Baza zadań z chemii
Moje postępy
Zadania 201–220 z 1481
Zadanie 23.2 · maj 2025
Źródło
Informacja do zadania 23.
Próba Lucasa pozwala na identyfikację alkoholi różniących się rzędowością. Polega na
reakcji alkoholu ze stężonym kwasem solnym w obecności ZnCl2. Przebieg reakcji, która
zachodzi podczas tej próby, można opisać poniższym równaniem.
Dodatnim wynikiem opisanej próby jest zmętnienie lub rozwarstwienie się cieczy. Alkohole
pierwszorzędowe nie ulegają tej reakcji, drugorzędowe reagują po podgrzaniu, natomiast
trzeciorzędowe reagują natychmiast.
R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2018.
W probówce przeprowadzono próbę Lucasa z alkoholem A o wzorze sumarycznym C5H12O.
O tym związku wiadomo, że jego cząsteczki nie są chiralne. Początkowo nie
zaobserwowano objawów reakcji, natomiast po ogrzaniu pojawiło się zmętnienie.
Izomerem związku A jest alkohol A1, którego cząsteczki są chiralne i mają nierozgałęziony
łańcuch węglowy.
Napisz równanie reakcji estryfikacji alkoholu A1 kwasem mrówkowym (metanowym).
Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal, który liniowy pentanol ma asymetryczny węgiel z OH. Następnie połącz go z kwasem metanowym.
Podpowiedź 2
A1 jest pentan-2-olem. Estryfikacja usuwa wodę i łączy resztę mrówczanową przez tlen alkoholu.
Podpowiedź 3
Narysuj kwas mrówkowy + pentan-2-ol ⇌ mrówczan pentan-2-ylu + H2O, z katalizą kwasową.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji estryfikacji alkoholu A1 kwasem mrówkowym.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Chiralny, nierozgałęziony izomer alkoholu A to pentan-2-ol: węgiel z OH ma H, OH, grupę metylową i propylową. Estryfikacja kwasem mrówkowym daje mrówczan pentan-2-ylu oraz wodę.
Część kwasowa zawiera H przy węglu karbonylowym, a część alkoholowa zachowuje pięciowęglowy szkielet i połączenie przez tlen przy C2. Narysuj równanie odwracalne z H2SO4 jako katalizatorem. Nie zastępuj pentan-2-olu pentan-3-olem, ponieważ ten ostatni jest achiralny.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 24.1 · maj 2025
Źródło
Informacja do zadania 24.
Borowodorek sodu o wzorze NaBH4 jest odczynnikiem stosowanym w chemii organicznej.
Ten związek selektywnie i z dużą wydajnością redukuje grupy karbonylowe w aldehydach
i w ketonach do grup hydroksylowych, natomiast nie redukuje grup karboksylowych ani
estrowych. Schemat redukcji grupy karbonylowej przedstawiono poniżej.

Na podstawie: L.G. Wade, Organic chemistry, Pearson Ed. 2006.
Uzupełnij schemat reakcji otrzymywania 2,2-dimetylopropan-1-olu opisaną metodą.
Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.
NaBH4
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Pierwszorzędowy alkohol odpowiada redukcji aldehydu, a nie ketonu. Szkielet węglowy pozostaje ten sam.
Podpowiedź 2
Zastąp końcowe CH2OH przez CHO w związku o nazwie podanej w poleceniu.
Podpowiedź 3
Narysuj 2,2-dimetylopropanal przed strzałką i 2,2-dimetylopropan-1-ol po redukcji NaBH4.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu (napisanie wzorów półstrukturalnych aldehydu
i alkoholu).
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Alkohol pierwszorzędowy powstaje przez redukcję aldehydu o tym samym szkielecie. Dla 2,2-dimetylopropan-1-olu substratem jest więc 2,2-dimetylopropanal. W odtwarzanej strukturze końcową grupę hydroksymetylową zastępujemy aldehydową, zachowując rozgałęzienie przy C2.
NaBH4 redukuje karbonyl aldehydu do alkoholu. Nie wybieramy kwasu 2,2-dimetylopropanowego, ponieważ informacja wyraźnie wyklucza redukcję COOH tym odczynnikiem. Uzupełnij oba wzory zgodnie z grafiką klucza, bez zmiany liczby atomów C.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 24.2 · maj 2025
Źródło
Informacja do zadania 24.
Borowodorek sodu o wzorze NaBH4 jest odczynnikiem stosowanym w chemii organicznej.
Ten związek selektywnie i z dużą wydajnością redukuje grupy karbonylowe w aldehydach
i w ketonach do grup hydroksylowych, natomiast nie redukuje grup karboksylowych ani
estrowych. Schemat redukcji grupy karbonylowej przedstawiono poniżej.

Na podstawie: L.G. Wade, Organic chemistry, Pearson Ed. 2006.
Przeprowadzono dwie reakcje: propan-2-onu oraz butan-2-onu z borowodorkiem sodu.
W jednej z tych reakcji otrzymano mieszaninę enancjomerów.
Rozstrzygnij, w której reakcji – z propan-2-onem czy z butan-2-onem – otrzymano mieszaninę enancjomerów. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Narysuj alkohole powstające z obu ketonów. Sprawdź podstawniki przy nowym węglu z OH.
Podpowiedź 2
Produkt butan-2-onu ma H, OH, CH3 i grupę etylową. Produkt propanonu ma dwie jednakowe grupy CH3.
Podpowiedź 3
Wskaż butan-2-on i uzasadnij powstaniem atomu C z czterema różnymi podstawnikami w butan-2-olu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: z butan-2-onem
Przykładowe uzasadnienia:
• (Tylko) W reakcji z butan-2-onem otrzymano alkohol, który ma asymetryczny atom
węgla (centrum stereogeniczne).
ALBO
• (Tylko) W reakcji z tym ketonem otrzymano alkohol, w którym atom węgla
o hybrydyzacji sp3 ma cztery różne podstawniki.
ALBO
• W reakcji z propan-2-onem otrzymany alkohol nie będzie miał asymetrycznego atomu
węgla (centrum stereogenicznego).
Uwaga 1.: Odpowiedź zdającego odnosząca się wyłącznie do budowy cząsteczki ketonu jest
niewystarczająca.
Uwaga 2.: Odpowiedź, w której zdający wskaże, że produkt reakcji butan-2-onu jest
związkiem czynnym optycznie albo że cząsteczki tego produktu są chiralne, jest
niewystarczająca.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie rozstrzygnięcia i poprawne napisanie uzasadnienia.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Redukcja propanonu daje propan-2-ol, w którym węgiel z OH ma dwie jednakowe grupy metylowe. Redukcja butan-2-onu daje butan-2-ol z czterema różnymi podstawnikami przy tym węglu: H, OH, metylową i etylową. Powstaje centrum stereogeniczne, a atak na obie strony płaskiej grupy karbonylowej prowadzi w achiralnych warunkach do mieszaniny enancjomerów.
Wybieramy reakcję butan-2-onu. Uzasadnienie musi dotyczyć budowy produktu, nie tylko niesymetryczności ketonu. Racemat nie wykazuje wypadkowej czynności optycznej mimo chiralnych cząsteczek.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: z butan-2-onem
Przykładowe uzasadnienia:
• (Tylko) W reakcji z butan-2-onem otrzymano alkohol, który ma asymetryczny atom
węgla (centrum stereogeniczne).
ALBO
• (Tylko) W reakcji z tym ketonem otrzymano alkohol, w którym atom węgla
o hybrydyzacji sp3 ma cztery różne podstawniki.
ALBO
• W reakcji z propan-2-onem otrzymany alkohol nie będzie miał asymetrycznego atomu
węgla (centrum stereogenicznego).
Uwaga 1.: Odpowiedź zdającego odnosząca się wyłącznie do budowy cząsteczki ketonu jest
niewystarczająca.
Uwaga 2.: Odpowiedź, w której zdający wskaże, że produkt reakcji butan-2-onu jest
związkiem czynnym optycznie albo że cząsteczki tego produktu są chiralne, jest
niewystarczająca.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 24.3 · maj 2025
Źródło
Informacja do zadania 24.
Borowodorek sodu o wzorze NaBH4 jest odczynnikiem stosowanym w chemii organicznej.
Ten związek selektywnie i z dużą wydajnością redukuje grupy karbonylowe w aldehydach
i w ketonach do grup hydroksylowych, natomiast nie redukuje grup karboksylowych ani
estrowych. Schemat redukcji grupy karbonylowej przedstawiono poniżej.

Na podstawie: L.G. Wade, Organic chemistry, Pearson Ed. 2006.
Wzory szkieletowe związków organicznych odzwierciedlają kształt cząsteczek. W tych
wzorach pomija się symbole atomów węgla i połączonych z nimi atomów wodoru, a szkielet
węglowy rysuje się jako linię łamaną oraz zaznacza – występujące w cząsteczce – wiązania
wielokrotne. Zapisuje się symbole podstawników innych niż wodór oraz wzory grup
funkcyjnych.
Borowodorek sodu stosuje się w przemyśle farmaceutycznym do syntezy feksofenadyny –
leku przeciwhistaminowego.
Na schemacie przedstawiono za pomocą wzorów szkieletowych końcowy etap syntezy tego
związku.

Na podstawie: C.T. Goralski, B. Singaram, Organic Process Research & Development, 10 (2006) 947.
Uzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
W reakcji otrzymywania feksofenadyny redukcja jednego mola substratu wymaga udziału
(dwóch / trzech) moli elektronów.
Orbitalom walencyjnym atomu węgla ulegającego redukcji przypisuje się w cząsteczce
substratu hybrydyzację (sp / sp2 / sp3), a w cząsteczce produktu – hybrydyzację
(sp / sp2 / sp3).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odszukaj jedyny karbonyl aldehydowy lub ketonowy przekształcany w OH. Grupa COOH pozostaje zachowana.
Podpowiedź 2
Redukcja C=O do alkoholu jest dwuelektronowa i zmienia płaskie otoczenie C w tetraedryczne.
Podpowiedź 3
Zaznacz dwóch moli elektronów, następnie sp2 w substracie i sp3 w produkcie.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
W reakcji otrzymywania feksofenadyny redukcja jednego mola substratu wymaga udziału
Orbitalom walencyjnym atomu węgla ulegającego redukcji przypisuje się w cząsteczce
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego zdania.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
NaBH4 redukuje w schemacie jedną grupę ketonową do grupy alkoholowej, pozostawiając karboksylową. Węgiel karbonylowy ma stopień utlenienia II, a po przyjęciu H i przekształceniu C=O w C–OH jego stopień wynosi 0. Zmiana wymaga dwóch elektronów na cząsteczkę, czyli dwóch moli elektronów na mol substratu.
Płaski węgiel karbonylowy ma hybrydyzację sp2, a tetraedryczny węgiel alkoholu sp3. Wybieramy „dwóch”, „sp2” i „sp3”. Nie liczymy wodorków w całej cząsteczce NaBH4 zamiast zmiany wybranego atomu C.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
W reakcji otrzymywania feksofenadyny redukcja jednego mola substratu wymaga udziału
Orbitalom walencyjnym atomu węgla ulegającego redukcji przypisuje się w cząsteczce
Informacje i źródła zadania
Zadanie 25 · maj 2025
Poniżej podano wzory trzech estrów.


Uszereguj podane estry zgodnie ze wzrostem ich temperatur wrzenia. Użyj oznaczeń literowych (A–C).
najniższa temperatura wrzenia najwyższa temperatura wrzenia
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź, czy estry różnią się masą molową, czy jedynie rozgałęzieniem szkieletu.
Podpowiedź 2
B ma prostą grupę butylową, A najbardziej rozgałęzioną, a C pośrednią.
Podpowiedź 3
Uszereguj A < C < B według rosnącej temperatury wrzenia.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uszeregowanie trzech estrów.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Wszystkie trzy estry są izomerami o tej samej masie molowej i tej samej grupie estrowej, więc główną różnicą jest rozgałęzienie części butylowej. A ma najbardziej zwartą, rozgałęzioną budowę, C jest pośredni, a B ma łańcuch prosty.
Większe rozgałęzienie zmniejsza efektywny kontakt między cząsteczkami i osłabia oddziaływania dyspersyjne, co obniża temperaturę wrzenia. Kolejność rosnąca to A, C, B. Nie porównujemy liczby grup OH, bo żaden z tych estrów nie jest alkoholem.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 26.1 · maj 2025
Źródło
Informacja do zadania 26.
Poli(kwas mlekowy), oznaczany symbolem PLA, jest biodegradowalnym termoplastycznym
poliestrem wytwarzanym z surowców naturalnych, takich jak skrobia. Wyodrębnioną z roślin
skrobię poddaje się hydrolizie, której ostatecznym produktem jest D-glukoza.
Ten monosacharyd jest następnie substratem fermentacji prowadzącej do kwasu mlekowego
(kwasu 2-hydroksypropanowego).
Uzupełnij schemat tak, aby powstało równanie hydrolizy skrobi. Zastosuj wzór sumaryczny glukozy.
(C6H10O5)n + … ⟶ …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj wzór jednostki skrobi ze wzorem glukozy. Brakująca różnica odpowiada wodzie.
Podpowiedź 2
Na n jednostek potrzeba n cząsteczek H2O i powstaje n cząsteczek glukozy.
Podpowiedź 3
Uzupełnij nH2O po lewej i nC6H12O6 po prawej.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
(C6H10O5)𝑛 + 𝒏H2O ⟶ 𝒏C6H12O6
Uwaga: Jeżeli zdający zapisze produkt reakcji hydrolizy skrobi wzorem (C6H10O5)𝑛 to nie
otrzymuje punktu.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu reakcji hydrolizy skrobi.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Całkowita hydroliza skrobi rozrywa wiązania glikozydowe i prowadzi do glukozy C6H12O6. W zapisie polimerowym użytym w zadaniu na każdą jednostkę C6H10O5 dodajemy H2O.
Równanie ma postać (C6H10O5)ₙ + nH2O → nC6H12O6. Sprawdź bilans C, H i O po uwzględnieniu n. Nie wpisuj ponownie wzoru skrobi po stronie produktów, ponieważ celem jest pełne rozłożenie polisacharydu do monosacharydu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
(C6H10O5)𝑛 + 𝒏H2O ⟶ 𝒏C6H12O6
Uwaga: Jeżeli zdający zapisze produkt reakcji hydrolizy skrobi wzorem (C6H10O5)𝑛 to nie
otrzymuje punktu.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 26.2 · maj 2025
Źródło
Informacja do zadania 26.
Poli(kwas mlekowy), oznaczany symbolem PLA, jest biodegradowalnym termoplastycznym
poliestrem wytwarzanym z surowców naturalnych, takich jak skrobia. Wyodrębnioną z roślin
skrobię poddaje się hydrolizie, której ostatecznym produktem jest D-glukoza.
Ten monosacharyd jest następnie substratem fermentacji prowadzącej do kwasu mlekowego
(kwasu 2-hydroksypropanowego).
Napisz równanie fermentacji mlekowej glukozy. Zastosuj wzór sumaryczny glukozy i wzór półstrukturalny (grupowy) kwasu mlekowego.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal wzór kwasu 2-hydroksypropanowego i porównaj liczbę atomów C z glukozą.
Podpowiedź 2
Z jednej glukozy powstają dwie cząsteczki kwasu mlekowego. Nie wydziela się CO2 w tym bilansie.
Podpowiedź 3
Zapisz C6H12O6 → dwa kwasy mlekowe, narysowane z OH przy C2 i grupą COOH.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie równania fermentacji mlekowej glukozy.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Fermentacja mlekowa przekształca sześciowęglową glukozę w dwie cząsteczki trójwęglowego kwasu mlekowego. Kwas ten jest 2-hydroksypropanowy, więc ma COOH na końcu i OH przy sąsiednim C2.
W równaniu wpisz C6H12O6 oraz dwa poprawnie narysowane kwasy mlekowe. Suma wzorów produktów to C6H12O6, więc nie potrzeba dodatkowego CO2 ani wody. Nie myl tej fermentacji z alkoholową, która prowadzi do etanolu i wydzielania CO2.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 27.1 · maj 2025
Źródło
Informacja do zadania 27.

Oceń prawdziwość zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1. | Grupy –OH w cząsteczce oktopaminy różnią się zdolnością odłączania protonu. | P | F |
|---|---|---|---|
2. | Oktopamina może być utleniona do ketonu. | P | F |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odróżnij OH połączoną bezpośrednio z pierścieniem od OH w łańcuchu bocznym.
Podpowiedź 2
Fenolowe OH jest bardziej kwasowe. Alkoholowa OH należy do alkoholu drugorzędowego, który daje keton.
Podpowiedź 3
Zaznacz P i P, uzasadniając różną kwasowością grup i możliwością utlenienia alkoholu II-rzędowego.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. | Grupy –OH w cząsteczce oktopaminy różnią się zdolnością odłączania protonu. | P | |
|---|---|---|---|
2. | Oktopamina może być utleniona do ketonu. | P |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawna ocena dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Jedna grupa OH oktopaminy jest fenolowa, druga alkoholowa. Anion fenolanowy jest stabilizowany przez układ aromatyczny, więc fenolowe OH łatwiej oddaje proton niż alkoholowe; pierwsze zdanie jest prawdziwe.
Alkoholowa OH znajduje się przy węglu drugorzędowym, który ma wodór, dlatego może ulec utlenieniu do grupy ketonowej bez rozerwania szkieletu. Drugie zdanie również jest prawdziwe. Sama obecność pierścienia aromatycznego nie oznacza, że każda grupa OH jest fenolowa; decyduje bezpośrednie połączenie z pierścieniem.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. | Grupy –OH w cząsteczce oktopaminy różnią się zdolnością odłączania protonu. | P | |
|---|---|---|---|
2. | Oktopamina może być utleniona do ketonu. | P |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 27.2 · maj 2025
Źródło
Informacja do zadania 27.

We wzorze cząsteczki oktopaminy literami A–C zaznaczono wybrane fragmenty jej struktury.

W temperaturze 25 ᵒC przeprowadzono doświadczenie. Do dwóch probówek zawierających
oktopaminę wprowadzono: do jednej rozcieńczony kwas solny, a do drugiej wodny roztwór
chlorku żelaza(III).
Uzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Rozcieńczony kwas solny uległ reakcji z fragmentem struktury oktopaminy oznaczonym literą
(A / B / C).
Fragment struktury oktopaminy oznaczony literą A (uległ / nie uległ) reakcji z chlorkiem
żelaza(III).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź, który fragment zawiera NH2, a który fenolowe OH.
Podpowiedź 2
HCl reaguje z zasadową grupą aminową; FeCl3 służy do charakterystycznej próby fenoli.
Podpowiedź 3
Zaznacz B oraz „uległ” dla fragmentu A.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozcieńczony kwas solny uległ reakcji z fragmentem struktury oktopaminy oznaczonym literą
żelaza(III).
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Rozcieńczony HCl protonuje zasadową grupę aminową, oznaczoną literą B. Powstaje grupa amoniowa, co jest reakcją kwasowo-zasadową. Fragment A zawiera fenolową grupę OH i z jonami Fe(III) może tworzyć barwny kompleks, więc ulega reakcji z FeCl3.
Wybieramy B oraz „uległ”. Alkoholowa OH fragmentu C nie jest w tej próbie równoważna fenolowej. Odpowiedź wynika z położenia grup funkcyjnych, a nie tylko z obecności atomu tlenu lub azotu gdziekolwiek w cząsteczce.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozcieńczony kwas solny uległ reakcji z fragmentem struktury oktopaminy oznaczonym literą
żelaza(III).
Informacje i źródła zadania
Zadanie 27.3 · maj 2025
Źródło
Informacja do zadania 27.

Próbkę oktopaminy wprowadzono do zakwaszonego roztworu azotanu(III) potasu. W wyniku
reakcji wydzielił się bezbarwny, niepalny gaz o masie molowej równej 28 g ∙mol−1.
Otrzymany w warunkach doświadczenia organiczny produkt X opisanej reakcji –
wprowadzony do probówki zawierającej świeżo strącony osad wodorotlenku miedzi(II)
i nadmiar zasady – spowodował roztworzenie osadu i powstanie klarownego roztworu barwy
ciemnoniebieskiej (szafirowej).
Uzupełnij schemat tak, aby powstało w formie jonowej skróconej równanie reakcji, w której otrzymano organiczny produkt X. Napisz wzory brakujących produktów.

+ … + H3O+
produkt organiczny X gaz
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Gaz jest niepalny i ma M = 28 g·mol−1. Reakcja aminy z HNO2 może wydzielać azot.
Podpowiedź 2
Zastąp końcową grupę aminową przez OH. Sąsiednie alkoholowe OH uzasadnią próbę z Cu(OH)2.
Podpowiedź 3
Narysuj produkt z dwiema sąsiednimi OH w łańcuchu bocznym i wpisz N2 jako gaz, zachowując podane H3O+.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE


Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie wzoru produktu organicznego oraz wzoru gazu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Kwas azotowy(III) przekształca pierwszorzędową alifatyczną grupę aminową w alkoholową, z wydzieleniem N2. W warunkach kwaśnych substrat na schemacie ma grupę NH3+, a w produkcie organicznym pojawia się w tym miejscu OH. Powstają dwie sąsiednie alkoholowe OH, co wyjaśnia szafirowy kompleks z Cu(OH)2.
Fenolowa OH i pierścień pozostają zachowane. Gaz o masie molowej 28 g·mol−1 to N2, nie CO. Uwzględnij H3O+ już umieszczone w schemacie i nie dopisuj produktów sprzecznych z jego bilansem.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem


Informacje i źródła zadania
Zadanie 28.1 · maj 2025
Źródło
Informacja do zadania 28.
W jednej z metod syntezy 𝛼-aminokwasów pierwszym etapem jest reakcja kwasu
karboksylowego z bromem. W obecności fosforu i w odpowiednich warunkach jeden
z atomów wodoru przy atomie węgla 𝛼 w cząsteczce kwasu jest zastępowany przez
atom bromu. W drugim etapie, pod działaniem stężonego wodnego roztworu amoniaku,
następuje wymiana atomu bromu na grupę aminową. W efekcie powstaje sól amonowa
odpowiedniego aminokwasu.
Przeprowadzono ciąg przemian, w wyniku których z kwasu propanowego (propionowego)
powstał związek B.

nadmiar NH3 (aq)
kwas propanowy związek A związek B
reakcja 2.
Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji 1. Zastosuj wzory półstrukturalne
(grupowe) związków organicznych.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oznacz węgiel α, czyli sąsiadujący z węglem grupy COOH.
Podpowiedź 2
Podstaw jeden H przy C2 przez Br. Drugi atom bromu tworzy HBr.
Podpowiedź 3
Narysuj kwas propanowy + Br2 → kwas 2-bromopropanowy + HBr, z fosforem nad strzałką.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Pierwszy etap to bromowanie w pozycji α kwasu propanowego w obecności fosforu. Jeden wodór przy C2, sąsiadującym z COOH, zostaje zastąpiony przez Br. Powstaje kwas 2-bromopropanowy oraz HBr, z jednej cząsteczki Br2 na cząsteczkę kwasu.
Grupa COOH i trzywęglowy szkielet pozostają zachowane. Narysuj oba związki organiczne i zaznacz P jako warunek. Nie umieszczaj bromu przy końcowym C3, ponieważ nie odpowiadałoby to opisanej selektywności α.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 28.2 · maj 2025
Źródło
Informacja do zadania 28.
W jednej z metod syntezy 𝛼-aminokwasów pierwszym etapem jest reakcja kwasu
karboksylowego z bromem. W obecności fosforu i w odpowiednich warunkach jeden
z atomów wodoru przy atomie węgla 𝛼 w cząsteczce kwasu jest zastępowany przez
atom bromu. W drugim etapie, pod działaniem stężonego wodnego roztworu amoniaku,
następuje wymiana atomu bromu na grupę aminową. W efekcie powstaje sól amonowa
odpowiedniego aminokwasu.
Przeprowadzono ciąg przemian, w wyniku których z kwasu propanowego (propionowego)
powstał związek B.

nadmiar NH3 (aq)
kwas propanowy związek A związek B
reakcja 2.
Związek A reaguje z amoniakiem w stosunku molowym 𝑛A ∶𝑛NH3 = 1 ∶3 (reakcja 2.).
Napisz w formie jonowej równanie reakcji 2.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Uwzględnij nie tylko wymianę Br na NH2, lecz także kwasowość COOH i wiązanie wydzielanego HBr.
Podpowiedź 2
Po prawej powinny znaleźć się anion alaninianu, dwa NH4+ oraz Br−.
Podpowiedź 3
Zapisz kwas 2-bromopropanowy + 3NH3 → alaninian− + 2NH4+ + Br−, stosując poprawny wzór półstrukturalny anionu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE


Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Trzy NH3 pełnią w sumie trzy role: dostarczają azotu nowej grupy NH2, wiążą proton uwolniony przy podstawieniu Br i zobojętniają COOH. Produktem organicznym jest anion alaninianowy z NH2 przy C2 i COO− na końcu. Obok niego powstają 2NH4+ oraz Br−.
Suma ładunków produktów −1+2−1 wynosi zero, jak po stronie obojętnych substratów. Wzór kwasu 2-bromopropanowego i 3NH3 umieszczamy po lewej. Nie pozostawiamy wolnego aminokwasu z COOH w nadmiarze amoniaku, skoro opis wymaga soli amonowej.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem


Informacje i źródła zadania
Zadanie 29 · maj 2025
Poniżej przedstawiono wzory czterech monosacharydów oznaczonych numerami 1–4.
1 | 2 | 3 | 4 |
|---|---|---|---|
![]() | ![]() | ![]() | ![]() |
Uzupełnij tabelę. Napisz w drugiej kolumnie tabeli numery wszystkich monosacharydów spełniających warunki określone w pierwszej kolumnie.
Warunek | Numery monosacharydów |
|---|---|
Jest pentozą. | |
Przedstawia budowę cząsteczki glukozy. |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Policz C w pierścieniu i poza nim. Atom tlenu pierścienia nie jest węglem.
Podpowiedź 2
Dwa wzory bez dodatkowej grupy hydroksymetylowej są pentozami. Dwie pozostałe struktury różnią się anomeryczną OH.
Podpowiedź 3
Wpisz 1 i 4 w pierwszym wierszu oraz 2 i 3 w drugim.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Warunek | Numery monosacharydów |
|---|---|
Jest pentozą. | 1, 4 |
Przedstawia budowę cząsteczki glukozy. | 2, 3 |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch pól tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Pentozę rozpoznajemy po pięciu atomach C w całej cząsteczce, nie po samej liczbie wierzchołków pierścienia, z których jeden jest tlenem. Wzory 1 i 4 mają pięć atomów węgla. Wzory 2 i 3 przedstawiają sześciowęglową glukozę z takim samym układem pozostałych grup OH, lecz innym położeniem OH anomerycznego.
Są to dwa anomery tego samego cukru, więc oba spełniają drugie kryterium. Wpisujemy pentozy 1, 4 oraz glukoza 2, 3. Uwzględnij wszystkie pasujące numery.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Warunek | Numery monosacharydów |
|---|---|
Jest pentozą. | 1, 4 |
Przedstawia budowę cząsteczki glukozy. | 2, 3 |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 1.1 · czerwiec 2024
Źródło
Informacja do zadań 01.
Dwa pierwiastki E i X tworzą jony E+ i X− o takiej samej konfiguracji elektronowej 1s22s22p63s23p6 (stan podstawowy). W atomie jednego z trwałych izotopów pierwiastka E liczba nukleonów jest o 20 większa od liczby protonów.
Uzupełnij poniższy schemat. Wpisz w odpowiednie pola symbol pierwiastka E, jego liczbę atomową oraz liczbę masową opisanego izotopu.
| Liczba masowa | Liczba atomowa | Symbol E |
|---|---|---|
| … | … | … |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Policz elektrony w podanej konfiguracji jonu. Kation E+ ma o jeden elektron mniej niż atom.
Podpowiedź 2
Osiemnaście elektronów w E+ oznacza Z = 19. Różnica A−Z jest równa 20.
Podpowiedź 3
Wpisz symbol K, liczbę masową 39 i atomową 19 w odpowiednich polach.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
3919K
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie wszystkich pól schematu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Podana konfiguracja zawiera osiemnaście elektronów. Jon E+ powstał przez utratę jednego elektronu, więc atom E ma dziewiętnaście protonów i jest potasem. Liczba nukleonów jest o dwadzieścia większa od liczby protonów, stąd A = 19+20 = 39.
W symbolu izotopu wpisujemy 39 u góry i 19 u dołu po lewej stronie K. Dwadzieścia jest liczbą neutronów, a nie liczbą masową. Ładunku kationu nie dopisujemy do symbolu atomu opisanego izotopu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
3919K
Informacje i źródła zadania
Zadanie 1.2 · czerwiec 2024
Źródło
Informacja do zadań 01.
Dwa pierwiastki E i X tworzą jony E+ i X− o takiej samej konfiguracji elektronowej 1s22s22p63s23p6 (stan podstawowy). W atomie jednego z trwałych izotopów pierwiastka E liczba nukleonów jest o 20 większa od liczby protonów.
Napisz fragment konfiguracji elektronowej atomu X w stanie podstawowym opisujący rozmieszczenie elektronów walencyjnych na orbitalach. Zastosuj graficzny
(klatkowy) zapis konfiguracji elektronowej. W zapisie uwzględnij numer powłoki i symbole podpowłok.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odejmij jeden elektron od konfiguracji anionu, aby otrzymać atom X.
Podpowiedź 2
Atom ma 17 elektronów, a jego część walencyjna to 3s23p5.
Podpowiedź 3
Narysuj parę w 3s i układ dwie pary plus jeden niesparowany elektron w 3p; dodaj podpisy.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie fragmentu konfiguracji elektronowej w formie graficznej atomu
w stanie podstawowym pierwiastka X opisującego rozmieszczenie elektronów
walencyjnych na podpowłokach z uwzględnieniem numeru powłoki i symboli
podpowłok.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Jon X− ma osiemnaście elektronów, więc obojętny atom X ma siedemnaście i jest chlorem. Elektrony walencyjne chloru znajdują się na powłoce trzeciej: 3s23p5.
W jednej klatce 3s rysujemy parę, a w trzech klatkach 3p dwie pary i jeden elektron niesparowany. Podpisz numer powłoki i symbole podpowłok. Nie rysuj konfiguracji Cl− z pełnym 3p6, ponieważ polecenie dotyczy atomu w stanie podstawowym.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 1.3 · czerwiec 2024
Źródło
Informacja do zadań 01.
Dwa pierwiastki E i X tworzą jony E+ i X− o takiej samej konfiguracji elektronowej 1s22s22p63s23p6 (stan podstawowy). W atomie jednego z trwałych izotopów pierwiastka E liczba nukleonów jest o 20 większa od liczby protonów.
Pierwiastek E przyjmuje w związkach chemicznych jeden stopień utlenienia, a pierwiastek X
tworzy związki, w których występuje na różnych stopniach utlenienia.
Określ charakter chemiczny (kwasowy, zasadowy, amfoteryczny, obojętny) tlenku pierwiastka E. Napisz wzór sumaryczny tlenku pierwiastka X, w którym ten pierwiastek przyjmuje najwyższy stopień utlenienia.
Charakter chemiczny tlenku pierwiastka E: …
Wzór sumaryczny tlenku pierwiastka X na najwyższym stopniu utlenienia: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wykorzystaj identyfikację E jako potasu i X jako chloru. Sprawdź ich maksymalne stopnie utlenienia.
Podpowiedź 2
K2O tworzy zasadę z wodą. Dla chloru na VII i tlenu na −II zbilansuj wzór tlenku.
Podpowiedź 3
Podaj charakter zasadowy oraz wzór Cl2O7.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Charakter tlenku E: zasadowy. Wzór tlenku X: Cl2O7.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie charakteru chemicznego tlenku pierwiastka E oraz wzoru
sumarycznego tlenku pierwiastka X na najwyższym stopniu utlenienia.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
E jest potasem, którego tlenek K2O ma charakter zasadowy i reaguje z wodą, tworząc KOH. X jest chlorem o najwyższym stopniu utlenienia VII.
Przy tlenie na −II obojętny tlenek wymaga dwóch atomów Cl i siedmiu O: Cl2O7. Wpisujemy „zasadowy” oraz Cl2O7. Nie należy mylić charakteru tlenku z odczynem roztworu samego pierwiastka ani stosować wzoru ClO7, który nie zachowuje sumy stopni utlenienia.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Charakter tlenku E: zasadowy. Wzór tlenku X: Cl2O7.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 2.1 · czerwiec 2024
Źródło
Informacja do zadań 02.
Gal tworzy trihalogenki, np. chlorek galu(III). W fazie stałej

chlorek galu(III) występuje głównie w postaci dimerów,
a w fazie gazowej – jako mieszanina dimerów i monomerów.
Monomer chlorku galu(III) jest płaską cząsteczką, w której
wszystkie atomy chloru są równocenne. Model dimeru
przedstawiono na rysunku.
Na podstawie: CRC Handbook of Chemistry and Physics 97th Edition, CRC Press 2017.
Narysuj wzór elektronowy monomeru chlorku galu(III). Zaznacz kreskami wiążące i wolne pary elektronowe.
Wzór monomeru chlorku galu(III)
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Policz elektrony walencyjne Ga i trzech Cl. Zacznij od trzech pojedynczych wiązań.
Podpowiedź 2
Po utworzeniu wiązań pozostałe elektrony uzupełniają oktety chloru. Każdy Cl ma trzy wolne pary.
Podpowiedź 3
Narysuj Ga w środku, trzy pojedyncze wiązania do Cl i po trzy pary na każdym Cl; na Ga nie dopisuj wolnej pary.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne narysowanie wzoru elektronowego (kreskowego lub kropkowego)
monomeru chlorku galu(III).
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Monomer GaCl3 ma centralny atom Ga połączony trzema pojedynczymi wiązaniami z trzema równocennymi atomami Cl. Każdemu chlorowi dopisujemy trzy wolne pary elektronowe. W sumie wykorzystujemy 24 elektrony walencyjne: sześć w wiązaniach i osiemnaście w parach niewiążących chloru.
Wokół galu pozostaje sześć elektronów, bez wolnej pary. Jest to związek elektronowo deficytowy, więc nie należy wymuszać oktetu galu przez dopisywanie fikcyjnej pary ani wiązań podwójnych. Zachowaj płaski układ zgodny z informacją.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 2.2 · czerwiec 2024
Źródło
Informacja do zadań 02.
Gal tworzy trihalogenki, np. chlorek galu(III). W fazie stałej

chlorek galu(III) występuje głównie w postaci dimerów,
a w fazie gazowej – jako mieszanina dimerów i monomerów.
Monomer chlorku galu(III) jest płaską cząsteczką, w której
wszystkie atomy chloru są równocenne. Model dimeru
przedstawiono na rysunku.
Na podstawie: CRC Handbook of Chemistry and Physics 97th Edition, CRC Press 2017.
Uzupełnij tabelę. Napisz, jaki typ hybrydyzacji (sp, sp2 albo sp3) przypisuje się orbitalom walencyjnym atomu galu w monomerze oraz w dimerze chlorku galu(III).
Chlorek galu(III): | monomer | dimer |
|---|---|---|
Typ hybrydyzacji |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Policz liczbę atomów Cl otaczających jeden Ga w każdej strukturze.
Podpowiedź 2
Monomer ma trzy kierunki wiązań, dimer cztery wokół każdego galu.
Podpowiedź 3
Wpisz sp2 dla monomeru i sp3 dla dimeru.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| Monomer | Dimer |
|---|---|
| sp2 | sp3 |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli – poprawne napisanie typu hybrydyzacji w monomerze
oraz w dimerze chlorku galu(III).
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W monomerze GaCl3 gal ma trzy kierunki wiązań i płaskie otoczenie trójkątne. W modelu hybrydyzacji przypisujemy mu sp2. W dimerze dwa mostkujące atomy chloru zwiększają liczbę najbliższych atomów Cl wokół każdego Ga do czterech.
Taki układ odpowiada szkolnemu opisowi sp3. Wpisujemy więc dla monomeru sp2, a dla dimeru sp3. Liczymy otoczenie jednego atomu galu, nie wszystkie atomy w całej cząsteczce dimeru.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
| Monomer | Dimer |
|---|---|
| sp2 | sp3 |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 2.3 · czerwiec 2024
Źródło
Informacja do zadań 02.
Gal tworzy trihalogenki, np. chlorek galu(III). W fazie stałej

chlorek galu(III) występuje głównie w postaci dimerów,
a w fazie gazowej – jako mieszanina dimerów i monomerów.
Monomer chlorku galu(III) jest płaską cząsteczką, w której
wszystkie atomy chloru są równocenne. Model dimeru
przedstawiono na rysunku.
Na podstawie: CRC Handbook of Chemistry and Physics 97th Edition, CRC Press 2017.
Wyjaśnij, dlaczego monomery chlorku galu(III) mają zdolność łączenia się w dimery.
Uwzględnij sposób powstawania wiązań, dzięki którym z monomeru chlorku galu(III) powstaje dimer.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj liczbę elektronów wokół galu z oktetem. Poszukaj wolnych par u pozostałych atomów.
Podpowiedź 2
Gal jest akceptorem pary, a chlor może być jej donorem.
Podpowiedź 3
Wyjaśnij, że wolna para Cl jednego monomeru tworzy wiązanie koordynacyjne z elektronowo deficytowym Ga drugiego.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Atom galu w monomerze nie osiąga oktetu elektronowego. Atomy chloru mają wolne pary elektronowe. Atom chloru jest donorem pary elektronowej wiązania koordynacyjnego z atomem galu drugiego monomeru.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie uwzględniające sposób powstawania wiązań, dzięki którym
z monomeru chlorku galu(III) powstaje dimer.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Gal w monomerze GaCl3 ma niepełny oktet i może przyjąć parę elektronową. Atomy Cl dysponują wolnymi parami, więc chlor jednego monomeru może przekazać parę galowi drugiego. Analogiczne oddziaływanie w przeciwną stronę tworzy dwa mostki chlorowe i dimer.
Donorem pary jest Cl, a akceptorem Ga; powstające wiązania opisujemy jako koordynacyjne. Wyjaśnienie powinno wskazać zarówno deficyt elektronów, jak i źródło pary. Nie jest to tworzenie wiązania przez oddanie pojedynczego elektronu między jonami.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Atom galu w monomerze nie osiąga oktetu elektronowego. Atomy chloru mają wolne pary elektronowe. Atom chloru jest donorem pary elektronowej wiązania koordynacyjnego z atomem galu drugiego monomeru.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 3.1 · czerwiec 2024
Źródło
Informacja do zadań 03.
Tytan jest lekkim metalem odpornym na korozję. W zależności od stopnia utlenienia tytanu
chlorki tego pierwiastka odznaczają się różnymi właściwościami fizycznymi. Wartości
temperatury topnienia i temperatury wrzenia dwóch związków tytanu z chlorem zestawiono
w poniższej tabeli.
Wzór związku tytanu z chlorem | Temperatura topnienia, °C | Temperatura wrzenia, °C |
|---|---|---|
TiCl2 | 1035 | 1500 |
TiCl4 | – 24 | 136 |
Reakcja tlenku tytanu(IV) – o wzorze TiO2 – z tetrachlorometanem w temperaturze 500 °C
prowadzi do powstania chlorku tytanu(IV) oraz tlenku węgla(IV) (reakcja 1.). Z kolei chlorek
tytanu(II) – jako jedyny produkt reakcji – można otrzymać w wyniku przepuszczania par
chlorku tytanu(IV) w temperaturze 1040 °C nad metalicznym tytanem (reakcja 2.).
Na podstawie: L. Kolditz, Chemia nieorganiczna, Warszawa 1994.
Uzupełnij poniższe zdania dotyczące tytanu i jego chlorków. Wybierz i zaznacz jedno określenie spośród podanych w każdym nawiasie.
Sieć krystaliczna metalicznego tytanu składa się z (atomów / kationów) otoczonych chmurą
zdelokalizowanych elektronów. W sieci krystalicznej chlorku tytanu(II) obecne są
(atomy / jony). Wraz z obniżeniem stopnia utlenienia tytanu w chlorkach (maleje / rośnie)
jonowy charakter wiązania.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odróżnij model kryształu metalu od sieci jonowej i kryształu cząsteczkowego.
Podpowiedź 2
TiCl2 ma wysoką temperaturę topnienia, TiCl4 niską. Niższy ładunek kationu sprzyja tu większemu charakterowi jonowemu.
Podpowiedź 3
Wybierz kolejno „kationów”, „jony” oraz „rośnie”.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
kationów; jony; rośnie.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie trzech zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W modelu wiązania metalicznego dodatnie rdzenie jonowe tytanu są otoczone zdelokalizowanymi elektronami, więc pierwszy wybór to „kationów”. Wysokie temperatury topnienia i wrzenia TiCl2 wskazują na sieć jonową, zatem drugi wybór to „jony”.
TiCl4 ma znacznie niższe temperatury przemian i budowę cząsteczkową. Obniżenie stopnia utlenienia Ti z IV do II zmniejsza zdolność polaryzowania anionu i zwiększa udział charakteru jonowego. W ostatnim nawiasie zaznaczamy „rośnie”.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
kationów; jony; rośnie.



