Baza zadań z chemii
Moje postępy
Zadania 161–180 z 1481
Zadanie 26 · czerwiec 2025
Źródło
Informacja do zadań 25–26.
Detergenty to związki, których cząsteczki są zbudowane z części hydrofilowej oraz z części
hydrofobowej. Obecnie powszechnie stosowanymi detergentami są alkilobenzenosulfoniany.
Przykładem takiego detergentu jest alkilobenzenosulfonian sodu, który otrzymuje się w trzech
etapach – co zilustrowano na schemacie:

RCH=CHRꞌ to alken o 10–14 atomach węgla w cząsteczce i o nierozgałęzionym łańcuchu,
a R i Rꞌ są grupami alkilowymi.
Na podstawie: H. Hart i in., Chemia organiczna, Warszawa 2008.
Zaznacz w podanym poniżej wzorze detergentu fragment hydrofobowy.

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Podziel strukturę na węglowodorowy ogon i jonową głowę. Zastanów się, do której części należy pierścień.
Podpowiedź 2
Hydrofobowy jest zarówno łańcuch alkilowy, jak i benzen. Sulfonian odpowiada za hydrofilowość.
Podpowiedź 3
Obejmij zaznaczeniem cały fragment węglowodorowy z pierścieniem, wyłączając SO3− i Na+.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne zaznaczenie fragmentu hydrofobowego detergentu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Część hydrofobowa detergentu to fragment o małym powinowactwie do wody: długi łańcuch alkilowy wraz z pierścieniem benzenowym. Zaznacz obie te części jako jeden obszar, pozostawiając grupę sulfonianową poza zaznaczeniem.
Naładowana grupa sulfonianowa stanowi hydrofilową głowę, która oddziałuje z wodą. Taki podział wyjaśnia możliwość otaczania tłuszczu przez detergent: węglowodorowy fragment kieruje się do fazy niepolarnej. Nie ograniczaj zaznaczenia wyłącznie do prostego łańcucha, pomijając niepolarny pierścień.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 27.1 · czerwiec 2025
Źródło
Informacja do zadań 27.
Aminokwasy, które w cząsteczkach zawierają pierwszorzędową grupę aminową, ulegają
reakcji z kwasem azotowym(III). Tę przemianę ilustruje schemat:

Na podstawie: L. Kłyszejko-Stefanowicz, Ćwiczenia rachunkowe z biochemii, Warszawa 2011.
Aminokwasy zawierające w cząsteczkach pierścień aromatyczny reagują z kwasem
azotowym(V). Przebieg reakcji tyrozyny z kwasem azotowym(V) przedstawia równanie:

Na podstawie: A. Polanowski, Laboratorium z biochemii, Wrocław 2011.
Napisz równanie reakcji waliny z kwasem azotowym(III). Zastosuj wzory półstrukturalne
(grupowe) związków organicznych.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj ogólny schemat reakcji aminokwasu z HNO2. Zmiana dotyczy NH2, nie COOH.
Podpowiedź 2
Podstaw OH w miejsce NH2 waliny, zachowując rozgałęzienie izopropylowe przy Cα.
Podpowiedź 3
Narysuj walina + HNO2 → kwas 2-hydroksy-3-metylobutanowy + N2 + H2O.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Walina ma pierwszorzędową grupę aminową przy węglu α. Reakcja z HNO2 zastępuje ją grupą OH, z wydzieleniem N2 i powstaniem H2O. Produktem organicznym jest kwas 2-hydroksy-3-metylobutanowy, z niezmienionym szkieletem i grupą COOH.
Równanie ma współczynniki 1:1:1:1:1 dla aminokwasu, HNO2, hydroksykwasu, N2 i H2O. Nie usuwamy węgla grupy karboksylowej ani nie mylimy tej przemiany z nitrowaniem pierścienia przez HNO3. Zastosuj wzory półstrukturalne zgodnie z kluczem.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 27.2 · czerwiec 2025
Źródło
Informacja do zadań 27.
Aminokwasy, które w cząsteczkach zawierają pierwszorzędową grupę aminową, ulegają
reakcji z kwasem azotowym(III). Tę przemianę ilustruje schemat:

Na podstawie: L. Kłyszejko-Stefanowicz, Ćwiczenia rachunkowe z biochemii, Warszawa 2011.
Aminokwasy zawierające w cząsteczkach pierścień aromatyczny reagują z kwasem
azotowym(V). Przebieg reakcji tyrozyny z kwasem azotowym(V) przedstawia równanie:

Na podstawie: A. Polanowski, Laboratorium z biochemii, Wrocław 2011.
Pewien aminokwas poddano działaniu kwasu azotowego(III). Produktem organicznym tej
przemiany jest kwas 2-hydroksy-3-fenylopropanowy.
Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) aminokwasu, który poddano reakcji z kwasem azotowym(III).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przeprowadź rozumowanie wstecz: HNO2 zamienia NH2 w OH bez zmiany łańcucha.
Podpowiedź 2
Odtwórz NH2 przy drugim węglu kwasu. Grupa fenylowa pozostaje przy trzecim.
Podpowiedź 3
Narysuj fenyloalaninę, z grupą benzylową jako podstawnikiem przy węglu α.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego (grupowego).
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Zamiana pierwszorzędowej grupy aminowej na OH nie zmienia szkieletu węglowego aminokwasu. Cofając reakcję, w kwasie 2-hydroksy-3-fenylopropanowym zastępujemy OH przy C2 grupą NH2. Otrzymujemy fenyloalaninę, czyli kwas 2-amino-3-fenylopropanowy.
Między pierścieniem fenylowym a atomem Cα pozostaje grupa metylenowa. Nie przyłączaj pierścienia bezpośrednio do Cα ani nie umieszczaj NH2 w pierścieniu: dawałoby to inny związek. Narysuj wymagany wzór, a nazwę wykorzystaj do kontroli położenia podstawników.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 27.3 · czerwiec 2025
Źródło
Informacja do zadań 27.
Aminokwasy, które w cząsteczkach zawierają pierwszorzędową grupę aminową, ulegają
reakcji z kwasem azotowym(III). Tę przemianę ilustruje schemat:

Na podstawie: L. Kłyszejko-Stefanowicz, Ćwiczenia rachunkowe z biochemii, Warszawa 2011.
Aminokwasy zawierające w cząsteczkach pierścień aromatyczny reagują z kwasem
azotowym(V). Przebieg reakcji tyrozyny z kwasem azotowym(V) przedstawia równanie:

Na podstawie: A. Polanowski, Laboratorium z biochemii, Wrocław 2011.
Przeprowadzono doświadczenie z udziałem trzech dipeptydów 1., 2. i 3. o wzorach:



1. 2. 3.
Te dipeptydy umieszczono oddzielnie – w przypadkowej kolejności – w probówkach
oznaczonych numerami I, II i III. Przeprowadzono doświadczenie, w którym każdy dipeptyd
poddano dwóm reakcjom: z kwasem HNO2 oraz z kwasem HNO3. Wyniki doświadczenia
przedstawiono w poniższej tabeli.
Wzór kwasu użytego do identyfikacji | Zmiany zaobserwowane w probówkach | ||
|---|---|---|---|
I | II | III | |
HNO2 | pojawiły się pęcherzyki bezbarwnego gazu | pojawiły się pęcherzyki bezbarwnego gazu | nie zaobserwowano zmian |
HNO3 | nie zaobserwowano zmian | zawartość probówki zabarwiła się na żółto | zawartość probówki zabarwiła się na żółto |
Na podstawie wyników doświadczenia zidentyfikuj zawartość probówek. Uzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. Następnie napisz nazwę reakcji, której przebieg spowodował powstanie związków o żółtej barwie.
W probówce I znajdował się (dipeptyd 1. / dipeptyd 2. / dipeptyd 3.).
W probówce II znajdował się (dipeptyd 1. / dipeptyd 2. / dipeptyd 3.).
Nazwa reakcji: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oddziel dwa kryteria: wolna pierwszorzędowa NH2 daje gaz, a fragment aromatyczny może dać żółty produkt z HNO3.
Podpowiedź 2
Dipeptyd 1 spełnia tylko pierwsze kryterium, 3 oba, a 2 ma na końcu prolinę.
Podpowiedź 3
Wpisz I — dipeptyd 1, II — dipeptyd 3; podaj nazwę reakcja ksantoproteinowa lub nitrowanie.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Probówka I: dipeptyd 1.
Probówka II: dipeptyd 3.
Nazwa reakcji: ksantoproteinowa ALBO nitrowanie ALBO substytucja grupy nitrowej.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań oraz napisanie poprawnej nazwy reakcji.
1 pkt – poprawne uzupełnienie zdań oraz napisanie błędnej nazwy reakcji albo jej brak
ALBO
– niepoprawne uzupełnienie zdania lub zdań albo brak odpowiedzi oraz napisanie
poprawnej nazwy reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Gaz po dodaniu HNO2 wskazuje na wolną pierwszorzędową grupę aminową. Dipeptyd 1 ma taką grupę i nie ma pierścienia aromatycznego, więc odpowiada probówce I.
Dipeptyd 3 ma wolną NH2 oraz resztę tyrozyny, dlatego daje gaz i żółtą barwę: to probówka II. Dipeptyd 2 ma N-końcową prolinę z drugorzędową grupą aminową, więc w tej próbie nie wydziela N2, lecz reaguje z HNO3. Żółta barwa wynika z reakcji ksantoproteinowej, czyli nitrowania pierścienia aromatycznego.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Probówka I: dipeptyd 1.
Probówka II: dipeptyd 3.
Nazwa reakcji: ksantoproteinowa ALBO nitrowanie ALBO substytucja grupy nitrowej.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 28.1 · czerwiec 2025
Źródło
Informacja do zadań 28.
Forma, w jakiej aminokwasy występują w roztworach wodnych, zależy od pH roztworu.
W środowisku o niskim pH lizyna występuje w formie dwudodatniego kationu, w którym są
obecne trzy grupy o charakterze kwasowym. Stałe dysocjacji kwasowej tych grup są różne –
ich wartości umieszczono na schemacie:

Wraz ze wzrostem pH grupy o charakterze kwasowym kolejno tracą protony i w środowisku
silnie zasadowym lizyna występuje w formie anionu.
W podanym wzorze kationu wyróżniono dwa atomy węgla – oznaczono je literami 𝑥 i 𝑦.
Do roztworu zawierającego kationy lizyny o wzorze podanym w informacji wstępnej stopniowo
wprowadzano wodny roztwór wodorotlenku sodu.
Uzupełnij poniższy schemat. Wpisz w odpowiednie miejsca wzory grup w powstających
– wraz ze wzrostem pH – jonach lizyny oznaczonych literami A i B.
Korekta redakcyjna wzoru: w dwóch miejscach schematu CKE zastąpiono błędne grupy metylowe prawidłowymi grupami metylenowymi. Pola do uzupełnienia zachowano.

Oryginalny schemat CKE

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Uszereguj trzy Kₐ malejąco. Im większa stała, tym wcześniej grupa traci proton przy zwiększaniu pH.
Podpowiedź 2
Najpierw COOH przechodzi w COO−, następnie NH3+ przy y w NH2. Grupa przy x reaguje ostatnia.
Podpowiedź 3
W A wpisz COO− i dwie NH3+; w B COO−, NH3+ przy x oraz NH2 przy y.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| Jon | Grupa karboksylowa | Grupa przy atomie x | Grupa przy atomie y |
|---|---|---|---|
| A | COO− | NH3+ | NH3+ |
| B | COO− | NH3+ | NH2 |
Zasady oceniania
2 pkt – napisanie poprawnych wzorów dwóch jonów (uzupełnienie schematu).
1 pkt – napisanie poprawnego wzoru jednego jonu (uzupełnienie schematu w części A albo
w części B).
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Przy wzroście pH najpierw odłącza się proton grupy o największej Kₐ, czyli COOH. Jon A ma więc COO− i nadal dwie NH3+, z ładunkiem wypadkowym +1.
Następna traci proton grupa przy węglu y, ponieważ jej Kₐ = 6,9·10−10 jest większa od 2,1·10−11 dla grupy przy x. Jon B ma COO−, NH3+ przy x i NH2 przy y, więc ładunek wypadkowy zero. Zachowaj poprawiony szkielet lizyny z grupami metylenowymi; wcześniejsza uwaga redakcyjna dotyczy błędu oryginalnego szablonu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
| Jon | Grupa karboksylowa | Grupa przy atomie x | Grupa przy atomie y |
|---|---|---|---|
| A | COO− | NH3+ | NH3+ |
| B | COO− | NH3+ | NH2 |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 28.2 · czerwiec 2025
Źródło
Informacja do zadań 28.
Forma, w jakiej aminokwasy występują w roztworach wodnych, zależy od pH roztworu.
W środowisku o niskim pH lizyna występuje w formie dwudodatniego kationu, w którym są
obecne trzy grupy o charakterze kwasowym. Stałe dysocjacji kwasowej tych grup są różne –
ich wartości umieszczono na schemacie:

Wraz ze wzrostem pH grupy o charakterze kwasowym kolejno tracą protony i w środowisku
silnie zasadowym lizyna występuje w formie anionu.
W podanym wzorze kationu wyróżniono dwa atomy węgla – oznaczono je literami 𝑥 i 𝑦.
Uzupełnij zdanie. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
W anionie lizyny, który występuje w środowisku silnie zasadowym, grupą o najsilniejszym
charakterze zasadowym jest grupa o wzorze (–COO− / –NH2), związana z atomem węgla
oznaczonym literą (𝑥 / 𝑦).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj Kₐ kwasów sprzężonych z trzema grupami anionu. Najmniejsza Kₐ oznacza największą Kb.
Podpowiedź 2
Najmniejsza wartość dotyczy NH3+ przy x. Po oddaniu H+ zostaje tam NH2.
Podpowiedź 3
Zaznacz grupę NH2 związaną z węglem x.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Kolejno: –NH2; x.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie zdania.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Najsilniejszą zasadą w anionie lizyny jest grupa, której sprzężony kwas najsłabiej oddaje proton. Z podanych danych najmniejszą Kₐ ma grupa NH3+ przy węglu x, na końcu łańcucha bocznego. Jej zdeprotonowana postać NH2 jest więc silniejszą zasadą niż NH2 przy y oraz COO−.
Zależność Kb = Kw/Kₐ odwraca kolejność sił kwasów sprzężonych. Wybieramy „NH2” i „x”. Sam formalny ładunek ujemny karboksylanu nie dowodzi, że jest on najsilniejszą zasadą w tej cząsteczce.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Kolejno: –NH2; x.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 29.1 · czerwiec 2025
Źródło
Informacja do zadań 29.
Erytrytol jest naturalnym związkiem organicznym stosowanym jako substancja słodząca
(E968). Wzór erytrytolu w projekcji Fischera podano poniżej.

CH2OH
Utlenienie grupy –OH przy pierwszym atomie węgla w cząsteczce erytrytolu prowadzi do
powstania cząsteczki monosacharydu o nazwie D-erytroza.
Rozstrzygnij, czy cząsteczka erytrytolu jest chiralna. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź nie tylko centra stereogeniczne, ale też symetrię całej struktury z jednakowymi końcami CH2OH.
Podpowiedź 2
Układ OH po tej samej stronie Fischera daje w tym przypadku formę mezo.
Podpowiedź 3
Odpowiedz „nie”, wskazując płaszczyznę symetrii lub formę mezo erytrytolu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: Nie.
Przykładowe uzasadnienia CKE:
• Cząsteczka ma płaszczyznę symetrii.
• Jest to forma mezo więc jest optycznie nieczynna.
Zasady oceniania
1 pkt – napisanie poprawnego rozstrzygnięcia i poprawnego uzasadnienia.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Erytrytol ma dwa centra stereogeniczne, lecz w pokazanej konfiguracji oba końce łańcucha są jednakowe, a cząsteczka ma wewnętrzną symetrię. Jest formą mezo i pozostaje achiralny.
W projekcji Fischera grupy OH przy dwóch środkowych atomach C leżą po tej samej stronie; można wskazać płaszczyznę symetrii dzielącą równoważne połowy. Odpowiadamy „nie” i uzasadniamy symetrią. Sama obecność asymetrycznych atomów C nie wystarcza do rozstrzygnięcia chiralności całej cząsteczki, gdy istnieje wewnętrzny element symetrii.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: Nie.
Przykładowe uzasadnienia CKE:
• Cząsteczka ma płaszczyznę symetrii.
• Jest to forma mezo więc jest optycznie nieczynna.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 29.2 · czerwiec 2025
Źródło
Informacja do zadań 29.
Erytrytol jest naturalnym związkiem organicznym stosowanym jako substancja słodząca
(E968). Wzór erytrytolu w projekcji Fischera podano poniżej.

CH2OH
Utlenienie grupy –OH przy pierwszym atomie węgla w cząsteczce erytrytolu prowadzi do
powstania cząsteczki monosacharydu o nazwie D-erytroza.
Napisz wzór – w projekcji Fischera – formy łańcuchowej D-erytrozy, czyli produktu utlenienia grupy –OH przy pierwszym atomie węgla w cząsteczce erytrytolu.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zmień tylko górną grupę CH2OH erytrytolu w CHO. Pozostałe centra zachowują konfigurację.
Podpowiedź 2
Czterowęglowy aldehyd ma na dole CH2OH. W szeregu D ostatnia OH w Fischerze jest po prawej.
Podpowiedź 3
Narysuj CHO u góry, CH2OH na dole i po prawej OH przy C2 oraz C3.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – napisanie w projekcji Fischera poprawnej formy łańcuchowej D-erytrozy.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Utlenienie alkoholowej grupy przy C1 do aldehydowej zmienia górne CH2OH w CHO. Pozostałe wiązania i konfiguracje przy C2 oraz C3 zachowujemy.
W projekcji Fischera D-erytrozy u góry znajduje się CHO, na dole CH2OH, a obie grupy OH przy środkowych atomach C są po prawej. Położenie OH przy ostatnim centrum stereogenicznym określa szereg D. Nie utleniamy obu końców do COOH i nie zmieniamy OH na przeciwną stronę bez uzasadnienia reakcją.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 1.1 · maj 2025
Źródło
Informacja do zadania 1.
O dwóch pierwiastkach umownie oznaczonych literami E i X wiadomo, że:
• elektrony atomu E w stanie podstawowym zajmują osiem orbitali, przy czym sześć z nich
jest całkowicie zapełnionych
• konfigurację elektronową atomu X w jednym ze stanów wzbudzonych przedstawia
poniższy zapis.

↑ | ↑ | ↑ |
|---|
↑ | ↑ | ↑ |
|---|
1s 2s 2p 3s 3p 3d
Uzupełnij tabelę. Napisz symbole pierwiastków E i X, symbol bloku konfiguracyjnego, do którego należy każdy z pierwiastków, oraz podaj sumaryczną liczbę elektronów w podpowłokach walencyjnych.
Symbol pierwiastka | Symbol bloku konfiguracyjnego | Sumaryczna liczba elektronów w podpowłokach walencyjnych | |
|---|---|---|---|
Pierwiastek E | |||
Pierwiastek X |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Policz elektrony zapełnionych i pojedynczo zajętych orbitali E. Dla X zsumuj wszystkie strzałki, również pary.
Podpowiedź 2
Dla E otrzymasz 14 elektronów, dla X 17. Blok określaj z konfiguracji podstawowej.
Podpowiedź 3
Wpisz Si — p — 4 i Cl — p — 7; obsadzenie 3d w stanie wzbudzonym nie zmienia bloku chloru.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Symbol pierwiastka | Symbol bloku konfiguracyjnego | Sumaryczna liczba elektronów w podpowłokach walencyjnych | |
|---|---|---|---|
Pierwiastek E | Si LUB krzem | p | 4 |
Pierwiastek X | Cl LUB chlor | p | 7 |

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli – podanie w odpowiedniej kolejności
symboli pierwiastków E i X oraz dla każdego z nich: symbolu bloku konfiguracyjnego
i sumarycznej liczby elektronów w podpowłokach walencyjnych.
1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli – podanie symbolu pierwiastka,
symbolu bloku konfiguracyjnego i sumarycznej liczby elektronów w podpowłokach
walencyjnych
ALBO
– poprawne uzupełnienie dwóch kolumn tabeli – podanie symboli pierwiastków
i symboli bloków konfiguracyjnych albo symboli pierwiastków i sumarycznej liczby
elektronów w podpowłokach walencyjnych.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Sześć całkowicie zapełnionych orbitali zawiera dwanaście elektronów, a dwa pozostałe zajęte orbitale po jednym, łącznie czternaście. E jest więc krzemem o konfiguracji walencyjnej 3s23p2: blok p i cztery elektrony walencyjne. W schemacie wzbudzonego X zliczamy siedemnaście elektronów, co identyfikuje chlor.
Jego siedem elektronów walencyjnych jest na rysunku rozdzielonych między podpowłoki trzeciej powłoki. Chlor pozostaje pierwiastkiem bloku p, bo klasyfikację ustala konfiguracja stanu podstawowego, a nie wzbudzony zapis 3d. Wpisujemy Si, p, 4 oraz Cl, p, 7.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Symbol pierwiastka | Symbol bloku konfiguracyjnego | Sumaryczna liczba elektronów w podpowłokach walencyjnych | |
|---|---|---|---|
Pierwiastek E | Si LUB krzem | p | 4 |
Pierwiastek X | Cl LUB chlor | p | 7 |

Informacje i źródła zadania
Zadanie 1.2 · maj 2025
Źródło
Informacja do zadania 1.
O dwóch pierwiastkach umownie oznaczonych literami E i X wiadomo, że:
• elektrony atomu E w stanie podstawowym zajmują osiem orbitali, przy czym sześć z nich
jest całkowicie zapełnionych
• konfigurację elektronową atomu X w jednym ze stanów wzbudzonych przedstawia
poniższy zapis.

↑ | ↑ | ↑ |
|---|
↑ | ↑ | ↑ |
|---|
1s 2s 2p 3s 3p 3d
Przedstaw pełną konfigurację elektronową jonu X− w stanie podstawowym. Zastosuj zapis konfiguracji elektronowej z uwzględnieniem podpowłok.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Anion X− ma o jeden elektron więcej niż atom chloru.
Podpowiedź 2
W stanie podstawowym zapełniają się kolejno 1s, 2s, 2p, 3s i 3p.
Podpowiedź 3
Zapisz 1s22s22p63s23p6 i skontroluj sumę osiemnastu elektronów.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1s22s22p63s23p6 ALBO … 1s22s2p63s2p6
Uwaga: Za zastosowanie schematu klatkowego z oznaczeniami numerów powłok i symboli
podpowłok przyznaje się 1 pkt.
Zasady oceniania

Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
X to chlor, którego atom ma siedemnaście elektronów. Jon Cl− przyjmuje dodatkowy elektron i ma ich osiemnaście, z pełną trzecią powłoką walencyjną.
Pełna konfiguracja w stanie podstawowym to 1s22s22p63s23p6. Suma wykładników wynosi osiemnaście, a każda podpowłoka spełnia limit pojemności. Nie przepisujemy wzbudzonej konfiguracji atomu z informacji ani nie używamy samego skrótu [Ar], skoro polecenie wymaga pełnego zapisu z podpowłokami.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1s22s22p63s23p6 ALBO … 1s22s2p63s2p6
Uwaga: Za zastosowanie schematu klatkowego z oznaczeniami numerów powłok i symboli
podpowłok przyznaje się 1 pkt.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 2 · maj 2025
Oceń prawdziwość zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1. | Wraz ze wzrostem promienia atomów pierwiastków w drugiej grupie osłabiają się ich właściwości metaliczne. | P | F |
|---|---|---|---|
2. | Wraz ze wzrostem elektroujemności pierwiastków w trzecim okresie nasilają się ich właściwości niemetaliczne. | P | F |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przypomnij, jak łatwo atomy oddają elektrony w dół drugiej grupy, a jak przyciągają je w trzecim okresie.
Podpowiedź 2
Większy promień w grupie sprzyja metaliczności. Większa elektroujemność w okresie sprzyja niemetaliczności.
Podpowiedź 3
Zaznacz F oraz P.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. | Wraz ze wzrostem promienia atomów pierwiastków w drugiej grupie osłabiają się ich właściwości metaliczne. | F | |
|---|---|---|---|
2. | Wraz ze wzrostem elektroujemności pierwiastków w trzecim okresie nasilają się ich właściwości niemetaliczne. | P |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawna ocena dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W drugiej grupie promień atomowy rośnie w dół układu, a elektrony walencyjne są słabiej przyciągane i łatwiej oddawane. Właściwości metaliczne nasilają się, więc pierwsze zdanie jest fałszywe. W trzecim okresie wzrost elektroujemności wiąże się ze wzrostem zdolności przyciągania elektronów i charakteru niemetalicznego.
Drugie zdanie jest prawdziwe. Wybieramy F i P. Nie stosuj tej samej reguły kierunkowej do przechodzenia w dół grupy i w poprzek okresu bez uwzględnienia zmian budowy elektronowej.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. | Wraz ze wzrostem promienia atomów pierwiastków w drugiej grupie osłabiają się ich właściwości metaliczne. | F | |
|---|---|---|---|
2. | Wraz ze wzrostem elektroujemności pierwiastków w trzecim okresie nasilają się ich właściwości niemetaliczne. | P |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 3 · maj 2025
Masa atomowa izotopu jest w przybliżeniu równa jego liczbie masowej A.
Bor występuje w przyrodzie w postaci mieszaniny dwóch trwałych izotopów o liczbach
masowych równych 10 i 11, a średnia masa atomowa tego pierwiastka jest równa 10,806 u.
Oblicz, jaki udział w naturalnym borze stanowią atomy zawierające w jądrach po
6 neutronów. Wynik podaj w procentach.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Z liczby atomowej boru i liczby neutronów ustal szukaną liczbę masową.
Podpowiedź 2
Szukasz boru-11. Jego udział y uzupełnia do jedności udział boru-10.
Podpowiedź 3
Rozwiąż 10(1−y)+11y = 10,806 i podaj 80,6%.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
x– zawartość procentowa izotopu zawierającego w jądrze 5 neutronów
y– zawartość procentowa izotopu zawierającego w jądrze 6 neutronów

1080,6 = x ∙ 10 + (100 – x) ∙ 11 ⟹ 1080,6 = x ∙ 10 + 1100 – 11 ∙ x
x = 19,4 (%) … y = 80,6 (%)
Zasady oceniania
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku
w procentach dla 11B.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Bor ma liczbę atomową 5, więc izotop z sześcioma neutronami ma liczbę masową 11. Niech jego udział wynosi y. Średnia ważona mas izotopów spełnia 10(1−y)+11y = 10,806, skąd y = 0,806.
Szukany udział to 80,6%. Izotop o masie 10 ma pozostałe 19,4%, lecz nie jest odpowiedzią na pytanie. Przed użyciem równania ustal, który izotop odpowiada podanej liczbie neutronów, aby nie zamienić udziałów miejscami.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
x– zawartość procentowa izotopu zawierającego w jądrze 5 neutronów
y– zawartość procentowa izotopu zawierającego w jądrze 6 neutronów

1080,6 = x ∙ 10 + (100 – x) ∙ 11 ⟹ 1080,6 = x ∙ 10 + 1100 – 11 ∙ x
x = 19,4 (%) … y = 80,6 (%)
Informacje i źródła zadania
Zadanie 4.1 · maj 2025
Źródło
Informacja do zadań 4–5.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.
Napisz w formie cząsteczkowej równanie opisanej reakcji tlenku jodu(V) z wodą.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozpoznaj tlenek kwasowy i kwas z jodem na tym samym stopniu V.
Podpowiedź 2
Produktem jest HIO3. Dwa atomy jodu wymagają współczynnika dwa przy kwasie.
Podpowiedź 3
Napisz I2O5 + H2O → 2HIO3.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Tlenek jodu(V) jest bezwodnikiem kwasu jodowego(V). Reakcja z wodą tworzy HIO3, bez zmiany stopnia utlenienia jodu.
Dwa atomy I w I2O5 wymagają dwóch cząsteczek kwasu: I2O5 + H2O → 2HIO3. Bilans obejmuje sześć atomów O i dwa H po każdej stronie. Nie tworzymy kwasu z jodem na VII ani cząsteczkowego jodu, ponieważ opis dotyczy właściwości kwasowych tlenku, a nie jego reakcji redoks.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Informacje i źródła zadania
Zadanie 4.2 · maj 2025
Źródło
Informacja do zadań 4–5.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.
Przeprowadzono doświadczenie. W kolbie ustawionej pod wyciągiem umieszczono tlenek
jodu(V), a następnie wprowadzono do niej tlenek węgla(II) i szczelnie ją zamknięto. Zaszła
reakcja utleniania-redukcji. W jej wyniku w kolbie zaobserwowano wydzielanie się oparów
barwy fioletoworóżowej.
Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji tlenku jodu(V) z tlenkiem węgla(II).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zidentyfikuj barwne opary i produkt utlenienia CO. Potem zbilansuj elektrony.
Podpowiedź 2
Dwa atomy I na V przyjmują łącznie dziesięć elektronów, co odpowiada pięciu cząsteczkom CO.
Podpowiedź 3
Zapisz I2O5 + 5CO → I2 + 5CO2 i sprawdź atomy O.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Fioletoworóżowe opary wskazują na I2, więc jod redukuje się z V do 0. CO utlenia się natomiast do CO2, z węglem zmieniającym stopień z II na IV. Dwa atomy jodu przyjmują dziesięć elektronów, a każda cząsteczka CO oddaje dwa.
Potrzeba pięciu CO na I2O5: I2O5 + 5CO → I2 + 5CO2. Równanie zachowuje dziesięć atomów tlenu. Nie dopisujemy O2 jako dodatkowego produktu, bo tlen tlenku przechodzi do utlenianego CO.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 5 · maj 2025
Źródło
Informacja do zadań 4–5.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.
W jednym z tlenków jodu masa tlenu stanowi 20,14 % masy tego tlenku. W jego wzorze
rzeczywistym liczba atomów jodu jest dwa razy większa niż we wzorze empirycznym.
Na podstawie obliczeń ustal i napisz wzór empiryczny oraz wzór rzeczywisty opisanego tlenku.
Obliczenia:
Wzór empiryczny: …
Wzór rzeczywisty: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przyjmij 100 g tlenku i przelicz masy obu pierwiastków na mole atomów.
Podpowiedź 2
Najprostszy stosunek I do O wynosi 1:2. Wzór rzeczywisty musi zachować ten stosunek.
Podpowiedź 3
Podaj IO2 jako wzór empiryczny i I2O4 jako rzeczywisty.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Sposób 1.
Wzór empiryczny:
W 100,00 g tlenku znajduje się 20,14 g tlenu oraz 79,86 g jodu.

Stosunek molowy jodu do tlenu jest równy 1 : 2.
Wzór empiryczny: IO2
Wzór rzeczywisty: I2O4
Sposób 2.
IxOy … MI = 126,90 g ∙ mol−1

16𝑦 = 25,5577𝑥 + 3,222𝑦
12,7776𝑦 = 25,5577𝑥

Wzór empiryczny: IO2
Wzór rzeczywisty: I2O4
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i ustalenie wzoru
empirycznego oraz wzoru rzeczywistego tlenku.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do ustalenia tylko wzoru empirycznego
albo tylko wzoru rzeczywistego tlenku
ALBO
– zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń prowadzących do
wyznaczenia stosunku molowego jodu do tlenu wyrażonego liczbami całkowitymi
i brak ustalenia wzorów albo błędne ustalenie wzorów.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W 100 g tlenku znajduje się 20,14 g O i 79,86 g I. Liczby moli atomów wynoszą około 1,2588 dla O i 0,6293 dla I.
Po podzieleniu przez mniejszą wartość otrzymujemy stosunek I:O = 1:2, więc wzór empiryczny to IO2. Warunek dwukrotnie większej liczby atomów jodu w cząsteczce oznacza przemnożenie wszystkich indeksów przez dwa: I2O4. Nie wolno podwoić wyłącznie indeksu przy I, ponieważ zmieniłoby to skład procentowy.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Sposób 1.
Wzór empiryczny:
W 100,00 g tlenku znajduje się 20,14 g tlenu oraz 79,86 g jodu.

Stosunek molowy jodu do tlenu jest równy 1 : 2.
Wzór empiryczny: IO2
Wzór rzeczywisty: I2O4
Sposób 2.
IxOy … MI = 126,90 g ∙ mol−1

16𝑦 = 25,5577𝑥 + 3,222𝑦
12,7776𝑦 = 25,5577𝑥

Wzór empiryczny: IO2
Wzór rzeczywisty: I2O4
Informacje i źródła zadania
Zadanie 6.1 · maj 2025
Źródło
Informacja do zadania 6.
W odpowiednich warunkach fluorowce mogą ze sobą reagować i tworzyć tzw. związki
międzyhalogenowe o wzorze ogólnym AX𝑦, w którym 𝑦 przyjmuje wartość 1, 3, 5 lub 7.
W tym wzorze A oznacza pierwiastek o mniejszej elektroujemności, a X – pierwiastek
o większej elektroujemności.
Przykładem związku międzyhalogenowego jest trichlorek jodu o wzorze ICl3.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.
Trichlorek jodu został po raz pierwszy otrzymany w reakcji, której schemat przedstawiono
poniżej.
Napisz w formie jonowej, z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy), równanie reakcji redukcji zachodzącej podczas tej przemiany. Uwzględnij środowisko reakcji. Uzupełnij współczynniki stechiometryczne w poniższym schemacie.
Równanie reakcji redukcji:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal stopień utlenienia I w ICl3. Redukowany jod pochodzi z IO3−, nie z I2.
Podpowiedź 2
Redukcja jednego IO3− wymaga 2e−; utlenienie I2 dostarcza 6e−. Uwzględnij kwaśne środowisko i Cl−.
Podpowiedź 3
Zapisz połówkę z 6H+, 3Cl− i 2e−; w sumarycznym schemacie wpisz 3, 1, 18, 15, 5, 9.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej równania reakcji redukcji oraz poprawne
uzupełnienie współczynników w schemacie.
1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej równania reakcji redukcji oraz niepoprawne
uzupełnienie współczynników w schemacie albo brak uzupełnienia schematu
ALBO
– niepoprawne napisanie albo brak równania reakcji redukcji oraz poprawne
uzupełnienie współczynników w schemacie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W ICl3 jod ma stopień III. Jod z IO3− redukuje się z V do III, więc połówka wymaga dwóch elektronów: IO3− + 3Cl− + 6H+ + 2e− → ICl3 + 3H2O.
Jod pierwiastkowy utlenia się z 0 do III i jedna cząsteczka I2 oddaje sześć elektronów. Mnożymy redukcję przez trzy, sumujemy z utlenianiem i otrzymujemy współczynniki 3, 1, 18, 15, 5, 9. Cl− dostarcza ligandów, ale nie zmienia swojego stopnia −I.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Informacje i źródła zadania
Zadanie 6.2 · maj 2025
Źródło
Informacja do zadania 6.
W odpowiednich warunkach fluorowce mogą ze sobą reagować i tworzyć tzw. związki
międzyhalogenowe o wzorze ogólnym AX𝑦, w którym 𝑦 przyjmuje wartość 1, 3, 5 lub 7.
W tym wzorze A oznacza pierwiastek o mniejszej elektroujemności, a X – pierwiastek
o większej elektroujemności.
Przykładem związku międzyhalogenowego jest trichlorek jodu o wzorze ICl3.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.
Narysuj wzór elektronowy cząsteczki trichlorku jodu ICl3. Zaznacz kreskami pary elektronowe wiązań chemicznych oraz wolne pary elektronowe.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Policz elektrony walencyjne czterech atomów. Jest ich 28.
Podpowiedź 2
Po utworzeniu trzech wiązań i uzupełnieniu oktetów chloru pozostają cztery elektrony przy jodzie.
Podpowiedź 3
Narysuj po trzy wolne pary na każdym Cl i dwie wolne pary na centralnym I, oprócz trzech wiązań.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Uwaga CKE: geometria cząsteczki nie podlega ocenie.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne narysowanie wzoru elektronowego cząsteczki.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
I i trzy atomy Cl dostarczają razem 28 elektronów walencyjnych. Trzy pojedyncze wiązania I–Cl wykorzystują sześć elektronów, a po trzy wolne pary na każdym Cl kolejnych osiemnaście. Pozostałe cztery elektrony tworzą dwie wolne pary przy jodzie.
Narysuj zatem centralny I z trzema wiązaniami i dwiema parami niewiążącymi oraz trzy Cl z kompletnymi oktetami. Jod może mieć rozszerzoną powłokę walencyjną; nie usuwamy jego wolnych par tylko po to, aby wymusić oktet. Geometria nie podlega tutaj ocenie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Uwaga CKE: geometria cząsteczki nie podlega ocenie.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 7 · maj 2025
W celu otrzymania kwasu bromowodorowego

przeprowadzono doświadczenie z użyciem
zestawu, który zilustrowano rysunkiem obok.
Do kolby stożkowej zawierającej 9,5 g
czystego stałego bromku potasu
wprowadzono kroplami pewną ilość
stężonego kwasu siarkowego(VI). Zaszła
reakcja opisana poniższym równaniem.
W wyniku całkowitego pochłonięcia wydzielonego bromowodoru otrzymano w cylindrze 80 cm3
kwasu bromowodorowego. Z tego roztworu pobrano próbkę 1,0 cm3, którą rozcieńczono wodą.
Do jej zobojętnienia zużyto 6,9 cm3 roztworu wodorotlenku potasu o pH = 13.
Oblicz, jaka część użytego w doświadczeniu KBr uległa reakcji z H2SO4. Wynik podaj w procentach.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Z pH zasady oblicz stężenie OH−, a następnie liczbę moli zużytą do miareczkowania.
Podpowiedź 2
Próbka zawierała 0,00069 mol HBr; pomnóż przez 80. Z podanego równania n(KBr) = n(HBr).
Podpowiedź 3
Przelicz 0,0552 mol KBr na masę i podziel przez 9,5 g. Otrzymasz około 69,1%.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Sposób 1.
[OH−] = 10−1 mol ∙ dm−3 = 0,1 mol ∙dm−3
𝑛KOH = c ∙ V = 0,00069 mol
𝑛KOH = 𝑛HBr = 0,00069 mol (liczba moli HBr w 1 cm3 roztworu)
𝑛HBr = 80 ∙ 0,00069 = 0,0552 mol (liczba moli HBr w 80 cm3 roztworu)
𝑛HBr = 𝑛KBr𝑘 = 0,0552 mol
𝑚KBr𝑘 = 119 g ∙ mol−1 ∙0,0552 mol = 6,57 g

Sposób 2.
𝑛KOH = 𝑛HBr = 0,00069 mol (liczba moli HBr w 1 cm3 roztworu)
𝑛HBr = 80 ∙ 0,00069 = 0,0552 mol (liczba moli HBr w 80 cm3 roztworu)


metody i poprawnych obliczeń.
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między danymi
w zadaniu a szukaną w zadaniu, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale popełnienie błędów obliczeniowych
ALBO
… – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia poprawnych wartości
liczby moli KBr lub HBr albo poprawnych wartości masy KBr lub HBr w 80 cm3
roztworu.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Przy 25°C z pH KOH = 13 wynika [OH−] = 0,10 mol·dm−3. Zużyto 0,0069·0,10 = 0,00069 mol zasady, czyli tyle samo HBr w pierwotnej próbce 1 cm3. Rozcieńczenie nie zmieniło liczby moli kwasu.
Całe 80 cm3 zawiera 0,0552 mol HBr. W modelu jedynej reakcji podanej w zadaniu odpowiada to 0,0552·119 = 6,5688 g KBr. Udział przereagowanej soli to 6,5688/9,5·100% ≈ 69,1%. Rachunek opiera się na zadanej stechiometrii i ilości zebranego kwasu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Sposób 1.
[OH−] = 10−1 mol ∙ dm−3 = 0,1 mol ∙dm−3
𝑛KOH = c ∙ V = 0,00069 mol
𝑛KOH = 𝑛HBr = 0,00069 mol (liczba moli HBr w 1 cm3 roztworu)
𝑛HBr = 80 ∙ 0,00069 = 0,0552 mol (liczba moli HBr w 80 cm3 roztworu)
𝑛HBr = 𝑛KBr𝑘 = 0,0552 mol
𝑚KBr𝑘 = 119 g ∙ mol−1 ∙0,0552 mol = 6,57 g

Sposób 2.
𝑛KOH = 𝑛HBr = 0,00069 mol (liczba moli HBr w 1 cm3 roztworu)
𝑛HBr = 80 ∙ 0,00069 = 0,0552 mol (liczba moli HBr w 80 cm3 roztworu)


metody i poprawnych obliczeń.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 8 · maj 2025
Uczniowie wykonali dwuetapowe doświadczenie, którego celem było otrzymanie czystego
tlenku miedzi(II). W pierwszym etapie strącili wodorotlenek miedzi(II), a w drugim etapie
przeprowadzili jego rozkład termiczny w łaźni wodnej. Następnie uzyskaną mieszaninę
przesączyli, żeby wyodrębnić stały produkt.
Na poniższym schemacie przedstawiono pierwszy etap doświadczenia.

Rozstrzygnij, w której probówce (I czy II) otrzymano osad tylko tlenku metalu.
Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź rozpuszczalność obu soli baru powstających obok Cu(OH)2.
Podpowiedź 2
BaCl2 pozostaje w roztworze, natomiast BaSO4 strąca się i nie znika po rozkładzie wodorotlenku.
Podpowiedź 3
Wskaż probówkę I; w II obok CuO pozostaje osad BaSO4.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: (W probówce) I
Przykładowe uzasadnienia:
• W probówce II (w wyniku reakcji soli z wodorotlenkiem baru) powstanie mieszanina
osadów dwóch substancji (Cu(OH)2 i BaSO4).
ALBO
• W drugim doświadczeniu obok CuO otrzymuje się nierozpuszczalny w wodzie BaSO4.
ALBO
• W probówce I powstał osad jednej substancji, a w probówce II – osad dwóch substancji.
ALBO
• W probówce II powstał dodatkowo osad BaSO4.
Uwaga: Stwierdzenie, że „BaCl2 jest rozpuszczalny w wodzie, a BaSO4 jest trudno
rozpuszczalny” – bez odwołania się do procesów zachodzących w probówkach –
jest niewystarczające.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie rozstrzygnięcia oraz poprawne napisanie uzasadnienia
zawierającego porównanie procesów zachodzących w probówkach I i II albo opis
przebiegu reakcji zachodzących w probówce II.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W probówce I reagują CuCl2 i Ba(OH)2: powstaje osad Cu(OH)2 oraz rozpuszczalny BaCl2. Ogrzewanie przekształca wodorotlenek w CuO, więc odsączony osad może być samym tlenkiem. W probówce II siarczany(VI) z CuSO4 strącają dodatkowo BaSO4.
Ten osad pozostaje po ogrzaniu i zanieczyszcza CuO. Wybieramy probówkę I, a uzasadnienie odnosimy do konkretnych produktów obydwu reakcji. Samo stwierdzenie, że jeden z odczynników jest solą, nie wyjaśnia różnicy czystości.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: (W probówce) I
Przykładowe uzasadnienia:
• W probówce II (w wyniku reakcji soli z wodorotlenkiem baru) powstanie mieszanina
osadów dwóch substancji (Cu(OH)2 i BaSO4).
ALBO
• W drugim doświadczeniu obok CuO otrzymuje się nierozpuszczalny w wodzie BaSO4.
ALBO
• W probówce I powstał osad jednej substancji, a w probówce II – osad dwóch substancji.
ALBO
• W probówce II powstał dodatkowo osad BaSO4.
Uwaga: Stwierdzenie, że „BaCl2 jest rozpuszczalny w wodzie, a BaSO4 jest trudno
rozpuszczalny” – bez odwołania się do procesów zachodzących w probówkach –
jest niewystarczające.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 9.1 · maj 2025
Źródło
Informacja do zadania 9.
W probówkach oznaczonych numerami I–IV umieszczono oddzielnie, w przypadkowej
kolejności, wodne roztwory soli różnych metali. Do probówek wprowadzono roztwór
wodorotlenku sodu, w wyniku czego w każdej z nich pojawiła się zawiesina innego
wodorotlenku:
Cr(OH)3 Ca(OH)2 Cu(OH)2 Al(OH)3
Zawiesiny otrzymane w probówkach I i II posłużyły do przeprowadzenia doświadczenia
zgodnie ze schematem.


Uzupełnij tabelę. Spośród wodorotlenków wymienionych w informacji wstępnej wybierz te, których zawiesiny znajdowały się na początku doświadczenia w probówkach I i II. Napisz wzory tych związków.
Wzór wodorotlenku w probówce I | Wzór wodorotlenku w probówce II |
|---|---|
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw ogranicz wybór do białych wodorotlenków. Potem uwzględnij skutek dodania siarczanów(VI).
Podpowiedź 2
Wapń może dać osad CaSO4, a glin nie daje w tych warunkach analogicznego osadu siarczanu.
Podpowiedź 3
Wpisz I — Ca(OH)2 i II — Al(OH)3.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Wzór wodorotlenku w probówce I | Wzór wodorotlenku w probówce II |
|---|---|
Ca(OH)2 | Al(OH)3 |
Uwaga: Za zastosowanie do uzupełnienia tabeli poprawnych nazw wodorotlenków zdający
otrzymuje 1 pkt.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch pól tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Białe zawiesiny spośród wymienionych wodorotlenków mogą zawierać Ca(OH)2 albo Al(OH)3. Oba roztwarzają się w HCl, lecz dopiero dodanie H2SO4 rozróżnia powstałe roztwory soli.
Dla wapnia pojawia się trudno rozpuszczalny CaSO4, a siarczan(VI) glinu pozostaje w roztworze. Dlatego w probówce I początkowo znajdował się Ca(OH)2, a w II Al(OH)3. Nie wybieramy Cu(OH)2 ani Cr(OH)3, ponieważ nie odpowiadają początkowej białej barwie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Wzór wodorotlenku w probówce I | Wzór wodorotlenku w probówce II |
|---|---|
Ca(OH)2 | Al(OH)3 |
Uwaga: Za zastosowanie do uzupełnienia tabeli poprawnych nazw wodorotlenków zdający
otrzymuje 1 pkt.