Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 121–140 z 1481

Zadanie 25.3 · maj 2026

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 25.

Benzokaina to ester etylowy kwasu 4-aminobenzoesowego (4-aminobenzenokarboksylowego) o wzorze podanym obok. Benzokaina jest ciałem stałym, słabo rozpuszczalnym w wodzie.

Wzór strukturalny benzokainy.

Ze względu na obecność pierścienia aromatycznego w cząsteczce benzokainy może ona ulegać reakcji z bromem.

Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.

Przemiana prowadzona w obecności FeBr3, w której substratami są benzokaina i brom, jest reakcją

A. addycjii przebiega według mechanizmu1. elektrofilowego.
B. substytucji2. nukleofilowego.
3. rodnikowego.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj typ substratu i rolę FeBr₃.

Podpowiedź 2

Sprawdź, czy brom zastępuje wodór, czy przyłącza się kosztem wiązania podwójnego.

Podpowiedź 3

Połącz substytucję pierścienia aromatycznego z mechanizmem elektrofilowym.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

B1

Zasady oceniania

1 pkt – odpowiedź poprawna.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Bromowanie pierścienia aromatycznego w obecności FeBr₃ jest substytucją elektrofilową. Atom wodoru przy pierścieniu zostaje zastąpiony atomem bromu, a układ aromatyczny po zakończeniu procesu zostaje odtworzony. Katalizator ułatwia wytworzenie reaktywnej formy bromu o charakterze elektrofilowym.

Nie jest to addycja charakterystyczna dla prostych alkenów: w produkcie pierścień nie pozostaje trwale nasycony. Nie jest też mechanizmem rodnikowym wymagającym innych warunków, typowym na przykład dla bromowania łańcucha bocznego pod wpływem światła. Wybieramy B oraz 1. Rozpoznając mechanizm, zawsze uwzględniaj zarówno substrat, jak i podany katalizator.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

B1

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_25.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 26 · maj 2026

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Pewien tripeptyd zbudowany z aminokwasów białkowych ma masę molową 249 g · mol−1, a w jego cząsteczce znajdują się jedna grupa

Grupa tiolowa.

oraz jedna reszta aminokwasu, którego cząsteczki są achiralne. Wiadomo też, że wolną grupę aminową ma reszta aminokwasu o najmniejszej masie cząsteczkowej, a reszta aminokwasu o największej masie cząsteczkowej ma wolną grupę karboksylową.

Napisz sekwencję opisanego tripeptydu za pomocą trzyliterowych kodów aminokwasów.

Obliczenia pomocnicze:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj aminokwas achiralny i aminokwas z grupą tiolową.

Podpowiedź 2

Do masy tripeptydu dodaj wodę utraconą przy tworzeniu dwóch wiązań.

Podpowiedź 3

Ustal trzeci aminokwas, a następnie uporządkuj reszty od końca aminowego do karboksylowego.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Gly-Ala-Cys

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnej sekwencji tripeptydu za pomocą trzyliterowych kodów.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Achiralnym aminokwasem białkowym jest glicyna, ponieważ jej węgiel alfa ma dwa jednakowe atomy wodoru. Obecność wskazanej grupy tiolowej identyfikuje cysteinę. Aby odtworzyć sumę mas molowych trzech wolnych aminokwasów, do masy tripeptydu 249 g·mol⁻¹ dodajemy masę dwóch cząsteczek wody, czyli 36 g·mol⁻¹.

Z sumy 285 odejmujemy 75 dla glicyny i 121 dla cysteiny; pozostaje 89, czyli alanina. Wolny koniec aminowy należy do najlżejszej glicyny, a karboksylowy do najcięższej cysteiny. Sekwencję zapisujemy od N do C: Gly–Ala–Cys. Dwa wiązania peptydowe oznaczają utratę dwóch, nie trzech cząsteczek wody.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Gly-Ala-Cys

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_26

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 27 · maj 2026

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Alkohole tetrahydroksylowe o wzorze sumarycznym C4H10O4 występują w postaci diastereoizomerów. Jeden z nich, stosowany jako słodzik, nosi nazwę erytrol (lub erytrytol). Jego cząsteczki są achiralne, natomiast cząsteczki jego diastereoizomeru nazywanego treitolem są chiralne.

Przedstaw w projekcji Fischera wzór erytrolu i wzór jednego z jego diastereoizomerów – L-treitolu.

Puste szablony projekcji Fischera dla erytrolu i L-treitolu.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź warunek achiralności erytrolu.

Podpowiedź 2

Porównaj układ dwóch centrów w formie mezo i w treitolu.

Podpowiedź 3

Dla odmiany L ustaw grupę hydroksylową przy dolnym centrum po lewej.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Poprawne projekcje Fischera erytrolu i L-treitolu według CKE.

Zasady oceniania

2 pkt – napisanie dwóch poprawnych wzorów.

1 pkt – napisanie jednego poprawnego wzoru.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Erytrol i treitol mają po dwa centra stereogeniczne, lecz nie każda taka cząsteczka musi być chiralna. Erytrol jest formą mezo: jego symetria powoduje achiralność mimo obecności centrów stereogenicznych. W standardowej pionowej projekcji Fischera obie grupy hydroksylowe przy centrach erytrolu leżą po tej samej stronie.

W treitolu znajdują się po stronach przeciwnych. Oznaczenie L ustalamy na podstawie grupy hydroksylowej przy dolnym centrum stereogenicznym: ma znaleźć się po lewej. Wiązania poziome w projekcji Fischera są skierowane do obserwatora, pionowe od obserwatora. Nie obracaj samej pojedynczej grupy; sprawdź pełny wzór i jego odbicie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Poprawne projekcje Fischera erytrolu i L-treitolu według CKE.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_27

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 28 · maj 2026

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Poniżej przedstawiono wzór D-arabinozy w projekcji Fischera.

Wzór D-arabinozy w projekcji Fischera.

Na podstawie analizy wzoru D-arabinozy uzupełnij wszystkie pola schematu tak, aby przedstawiał on wzór α-D-arabinofuranozy w projekcji Hawortha (wzór taflowy).

Schemat do uzupełnienia: alfa-D-arabinofuranoza w projekcji Hawortha.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal, które atomy tworzą pierścień furanozy.

Podpowiedź 2

Przenieś podstawniki z Fischera do standardowo ustawionej projekcji Hawortha.

Podpowiedź 3

Wybierz anomer alfa i sprawdź każdą parę wodór–grupa hydroksylowa.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Poprawnie uzupełniony wzór alfa-D-arabinofuranozy w projekcji Hawortha według CKE.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Arabinofuranoza tworzy pięcioczłonowy pierścień: obejmuje on cztery atomy węgla i jeden atom tlenu. Podczas cyklizacji grupa hydroksylowa przy czwartym węglu reaguje z grupą aldehydową przy pierwszym, tworząc wewnętrzny półacetal. W standardowo ustawionej projekcji Hawortha grupy znajdujące się po prawej w projekcji Fischera kierujemy w dół, a po lewej — w górę.

Dla D-arabinozy grupa hydroksylowa przy drugim węglu jest więc nad pierścieniem, przy trzecim pod nim. W odmianie alfa grupa anomeryczna jest skierowana przeciwnie do grupy hydroksymetylowej. Sprawdź także położenie wodorów i tlenu pierścieniowego, nie tylko grup hydroksylowych.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Poprawnie uzupełniony wzór alfa-D-arabinofuranozy w projekcji Hawortha według CKE.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_28

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 29 · maj 2026

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Przeprowadzono doświadczenie, do którego użyto odczynnika Tollensa i roztworu pewnego cukru wybranego spośród podanych poniżej.

glukoza   fruktoza   maltoza   sacharoza

Wynik doświadczenia przedstawiono na zdjęciu.

Zdjęcie wyniku doświadczenia z odczynnikiem Tollensa.

Oceń prawdziwość zdań. Wybierz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Wynik doświadczenia pokazany na zdjęciu zaobserwowano po dodaniu do odczynnika Tollensa roztworu maltozy.PF
Każdy z wymienionych cukrów wykazuje właściwości redukujące.PF
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj dodatni wynik próby Tollensa.

Podpowiedź 2

Sprawdź dostępność wolnego atomu anomerycznego w maltozie i sacharozie.

Podpowiedź 3

Uwzględnij przemiany fruktozy w zasadowym środowisku; oceń oba zdania oddzielnie.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

PF

Zasady oceniania

1 pkt – odpowiedź poprawna.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dodatnia próba Tollensa polega na redukcji jonów srebra do metalicznego srebra, tworzącego lustro lub osad. Maltoza daje taki wynik, ponieważ ma wolny atom anomeryczny i może przechodzić do postaci z grupą aldehydową. Pierwsze zdanie jest więc prawdziwe.

Drugie jest fałszywe: sacharoza nie ma wolnego centrum anomerycznego, gdyż oba uczestniczą w wiązaniu glikozydowym. Fruktoza także może dawać dodatnią próbę w zasadowym środowisku odczynnika, dzięki przemianom prowadzącym do aldoz. Nie wolno więc odrzucać wszystkich ketoz ani przypisywać właściwości redukujących wszystkim dwucukrom. O wyniku decyduje konkretna budowa cząsteczki.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

PF

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_29

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 1 · czerwiec 2025

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Dwa pierwiastki oznaczone umownie literami A i X należą do jednego bloku konfiguracyjnego.

Pierwiastek A leży w drugim okresie układu okresowego pierwiastków, a pierwiastek X –

w trzecim. Wiadomo, że w stanie podstawowym:

• atomy obu tych pierwiastkówmają po jednym niesparowanym elektronie

• liczba elektronów walencyjnych atomu X jest większa niż liczba elektronów walencyjnych

atomu A.

Uzupełnij tabelę. Wpisz symbol pierwiastka A i symbol pierwiastka X oraz symbol bloku

konfiguracyjnego, do którego należą te pierwiastki.

 

Pierwiastek A

Pierwiastek X

Symbol pierwiastka

Symbol bloku konfiguracyjnego

 
  
 
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpatrz pierwiastki drugiego i trzeciego okresu z jednym niesparowanym elektronem. Muszą należeć do tego samego bloku.

Podpowiedź 2

Lit i sód mają tyle samo elektronów walencyjnych, więc nie pasują. W bloku p porównaj bor i chlor.

Podpowiedź 3

Wpisz B jako A, Cl jako X oraz p jako wspólny blok.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

PierwiastekSymbolBlok
AB (bor)p
XCl (chlor)p

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnych symboli (lub nazw) pierwiastków oraz poprawnego symbolu

bloku konfiguracyjnego.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Jeden niesparowany elektron w drugim okresie mogą mieć m.in. Li, B i F, a w trzecim Na, Al i Cl. Wspólny blok s dawałby parę Li i Na o tej samej liczbie elektronów walencyjnych, co odpada.

W bloku p bor ma trzy elektrony walencyjne, a chlor siedem i oba mają jeden niesparowany elektron. Para B i Cl spełnia więc warunek większej liczby elektronów walencyjnych X. Wpisujemy A — B, X — Cl i blok p dla obu. Nie porównujemy całkowitej liczby elektronów zamiast walencyjnych.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

PierwiastekSymbolBlok
AB (bor)p
XCl (chlor)p
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_06_dodatkowy_01

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 2 · czerwiec 2025

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

W wyniku wzbudzenia elektronowego atomu fosforu jeden z elektronów sparowanych powłoki

walencyjnej został przeniesiony na pustą podpowłokę o wyższej energii w tej samej powłoce

elektronowej.

Napisz pełną konfigurację elektronową atomu fosforu w opisanym stanie wzbudzonym.

Zastosuj zapis konfiguracji elektronowej z uwzględnieniem podpowłok.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zapisz najpierw podstawową konfigurację fosforu. Znajdź sparowane elektrony walencyjne.

Podpowiedź 2

Elektron opuszcza 3s i przechodzi na puste 3d, pozostając w tej samej trzeciej powłoce.

Podpowiedź 3

Podaj pełny zapis 1s22s22p63s13p33d1 i sprawdź sumę piętnastu elektronów.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1s22s22p63s13p33d1

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnego zapisu konfiguracji elektronowej atomu fosforu w stanie

wzbudzonym.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Podstawowa konfiguracja walencyjna fosforu to 3s23p3. Jedyna para elektronów tej powłoki znajduje się w 3s. Po przeniesieniu jednego z jej elektronów na pustą podpowłokę o wyższej energii w tej samej powłoce otrzymujemy 3s13p33d1.

Pełny zapis to 1s22s22p63s13p33d1. Liczba elektronów nadal wynosi piętnaście: wzbudzenie nie jest jonizacją. Nie umieszczamy elektronu w 4s, ponieważ warunek wymaga pozostania na powłoce n = 3.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1s22s22p63s13p33d1

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_06_dodatkowy_02

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 3 · czerwiec 2025

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Uzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

Wraz ze wzrostem wartości elektroujemności metali bloku s w grupie (maleje / rośnie)

wartość ich energii jonizacji.

W trzecim okresie długość promienia atomów pierwiastków (maleje / rośnie) wraz ze

wzrostem ich liczby atomowej.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Połącz silniejsze przyciąganie elektronów z trudniejszym oderwaniem elektronu. Następnie rozważ stałą liczbę powłok w okresie.

Podpowiedź 2

Większa elektroujemność w grupie odpowiada większej energii jonizacji. Rosnące Z w okresie silniej przyciąga powłokę walencyjną.

Podpowiedź 3

Zaznacz „rośnie” oraz „maleje”.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

rośnie; maleje.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W grupach metali bloku s większa elektroujemność wiąże się na ogół z silniejszym przyciąganiem elektronów i większą energią potrzebną do usunięcia elektronu walencyjnego. W pierwszym nawiasie wybieramy „rośnie”.

W trzecim okresie wraz ze wzrostem Z rośnie efektywny ładunek jądra przy elektronach na tej samej powłoce, dlatego promień atomowy maleje. Drugi wybór to „maleje”. Nie myl kierunku zmian w obrębie okresu z przechodzeniem w dół grupy, gdzie dochodzą kolejne powłoki elektronowe.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

rośnie; maleje.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_06_dodatkowy_03

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 4 · czerwiec 2025

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Przyjmuje się, że masa atomowa izotopu jest równa jego liczbie masowej. Masa atomowa talu

jest równa 204,38 u. Ten pierwiastek występuje w przyrodzie w postaci dwóch trwałych

izotopów, których jądra atomowe mają parzystą liczbę neutronów. Różnica mas atomowych

między tymi nuklidami jest równa 2 u.

Oblicz bezwzględną masę (w gramach) jednego atomu lżejszego izotopu talu.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wykorzystaj Z talu i parzystość neutronów, aby ustalić parzystość liczb masowych.

Podpowiedź 2

Liczby 203 i 205 są nieparzyste, różnią się o dwa i obejmują średnią 204,38.

Podpowiedź 3

Przelicz masę 203 u na gramy: około 3,37·10−22 g na atom.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Lżejszy izotop ma liczbę masową 203 (cięższy 205). Masa jednego atomu: 203 · 1,66 · 10−24 g = 3,37 · 10−22 g.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne obliczenie masy atomu wskazanego izotopu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Tal ma Z = 81, czyli nieparzystą liczbę protonów. Parzyste liczby neutronów oznaczają nieparzyste liczby masowe izotopów. Dwie takie liczby różniące się o dwa i obejmujące średnią 204,38 to 203 oraz 205.

Lżejszy atom ma zatem masę około 203 u. Po przeliczeniu jednostki 1 u ≈ 1,66·10−24 g otrzymujemy 203·1,66·10−24 ≈ 3,37·10−22 g. Nie używamy średniej masy 204,38 u, ponieważ pytanie dotyczy konkretnego izotopu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Lżejszy izotop ma liczbę masową 203 (cięższy 205). Masa jednego atomu: 203 · 1,66 · 10−24 g = 3,37 · 10−22 g.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_06_dodatkowy_04

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 5 · czerwiec 2025

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Poniżej przedstawiono wzór opisujący jedną ze struktur elektronowych cząsteczki N2O.

Zadanie 5 — materiał graficzny CKE, s. 5, element 1.

Uzupełnij tabelę. Określ typ hybrydyzacji orbitali walencyjnych atomu centralnego azotu (sp, sp2, sp3) i kształt cząsteczki (liniowa, kątowa) oraz wpisz, ile wiązań 𝝈i 𝝅

występuje w cząsteczce N2O o przedstawionej strukturze.

Typ hybrydyzacji

Kształt cząsteczki

Liczba

wiązań 𝜎

wiązań 𝜋

    
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpatrz otoczenie centralnego N. Wiązanie potrójne daje jeden kierunek przestrzenny.

Podpowiedź 2

Dwa kierunki oznaczają sp i liniowość. Rozdziel potrójne wiązanie na σ+2π.

Podpowiedź 3

Wpisz sp, liniowa, dwa σ i dwa π.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

HybrydyzacjaKształtWiązania σWiązania π
spliniowa22

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne uzupełnienie czterech pól tabeli.

1 pkt – poprawne uzupełnienie trzech lub dwóch pól tabeli.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W przedstawionej strukturze N2O atom centralny ma dwa kierunki wiązań: potrójne do N i pojedyncze do O. Każde wiązanie wielokrotne liczymy jako jeden obszar elektronowy, dlatego hybrydyzacja centralnego N to sp, a cząsteczka jest liniowa.

Wiązanie potrójne zawiera jedno σ i dwa π, a pojedyncze dodatkowe σ. Łącznie są dwa σ i dwa π. Nie utożsamiamy trzech kresek wiązania potrójnego z trzema obszarami w modelu określającym geometrię.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

HybrydyzacjaKształtWiązania σWiązania π
spliniowa22
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_06_dodatkowy_05

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 6 · czerwiec 2025

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Ciała stałe można podzielić na krystaliczne i na bezpostaciowe. Kryształy klasyfikuje się

ze względu na rodzaj oddziaływań między tworzącymi je drobinami.

Poniżej wymieniono nazwy substancji tworzących kryształy w stałym stanie skupienia.

jod … diament … tlenek sodu … magnez … woda (lód)

Spośród podanych substancji wybierz wszystkie tworzące kryształy jonowe, kryształy kowalencyjne lub kryształy molekularne. Wpisz ich nazwy w odpowiednie pola tabeli.

Kryształy

jonowe

kowalencyjne

molekularne

   
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Pytanie dotyczy drobin i oddziaływań budujących kryształ, nie tylko wiązań wewnątrz cząsteczki.

Podpowiedź 2

Rozróżnij jony Na2O, sieć atomów C oraz osobne cząsteczki I2 i H2O.

Podpowiedź 3

Wpisz: jonowe — tlenek sodu; kowalencyjne — diament; molekularne — jod i lód. Magnez pomiń.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

JonoweKowalencyjneMolekularne
tlenek sodudiamentjod, woda (lód)

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne uzupełnienie trzech pól tabeli.

1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch pól tabeli.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Tlenek sodu tworzy kryształ jonowy z Na+ i O2−. Diament jest przestrzenną siecią kowalencyjną, w której atomy C łączą się silnymi wiązaniami.

Stały jod składa się z cząsteczek I2, a lód z cząsteczek H2O, więc oba są kryształami molekularnymi, mimo różnych sił międzycząsteczkowych. Magnez ma wiązanie metaliczne i nie należy do żadnej z trzech żądanych kolumn. Nie klasyfikujemy lodu jako sieci kowalencyjnej tylko dlatego, że wewnątrz H2O istnieją wiązania O–H.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

JonoweKowalencyjneMolekularne
tlenek sodudiamentjod, woda (lód)
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_06_dodatkowy_06

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 7.1 · czerwiec 2025

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 07.

Przeprowadzono doświadczenie, w którym na stały tlenek manganu(IV) podziałano gorącym

kwasem solnym. Wydzielający się chlor wprowadzono do probówki, w której znajdował się

wodny roztwór pewnej soli. Przebieg doświadczenia zilustrowano na schemacie.

Informacja wspólna 07 — materiał graficzny CKE, s. 6, element 1.

Do tak powstałego roztworu po ściance probówki wprowadzono chloroform. To spowodowało

utworzenie dwóch warstw: górnej – o zabarwieniu brunatnym – i dolnej, bezbarwnej.

Następnie zawartość probówki dokładnie wymieszano i pozostawiono do powtórnego

rozdzielenia warstw. Po rozwarstwieniu cieczy warstwa górna była żółtopomarańczowa,

a dolna zabarwiła się na fioletoworóżowo.

Opisane doświadczenie przeprowadzono z udziałem pewnej soli, której wzoru nie podano

na schemacie.

Spośród wymienionych poniżej soli wybierz wzór tej, której wodny roztwór został użyty w tym doświadczeniu. Napisz jej nazwę systematyczną i uzupełnij zdanie. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

NaF … NaBr … NaI

Nazwa systematyczna soli: …

Przebieg doświadczenia wskazuje, że wolny chlor jest (silniejszym / słabszym) utleniaczem

niż wolny (fluor / brom / jod).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najbardziej diagnostyczna jest barwa po wymieszaniu z chloroformem. Fioletoworóżowa warstwa zawiera jod.

Podpowiedź 2

Jod powstaje z I−, więc potrzebna była sól NaI. Chlor odbiera elektrony jodkom.

Podpowiedź 3

Podaj jodek sodu i zaznacz, że chlor jest silniejszym utleniaczem niż jod.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

NaI — jodek sodu. Wolny chlor jest silniejszym utleniaczem niż wolny jod.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawny wybór i napisanie nazwy soli oraz poprawne uzupełnienie zdania.

1 pkt – poprawny wybór i napisanie nazwy soli oraz błędne uzupełnienie zdania albo brak

uzupełnienia.

ALBO

– błędny wybór soli i napisanie jej nazwy albo brak nazwy soli oraz poprawne

uzupełnienie zdania.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Brunatna barwa wodnej warstwy, a następnie fioletoworóżowa barwa chloroformu wskazują na jod. Chlor utlenił więc I− do I2, co wymaga użycia NaI, czyli jodku sodu.

Chloroform tworzy dolną warstwę, ponieważ ma większą gęstość od wody; po wymieszaniu rozpuszcza część jodu i ujawnia jego charakterystyczną barwę. Reakcja wypierania jodu dowodzi, że wolny chlor jest silniejszym utleniaczem niż wolny jod. Nie wybieramy bromku na podstawie samej początkowej brunatnej barwy bez uwzględnienia próby ekstrakcyjnej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

NaI — jodek sodu. Wolny chlor jest silniejszym utleniaczem niż wolny jod.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_06_dodatkowy_07.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 7.2 · czerwiec 2025

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 07.

Przeprowadzono doświadczenie, w którym na stały tlenek manganu(IV) podziałano gorącym

kwasem solnym. Wydzielający się chlor wprowadzono do probówki, w której znajdował się

wodny roztwór pewnej soli. Przebieg doświadczenia zilustrowano na schemacie.

Informacja wspólna 07 — materiał graficzny CKE, s. 6, element 1.

Do tak powstałego roztworu po ściance probówki wprowadzono chloroform. To spowodowało

utworzenie dwóch warstw: górnej – o zabarwieniu brunatnym – i dolnej, bezbarwnej.

Następnie zawartość probówki dokładnie wymieszano i pozostawiono do powtórnego

rozdzielenia warstw. Po rozwarstwieniu cieczy warstwa górna była żółtopomarańczowa,

a dolna zabarwiła się na fioletoworóżowo.

Napisz w formie jonowej skróconej równania reakcji zachodzących podczas przebiegu doświadczenia:

• w kolbie

• w probówce.

Równanie reakcji zachodzącej w kolbie:

Równanie reakcji zachodzącej w probówce:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oddziel reakcję wytwarzania chloru od reakcji chloru z jodkami. W pierwszej chlorki nie są jonami obserwatorowymi.

Podpowiedź 2

Zbilansuj redukcję Mn(IV) do Mn(II) oraz utlenienie dwóch Cl−. W probówce redukuje się Cl2.

Podpowiedź 3

Napisz MnO2 + 4H+ + 2Cl− → Mn2+ + Cl2 + 2H2O oraz Cl2 + 2I− → 2Cl− + I2.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

MnO2 + 4H+ + 2Cl− → Mn2+ + Cl2 + 2H2O
Cl2 + 2I− → 2Cl− + I2

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie dwóch równań reakcji.

1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie jednego równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W kolbie MnO2 utlenia chlorki do Cl2, sam redukując mangan z IV do II. Równanie jonowe to MnO2 + 4H+ + 2Cl− → Mn2+ + Cl2 + 2H2O. Cl− nie wolno tutaj skreślić jako obserwatora, ponieważ rzeczywiście ulega utlenieniu.

W probówce chlor utlenia jodki: Cl2 + 2I− → 2Cl− + I2. Sprawdź bilans ładunku +2 w pierwszej reakcji i −2 w drugiej. Ekstrakcja do chloroformu nie wymaga dopisywania go jako reagenta chemicznego.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

MnO2 + 4H+ + 2Cl− → Mn2+ + Cl2 + 2H2O
Cl2 + 2I− → 2Cl− + I2
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_06_dodatkowy_07.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8.1 · czerwiec 2025

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 08.

Azotowodór HN3 jest silnie toksyczną bezbarwną cieczą o słabych właściwościach

kwasowych. Stała dysocjacji tego kwasu jest równa 2,5 ∙10−5, a jego sole są nazywane

azydkami. Poniżej przedstawiono jedną ze struktur elektronowych azotowodoru.

Informacja wspólna 08 — materiał graficzny CKE, s. 8, element 1.

Azotowodór powstaje w wyniku reakcji niektórych kwasów z azydkami, np. z azydkiem sodu

Informacja wspólna 08 — materiał graficzny CKE, s. 8, element 2.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.

Azotowodór powstaje w reakcji azydku sodu z kwasem solnym, natomiast taka reakcja nie

zachodzi z udziałem kwasu octowego (etanowego).

Wyjaśnij, dlaczego azotowodór powstaje w reakcji z kwasem solnym, a nie powstaje w reakcji z kwasem octowym. Odwołaj się do konsekwencji różnicy w mocy obu kwasów.

Wyjaśnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj Kₐ azotowodoru z mocą HCl i kwasu octowego. Większa Kₐ oznacza mocniejszy kwas.

Podpowiedź 2

HCl bardzo skutecznie protonuje azydek. Kwas octowy daje równowagę, która nie jest przesunięta zdecydowanie w stronę HN3.

Podpowiedź 3

Przedstaw porównanie mocy z klucza, ale odróżnij niepełne wypieranie od dosłownego braku powstawania HN3; sprawdź uwagę redakcyjną.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Kwas solny jest mocniejszym kwasem od azotowodoru, dlatego wypiera go z jego soli. Kwas octowy jest słabszy od azotowodoru i nie wypiera go z azydku sodu.

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnego wyjaśnienia odwołującego się do mocy obu kwasów.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Historyczny klucz porównuje moc kwasów: HCl jest znacznie mocniejszy od HN3, natomiast kwas octowy ma mniejsze Kₐ niż podane 2,5·10−5 dla HN3. Silny kwas skutecznie protonuje więc N3−.

Sformułowanie, że ze słabszym kwasem HN3 w ogóle nie powstaje, jest jednak zbyt kategoryczne. Dla równowagi protonowania stała to iloraz Kₐ kwasu octowego i HN3, około 0,72, a nie zero. Zachowano odpowiedź CKE i dodano uwagę: brak ilościowego wypierania nie oznacza braku jakiejkolwiek przemiany.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Kwas solny jest mocniejszym kwasem od azotowodoru, dlatego wypiera go z jego soli. Kwas octowy jest słabszy od azotowodoru i nie wypiera go z azydku sodu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_06_dodatkowy_08.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8.2 · czerwiec 2025

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 08.

Azotowodór HN3 jest silnie toksyczną bezbarwną cieczą o słabych właściwościach

kwasowych. Stała dysocjacji tego kwasu jest równa 2,5 ∙10−5, a jego sole są nazywane

azydkami. Poniżej przedstawiono jedną ze struktur elektronowych azotowodoru.

Informacja wspólna 08 — materiał graficzny CKE, s. 8, element 1.

Azotowodór powstaje w wyniku reakcji niektórych kwasów z azydkami, np. z azydkiem sodu

Informacja wspólna 08 — materiał graficzny CKE, s. 8, element 2.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.

Po wprowadzeniu hydrazyny do wodnego roztworu kwasu azotowego(III) zachodzi reakcja,

w której jako jedyne produkty powstają azotowodór i woda.

Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji otrzymywania azotowodoru opisaną metodą.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Policz atomy N w jednej cząsteczce każdego substratu. Dają dokładnie jedną HN3.

Podpowiedź 2

Po utworzeniu HN3 pozostają cztery H i dwa O, czyli dwie cząsteczki wody.

Podpowiedź 3

Zapisz N2H4 + HNO2 → HN3 + 2H2O.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

N2H4 + HNO2 → HN3 + 2H2O

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Substraty zawierają łącznie trzy atomy N: dwa w N2H4 i jeden w HNO2, więc tworzą jedną cząsteczkę HN3. Pozostałe cztery atomy H i dwa O przechodzą do dwóch cząsteczek wody.

Równanie ma postać N2H4 + HNO2 → HN3 + 2H2O. Używamy formy cząsteczkowej wymaganej w poleceniu. Nie wstawiamy N2 jako dodatkowego produktu, ponieważ opis wyraźnie podaje tylko azotowodór oraz wodę i taki bilans jest kompletny.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

N2H4 + HNO2 → HN3 + 2H2O
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_06_dodatkowy_08.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8.3 · czerwiec 2025

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 08.

Azotowodór HN3 jest silnie toksyczną bezbarwną cieczą o słabych właściwościach

kwasowych. Stała dysocjacji tego kwasu jest równa 2,5 ∙10−5, a jego sole są nazywane

azydkami. Poniżej przedstawiono jedną ze struktur elektronowych azotowodoru.

Informacja wspólna 08 — materiał graficzny CKE, s. 8, element 1.

Azotowodór powstaje w wyniku reakcji niektórych kwasów z azydkami, np. z azydkiem sodu

Informacja wspólna 08 — materiał graficzny CKE, s. 8, element 2.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.

Rozstrzygnij, czy pomiędzy cząsteczkami azotowodoru (HN3) mogą tworzyć się wiązania wodorowe. Uzasadnij swoją odpowiedź. W uzasadnieniu odwołaj się do przedstawionej struktury elektronowej azotowodoru.

Rozstrzygnięcie: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Znajdź na rysunku wiązanie H–N oraz wolne pary elektronowe.

Podpowiedź 2

Do wiązania wodorowego potrzebny jest donor z H przy elektroujemnym atomie i akceptor z wolną parą.

Podpowiedź 3

Odpowiedz „tak” i odwołaj się do H połączonego z N oraz wolnych par na atomach N.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Tak. Cząsteczka azotowodoru ma atom wodoru połączony z elektroujemnym atomem azotu oraz wolne pary elektronowe na atomach azotu.

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnego rozstrzygnięcia oraz poprawnego uzasadnienia odnoszącego

się do struktury elektronowej azotowodoru.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W przedstawionej strukturze azotowodoru H jest bezpośrednio związany z elektroujemnym N, co umożliwia rolę donora wiązania wodorowego. Inne atomy N mają wolne pary elektronowe, mogące pełnić rolę akceptorów.

Między odpowiednio zorientowanymi cząsteczkami HN3 mogą więc powstawać wiązania wodorowe. Odpowiadamy „tak” i wskazujemy obie cechy rysunku. Sama obecność wodoru nie wystarcza; liczy się połączenie z N i dostępna para elektronowa drugiej cząsteczki.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Tak. Cząsteczka azotowodoru ma atom wodoru połączony z elektroujemnym atomem azotu oraz wolne pary elektronowe na atomach azotu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_06_dodatkowy_08.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9 · czerwiec 2025

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Tlenek azotu(II) można katalitycznie zredukować do azotu za pomocą amoniaku i przy udziale

tlenu.

Napisz równanie opisanej redukcji tlenku azotu(II), w której stosunek molowy tlenku azotu(II) do tlenu wynosi 𝒏𝐍𝐎 : 𝒏𝐎𝟐 = 𝟒∶𝟏.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zacznij od narzuconego stosunku 4NO do O2 i zbilansuj tlen w wodzie.

Podpowiedź 2

Sześć atomów O daje 6H2O, co wymaga 4NH3. Potem zbilansuj azot.

Podpowiedź 3

Napisz 4NO + 4NH3 + O2 → 4N2 + 6H2O.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

4NO + 4NH3 + O2 → 4N2 + 6H2O

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnego równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Z warunku n(NO):n(O2) = 4:1 zaczynamy od 4NO i O2. Łącznie zawierają sześć atomów O, więc produktem tlenowym jest 6H2O. Potrzebne dwanaście H pochodzi z 4NH3.

Po lewej mamy wtedy osiem atomów N, które tworzą 4N2. Równanie to 4NO + 4NH3 + O2 → 4N2 + 6H2O. Tlen jest tutaj substratem podanym w zadaniu, a nie produktem redukcji; jego pominięcie prowadziłoby do innego bilansu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

4NO + 4NH3 + O2 → 4N2 + 6H2O
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_06_dodatkowy_09

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10 · czerwiec 2025

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

W 250 g wodnego roztworu NaOH o stężeniu 2,0 % rozpuszczono 9,0 g stałej mieszaniny

NaOH i KOH, w której stosunek molowy tych wodorotlenków wynosił 𝑛NaOH : 𝑛KOH = 3 ∶1.

Oblicz, jaki procent masy otrzymanego roztworu stanowi masa NaOH. Przyjmij, że

𝑴𝐍𝐚𝐎𝐇 = 𝟒𝟎 𝐠∙𝐦𝐨𝐥−𝟏, 𝑴𝐊𝐎𝐇 = 𝟓𝟔 𝐠∙𝐦𝐨𝐥−𝟏. Wynik podaj w zaokrągleniu do jednego miejsca po przecinku.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oblicz NaOH obecny już w roztworze. Stosunek molowy dodanych zasad przelicz na stosunek ich mas.

Podpowiedź 2

Dodatkowy NaOH stanowi 120/176 masy mieszaniny. Końcowa masa roztworu zwiększa się o 9 g.

Podpowiedź 3

Oblicz (5+9·120/176)/259·100% i zaokrąglij do 4,3%.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

W początkowym roztworze: m(NaOH) = 0,02 · 250 g = 5,0 g. Dla dodanej mieszaniny 3n mol NaOH i n mol KOH: (3 · 40 + 56)n = 9,0 g, więc m(NaOH) = 9,0 · 120/176 ≈ 6,14 g. Końcowa masa roztworu to 259 g. Zawartość NaOH: (5,0 + 6,14)/259 · 100% = 4,3%.

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wartości

liczbowej wyniku w procentach w zaokrągleniu do jednego miejsca po przecinku.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

● popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

LUB

● niepodanie wyniku liczbowego w procentach

LUB

● niepodanie wyniku z podaną w poleceniu dokładnością

ALBO

– zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń prowadzących do

wyznaczenia poprawnej wartości masy całkowitej NaOH w otrzymanym roztworze.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Początkowe 250 g roztworu zawiera 5,0 g NaOH. W dodanej mieszaninie stosunek molowy 3:1 odpowiada masom 3·40 i 56, czyli 120:56. Masa dodatkowego NaOH wynosi 9,0·120/176 ≈ 6,136 g.

Końcowa masa roztworu to 259 g, a masa NaOH około 11,136 g. Udział procentowy = 11,136/259·100% ≈ 4,30%, czyli 4,3%. Nie utożsamiamy stosunku molowego z masowym i nie zaliczamy całych 9 g mieszaniny do NaOH.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

W początkowym roztworze: m(NaOH) = 0,02 · 250 g = 5,0 g. Dla dodanej mieszaniny 3n mol NaOH i n mol KOH: (3 · 40 + 56)n = 9,0 g, więc m(NaOH) = 9,0 · 120/176 ≈ 6,14 g. Końcowa masa roztworu to 259 g. Zawartość NaOH: (5,0 + 6,14)/259 · 100% = 4,3%.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_06_dodatkowy_10

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11 · czerwiec 2025

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 11–12.

W poniższej tabeli podano wartości entalpii (w temperaturze 298 K) trzech przemian:

1. syntezy tlenku azotu(II)

2. syntezy tlenku azotu(IV)

3. syntezy amoniaku.

Przemiana

Równanie przemiany

∆𝐻o, kJ

1.

N2(g) + O2 (g) ⇌ 2NO (g)

+182,52

2.

2NO (g) + O2 (g) ⇌ 2NO2 (g)

– 114,14

3.

N2 (g) + 3H2 (g) ⇌ 2NH3(g)

– 91,88

Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2013.

Oceń prawdziwość zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

 

1.

Zwiększenie ciśnienia w warunkach izotermicznych (𝑇= const) w układzie

będącym w stanie równowagi, w którym przebiega przemiana 1., będzie

skutkowało wzrostem stężenia tlenku azotu(II).

P

F

2.

Obniżenie temperatury w warunkach izobarycznych (𝑝= const) w układzie

będącym w stanie równowagi, w którym przebiega przemiana 2., będzie

skutkowało zwiększeniem wartości stałej równowagi reakcji syntezy tlenku

azotu(IV).

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oddziel zmianę udziału molowego od zmiany c = n/V. Czy określono sposób zwiększenia ciśnienia?

Podpowiedź 2

Przy sprężeniu liczba moli NO pozostaje taka sama, ale V maleje. Dla reakcji 2 wykorzystaj ujemne ΔH.

Podpowiedź 3

Drugie zdanie jest P. Przy pierwszym porównaj historyczne F z uwagą: sprężenie daje wzrost stężenia mimo braku przesunięcia równowagi.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

FP

Zasady oceniania

1 pkt – poprawna ocena dwóch zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W przemianie 1 są po dwa mole gazów po obu stronach, dlatego izotermiczne sprężenie nie przesuwa równowagi ani nie zmienia udziału molowego NO. Nie oznacza to stałego stężenia: przy mniejszej objętości c(NO) = n(NO)/V rośnie.

Historyczne F w pierwszym zdaniu wymaga więc uwagi o nieokreślonym sposobie zmiany ciśnienia; dla sprężenia zdanie o wzroście stężenia jest prawdziwe. Przemiana 2 jest egzotermiczna, więc oziębienie zwiększa K syntezy NO2: drugie zdanie jest prawdziwe. Nie uczymy równości stężenia i wydajności.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

FP

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_06_dodatkowy_11

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12 · czerwiec 2025

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 11–12.

W poniższej tabeli podano wartości entalpii (w temperaturze 298 K) trzech przemian:

1. syntezy tlenku azotu(II)

2. syntezy tlenku azotu(IV)

3. syntezy amoniaku.

Przemiana

Równanie przemiany

∆𝐻o, kJ

1.

N2(g) + O2 (g) ⇌ 2NO (g)

+182,52

2.

2NO (g) + O2 (g) ⇌ 2NO2 (g)

– 114,14

3.

N2 (g) + 3H2 (g) ⇌ 2NH3(g)

– 91,88

Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2013.

Rozstrzygnij, czy schłodzenie układu, w którym przebiega przemiana 3., będzie skutkowało zwiększeniem:

• równowagowego stężenia amoniaku

• szybkości reakcji syntezy amoniaku.

Zaznacz TAK albo NIE. Odpowiedzi uzasadnij.

Rozstrzygnięcie: zwiększenie równowagowego stężenia amoniaku TAK / NIE

Uzasadnienie: …

Rozstrzygnięcie: zwiększenie szybkości reakcji syntezy amoniaku TAK / NIE

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj znak entalpii z wpływem temperatury na równowagę, a następnie na szybkość.

Podpowiedź 2

Ochłodzenie faworyzuje egzotermiczną syntezę, ale zmniejsza szybkość reakcji.

Podpowiedź 3

Zaznacz TAK dla wzrostu równowagowej ilości amoniaku i NIE dla wzrostu szybkości; uzasadnij każdy punkt osobno.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zwiększenie równowagowego stężenia amoniaku: TAK, ponieważ synteza amoniaku jest egzotermiczna i ochłodzenie sprzyja powstawaniu produktu. Zwiększenie szybkości syntezy: NIE, ponieważ obniżenie temperatury zmniejsza szybkość reakcji.

Zasady oceniania

2 pkt – napisanie dwóch poprawnych rozstrzygnięć i napisanie dwóch poprawnych

uzasadnień.

1 pkt – napisanie dwóch poprawnych rozstrzygnięć i błędnych uzasadnień albo brak

uzasadnień

ALBO

– napisanie poprawnego rozstrzygnięcia i poprawnego uzasadnienia dla jednej

wielkości.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Synteza amoniaku ma ΔH < 0, więc ochłodzenie sprzyja kierunkowi egzotermicznemu i zwiększeniu równowagowej zawartości NH3 w modelu zadania. Pierwsze rozstrzygnięcie to „tak”.

Równocześnie spadek temperatury zmniejsza stałą szybkości i udział zderzeń zdolnych pokonać barierę aktywacji, więc nie przyspiesza syntezy; drugie rozstrzygnięcie to „nie”. Rozdziel argument termodynamiczny od kinetycznego. Korzystniejsze położenie równowagi nie oznacza szybszego jej osiągania, dlatego przemysłowy dobór temperatury wymaga pogodzenia obu efektów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Zwiększenie równowagowego stężenia amoniaku: TAK, ponieważ synteza amoniaku jest egzotermiczna i ochłodzenie sprzyja powstawaniu produktu. Zwiększenie szybkości syntezy: NIE, ponieważ obniżenie temperatury zmniejsza szybkość reakcji.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_06_dodatkowy_12

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania