemia, Warszawa 2022.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Z centrum układu porfirynowego hemu jest związany atom
A. sodu.
B. fluoru.
C. jodu.
D. żelaza.
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
1 pkt – za poprawne dokończenie zdania.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
D
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z1-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:I.1.2 | PR:I.2.2 | PR:OG.I.3 | PR:OG.I.4
Działy: Chemizm życia
Organizmy: człowiek
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Składniki nieorganiczne | Składniki organiczne
Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia
Zadanie 1.2 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 1 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
z pojedynczego łańcucha polipeptydowego oraz z hemu. Łańcuch polipeptydowy mioglobiny
zawiera 153 reszty aminokwasowe, a hem składa się z układu porfirynowego oraz ze –
związanego z jego centrum – atomu pewnego pierwiastka.
Na poniższym rysunku przedstawiono przekrój przez model cząsteczki mioglobiny. Kolorem
niebieskim oznaczono reszty aminokwasowe z podstawnikami niepolarnymi; kolorem
czerwonym – reszty aminokwasowe z podstawnikami polarnymi; natomiast kolorem białym –
pozostałe reszty aminokwasowe. Kolorem żółtym oznaczono atom związany z centrum
układu porfirynowego, znajdującego się w szczelinie cząsteczki białka.
Na podstawie: J.M. Berg i in., Biochemia, Warszawa 2022.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
reszty aminokwasowe z podstawnikami niepolarnymi. W odpowiedzi uwzględnij
środowisko formowania się struktury przestrzennej tego białka.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające hydrofobowy charakter podstawników
aminokwasów niepolarnych ORAZ wodne środowisko formowania się struktury
przestrzennej mioglobiny.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
1 Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie
podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz
branżowej szkoły II stopnia (Dz.U. z 2024 r. poz. 1019).
Przykładowe odpowiedzi
•
Formowanie się struktury przestrzennej zachodzi w cytozolu, który jest roztworem
wodnym, a niepolarne podstawniki aminokwasów są odpychane od wody i skupiają się
wewnątrz cząsteczki.
•
Formowanie się struktury przestrzennej mioglobiny zachodzi w środowisku wodnym.
Podstawniki aminokwasów niepolarnych mają charakter hydrofobowy, dlatego zbliżają
się do siebie i chowają wewnątrz cząsteczki mioglobiny.
•
Podczas zwijania się łańcucha polipeptydowego w środowisku wodnym niepolarne reszty
aminokwasów układają się tak, aby unikać wody (wewnątrz cząsteczki).
•
Konformacja białek jest bardziej stabilna termodynamicznie, gdy grupy niepolarne,
mające charakter hydrofobowy, są skupione we wnętrzu cząsteczki, niż gdy pozostają
rozproszone w środowisku wodnym.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z1-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:I.1.3 | PR:I.2.2 | PR:OG.IV.1
Działy: Chemizm życia
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Składniki nieorganiczne | Składniki organiczne
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych
Zadanie 2.1 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 2 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
hydrolizy ATP do ADP i Pi uwalnia się znaczna ilość energii – od 46 do 54 kJ/mol ATP.
Ważną częścią ATP jest reszta trifosforanowa, składająca się z reszt kwasu fosforowego(V)
połączonych wiązaniami bezwodnikowymi. Te wiązania są często określane jako
„wysokoenergetyczne”, ale do ich zerwania – tak jak do zerwania każdego innego wiązania –
jest potrzebna energia. Ujemne ładunki reszt kwasu fosforowego(V) odpychają się
nawzajem, czego skutkiem są wewnętrzne naprężenia występujące w cząsteczce ATP.
Podczas hydrolizy ATP do ADP i Pi jest zrywane jedno wiązanie bezwodnikowe oraz
częściowo są usuwane naprężenia wewnętrzne.
Na poniższym schemacie przedstawiono reakcję hydrolizy ATP.
adenina
ATP
ryboza
adenina
ADP
ryboza
fosforan
nieorganiczny Pi
Na podstawie: B. Alberts i in., Molecular Biology of the Cell, Nowy Jork i Abingdon 2007.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
spośród podanych.
A. cukry
B. lipidy
C. nukleotydy
D. aminokwasy
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
1 pkt – za poprawną odpowiedź.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
C
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z2-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:III.2.1 | PR:OG.I.1
Działy: Energia i metabolizm
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | transport przez błony
Zagadnienia: Przenośniki energii oraz protonów i elektronów w komórce
Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia
Zadanie 2.2 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 2 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
hydrolizy ATP do ADP i Pi uwalnia się znaczna ilość energii – od 46 do 54 kJ/mol ATP.
Ważną częścią ATP jest reszta trifosforanowa, składająca się z reszt kwasu fosforowego(V)
połączonych wiązaniami bezwodnikowymi. Te wiązania są często określane jako
„wysokoenergetyczne”, ale do ich zerwania – tak jak do zerwania każdego innego wiązania –
jest potrzebna energia. Ujemne ładunki reszt kwasu fosforowego(V) odpychają się
nawzajem, czego skutkiem są wewnętrzne naprężenia występujące w cząsteczce ATP.
Podczas hydrolizy ATP do ADP i Pi jest zrywane jedno wiązanie bezwodnikowe oraz
częściowo są usuwane naprężenia wewnętrzne.
Na poniższym schemacie przedstawiono reakcję hydrolizy ATP.
adenina
ATP
ryboza
adenina
ADP
ryboza
fosforan
nieorganiczny Pi
Na podstawie: B. Alberts i in., Molecular Biology of the Cell, Nowy Jork i Abingdon 2007.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1.
P
F
W cząsteczce ATP występują dwa wiązania „wysokoenergetyczne”.
Energia uwalniana podczas hydrolizy ATP równa się energii koniecznej
2.
P
F
do zerwania wiązania bezwodnikowego.
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
1. – P, 2. – F.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z2-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:III.2.1 | PR:OG.I.1 | PR:OG.I.3
Działy: Energia i metabolizm
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | transport przez błony
Zagadnienia: Przenośniki energii oraz protonów i elektronów w komórce
Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia
Zadanie 3.1 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 3 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
wewnątrzkomórkowe oznaczone literami A i B.
A
B
Na podstawie: D.W. Fawcett, Bloom and Fawcett. A Textbook of Histology, Nowy Jork 1994,
[w:] E.P. Solomon i in., Biologia, Warszawa 2014.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
oraz rozstrzygnij, czy w tych strukturach są obecne błony i rybosomy.
Obecność w strukturze
Nazwa struktury
Struktura
(siateczka śródplazmatyczna szorstka /
błon
rybosomów
aparat Golgiego)
(tak / nie)
(tak / nie)
A
B
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
2 pkt – za poprawne wypełnienie dwóch wierszy tabeli.
1 pkt – za poprawne wypełnienie jednego wiersza tabeli LUB za poprawne wypełnienie
pierwszej kolumny tabeli – z nazwami struktur ALBO dwóch ostatnich kolumn tabeli –
dotyczących obecności błon i rybosomów.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Obecność w strukturze
Nazwa struktury
Struktura
(siateczka śródplazmatyczna szorstka /
błon
rybosomów
aparat Golgiego)
(tak / nie)
(tak / nie)
aparat Golgiego
tak
nie
A
siateczka śródplazmatyczna szorstka
tak
tak
B
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z3-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:II.1 | PR:II.6 | PR:II.7 | PR:OG.III.2 | PR:OG.III.5
Działy: Komórka. Uczeń:
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Umiejętności: Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych
Zadanie 3.2 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 3 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
wewnątrzkomórkowe oznaczone literami A i B.
A
B
Na podstawie: D.W. Fawcett, Bloom and Fawcett. A Textbook of Histology, Nowy Jork 1994,
[w:] E.P. Solomon i in., Biologia, Warszawa 2014.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
i aparatu Golgiego w wytwarzaniu białek przeznaczonych do wydzielenia poza
komórkę.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, na czym polega współdziałanie, uwzględniające 1) syntezę
białek przeznaczonych na eksport na siateczce śródplazmatycznej szorstkiej ORAZ
2) modyfikację tych białek w aparacie Golgiego.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Na powierzchni szorstkiej siateczki śródplazmatycznej są syntetyzowane białka, które są
modyfikowane w aparacie Golgiego przed wydzieleniem z komórki.
•
Rybosomy siateczki śródplazmatycznej szorstkiej odpowiadają za syntezę białek, które
następnie są przekazywane do aparatu Golgiego, gdzie następują ich modyfikacja,
sortowanie i wysyłanie poza komórkę.
•
Siateczka szorstka odpowiada za syntezę i wstępną modyfikację białek, które są
ostatecznie modyfikowane w aparacie Golgiego.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi dotyczących aparatu Golgiego, które odnoszą się wyłącznie do
sortowania białek, ponieważ zadanie dotyczy wytwarzania białek.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z3-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:II.6 | PR:II.7 | PR:OG.IV.1
Działy: Komórka. Uczeń:
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych
Zadanie 4.1 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 4 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
znajdują się liczne organella: jądro komórkowe, chloroplasty otoczone czterema błonami,
mitochondria oraz aparat Golgiego. Materiałem zapasowym jest chryzolaminaryna, należąca
do polisacharydów, oraz tłuszcze. Okrzemki są okryte ścianą komórkową, zwaną
pancerzykiem, która jest zbudowana z pektyny wysyconej uwodnioną krzemionką.
Na poniższej mikrofotografii przedstawiono różne gatunki okrzemek.
Okrzemki natleniają wodę, mają duży udział w produkcji pierwotnej wód oraz stanowią
pokarm dla wielu organizmów, w tym dla wielu ryb.
Na podstawie: B. Rakowska, Okrzemki – organizmy, które odniosły sukces, „Kosmos” 52(2–3), 2003.
Fotografia: The International Society for Diatom Research (isdr.org).
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
w tekście cechy budowy komórek okrzemek z cechami budowy komórek roślin.
1. ............................................................................................................................................
................................................................................................................................................
2. ............................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
2 pkt – za dwa poprawne porównania budowy komórek okrzemek z komórkami roślin,
odnoszące się do budowy chloroplastów LUB do rodzaju materiału zapasowego, LUB
do budowy ściany komórkowej.
1 pkt – za jedno poprawne porównanie budowy komórek okrzemek z komórkami roślin.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Okrzemki mają chloroplasty otoczone czterema błonami, a w komórkach roślinnych
chloroplasty są otoczone dwiema błonami.
•
U okrzemek materiałem zapasowym jest chryzolaminaryna, a dla komórek roślinnych
charakterystyczne jest gromadzenie skrobi.
•
Głównym składnikiem ściany komórkowej okrzemek jest pektyna (nie występuje u nich
celuloza), a u roślin lądowych – celuloza.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do jednokomórkowej budowy okrzemek,
ponieważ wśród roślin pierwotnie wodnych także są organizmy jednokomórkowe.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do obecności krzemionki w ścianie
komórkowej okrzemek, ponieważ w ścianie komórkowej roślin również może występować
krzemionka, np. u traw i u skrzypów.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do tłuszczów jako materiału
zapasowego okrzemek, ponieważ w komórkach roślin również występują tłuszcze.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z4-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:II.8 | PR:II.10 | PR:II.14 | PR:VIII.2 | PR:VIII.3 | PR:OG.I.1 | PR:OG.III.2
Działy: Komórka. Uczeń: | Protisty. Uczeń:
Organizmy: grzyby | rośliny | zwierzęta | protisty
Procesy: ekspresja genów
Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia | Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych
Zadanie 4.2 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 4 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
znajdują się liczne organella: jądro komórkowe, chloroplasty otoczone czterema błonami,
mitochondria oraz aparat Golgiego. Materiałem zapasowym jest chryzolaminaryna, należąca
do polisacharydów, oraz tłuszcze. Okrzemki są okryte ścianą komórkową, zwaną
pancerzykiem, która jest zbudowana z pektyny wysyconej uwodnioną krzemionką.
Na poniższej mikrofotografii przedstawiono różne gatunki okrzemek.
Okrzemki natleniają wodę, mają duży udział w produkcji pierwotnej wód oraz stanowią
pokarm dla wielu organizmów, w tym dla wielu ryb.
Na podstawie: B. Rakowska, Okrzemki – organizmy, które odniosły sukces, „Kosmos” 52(2–3), 2003.
Fotografia: The International Society for Diatom Research (isdr.org).
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
uwzględnij budowę komórki i metabolizm okrzemek.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające obecność w komórkach okrzemek
chloroplastów, w których zachodzi proces fotosyntezy, której jednym z produktów jest
tlen.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
W komórkach okrzemek znajdują się chloroplasty, przeprowadzające fotosyntezę, której
produktem jest tlen.
•
Okrzemki, dzięki temu że mają chloroplasty, przeprowadzają proces fotosyntezy.
Podczas tego procesu dochodzi do fotolizy wody i do wydzielania się tlenu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z4-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:VIII.2 | PR:VIII.3 | PR:III.4.1 | PR:III.4.3 | PR:OG.IV.1
Działy: Protisty. Uczeń: | Energia i metabolizm
Organizmy: rośliny | zwierzęta | protisty
Procesy: fotosynteza | ekspresja genów
Zagadnienia: Fotosynteza
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych
Zadanie 5 · czerwiec 2025
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
eugleny (Euglena gracilis). Mikrofotografię A wykonano z użyciem mikroskopu świetlnego.
Rysunek B wykonano na podstawie tej mikrofotografii.
A
B
1
wodniczka
tętniąca
2
3
ziarno paramylonu
pellikula
Na podstawie: E.P. Solomon i in., Biologia, Warszawa 2014.
Fotografia i rysunek: Biophoto Associates/Photo Researchers, Inc.
Podaj nazwy organellów oznaczonych na mikrofotografii (A) i na rysunku (B)
numerami 1.–3.
1. ......................................................................................
2. ......................................................................................
3. ......................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
2 pkt – za podanie poprawnych nazw trzech organellów.
1 pkt – za podanie poprawnych nazw dwóch organellów.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
1. wić / flagellum / wić długa
2. chloroplast / ciałko zieleni
3. jądro komórkowe
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z5
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:VIII.3 | PR:II.1 | PR:OG.I.1 | PR:OG.III.2
Działy: Protisty. Uczeń: | Komórka. Uczeń:
Organizmy: zwierzęta | protisty
Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia | Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych
Zadanie 6.1 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 6 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
w Polsce na niewielkiej liczbie stanowisk. Ta roślina występuje na nasłonecznionych
górskich murawach kserotermicznych oraz na łąkach o podłożu wapiennym. Głównym
zagrożeniem dla tego gatunku jest postępująca sukcesja, prowadząca do zarastania jego
stanowisk.
Okwiat dwulistnika składa się z zewnętrznych działek, które są zielone i eliptyczne, oraz
z okółka wewnętrznego, którego dwie działki są purpurowe i nitkowate, a trzecia – środkowa
działka jest przekształcona w tzw. warżkę. Na środku owłosionej, ciemnopurpurowej warżki,
przypominającej kształtem odwłok samicy owada, znajduje się jasna plamka.
W okresie kwitnienia dwulistnik muszy wytwarza substancje, które składem chemicznym
i zapachem przypominają feromony samic błonkówek: niestylaka piewikowca (Gorytes
fargei) i niestylaka wąsala (Gorytes mystaceus). Zwabione zapachem i pokrojem kwiatów
samce błonkówek siadają na tych kwiatach. Pakiety pyłku dwulistników przyklejają się do
ciała owadów, dzięki czemu pyłek jest transportowany na inne kwiaty. Zapylony kwiat
dwulistnika zaczyna wydzielać substancje wonne identyczne z tymi, które wytwarzają
zapłodnione samice błonkówek. U dwulistnika może dojść również do samozapłodnienia.
Na rysunku A przedstawiono budowę dwulistnika muszego, a na zdjęciu B – samicę
niestylaka wąsala.
A
B
kwiat
1
2
3
4
5
Na podstawie: B. Binkiewicz, Nowe stanowiska dwulistnika muszego Ophrys insectifera
w Tatrzańskim Parku Narodowym, „Chrońmy Przyrodę Ojczystą” 71(3), 2015;
J. Koszteyn, Zjawisko mimikry a problem orientacji i decepcji w:
S. Ziemiański (red.), Philosophia vitam alere, Kraków 2005;
A. Pociecha, Kwiat czy owad?, 2014 (www.eduscience.pl).
Rysunek: C.A.M. Lindman, Bilder ur Nordens Flora, Sztokholm 1917–1926.
Fotografia: I. Tew, Bees Wasps & Ants Recording Society, 2020.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
naśladuje czułki, a który – odwłok samicy niestylaka wąsala. Wpisz właściwe numery
w odpowiednie miejsca.
czułki: ..................................
odwłok: ...........................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
1 pkt – za poprawne rozpoznanie dwóch przykładów mimikry.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
czułki: 2.; odwłok: 5.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z6-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:IX.5.3 | PR:OG.III.2
Działy: Różnorodność roślin
Organizmy: rośliny | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | rozmnażanie
Zagadnienia: Rozmnażanie i rozprzestrzenianie się roślin
Umiejętności: Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych
Zadanie 6.2 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 6 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
w Polsce na niewielkiej liczbie stanowisk. Ta roślina występuje na nasłonecznionych
górskich murawach kserotermicznych oraz na łąkach o podłożu wapiennym. Głównym
zagrożeniem dla tego gatunku jest postępująca sukcesja, prowadząca do zarastania jego
stanowisk.
Okwiat dwulistnika składa się z zewnętrznych działek, które są zielone i eliptyczne, oraz
z okółka wewnętrznego, którego dwie działki są purpurowe i nitkowate, a trzecia – środkowa
działka jest przekształcona w tzw. warżkę. Na środku owłosionej, ciemnopurpurowej warżki,
przypominającej kształtem odwłok samicy owada, znajduje się jasna plamka.
W okresie kwitnienia dwulistnik muszy wytwarza substancje, które składem chemicznym
i zapachem przypominają feromony samic błonkówek: niestylaka piewikowca (Gorytes
fargei) i niestylaka wąsala (Gorytes mystaceus). Zwabione zapachem i pokrojem kwiatów
samce błonkówek siadają na tych kwiatach. Pakiety pyłku dwulistników przyklejają się do
ciała owadów, dzięki czemu pyłek jest transportowany na inne kwiaty. Zapylony kwiat
dwulistnika zaczyna wydzielać substancje wonne identyczne z tymi, które wytwarzają
zapłodnione samice błonkówek. U dwulistnika może dojść również do samozapłodnienia.
Na rysunku A przedstawiono budowę dwulistnika muszego, a na zdjęciu B – samicę
niestylaka wąsala.
A
B
kwiat
1
2
3
4
5
Na podstawie: B. Binkiewicz, Nowe stanowiska dwulistnika muszego Ophrys insectifera
w Tatrzańskim Parku Narodowym, „Chrońmy Przyrodę Ojczystą” 71(3), 2015;
J. Koszteyn, Zjawisko mimikry a problem orientacji i decepcji w:
S. Ziemiański (red.), Philosophia vitam alere, Kraków 2005;
A. Pociecha, Kwiat czy owad?, 2014 (www.eduscience.pl).
Rysunek: C.A.M. Lindman, Bilder ur Nordens Flora, Sztokholm 1917–1926.
Fotografia: I. Tew, Bees Wasps & Ants Recording Society, 2020.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
muszego mają zapach taki jak zapłodnione samice błonkówek.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, na czym polega adaptacja, odnoszące się do unikania
odwiedzania zapylonych już kwiatów przez błonkówki i – w konsekwencji – ochrony
zapylonych kwiatów przed owadami LUB zapylenia większej liczby kwiatów.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Błonkówki są przywabiane przez kwiaty niezapylone, a unikają kwiatów zapylonych,
przez co zwiększa się prawdopodobieństwo zapylenia przez błonkówki innych kwiatów
tej samej rośliny.
•
Samce omijają takie kwiaty, co umożliwia ochronę zapylonych już kwiatów przed
uszkodzeniem przez owada na nich siadającego.
•
Samce nie są zainteresowane takimi kwiatami, co zapobiega ewentualnemu zabraniu
przez kolejnego owada pyłkowiny, która została na ten kwiat już przeniesiona.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z6-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:IX.5.3 | PR:IX.5.4 | PR:OG.IV.1
Działy: Różnorodność roślin
Organizmy: rośliny | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | rozmnażanie
Zagadnienia: Rozmnażanie i rozprzestrzenianie się roślin
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych
Zadanie 6.3 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 6 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
w Polsce na niewielkiej liczbie stanowisk. Ta roślina występuje na nasłonecznionych
górskich murawach kserotermicznych oraz na łąkach o podłożu wapiennym. Głównym
zagrożeniem dla tego gatunku jest postępująca sukcesja, prowadząca do zarastania jego
stanowisk.
Okwiat dwulistnika składa się z zewnętrznych działek, które są zielone i eliptyczne, oraz
z okółka wewnętrznego, którego dwie działki są purpurowe i nitkowate, a trzecia – środkowa
działka jest przekształcona w tzw. warżkę. Na środku owłosionej, ciemnopurpurowej warżki,
przypominającej kształtem odwłok samicy owada, znajduje się jasna plamka.
W okresie kwitnienia dwulistnik muszy wytwarza substancje, które składem chemicznym
i zapachem przypominają feromony samic błonkówek: niestylaka piewikowca (Gorytes
fargei) i niestylaka wąsala (Gorytes mystaceus). Zwabione zapachem i pokrojem kwiatów
samce błonkówek siadają na tych kwiatach. Pakiety pyłku dwulistników przyklejają się do
ciała owadów, dzięki czemu pyłek jest transportowany na inne kwiaty. Zapylony kwiat
dwulistnika zaczyna wydzielać substancje wonne identyczne z tymi, które wytwarzają
zapłodnione samice błonkówek. U dwulistnika może dojść również do samozapłodnienia.
Na rysunku A przedstawiono budowę dwulistnika muszego, a na zdjęciu B – samicę
niestylaka wąsala.
A
B
kwiat
1
2
3
4
5
Na podstawie: B. Binkiewicz, Nowe stanowiska dwulistnika muszego Ophrys insectifera
w Tatrzańskim Parku Narodowym, „Chrońmy Przyrodę Ojczystą” 71(3), 2015;
J. Koszteyn, Zjawisko mimikry a problem orientacji i decepcji w:
S. Ziemiański (red.), Philosophia vitam alere, Kraków 2005;
A. Pociecha, Kwiat czy owad?, 2014 (www.eduscience.pl).
Rysunek: C.A.M. Lindman, Bilder ur Nordens Flora, Sztokholm 1917–1926.
Fotografia: I. Tew, Bees Wasps & Ants Recording Society, 2020.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
muszego prowadzi do zwiększenia liczebności populacji tego gatunku.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
1 pkt – za poprawne uzasadnienie, odnoszące się do konkurencji o światło lub o miejsce.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
Usuwanie drzew i krzewów ze stanowisk dwulistnika powoduje, że to stanowisko jest
lepiej nasłonecznione, a ten gatunek storczyka jest gatunkiem światłożądnym.
•
Usuwanie drzew i krzewów powoduje eliminację konkurentów dwulistnika o miejsce na
tym stanowisku.
•
Te zabiegi pozwalają na zachowanie specyficznego siedliska dwulistnika muszego, który
występuje wyłącznie na terenach otwartych.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z6-3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XVII.3.2 | PR:XVIII.5 | PR:OG.IV.2
Działy: Ekologia | Różnorodność biologiczna, jej zagrożenia i ochrona. Uczeń:
Organizmy: rośliny | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów | rozmnażanie
Zagadnienia: Ekologia ekosystemu. Ochrona i gospodarka ekosystemami
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych
Zadanie 7.1 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 7 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
w Izraelu. Ten krzew toleruje suszę i wysokie zasolenie – warunki, które powszechnie panują
w ekosystemie pustynnym. Parolist jest bardzo aktywny w okresie deszczowym, kiedy
wytwarza nowe liście i kwiaty. Liście parolistu składają się z pary mięsistych blaszek
liściowych, które są umieszczone na grubym ogonku, pokrytym woskiem. Podczas okresu
suchego blaszki liściowe są zrzucane, ale na krzewie pozostają uśpione, ale żywe, mięsiste
ogonki liściowe. Na początku pory deszczowej wzrasta tempo metabolizmu w ogonkach
liściowych, które utraciły w czasie pory suchej tylko część zgromadzonej wody. Ogonki
liściowe są zrzucane dopiero po dwóch latach wegetacji. Z pąków znajdujących się w kątach
ogonków liściowych rozwijają się nowe łodygi, wraz z nowymi liśćmi.
Na poniższych zdjęciach przedstawiono parolista krzaczastego w okresie deszczowym
(zdjęcie 1.) oraz w okresie suchym (zdjęcie 2.). Oznaczenia: CL – cały liść złożony; BL –
blaszka liściowa; OL – ogonek liściowy; SZ – szypułka kwiatowa.
BL
1
2
CL
OL
OL
SZ
Badacze zmierzyli zawartość wybranych pierwiastków w ogonkach liściowych parolista
krzaczastego w okresie deszczowym i w okresie suchym. Na poniższym wykresie
przedstawiono uśrednione pomiary z czterech prób wraz z odchyleniem standardowym.
2500
zawartość w świeżej masie, μg/g
2000
1500
okres deszczowy
okres suchy
1000
500
0
wapń
sód
siarka
Na podstawie: J. Srinivasan i in., Endophytic Bacteria Colonizing the Petiole of the Desert Plant Zygophyllum
dumosum Boiss: Possible Role in Mitigating Stress, „Plants” 11(4), 2022.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Wszystkie wyniki pomiarów zawartości wapnia w okresie suszy były takie
1.
P
F
same.
Zawartość siarki w świeżej masie ogonków liściowych była większa
2.
P
F
w okresie suchym w porównaniu do okresu deszczowego.
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
1. – F, 2. – P.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z7-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:IX.3.4 | PR:OG.II.3
Działy: Różnorodność roślin
Organizmy: rośliny | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Gospodarka wodna i odżywianie mineralne roślin
Umiejętności: Rozwijanie myślenia naukowego; doskonalenie umiejętności planowania i przeprowadzania obserwacji i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu o wyniki badań
Zadanie 7.2 · czerwiec 2025
Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 7 · czerwiec 2025 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
w Izraelu. Ten krzew toleruje suszę i wysokie zasolenie – warunki, które powszechnie panują
w ekosystemie pustynnym. Parolist jest bardzo aktywny w okresie deszczowym, kiedy
wytwarza nowe liście i kwiaty. Liście parolistu składają się z pary mięsistych blaszek
liściowych, które są umieszczone na grubym ogonku, pokrytym woskiem. Podczas okresu
suchego blaszki liściowe są zrzucane, ale na krzewie pozostają uśpione, ale żywe, mięsiste
ogonki liściowe. Na początku pory deszczowej wzrasta tempo metabolizmu w ogonkach
liściowych, które utraciły w czasie pory suchej tylko część zgromadzonej wody. Ogonki
liściowe są zrzucane dopiero po dwóch latach wegetacji. Z pąków znajdujących się w kątach
ogonków liściowych rozwijają się nowe łodygi, wraz z nowymi liśćmi.
Na poniższych zdjęciach przedstawiono parolista krzaczastego w okresie deszczowym
(zdjęcie 1.) oraz w okresie suchym (zdjęcie 2.). Oznaczenia: CL – cały liść złożony; BL –
blaszka liściowa; OL – ogonek liściowy; SZ – szypułka kwiatowa.
BL
1
2
CL
OL
OL
SZ
Badacze zmierzyli zawartość wybranych pierwiastków w ogonkach liściowych parolista
krzaczastego w okresie deszczowym i w okresie suchym. Na poniższym wykresie
przedstawiono uśrednione pomiary z czterech prób wraz z odchyleniem standardowym.
2500
zawartość w świeżej masie, μg/g
2000
1500
okres deszczowy
okres suchy
1000
500
0
wapń
sód
siarka
Na podstawie: J. Srinivasan i in., Endophytic Bacteria Colonizing the Petiole of the Desert Plant Zygophyllum
dumosum Boiss: Possible Role in Mitigating Stress, „Plants” 11(4), 2022.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
stanowiące adaptacje do niedoboru wody oraz wyjaśnij, na czym polega każda z tych
adaptacji.
Cecha fizjologiczna: ...............................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Cecha anatomiczna: ...............................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
2 pkt – za poprawne wskazanie cechy fizjologicznej ORAZ cechy anatomicznej parolista
krzaczastego stanowiących adaptacje do życia w warunkach pustynnych, wraz
z wyjaśnieniem, na czym polega każda z tych adaptacji.
1 pkt – za poprawne wskazanie cechy fizjologicznej ALBO cechy anatomicznej parolista
krzaczastego stanowiącej adaptację do życia w warunkach pustynnych, wraz
z wyjaśnieniem, na czym polega ta adaptacja.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
Cecha fizjologiczna:
•
Zrzucanie blaszek liściowych w okresie suchym, co ogranicza transpirację podczas
suchego i upalnego okresu.
•
Spowolnienie procesów metabolicznych w okresie suchym, co zmniejsza
zapotrzebowanie rośliny na wodę podczas suszy.
•
Ograniczenie wzrostu i kwitnienia rośliny do okresu deszczowego, w którym dzięki
dostępowi do wody możliwy staje się intensywny przebieg procesów metabolicznych.
•
Intensywne gromadzenie wody w porze deszczowej, co umożliwia przeżycie rośliny
w porze suchej.
Cecha anatomiczna:
•
Mięsiste blaszki i ogonki liściowe świadczą o możliwości gromadzenia w nich wody.
•
Ogonek liściowy jest pokryty woskiem, co ogranicza parowanie wody.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2023-Z7-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:IX.2.7 | PR:OG.I.3 | PR:OG.III.2
Działy: Różnorodność roślin
Organizmy: rośliny
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Rośliny lądowe i wtórnie wodne
Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia | Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych