Baza zadań z chemii
Moje postępy
Zadania 1401–1420 z 1481
Zadanie 34 · maj 2015
W dwóch nieoznakowanych probówkach znajdują się parafina i stearyna.
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
W celu zidentyfikowania tych substancji należy
A. porównać ich rozpuszczalność w wodzie.
B. zbadać ich zachowanie wobec wody bromowej.
C. zbadać ich zachowanie wobec wodorotlenku sodu.
D. zbadać ich zachowanie wobec stężonego kwasu azotowego(V).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj grupy funkcyjne parafiny i stearyny. Która substancja ma właściwości kwasowe?
Podpowiedź 2
Wyższe kwasy karboksylowe reagują z NaOH, a nasycone węglowodory nie ulegają takiemu zobojętnianiu.
Podpowiedź 3
Wybierz C: zachowanie wobec wodorotlenku sodu. Rozpuszczalność w wodzie i woda bromowa nie zapewnią tutaj rozróżnienia.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wskazanie metody identyfikacji.
0 p. – za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Parafina jest mieszaniną węglowodorów, natomiast stearyna zawiera wyższe kwasy karboksylowe, głównie stearynowy i palmitynowy. Grupy karboksylowe reagują z NaOH, tworząc sole, czyli mydła, i wodę. Parafina nie daje analogicznej reakcji zobojętniania.
Poprawna jest więc odpowiedź C. Obie substancje słabo rozpuszczają się w wodzie, a ich nasycony charakter nie zapewnia rozróżnienia za pomocą wody bromowej. Nie należy utożsamiać stearyny z dowolnym triglicerydem: w tym zadaniu rozstrzygające są właściwości mieszaniny wyższych kwasów tłuszczowych używanej pod tą nazwą.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 35 · maj 2015

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj podany przykład glukozy w obu projekcjach. Ustal regułę przenoszenia grup z prawej i lewej strony Fischera.
Podpowiedź 2
W podanej orientacji prawa strona Fischera odpowiada dołowi Hawortha, a lewa górze. Zachowaj grupę hydroksymetylową D-cukru w górę.
Podpowiedź 3
Dla mannozy ustaw OH przy C2 i C3 w górę, przy C4 w dół. Anomer α wymaga OH przy C1 w dół, przeciwnie do grupy hydroksymetylowej.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie wszystkich pól schematu.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Przenosząc wzór D-mannozy z projekcji Fischera do podanego układu Hawortha, zachowujemy konfiguracje wszystkich centrów stereogenicznych. W standardowym rysunku grupy po prawej stronie Fischera kierujemy w dół pierścienia, a po lewej w górę.
D-mannoza ma przy C2 i C3 grupy hydroksylowe po lewej, a przy C4 po prawej, więc w Haworthcie są odpowiednio w górę, w górę i w dół. Grupa hydroksymetylowa D-cukru jest w górę. Dla anomeru α grupa hydroksylowa przy C1 jest po przeciwnej stronie niż hydroksymetylowa, czyli w dół.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 36 · maj 2015
Liczba jodowa jest miarą liczby wiązań nienasyconych, np. w tłuszczach. Określa ona liczbę
gramów jodu, który może przyłączyć w warunkach standardowych 100 gramów tłuszczu.
Na podstawie: Encyklopedia szkolna. Chemia, Kraków 2005.
Poniżej podano wzory trzech tłuszczów.

Uszereguj tłuszcze o podanych wzorach zgodnie ze wzrastającą liczbą jodową − zapisz w kolejności numery, którymi je oznaczono.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Policz wiązania podwójne w każdej cząsteczce. Pamiętaj, że definicja odnosi się do 100 g, a nie do jednego mola.
Podpowiedź 2
III ma mniej wiązań nienasyconych. Dla I i II porównaj masy molowe, ponieważ liczba wiązań podwójnych jest jednakowa.
Podpowiedź 3
Przy jednakowej liczbie wiązań podwójnych mniejsza masa molowa oznacza większą liczbę jodową. Uporządkuj III, II, I.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
III, II, I
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uszeregowanie wzorów trzech tłuszczów.
0 p. – za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Liczba jodowa określa ilość jodu przyłączaną przez 100 g tłuszczu, więc zależy od liczby wiązań podwójnych przypadającej na jednostkę masy. Tłuszcz III ma tylko jedną nienasyconą resztę i najniższą liczbę jodową. I i II mają po dwie nienasycone reszty, lecz I ma mniejszą masę molową dzięki krótszej reszcie nasyconej.
W 100 g tłuszczu I jest zatem więcej cząsteczek i wiązań podwójnych niż w 100 g II. Rosnący porządek to III, II, I. Sama liczba wiązań podwójnych w pojedynczej cząsteczce nie rozstrzyga remisu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
III, II, I
Informacje i źródła zadania
Zadanie 37 · maj 2015
Źródło
Informacja do zadań 37–40.
W czterech naczyniach (I–IV) znajdowały się wodne roztwory: glukozy, fenolu (benzenolu),
glicerolu (propano-1,2,3-triolu) i glicyloalanyloglicyny. W celu ich identyfikacji
przeprowadzono trzy serie doświadczeń. W pierwszej serii doświadczeń, po dodaniu
wodnego roztworu chlorku żelaza(III) do próbek pobranych z czterech naczyń, próbka
z naczynia I przyjęła fioletowe zabarwienie. W drugiej serii doświadczeń, po dodaniu świeżo
strąconego wodorotlenku miedzi(II) do próbek pobranych z trzech naczyń (II, III i IV),
próbka z naczynia II przyjęła fioletowe zabarwienie, a w pozostałych próbkach pojawiło się
szafirowe zabarwienie. W trzeciej serii doświadczeń, po ogrzaniu szafirowych roztworów
otrzymanych w serii drugiej, w roztworze powstałym z próbki z naczynia III pojawił się
ceglasty osad.
Podaj nazwy związków, które zidentyfikowano w wyniku każdej z serii doświadczeń.
Seria I (naczynie I): roztwór …
Seria II (naczynie II): roztwór …
Seria III (naczynie III): roztwór …
… (naczynie IV): roztwór …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przyporządkuj najpierw próbę z FeCl3 i fioletową reakcję biuretową. Pozostaną dwa związki wielohydroksylowe.
Podpowiedź 2
Glukoza i glicerol dają szafirowe kompleksy na zimno. Po ogrzaniu glukoza daje dodatnią próbę redukcyjną.
Podpowiedź 3
Wpisz I fenol, II glicyloalanyloglicyna, III glukoza, IV glicerol. Sprawdź zgodność każdego wyboru z odpowiednią serią prób.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Seria I (naczynie I): roztwór fenolu lub benzenolu
Seria II (naczynie II): roztwór glicyloalanyloglicyny
Seria III (naczynie III): roztwór glukozy
… (naczynie IV): roztwór glicerolu lub propano-1,2,3-triolu
Zasady oceniania
1 p. – za poprawną identyfikację substancji we wszystkich naczyniach.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Identyfikację przeprowadzamy etapami, wykorzystując różne elementy budowy. Fioletowa barwa z FeCl3 wskazuje fenol w naczyniu I. Fioletowa reakcja z Cu(OH)2 w serii II wskazuje tripeptyd w naczyniu II.
Szafirowe roztwory III i IV powstają dla związków z sąsiednimi grupami hydroksylowymi, więc pozostają glukoza i glicerol. Po ogrzaniu tylko III daje ceglasty Cu2O, zatem III zawiera redukującą glukozę, a IV glicerol. Trzeba uwzględnić komplet obserwacji; sama barwa szafirowa nie pozwala odróżnić ostatnich dwóch substancji.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Seria I (naczynie I): roztwór fenolu lub benzenolu
Seria II (naczynie II): roztwór glicyloalanyloglicyny
Seria III (naczynie III): roztwór glukozy
… (naczynie IV): roztwór glicerolu lub propano-1,2,3-triolu
Informacje i źródła zadania
Zadanie 38 · maj 2015
Źródło
Informacja do zadań 37–40.
W czterech naczyniach (I–IV) znajdowały się wodne roztwory: glukozy, fenolu (benzenolu),
glicerolu (propano-1,2,3-triolu) i glicyloalanyloglicyny. W celu ich identyfikacji
przeprowadzono trzy serie doświadczeń. W pierwszej serii doświadczeń, po dodaniu
wodnego roztworu chlorku żelaza(III) do próbek pobranych z czterech naczyń, próbka
z naczynia I przyjęła fioletowe zabarwienie. W drugiej serii doświadczeń, po dodaniu świeżo
strąconego wodorotlenku miedzi(II) do próbek pobranych z trzech naczyń (II, III i IV),
próbka z naczynia II przyjęła fioletowe zabarwienie, a w pozostałych próbkach pojawiło się
szafirowe zabarwienie. W trzeciej serii doświadczeń, po ogrzaniu szafirowych roztworów
otrzymanych w serii drugiej, w roztworze powstałym z próbki z naczynia III pojawił się
ceglasty osad.
Podaj nazwę reakcji chemicznej przeprowadzonej w drugiej serii doświadczeń, w wyniku której roztwór z naczynia II przyjął fioletowe zabarwienie.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź, jaki element tripeptydu reaguje z jonami Cu(II) w zasadowych warunkach.
Podpowiedź 2
Fioletowe zabarwienie przy co najmniej dwóch wiązaniach peptydowych jest wynikiem nazwanej próby charakterystycznej dla peptydów i białek.
Podpowiedź 3
Podaj nazwę reakcja biuretowa lub reakcja Piotrowskiego. Samo „kompleksowanie” nie identyfikuje wymaganej próby.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
reakcja biuretowa lub reakcja Piotrowskiego
Określenie kompleksowanie należy uznać za niewystarczające, ponieważ nie jest to nazwa
reakcji ale typu reakcji prowadzących do powstania związków kompleksowych. Reakcje
tworzenia kompleksów zachodzą również w naczyniach I, III i IV.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawną nazwę reakcji, której ulega tripeptyd.
0 p. – za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Tripeptyd zawiera dwa wiązania peptydowe, które w zasadowym środowisku umożliwiają powstanie fioletowego kompleksu z jonami miedzi(II). Jest to reakcja biuretowa, zwana również reakcją Piotrowskiego.
Określenie „kompleksowanie” jest zbyt ogólne, ponieważ barwne kompleksy powstają także w pozostałych seriach identyfikacji. Pytanie wymaga nazwy konkretnej próby wykrywającej odpowiedni układ wiązań peptydowych. Należy także odróżnić fioletowy wynik tej reakcji od szafirowej barwy kompleksów glukozy lub glicerolu: podobny odczynnik nie oznacza takiej samej informacji analitycznej.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
reakcja biuretowa lub reakcja Piotrowskiego
Określenie kompleksowanie należy uznać za niewystarczające, ponieważ nie jest to nazwa
reakcji ale typu reakcji prowadzących do powstania związków kompleksowych. Reakcje
tworzenia kompleksów zachodzą również w naczyniach I, III i IV.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 39 · maj 2015
Źródło
Informacja do zadań 37–40.
W czterech naczyniach (I–IV) znajdowały się wodne roztwory: glukozy, fenolu (benzenolu),
glicerolu (propano-1,2,3-triolu) i glicyloalanyloglicyny. W celu ich identyfikacji
przeprowadzono trzy serie doświadczeń. W pierwszej serii doświadczeń, po dodaniu
wodnego roztworu chlorku żelaza(III) do próbek pobranych z czterech naczyń, próbka
z naczynia I przyjęła fioletowe zabarwienie. W drugiej serii doświadczeń, po dodaniu świeżo
strąconego wodorotlenku miedzi(II) do próbek pobranych z trzech naczyń (II, III i IV),
próbka z naczynia II przyjęła fioletowe zabarwienie, a w pozostałych próbkach pojawiło się
szafirowe zabarwienie. W trzeciej serii doświadczeń, po ogrzaniu szafirowych roztworów
otrzymanych w serii drugiej, w roztworze powstałym z próbki z naczynia III pojawił się
ceglasty osad.
Napisz, jaki element budowy cząsteczek związków znajdujących się w roztworach z naczyń III i IV zadecydował o powstaniu szafirowego zabarwienia roztworów w drugiej serii doświadczeń.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj rozmieszczenie grup hydroksylowych w glukozie i glicerolu.
Podpowiedź 2
Dla szafirowego kompleksu istotne są grupy hydroksylowe przy sąsiednich atomach węgla, a nie samo występowanie tlenu.
Podpowiedź 3
Wskaż wicynalne, czyli sąsiadujące grupy hydroksylowe. Oddziel tę cechę od obecności grupy aldehydowej decydującej o redukcji.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Obecność grup hydroksylowych – wicynalnych lub położonych przy sąsiednich atomach
węgla – w cząsteczkach glicerolu i glukozy.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wskazanie elementu budowy glicerolu i glukozy.
0 p. – za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W cząsteczkach glukozy i glicerolu występują grupy hydroksylowe połączone z sąsiednimi atomami węgla. Taki układ umożliwia tworzenie rozpuszczalnych, intensywnie szafirowych kompleksów z jonami miedzi(II), co tłumaczy zanik świeżego osadu Cu(OH)2 na zimno.
Nie wystarczy wskazać samej obecności atomów tlenu lub dowolnej grupy hydroksylowej: istotne jest odpowiednie rozmieszczenie kilku grup. Próba ta dotyczy zdolności do kompleksowania i nie przesądza o właściwościach redukujących. Dlatego oba związki zachowują się podobnie na zimno, mimo że różnią się wynikiem po ogrzaniu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Obecność grup hydroksylowych – wicynalnych lub położonych przy sąsiednich atomach
węgla – w cząsteczkach glicerolu i glukozy.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 40 · maj 2015
Źródło
Informacja do zadań 37–40.
W czterech naczyniach (I–IV) znajdowały się wodne roztwory: glukozy, fenolu (benzenolu),
glicerolu (propano-1,2,3-triolu) i glicyloalanyloglicyny. W celu ich identyfikacji
przeprowadzono trzy serie doświadczeń. W pierwszej serii doświadczeń, po dodaniu
wodnego roztworu chlorku żelaza(III) do próbek pobranych z czterech naczyń, próbka
z naczynia I przyjęła fioletowe zabarwienie. W drugiej serii doświadczeń, po dodaniu świeżo
strąconego wodorotlenku miedzi(II) do próbek pobranych z trzech naczyń (II, III i IV),
próbka z naczynia II przyjęła fioletowe zabarwienie, a w pozostałych próbkach pojawiło się
szafirowe zabarwienie. W trzeciej serii doświadczeń, po ogrzaniu szafirowych roztworów
otrzymanych w serii drugiej, w roztworze powstałym z próbki z naczynia III pojawił się
ceglasty osad.
Wyjaśnij, dlaczego w trzeciej serii doświadczeń ceglasty osad powstał w wyniku ogrzania roztworu otrzymanego po dodaniu świeżo strąconego wodorotlenku miedzi(II) do roztworu z naczynia III, a nie powstał w wyniku ogrzania roztworu otrzymanego po dodaniu świeżo strąconego wodorotlenku miedzi(II) do roztworu z naczynia IV.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zastanów się, co oprócz sąsiednich grup hydroksylowych odróżnia glukozę od glicerolu.
Podpowiedź 2
Glukoza może tworzyć formę z grupą aldehydową. To umożliwia redukcję Cu(II) podczas ogrzewania.
Podpowiedź 3
Wyjaśnij, że glukoza ma właściwości redukujące i daje Cu2O, a glicerol nie ma odpowiedniej grupy aldehydowej i takiego osadu nie tworzy.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• Glukoza ma właściwości redukujące, a glicerol nie ma właściwości redukujących.
• W cząsteczce glukozy znajduje się grupa aldehydowa, a w cząsteczce glicerolu nie ma
grupy aldehydowej.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wyjaśnienie uwzględniające właściwości glukozy i glicerolu.
0 p. – za odpowiedź niepełną, np. dotyczącą tylko jednego związku, lub błędną albo brak
odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Glukoza pozostaje w równowadze z formą łańcuchową zawierającą grupę aldehydową, dlatego redukuje Cu(II) do Cu(I). Po ogrzaniu powstaje ceglasty osad Cu2O. Glicerol ma grupy hydroksylowe umożliwiające kompleksowanie miedzi na zimno, ale nie ma grupy aldehydowej i nie daje opisanej próby redukcyjnej.
Różnica dotyczy więc właściwości redukujących, a nie samej rozpuszczalności odczynnika. W odpowiedzi warto zestawić oba związki: wskazać właściwość glukozy i jej brak u glicerolu. Sam zapis, że tylko III reaguje, nie wyjaśnia przyczyny odmiennych obserwacji.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
• Glukoza ma właściwości redukujące, a glicerol nie ma właściwości redukujących.
• W cząsteczce glukozy znajduje się grupa aldehydowa, a w cząsteczce glicerolu nie ma
grupy aldehydowej.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 41 · maj 2015
Pewien tripeptyd tworzą tylko reszty glicyny (Gly) i alaniny (Ala). W doświadczeniu I
tripeptyd ten poddano częściowej hydrolizie polegającej na rozerwaniu wyłącznie
N-końcowego wiązania peptydowego. Otrzymano mieszaninę dwóch optycznie czynnych
produktów. W doświadczeniu II przeprowadzono hydrolizę badanego tripeptydu, tak że
rozerwaniu uległo wyłącznie C-końcowe wiązanie peptydowe. W jej wyniku otrzymano
mieszaninę produktów, spośród których tylko jeden był optycznie czynny.
Napisz wzór sekwencji badanego tripeptydu, posługując się trzyliterowymi symbolami aminokwasów. Pamiętaj, że w tej notacji z lewej strony umieszcza się symbol aminokwasu, który zawiera wolną grupę aminową.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal, który z dwóch aminokwasów jest chiralny. Następnie rozpisz produkty przecięcia pierwszego wiązania peptydowego.
Podpowiedź 2
Dwa optycznie czynne produkty pierwszej hydrolizy wymagają alaniny na N-końcu i alaniny w pozostałym dipeptydzie.
Podpowiedź 3
Brak czynności jednego produktu drugiej hydrolizy wskazuje glicynę na C-końcu. Zapisz Ala-Ala-Gly i sprawdź oba sposoby przecięcia.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Ala-Ala-Gly
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne napisanie wzoru tripeptydu.
0 p. – za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Glicyna nie ma centrum stereogenicznego, a alanina je ma. Po rozerwaniu wiązania przy N-końcu powstaje wolny pierwszy aminokwas i dipeptyd. Oba produkty są optycznie czynne, więc pierwszy aminokwas musi być alaniną, a dipeptyd musi zawierać kolejną alaninę.
Po przecięciu wiązania przy C-końcu tylko jeden produkt jest czynny: końcowym aminokwasem jest więc glicyna, a aktywny pozostaje dipeptyd z alaniną. Otrzymujemy sekwencję Ala-Ala-Gly od N- do C-końca. Kontrolnie oba podziały dają odpowiednio Ala i Ala-Gly oraz Ala-Ala i Gly.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Ala-Ala-Gly
Informacje i źródła zadania
Zadanie 1 · przykladowy 2015
Dwa pierwiastki X i Z tworzą związek chemiczny. Pierwiastek X znajduje się w 2. okresie
i 14. grupie. W stanie podstawowym atomy pierwiastka Z mają konfigurację elektronową
1s22s22p4. Stosunek masowy pierwiastka X do pierwiastka Z w opisanym związku jest równy
3 : 8.
a) Napisz wzór sumaryczny związku, który opisano w informacji, a następnie podaj typ hybrydyzacji (sp, sp2, sp3) atomu pierwiastka X tworzącego opisany związek oraz określ budowę przestrzenną (liniowa, trójkątna, tetraedryczna) cząsteczki tego związku.
Wzór sumaryczny: …
Typ hybrydyzacji: …
Budowa przestrzenna: …
b) Podaj liczbę wiązań typu σ i liczbę wiązań typu π występujących w cząsteczce opisanego związku chemicznego.
Liczba wiązań typu σ: … Liczba wiązań typu π: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozpoznaj pierwiastki na podstawie położenia w układzie okresowym i liczby elektronów.
Podpowiedź 2
Zamień stosunek mas na stosunek liczby moli, dzieląc 3 przez 12, a 8 przez 16. Następnie policz obszary wiązań wokół węgla.
Podpowiedź 3
Otrzymasz CO2 z liniową geometrią i hybrydyzacją sp węgla. Każde z dwóch wiązań podwójnych wnosi jedno σ i jedno π.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Część a)
Wzór sumaryczny: CO2
Typ hybrydyzacji: sp
Budowa przestrzenna: liniowa
Część b)
Liczba wiązań typu σ – 2
Liczba wiązań typu π – 2
Zasady oceniania
Część a)
1 pkt – poprawne zidentyfikowanie i podanie wzoru sumarycznego związku zbudowanego
z pierwiastków X i Z, poprawne określenie typu hybrydyzacji atomu pierwiastka
X (węgla) oraz poprawne określenie budowy przestrzennej związku (CO2)
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi
Część b)
1 pkt – poprawne określenie liczby wiązań typu σ i typu π przy poprawnym
zidentyfikowaniu związku
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Pierwiastek X to węgiel, wskazany przez 2. okres i 14. grupę. Konfiguracja pierwiastka Z obejmuje osiem elektronów, więc jest nim tlen.
Stosunek mas 3:8 zamieniamy na stosunek moli: (3/12):(8/16) = 1:2, co daje CO2. Centralny atom węgla ma dwa obszary wiązań, dlatego przypisujemy mu hybrydyzację sp i budowę liniową cząsteczki. Każde z dwóch wiązań podwójnych zawiera jedno σ i jedno π. W całej cząsteczce są zatem dwa wiązania σ i dwa π; wiązanie podwójne liczymy jako jeden obszar elektronowy.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Część a)
Wzór sumaryczny: CO2
Typ hybrydyzacji: sp
Budowa przestrzenna: liniowa
Część b)
Liczba wiązań typu σ – 2
Liczba wiązań typu π – 2
Informacje i źródła zadania
Zadanie 2 · przykladowy 2015

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Powiąż ilość końcowego CuO z ilością NaOH zużytego przed prażeniem.
Podpowiedź 2
Jeden mol CuO odpowiada dwóm molom NaOH. Z 10,00 g CuO oblicz masę zasady.
Podpowiedź 3
Masę początkowego roztworu oblicz jako 41,00 · 1,22. Stężenie procentowe to masa NaOH podzielona przez tę masę roztworu i pomnożona przez 100%.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Z równań reakcji wynika, że stosunek molowy NaOH do CuO wynosi 2 : 1

Stężenie procentowe roztworu wodorotlenku sodu

Stężenie procentowe roztworu wodorotlenku sodu wynosiło 20%.
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody obliczenia, poprawne wykonanie obliczeń, podanie
wyniku w procentach
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody obliczenia i
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego
– błąd w zaokrągleniu wyników
– niepodanie wyniku w procentach
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia lub brak rozwiązania
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Obie reakcje łączymy przez wspólny produkt pośredni, Cu(OH)2. Z jednego mola otrzymanego CuO wynika jeden mol tego wodorotlenku, a do jego strącenia zużyto dwa mole NaOH. Przy szkolnej masie molowej CuO równej 80 g/mol otrzymujemy 10,00/80 = 0,125 mol CuO oraz 0,250 mol NaOH, czyli 10,0 g zasady.
Masa badanego roztworu wynosi 41,00 · 1,22 = 50,02 g. Stężenie masowe to 10,0/50,02 · 100% ≈ 20%. Nadmiar soli miedzi oznacza, że cała początkowa ilość NaOH została zużyta.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Z równań reakcji wynika, że stosunek molowy NaOH do CuO wynosi 2 : 1

Stężenie procentowe roztworu wodorotlenku sodu

Stężenie procentowe roztworu wodorotlenku sodu wynosiło 20%.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 3 · przykladowy 2015

Dobierz i uzupełnij współczynniki stechiometryczne w poniższym schemacie oraz podaj stosunek masowy substancji pełniącej funkcję utleniacza do substancji pełniącej funkcję reduktora.
Stosunek masowy substancji pełniącej funkcję utleniacza do substancji pełniącej funkcję
reduktora: … : …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal, który reagent ulega redukcji, a który utlenieniu. Utleniacz sam przyjmuje elektrony.
Podpowiedź 2
Zbilansuj równanie, uwzględniając trzy cząsteczki CO na jedną jednostkę Fe2O3.
Podpowiedź 3
Oblicz masy stechiometryczne: 160 g Fe2O3 i 84 g CO. Podaj stosunek utleniacza do reduktora, czyli 40:21.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawny dobór współczynników i poprawne ustalenie stosunku masowego
utleniacza do reduktora
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Żelazo w tlenku ma stopień utlenienia +III, a w produkcie 0, więc ulega redukcji. Utleniaczem jest zatem Fe2O3. Węgiel w CO zmienia stopień utlenienia z +II na +IV i ulega utlenieniu, dlatego CO jest reduktorem.
Dwa atomy żelaza przyjmują łącznie sześć elektronów, a trzy cząsteczki CO oddają łącznie sześć elektronów. Zbilansowane równanie ma współczynniki 3, 1, 3, 2. Stosunek mas utleniacza do reduktora wynosi 160:(3 · 28), czyli 160:84 = 40:21. Kolejność reagentów w schemacie jest odwrotna do wymaganej kolejności stosunku.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 4 · przykladowy 2015

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Do każdego anionu dołącz proton i rozpoznaj jego kwas sprzężony.
Podpowiedź 2
Przy stałym iloczynie KₐKᵦ większe Kₐ oznacza mniejsze Kᵦ.
Podpowiedź 3
Wybierz anion pochodzący od najmocniejszego kwasu, czyli HI. Najsłabszą zasadą jest I−, odpowiedź C.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania

Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Każdą podaną zasadę łączymy z kwasem, który powstaje po przyłączeniu do niej protonu. Są to odpowiednio kwas azotowy(III), kwas octowy, jodowodorowy i siarkowodorowy. Z zależności KₐKᵦ = Kw wynika, że im mocniejszy kwas, tym słabsza jego zasada sprzężona.
Spośród tych kwasów zdecydowanie najmocniejszy jest HI, więc najsłabszą zasadą jest jon jodkowy: odpowiedź C. Sam ujemny ładunek nie pozwala porównać mocy zasad, bo wszystkie rozważane aniony mają taki sam ładunek. Trzeba odwołać się do mocy ich kwasów sprzężonych.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 5 · przykladowy 2015
Poniżej przedstawiono informacje o efektach energetycznych reakcji przeprowadzonych
w dwóch odrębnych układach I i II.
II 3H2 (g) + N2 (g) ⇌ 2NH3 (g) … ΔH2o=−92kJ
Uzupełnij poniższe zdania, podkreślając właściwe określenie w każdym nawiasie.
Reakcja zachodząca w układzie I (wymaga / nie wymaga) dostarczenia energii, ponieważ jest
procesem (egzoenergetycznym / endoenergetycznym).
Ogrzanie w warunkach izobarycznych układu II, który osiągnął stan równowagi, spowoduje
(wzrost / spadek) wydajności otrzymywania amoniaku.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odczytaj znak ΔH osobno dla każdej reakcji. Dodatni znak oznacza pobieranie energii.
Podpowiedź 2
W syntezie amoniaku ciepło jest wydzielane w kierunku tworzenia produktu. Ogrzanie sprzyja kierunkowi przeciwnemu.
Podpowiedź 3
Wybierz: wymaga, endoenergetycznym, spadek. Nie utożsamiaj większej szybkości reakcji z większą wydajnością równowagową.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie obu zdań
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dodatnia entalpia pierwszej reakcji oznacza, że układ pobiera energię z otoczenia. Reakcja wymaga więc dostarczenia energii i jest endoenergetyczna. Synteza amoniaku w drugim układzie ma ujemną entalpię, zatem w kierunku tworzenia NH3 wydziela ciepło.
Ogrzanie układu w równowadze sprzyja kierunkowi pobierającemu ciepło, czyli rozkładowi amoniaku. Jego równowagowa wydajność maleje. Nie należy mylić wzrostu szybkości reakcji po ogrzaniu ze wzrostem ilości produktu w stanie równowagi: są to dwa różne zagadnienia. Polecenie dotyczy tutaj wydajności równowagowej.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 6 · przykladowy 2015
Źródło
Informacja do zadań 6–8.
W celu zbadania aktywności miedzi, cynku, żelaza i srebra przeprowadzono dwa
doświadczenia zilustrowane poniższym schematem.
Doświadczenie 1.

Doświadczenie 2.

Napisz, co zaobserwowano podczas doświadczenia 1. w probówkach I–III, lub zaznacz brak objawów reakcji.
Probówka I: …
Probówka II: …
Probówka III: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj aktywność Zn, Ag i Fe z aktywnością miedzi.
Podpowiedź 2
Gdy zachodzi reakcja, jony Cu2+ znikają z roztworu i powstaje metaliczna miedź. Sprawdź barwy jonów Zn2+ i Fe2+.
Podpowiedź 3
W I wskaż zanik niebieskiej barwy lub nalot miedzi, w II brak zmian, a w III zielonkawą barwę lub nalot miedzi.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Probówka I: Niebieski roztwór odbarwiał się lub płytka pokrywała się
czerwonobrunatnym nalotem.
Probówka II: Nie zaobserwowano zmian.
Probówka III: Niebieski roztwór zmieniał barwę na zielonkawą lub płytka pokrywała się
czerwonobrunatnym nalotem.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne określenie co najmniej jednego objawu reakcji w probówce I i III
i zaznaczenie braku objawów reakcji w probówce II
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Cynk i żelazo są bardziej aktywne od miedzi, więc redukują jony Cu2+ do metalicznej miedzi. Na płytkach I i III pojawia się czerwonobrunatny nalot. W probówce I niebieska barwa słabnie, ponieważ powstające jony Zn2+ są bezbarwne.
W III tworzą się jony Fe2+ o zielonkawej barwie, co zmienia barwę roztworu. Srebro jest mniej aktywne od miedzi i nie wypiera jej z roztworu, dlatego w probówce II nie widać zmian. W odpowiedzi zapisujemy obserwacje, np. barwę i nalot, zamiast samych nazw procesów redoks.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Probówka I: Niebieski roztwór odbarwiał się lub płytka pokrywała się
czerwonobrunatnym nalotem.
Probówka II: Nie zaobserwowano zmian.
Probówka III: Niebieski roztwór zmieniał barwę na zielonkawą lub płytka pokrywała się
czerwonobrunatnym nalotem.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 7 · przykladowy 2015
Źródło
Informacja do zadań 6–8.
W celu zbadania aktywności miedzi, cynku, żelaza i srebra przeprowadzono dwa
doświadczenia zilustrowane poniższym schematem.
Doświadczenie 1.

Doświadczenie 2.

Napisz w formie jonowej skróconej równania reakcji zachodzących podczas doświadczenia 2. lub zaznacz, że w danej probówce reakcja nie zachodzi.
Probówka IV: …
Probówka V: …
Probówka VI: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj każdy metal ze srebrem w szeregu aktywności. Sprawdź, czy redukcja Ag+ jest możliwa.
Podpowiedź 2
Metale tworzą tutaj kationy o ładunku +2. Każdemu oddaniu dwóch elektronów odpowiada redukcja dwóch jonów Ag+.
Podpowiedź 3
Zapisz trzy równania według tego samego stosunku 1:2:1:2, podstawiając kolejno Zn, Fe i Cu. Pomiń jony NO3−.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie równań reakcji zachodzących w probówkach IV–VI
0 pkt – błędne zapisanie równań reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki
stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) lub brak odpowiedzi
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Wszystkie trzy metale, Zn, Fe i Cu, są bardziej aktywne od srebra, dlatego wypierają je z roztworu jego soli. Każdy atom metalu oddaje w tych reakcjach dwa elektrony, tworząc kation o ładunku +2. Jeden jon Ag+ przyjmuje jeden elektron, więc na atom metalu potrzebne są dwa jony srebra.
Równania mają ogólny układ: metal i dwa jony Ag+ dają kation metalu i dwa atomy Ag. Jony azotanowe pozostają obserwatorami i nie występują w zapisie skróconym. Dla żelaza zgodnie z kluczem zapisujemy Fe2+.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Informacje i źródła zadania
Zadanie 8 · przykladowy 2015
Źródło
Informacja do zadań 6–8.
W celu zbadania aktywności miedzi, cynku, żelaza i srebra przeprowadzono dwa
doświadczenia zilustrowane poniższym schematem.
Doświadczenie 1.

Doświadczenie 2.

Po wyjęciu płytek z roztworów siarczanu(VI) miedzi(II) i azotanu(V) srebra, wysuszeniu
i zważeniu, okazało się, że masa niektórych płytek zmieniła się.
Wskaż płytkę, która w obu doświadczeniach zwiększyła swoją masę, podając nazwę lub symbol metalu, z którego ją wykonano.
Nazwa lub symbol metalu, z którego wykonano płytkę zwiększającą swoją masę w obu
doświadczeniach: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównuj masę metalu osadzonego z masą metalu roztworzonego. Sam nalot nie przesądza o wyniku ważenia.
Podpowiedź 2
W CuSO4 jeden mol Fe lub Zn zastępuje jeden mol Cu. W AgNO3 jeden mol metalu tworzącego jon +2 wypiera dwa mole Ag.
Podpowiedź 3
Dla Fe porównaj 56 g z około 64 g Cu oraz z około 216 g Ag. W obu przypadkach płytka zwiększa masę.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nazwa lub symbol metalu, z którego wykonano płytkę, zwiększającą swoją masę w obu
doświadczeniach: żelazo lub Fe
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne podanie nazwy lub symbolu metalu
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Zmiana masy płytki zależy od różnicy między masą osadzonego metalu i masą metalu, który przeszedł do roztworu. W CuSO4 jeden mol Fe ulega roztworzeniu, a jeden mol Cu osadza się na płytce: przyrost wynosi około 64 − 56 = 8 g na mol Fe. Dla cynku byłoby to 64 − 65 = −1 g, czyli spadek masy.
W AgNO3 za jeden mol Fe osadzają się dwa mole Ag, co także zwiększa masę. Żelazo spełnia więc oba warunki. Sam fakt osadzania metalu nie wystarcza do stwierdzenia przyrostu masy.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Nazwa lub symbol metalu, z którego wykonano płytkę, zwiększającą swoją masę w obu
doświadczeniach: żelazo lub Fe
Informacje i źródła zadania
Zadanie 9 · przykladowy 2015
Próbkę stopu glinu z magnezem o masie 10,00 gramów roztworzono w kwasie solnym.
Podczas tego procesu przebiegły reakcje opisane równaniami:
Wydzielony podczas reakcji wodór zajął objętość 11,85 dm3 (w przeliczeniu na warunki
normalne).
Oblicz skład tego stopu w procentach masowych.
Obliczenia
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Potrzebujesz dwóch niezależnych równań: bilansu masy stopu i bilansu wydzielonego wodoru.
Podpowiedź 2
Jeden mol Al daje 1,5 mol H2, a jeden mol Mg daje 1 mol H2. Przyjmij n(H2) = 11,85/22,4 mol.
Podpowiedź 3
Rozwiąż 27x + 24y = 10 oraz 1,5x + y = 11,85/22,4. Przelicz masy metali na procenty i zaokrąglij wynik końcowy do całych procentów, otrzymując 81% Al i 19% Mg.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Z równań reakcji wynika, że w reakcji 1 mola glinu z kwasem wydziela się 1,5 mola wodoru,
a w reakcji 1 mola magnezu z kwasem wydziela się 1 mol wodoru.

x – liczba moli Al w stopie y – liczba moli Mg w stopie
x · 27 g + y · 24 g = 10 g
1,5 x + y = 0,53
y = 0,53 – 1,5 x
27 x + 24 (0,53 – 1,5 x) = 10
x = 0,30 mol Al

Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody obliczenia, poprawne wykonanie obliczeń, podanie
wyniku w procentach
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody i:
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego
– błąd w zaokrągleniu wyników
– niepodanie wyniku w procentach
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia lub brak rozwiązania
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dla x mol glinu i y mol magnezu bilans masy ma postać 27x + 24y = 10,00. Bilans wodoru wynika ze stechiometrii: 1,5x + y = 11,85/22,4.
Po rozwiązaniu bez wczesnego zaokrąglania otrzymujemy około 8,09 g Al i 1,91 g Mg, czyli 80,9% Al oraz 19,1% Mg. Po zaokrągleniu do całych procentów otrzymujemy 81% i 19%, zgodnie z kluczem CKE. Klucz najpierw przybliża ilość wodoru do 0,53 mol; w samodzielnych obliczeniach warto zachowywać cyfry pośrednie i zaokrąglić dopiero końcowy skład.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Z równań reakcji wynika, że w reakcji 1 mola glinu z kwasem wydziela się 1,5 mola wodoru,
a w reakcji 1 mola magnezu z kwasem wydziela się 1 mol wodoru.

x – liczba moli Al w stopie y – liczba moli Mg w stopie
x · 27 g + y · 24 g = 10 g
1,5 x + y = 0,53
y = 0,53 – 1,5 x
27 x + 24 (0,53 – 1,5 x) = 10
x = 0,30 mol Al

Informacje i źródła zadania
Zadanie 10 · przykladowy 2015
Uzupełnij poniższą tabelę, wpisując wartości stałej dysocjacji kwasów beztlenowych wybranych niemetali 16. i 17. grupy układu okresowego.
Wskaż czynnik (elektroujemność albo wielkość promienia atomu połączonego z atomem wodoru), który decyduje o mocy kwasów beztlenowych pierwiastków należących do tej samej grupy i kwasów beztlenowych pierwiastków należących do tego samego okresu.
Oceń wpływ wybranego czynnika na moc kwasu.
Symbol pierwiastka | Promień atomu, pm | Wzór kwasu | Stała dysocjacji Ka1 | Symbol pierwiastka | Promień atomu, pm | Wzór kwasu | Stała dysocjacji Ka |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
F | 58 | HF | |||||
S | 104 | H2S | Cl | 99 | ![]() | ||
Se | 117 | H2Se | Br | 114 | HBr | ||
Te | 137 | H2Te | I | 133 | HI |
Wybrany czynnik i jego wpływ na moc kwasów beztlenowych pierwiastków położonych
w tej samej grupie:
Wybrany czynnik i jego wpływ na moc kwasów beztlenowych pierwiastków położonych
w tym samym okresie:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
W tabeli odróżnij stałą pierwszej dysocjacji kwasów dwuprotonowych od stałej kwasów jednoprotonowych.
Podpowiedź 2
Większa wartość Kₐ oznacza mocniejszy kwas. Porównaj osobno pierwiastki z tej samej grupy i z tego samego okresu.
Podpowiedź 3
Dla grupy wskaż wzrost mocy wraz ze wzrostem promienia, a dla okresu wzrost mocy wraz ze wzrostem elektroujemności. Nie zamieniaj tych czynników miejscami.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Poprawne uzupełnienie tabeli

Wybrany czynnik i jego wpływ na moc kwasów beztlenowych pierwiastków położonych
w tej samej grupie:
Promień atomu. Moc kwasów beztlenowych wzrasta ze wzrostem promienia atomu
połączonego z atomem wodoru.
Wybrany czynnik i jego wpływ na moc kwasów beztlenowych pierwiastków położonych
w tym samym okresie:
Elektroujemność. Moc kwasów beztlenowych wzrasta ze wzrostem elektroujemności
atomu połączonego z atomem wodoru.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli, poprawne wskazanie i określenie wpływu wybranego
czynnika na moc kwasów w obu przypadkach
1 pkt – – poprawne uzupełnienie tabeli, poprawne wskazanie i określenie wpływu
wybranego czynnika na moc kwasów w jednym przypadku
– błędne uzupełnienie tabeli lub brak uzupełnienia i poprawne wskazanie
i określenie wpływu wybranego czynnika na moc kwasów w obu przypadkach
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Wartości stałych trzeba odczytać dla właściwego kwasu: dla H2S, H2Se i H2Te jest to pierwszy etap dysocjacji. Większa stała oznacza mocniejszy kwas. W tej samej grupie, w dół układu okresowego, rośnie promień atomu związanego z wodorem, a wiązanie z wodorem staje się słabsze; moc omawianych kwasów wzrasta.
W obrębie tego samego okresu decyduje natomiast wzrost elektroujemności niemetalu, który sprzyja oddaniu protonu. Nie należy przenosić reguły elektroujemności bezpośrednio na porównanie w grupie. Tabelę uzupełniamy wartościami z danych, a oba trendy uzasadniamy oddzielnie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Poprawne uzupełnienie tabeli

Wybrany czynnik i jego wpływ na moc kwasów beztlenowych pierwiastków położonych
w tej samej grupie:
Promień atomu. Moc kwasów beztlenowych wzrasta ze wzrostem promienia atomu
połączonego z atomem wodoru.
Wybrany czynnik i jego wpływ na moc kwasów beztlenowych pierwiastków położonych
w tym samym okresie:
Elektroujemność. Moc kwasów beztlenowych wzrasta ze wzrostem elektroujemności
atomu połączonego z atomem wodoru.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 11 · przykladowy 2015
Dokończ zdanie, zaznaczając wniosek A. albo B. i jego uzasadnienie 1. albo 2.
Jeśli do kwasu fluorowodorowego dodamy kryształek fluorku potasu, to po jego
rozpuszczeniu pH roztworu
A. | wzrośnie, | ponieważ stopień dysocjacji kwasu ulegnie | 1. | zwiększeniu. |
B. | zmaleje, | 2. | zmniejszeniu. |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zidentyfikuj jon wspólny dla soli KF i dysocjacji HF.
Podpowiedź 2
Dodanie F− przesuwa równowagę dysocjacji HF w lewo. Ustal, jak zmienia się wtedy stężenie H+.
Podpowiedź 3
Spadek stężenia H+ oznacza wzrost pH, a dysocjacja kwasu zostaje ograniczona. Wybierz A.2.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
A.2.
Zasady oceniania
1 pkt. – poprawne wskazanie wniosku i uzasadnienia
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Fluorek potasu rozpuszcza się, dostarczając jonów F−, które są już produktem dysocjacji słabego kwasu HF. Zwiększenie ich stężenia przesuwa równowagę w stronę niezdysocjowanego kwasu. Stopień dysocjacji HF maleje, a wraz z nim stężenie jonów wodorowych.
Ponieważ pH jest ujemnym logarytmem tego stężenia, pH wzrasta. Poprawne połączenie to A i 2. Nie oznacza to wzrostu wartości stałej dysocjacji: w ustalonej temperaturze stała pozostaje taka sama, natomiast zmieniają się stężenia równowagowe i stopień dysocjacji kwasu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
A.2.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 12 · przykladowy 2015
Oblicz pH wodnego roztworu kwasu fluorowodorowego HF, wiedząc, że stopień dysocjacji kwasu w tym roztworze wynosi 3,0%. Wynik podaj z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku.
Obliczenia
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sam stopień dysocjacji nie jest stężeniem. Powiąż go ze stałą dysocjacji HF i stężeniem początkowym.
Podpowiedź 2
W metodzie klucza użyj Kₐ ≈ α2c0 oraz α = 0,030. Następnie oblicz stężenie H+ jako αc0.
Podpowiedź 3
Dla Kₐ = 6,3 · 10−4 otrzymasz w przybliżeniu [H+] = 0,021 mol/dm3. Oblicz −log[H+]; metoda przybliżona CKE daje pH 1,68.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Obliczenie stężenia jonów wodorowych w roztworze HF:

pH = –log 0,21 ·10 −1 ⇒ pH = –log10−1 + (–log 0,21) ⇒ pH = 1 – (– 0,678)
pH = 1,68
Zasady oceniania
2 pkt – poprawna metoda obliczenia pH roztworu, wykonanie obliczeń i podanie wyniku
z właściwą dokładnością
1 pkt – poprawna metoda obliczenia i popełnienie błędów rachunkowych lub podanie
wyniku z błędną dokładnością
0 pkt – błędna metoda obliczenia lub brak rozwiązania
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Stopień dysocjacji 3,0% zapisujemy jako α = 0,030, a nie 3. Z prawa rozcieńczeń dla słabego kwasu otrzymujemy w przybliżeniu Kₐ = α2c0. Przy wartości Kₐ = 6,3 · 10−4, użytej w kluczu, stężenie początkowe wynosi około 0,70 mol/dm3.
Stężenie jonów wodorowych to αc0 = 0,021 mol/dm3, a pH ≈ 1,68. Jest to metoda przybliżona zastosowana przez CKE. Z pełnej zależności Kₐ = α2c0/(1−α) otrzymalibyśmy pH około 1,69. Rozróżnienie tych wyników pokazuje skutek pominięcia czynnika 1−α.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Obliczenie stężenia jonów wodorowych w roztworze HF:

pH = –log 0,21 ·10 −1 ⇒ pH = –log10−1 + (–log 0,21) ⇒ pH = 1 – (– 0,678)
pH = 1,68
