Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 1401–1420 z 1481

Zadanie 34 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

W dwóch nieoznakowanych probówkach znajdują się parafina i stearyna.

Zaznacz poprawne dokończenie zdania.

W celu zidentyfikowania tych substancji należy

A. porównać ich rozpuszczalność w wodzie.

B. zbadać ich zachowanie wobec wody bromowej.

C. zbadać ich zachowanie wobec wodorotlenku sodu.

D. zbadać ich zachowanie wobec stężonego kwasu azotowego(V).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj grupy funkcyjne parafiny i stearyny. Która substancja ma właściwości kwasowe?

Podpowiedź 2

Wyższe kwasy karboksylowe reagują z NaOH, a nasycone węglowodory nie ulegają takiemu zobojętnianiu.

Podpowiedź 3

Wybierz C: zachowanie wobec wodorotlenku sodu. Rozpuszczalność w wodzie i woda bromowa nie zapewnią tutaj rozróżnienia.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 34 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 23.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie metody identyfikacji.

0 p. – za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Parafina jest mieszaniną węglowodorów, natomiast stearyna zawiera wyższe kwasy karboksylowe, głównie stearynowy i palmitynowy. Grupy karboksylowe reagują z NaOH, tworząc sole, czyli mydła, i wodę. Parafina nie daje analogicznej reakcji zobojętniania.

Poprawna jest więc odpowiedź C. Obie substancje słabo rozpuszczają się w wodzie, a ich nasycony charakter nie zapewnia rozróżnienia za pomocą wody bromowej. Nie należy utożsamiać stearyny z dowolnym triglicerydem: w tym zadaniu rozstrzygające są właściwości mieszaniny wyższych kwasów tłuszczowych używanej pod tą nazwą.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 34 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 23.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_34

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 35 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Zadanie 35 — oryginalny fragment CKE, s.17
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj podany przykład glukozy w obu projekcjach. Ustal regułę przenoszenia grup z prawej i lewej strony Fischera.

Podpowiedź 2

W podanej orientacji prawa strona Fischera odpowiada dołowi Hawortha, a lewa górze. Zachowaj grupę hydroksymetylową D-cukru w górę.

Podpowiedź 3

Dla mannozy ustaw OH przy C2 i C3 w górę, przy C4 w dół. Anomer α wymaga OH przy C1 w dół, przeciwnie do grupy hydroksymetylowej.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 35 — oryginalny fragment CKE, s.24

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie wszystkich pól schematu.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przenosząc wzór D-mannozy z projekcji Fischera do podanego układu Hawortha, zachowujemy konfiguracje wszystkich centrów stereogenicznych. W standardowym rysunku grupy po prawej stronie Fischera kierujemy w dół pierścienia, a po lewej w górę.

D-mannoza ma przy C2 i C3 grupy hydroksylowe po lewej, a przy C4 po prawej, więc w Haworthcie są odpowiednio w górę, w górę i w dół. Grupa hydroksymetylowa D-cukru jest w górę. Dla anomeru α grupa hydroksylowa przy C1 jest po przeciwnej stronie niż hydroksymetylowa, czyli w dół.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 35 — oryginalny fragment CKE, s.24
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_35

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 36 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Liczba jodowa jest miarą liczby wiązań nienasyconych, np. w tłuszczach. Określa ona liczbę

gramów jodu, który może przyłączyć w warunkach standardowych 100 gramów tłuszczu.

Na podstawie: Encyklopedia szkolna. Chemia, Kraków 2005.

Poniżej podano wzory trzech tłuszczów.

Zadanie 36 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.

Uszereguj tłuszcze o podanych wzorach zgodnie ze wzrastającą liczbą jodową − zapisz w kolejności numery, którymi je oznaczono.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Policz wiązania podwójne w każdej cząsteczce. Pamiętaj, że definicja odnosi się do 100 g, a nie do jednego mola.

Podpowiedź 2

III ma mniej wiązań nienasyconych. Dla I i II porównaj masy molowe, ponieważ liczba wiązań podwójnych jest jednakowa.

Podpowiedź 3

Przy jednakowej liczbie wiązań podwójnych mniejsza masa molowa oznacza większą liczbę jodową. Uporządkuj III, II, I.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

III, II, I

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uszeregowanie wzorów trzech tłuszczów.

0 p. – za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Liczba jodowa określa ilość jodu przyłączaną przez 100 g tłuszczu, więc zależy od liczby wiązań podwójnych przypadającej na jednostkę masy. Tłuszcz III ma tylko jedną nienasyconą resztę i najniższą liczbę jodową. I i II mają po dwie nienasycone reszty, lecz I ma mniejszą masę molową dzięki krótszej reszcie nasyconej.

W 100 g tłuszczu I jest zatem więcej cząsteczek i wiązań podwójnych niż w 100 g II. Rosnący porządek to III, II, I. Sama liczba wiązań podwójnych w pojedynczej cząsteczce nie rozstrzyga remisu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

III, II, I

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_36

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 37 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 37–40.

W czterech naczyniach (I–IV) znajdowały się wodne roztwory: glukozy, fenolu (benzenolu),

glicerolu (propano-1,2,3-triolu) i glicyloalanyloglicyny. W celu ich identyfikacji

przeprowadzono trzy serie doświadczeń. W pierwszej serii doświadczeń, po dodaniu

wodnego roztworu chlorku żelaza(III) do próbek pobranych z czterech naczyń, próbka

z naczynia I przyjęła fioletowe zabarwienie. W drugiej serii doświadczeń, po dodaniu świeżo

strąconego wodorotlenku miedzi(II) do próbek pobranych z trzech naczyń (II, III i IV),

próbka z naczynia II przyjęła fioletowe zabarwienie, a w pozostałych próbkach pojawiło się

szafirowe zabarwienie. W trzeciej serii doświadczeń, po ogrzaniu szafirowych roztworów

otrzymanych w serii drugiej, w roztworze powstałym z próbki z naczynia III pojawił się

ceglasty osad.

Podaj nazwy związków, które zidentyfikowano w wyniku każdej z serii doświadczeń.

Seria I (naczynie I): roztwór …

Seria II (naczynie II): roztwór …

Seria III (naczynie III): roztwór …

… (naczynie IV): roztwór …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przyporządkuj najpierw próbę z FeCl3 i fioletową reakcję biuretową. Pozostaną dwa związki wielohydroksylowe.

Podpowiedź 2

Glukoza i glicerol dają szafirowe kompleksy na zimno. Po ogrzaniu glukoza daje dodatnią próbę redukcyjną.

Podpowiedź 3

Wpisz I fenol, II glicyloalanyloglicyna, III glukoza, IV glicerol. Sprawdź zgodność każdego wyboru z odpowiednią serią prób.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Seria I (naczynie I): roztwór fenolu lub benzenolu

Seria II (naczynie II): roztwór glicyloalanyloglicyny

Seria III (naczynie III): roztwór glukozy

… (naczynie IV): roztwór glicerolu lub propano-1,2,3-triolu

Zasady oceniania

1 p. – za poprawną identyfikację substancji we wszystkich naczyniach.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Identyfikację przeprowadzamy etapami, wykorzystując różne elementy budowy. Fioletowa barwa z FeCl3 wskazuje fenol w naczyniu I. Fioletowa reakcja z Cu(OH)2 w serii II wskazuje tripeptyd w naczyniu II.

Szafirowe roztwory III i IV powstają dla związków z sąsiednimi grupami hydroksylowymi, więc pozostają glukoza i glicerol. Po ogrzaniu tylko III daje ceglasty Cu2O, zatem III zawiera redukującą glukozę, a IV glicerol. Trzeba uwzględnić komplet obserwacji; sama barwa szafirowa nie pozwala odróżnić ostatnich dwóch substancji.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Seria I (naczynie I): roztwór fenolu lub benzenolu

Seria II (naczynie II): roztwór glicyloalanyloglicyny

Seria III (naczynie III): roztwór glukozy

… (naczynie IV): roztwór glicerolu lub propano-1,2,3-triolu

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_37

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 38 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 37–40.

W czterech naczyniach (I–IV) znajdowały się wodne roztwory: glukozy, fenolu (benzenolu),

glicerolu (propano-1,2,3-triolu) i glicyloalanyloglicyny. W celu ich identyfikacji

przeprowadzono trzy serie doświadczeń. W pierwszej serii doświadczeń, po dodaniu

wodnego roztworu chlorku żelaza(III) do próbek pobranych z czterech naczyń, próbka

z naczynia I przyjęła fioletowe zabarwienie. W drugiej serii doświadczeń, po dodaniu świeżo

strąconego wodorotlenku miedzi(II) do próbek pobranych z trzech naczyń (II, III i IV),

próbka z naczynia II przyjęła fioletowe zabarwienie, a w pozostałych próbkach pojawiło się

szafirowe zabarwienie. W trzeciej serii doświadczeń, po ogrzaniu szafirowych roztworów

otrzymanych w serii drugiej, w roztworze powstałym z próbki z naczynia III pojawił się

ceglasty osad.

Podaj nazwę reakcji chemicznej przeprowadzonej w drugiej serii doświadczeń, w wyniku której roztwór z naczynia II przyjął fioletowe zabarwienie.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, jaki element tripeptydu reaguje z jonami Cu(II) w zasadowych warunkach.

Podpowiedź 2

Fioletowe zabarwienie przy co najmniej dwóch wiązaniach peptydowych jest wynikiem nazwanej próby charakterystycznej dla peptydów i białek.

Podpowiedź 3

Podaj nazwę reakcja biuretowa lub reakcja Piotrowskiego. Samo „kompleksowanie” nie identyfikuje wymaganej próby.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

reakcja biuretowa lub reakcja Piotrowskiego

Określenie kompleksowanie należy uznać za niewystarczające, ponieważ nie jest to nazwa

reakcji ale typu reakcji prowadzących do powstania związków kompleksowych. Reakcje

tworzenia kompleksów zachodzą również w naczyniach I, III i IV.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawną nazwę reakcji, której ulega tripeptyd.

0 p. – za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Tripeptyd zawiera dwa wiązania peptydowe, które w zasadowym środowisku umożliwiają powstanie fioletowego kompleksu z jonami miedzi(II). Jest to reakcja biuretowa, zwana również reakcją Piotrowskiego.

Określenie „kompleksowanie” jest zbyt ogólne, ponieważ barwne kompleksy powstają także w pozostałych seriach identyfikacji. Pytanie wymaga nazwy konkretnej próby wykrywającej odpowiedni układ wiązań peptydowych. Należy także odróżnić fioletowy wynik tej reakcji od szafirowej barwy kompleksów glukozy lub glicerolu: podobny odczynnik nie oznacza takiej samej informacji analitycznej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

reakcja biuretowa lub reakcja Piotrowskiego

Określenie kompleksowanie należy uznać za niewystarczające, ponieważ nie jest to nazwa

reakcji ale typu reakcji prowadzących do powstania związków kompleksowych. Reakcje

tworzenia kompleksów zachodzą również w naczyniach I, III i IV.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_38

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 39 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 37–40.

W czterech naczyniach (I–IV) znajdowały się wodne roztwory: glukozy, fenolu (benzenolu),

glicerolu (propano-1,2,3-triolu) i glicyloalanyloglicyny. W celu ich identyfikacji

przeprowadzono trzy serie doświadczeń. W pierwszej serii doświadczeń, po dodaniu

wodnego roztworu chlorku żelaza(III) do próbek pobranych z czterech naczyń, próbka

z naczynia I przyjęła fioletowe zabarwienie. W drugiej serii doświadczeń, po dodaniu świeżo

strąconego wodorotlenku miedzi(II) do próbek pobranych z trzech naczyń (II, III i IV),

próbka z naczynia II przyjęła fioletowe zabarwienie, a w pozostałych próbkach pojawiło się

szafirowe zabarwienie. W trzeciej serii doświadczeń, po ogrzaniu szafirowych roztworów

otrzymanych w serii drugiej, w roztworze powstałym z próbki z naczynia III pojawił się

ceglasty osad.

Napisz, jaki element budowy cząsteczek związków znajdujących się w roztworach z naczyń III i IV zadecydował o powstaniu szafirowego zabarwienia roztworów w drugiej serii doświadczeń.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj rozmieszczenie grup hydroksylowych w glukozie i glicerolu.

Podpowiedź 2

Dla szafirowego kompleksu istotne są grupy hydroksylowe przy sąsiednich atomach węgla, a nie samo występowanie tlenu.

Podpowiedź 3

Wskaż wicynalne, czyli sąsiadujące grupy hydroksylowe. Oddziel tę cechę od obecności grupy aldehydowej decydującej o redukcji.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Obecność grup hydroksylowych – wicynalnych lub położonych przy sąsiednich atomach

węgla – w cząsteczkach glicerolu i glukozy.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie elementu budowy glicerolu i glukozy.

0 p. – za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W cząsteczkach glukozy i glicerolu występują grupy hydroksylowe połączone z sąsiednimi atomami węgla. Taki układ umożliwia tworzenie rozpuszczalnych, intensywnie szafirowych kompleksów z jonami miedzi(II), co tłumaczy zanik świeżego osadu Cu(OH)2 na zimno.

Nie wystarczy wskazać samej obecności atomów tlenu lub dowolnej grupy hydroksylowej: istotne jest odpowiednie rozmieszczenie kilku grup. Próba ta dotyczy zdolności do kompleksowania i nie przesądza o właściwościach redukujących. Dlatego oba związki zachowują się podobnie na zimno, mimo że różnią się wynikiem po ogrzaniu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Obecność grup hydroksylowych – wicynalnych lub położonych przy sąsiednich atomach

węgla – w cząsteczkach glicerolu i glukozy.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_39

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 40 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 37–40.

W czterech naczyniach (I–IV) znajdowały się wodne roztwory: glukozy, fenolu (benzenolu),

glicerolu (propano-1,2,3-triolu) i glicyloalanyloglicyny. W celu ich identyfikacji

przeprowadzono trzy serie doświadczeń. W pierwszej serii doświadczeń, po dodaniu

wodnego roztworu chlorku żelaza(III) do próbek pobranych z czterech naczyń, próbka

z naczynia I przyjęła fioletowe zabarwienie. W drugiej serii doświadczeń, po dodaniu świeżo

strąconego wodorotlenku miedzi(II) do próbek pobranych z trzech naczyń (II, III i IV),

próbka z naczynia II przyjęła fioletowe zabarwienie, a w pozostałych próbkach pojawiło się

szafirowe zabarwienie. W trzeciej serii doświadczeń, po ogrzaniu szafirowych roztworów

otrzymanych w serii drugiej, w roztworze powstałym z próbki z naczynia III pojawił się

ceglasty osad.

Wyjaśnij, dlaczego w trzeciej serii doświadczeń ceglasty osad powstał w wyniku ogrzania roztworu otrzymanego po dodaniu świeżo strąconego wodorotlenku miedzi(II) do roztworu z naczynia III, a nie powstał w wyniku ogrzania roztworu otrzymanego po dodaniu świeżo strąconego wodorotlenku miedzi(II) do roztworu z naczynia IV.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zastanów się, co oprócz sąsiednich grup hydroksylowych odróżnia glukozę od glicerolu.

Podpowiedź 2

Glukoza może tworzyć formę z grupą aldehydową. To umożliwia redukcję Cu(II) podczas ogrzewania.

Podpowiedź 3

Wyjaśnij, że glukoza ma właściwości redukujące i daje Cu2O, a glicerol nie ma odpowiedniej grupy aldehydowej i takiego osadu nie tworzy.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

• Glukoza ma właściwości redukujące, a glicerol nie ma właściwości redukujących.

• W cząsteczce glukozy znajduje się grupa aldehydowa, a w cząsteczce glicerolu nie ma

grupy aldehydowej.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wyjaśnienie uwzględniające właściwości glukozy i glicerolu.

0 p. – za odpowiedź niepełną, np. dotyczącą tylko jednego związku, lub błędną albo brak

odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Glukoza pozostaje w równowadze z formą łańcuchową zawierającą grupę aldehydową, dlatego redukuje Cu(II) do Cu(I). Po ogrzaniu powstaje ceglasty osad Cu2O. Glicerol ma grupy hydroksylowe umożliwiające kompleksowanie miedzi na zimno, ale nie ma grupy aldehydowej i nie daje opisanej próby redukcyjnej.

Różnica dotyczy więc właściwości redukujących, a nie samej rozpuszczalności odczynnika. W odpowiedzi warto zestawić oba związki: wskazać właściwość glukozy i jej brak u glicerolu. Sam zapis, że tylko III reaguje, nie wyjaśnia przyczyny odmiennych obserwacji.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

• Glukoza ma właściwości redukujące, a glicerol nie ma właściwości redukujących.

• W cząsteczce glukozy znajduje się grupa aldehydowa, a w cząsteczce glicerolu nie ma

grupy aldehydowej.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_40

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 41 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Pewien tripeptyd tworzą tylko reszty glicyny (Gly) i alaniny (Ala). W doświadczeniu I

tripeptyd ten poddano częściowej hydrolizie polegającej na rozerwaniu wyłącznie

N-końcowego wiązania peptydowego. Otrzymano mieszaninę dwóch optycznie czynnych

produktów. W doświadczeniu II przeprowadzono hydrolizę badanego tripeptydu, tak że

rozerwaniu uległo wyłącznie C-końcowe wiązanie peptydowe. W jej wyniku otrzymano

mieszaninę produktów, spośród których tylko jeden był optycznie czynny.

Napisz wzór sekwencji badanego tripeptydu, posługując się trzyliterowymi symbolami aminokwasów. Pamiętaj, że w tej notacji z lewej strony umieszcza się symbol aminokwasu, który zawiera wolną grupę aminową.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal, który z dwóch aminokwasów jest chiralny. Następnie rozpisz produkty przecięcia pierwszego wiązania peptydowego.

Podpowiedź 2

Dwa optycznie czynne produkty pierwszej hydrolizy wymagają alaniny na N-końcu i alaniny w pozostałym dipeptydzie.

Podpowiedź 3

Brak czynności jednego produktu drugiej hydrolizy wskazuje glicynę na C-końcu. Zapisz Ala-Ala-Gly i sprawdź oba sposoby przecięcia.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Ala-Ala-Gly

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie wzoru tripeptydu.

0 p. – za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Glicyna nie ma centrum stereogenicznego, a alanina je ma. Po rozerwaniu wiązania przy N-końcu powstaje wolny pierwszy aminokwas i dipeptyd. Oba produkty są optycznie czynne, więc pierwszy aminokwas musi być alaniną, a dipeptyd musi zawierać kolejną alaninę.

Po przecięciu wiązania przy C-końcu tylko jeden produkt jest czynny: końcowym aminokwasem jest więc glicyna, a aktywny pozostaje dipeptyd z alaniną. Otrzymujemy sekwencję Ala-Ala-Gly od N- do C-końca. Kontrolnie oba podziały dają odpowiednio Ala i Ala-Gly oraz Ala-Ala i Gly.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Ala-Ala-Gly

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_41

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 1 · przykladowy 2015

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Dwa pierwiastki X i Z tworzą związek chemiczny. Pierwiastek X znajduje się w 2. okresie

i 14. grupie. W stanie podstawowym atomy pierwiastka Z mają konfigurację elektronową

1s22s22p4. Stosunek masowy pierwiastka X do pierwiastka Z w opisanym związku jest równy

3 : 8.

a) Napisz wzór sumaryczny związku, który opisano w informacji, a następnie podaj typ hybrydyzacji (sp, sp2, sp3) atomu pierwiastka X tworzącego opisany związek oraz określ budowę przestrzenną (liniowa, trójkątna, tetraedryczna) cząsteczki tego związku.

Wzór sumaryczny: …

Typ hybrydyzacji: …

Budowa przestrzenna: …

b) Podaj liczbę wiązań typu σ i liczbę wiązań typu π występujących w cząsteczce opisanego związku chemicznego.

Liczba wiązań typu σ: … Liczba wiązań typu π: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj pierwiastki na podstawie położenia w układzie okresowym i liczby elektronów.

Podpowiedź 2

Zamień stosunek mas na stosunek liczby moli, dzieląc 3 przez 12, a 8 przez 16. Następnie policz obszary wiązań wokół węgla.

Podpowiedź 3

Otrzymasz CO2 z liniową geometrią i hybrydyzacją sp węgla. Każde z dwóch wiązań podwójnych wnosi jedno σ i jedno π.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Część a)

Wzór sumaryczny: CO2

Typ hybrydyzacji: sp

Budowa przestrzenna: liniowa

Część b)

Liczba wiązań typu σ – 2

Liczba wiązań typu π – 2

Zasady oceniania

Część a)

1 pkt – poprawne zidentyfikowanie i podanie wzoru sumarycznego związku zbudowanego

z pierwiastków X i Z, poprawne określenie typu hybrydyzacji atomu pierwiastka

X (węgla) oraz poprawne określenie budowy przestrzennej związku (CO2)

0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi

Część b)

1 pkt – poprawne określenie liczby wiązań typu σ i typu π przy poprawnym

zidentyfikowaniu związku

0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Pierwiastek X to węgiel, wskazany przez 2. okres i 14. grupę. Konfiguracja pierwiastka Z obejmuje osiem elektronów, więc jest nim tlen.

Stosunek mas 3:8 zamieniamy na stosunek moli: (3/12):(8/16) = 1:2, co daje CO2. Centralny atom węgla ma dwa obszary wiązań, dlatego przypisujemy mu hybrydyzację sp i budowę liniową cząsteczki. Każde z dwóch wiązań podwójnych zawiera jedno σ i jedno π. W całej cząsteczce są zatem dwa wiązania σ i dwa π; wiązanie podwójne liczymy jako jeden obszar elektronowy.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Część a)

Wzór sumaryczny: CO2

Typ hybrydyzacji: sp

Budowa przestrzenna: liniowa

Część b)

Liczba wiązań typu σ – 2

Liczba wiązań typu π – 2

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_00_przykladowy_01

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 2 · przykladowy 2015

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Zadanie 2 — oryginalny fragment CKE, s.2
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Powiąż ilość końcowego CuO z ilością NaOH zużytego przed prażeniem.

Podpowiedź 2

Jeden mol CuO odpowiada dwóm molom NaOH. Z 10,00 g CuO oblicz masę zasady.

Podpowiedź 3

Masę początkowego roztworu oblicz jako 41,00 · 1,22. Stężenie procentowe to masa NaOH podzielona przez tę masę roztworu i pomnożona przez 100%.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Z równań reakcji wynika, że stosunek molowy NaOH do CuO wynosi 2 : 1

Odpowiedź CKE 2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 2.

Stężenie procentowe roztworu wodorotlenku sodu

Odpowiedź CKE 2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 3.

Stężenie procentowe roztworu wodorotlenku sodu wynosiło 20%.

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody obliczenia, poprawne wykonanie obliczeń, podanie

wyniku w procentach

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody obliczenia i

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

– błąd w zaokrągleniu wyników

– niepodanie wyniku w procentach

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia lub brak rozwiązania

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Obie reakcje łączymy przez wspólny produkt pośredni, Cu(OH)2. Z jednego mola otrzymanego CuO wynika jeden mol tego wodorotlenku, a do jego strącenia zużyto dwa mole NaOH. Przy szkolnej masie molowej CuO równej 80 g/mol otrzymujemy 10,00/80 = 0,125 mol CuO oraz 0,250 mol NaOH, czyli 10,0 g zasady.

Masa badanego roztworu wynosi 41,00 · 1,22 = 50,02 g. Stężenie masowe to 10,0/50,02 · 100% ≈ 20%. Nadmiar soli miedzi oznacza, że cała początkowa ilość NaOH została zużyta.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Z równań reakcji wynika, że stosunek molowy NaOH do CuO wynosi 2 : 1

Odpowiedź CKE 2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 2.

Stężenie procentowe roztworu wodorotlenku sodu

Odpowiedź CKE 2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 3.

Stężenie procentowe roztworu wodorotlenku sodu wynosiło 20%.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_00_przykladowy_02

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 3 · przykladowy 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Zadanie 3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 3.

Dobierz i uzupełnij współczynniki stechiometryczne w poniższym schemacie oraz podaj stosunek masowy substancji pełniącej funkcję utleniacza do substancji pełniącej funkcję reduktora.

……CO + ……Fe2O3 → ……CO2 + ……Fe

Stosunek masowy substancji pełniącej funkcję utleniacza do substancji pełniącej funkcję

reduktora: … : …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal, który reagent ulega redukcji, a który utlenieniu. Utleniacz sam przyjmuje elektrony.

Podpowiedź 2

Zbilansuj równanie, uwzględniając trzy cząsteczki CO na jedną jednostkę Fe2O3.

Podpowiedź 3

Oblicz masy stechiometryczne: 160 g Fe2O3 i 84 g CO. Podaj stosunek utleniacza do reduktora, czyli 40:21.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 3.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawny dobór współczynników i poprawne ustalenie stosunku masowego

utleniacza do reduktora

0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Żelazo w tlenku ma stopień utlenienia +III, a w produkcie 0, więc ulega redukcji. Utleniaczem jest zatem Fe2O3. Węgiel w CO zmienia stopień utlenienia z +II na +IV i ulega utlenieniu, dlatego CO jest reduktorem.

Dwa atomy żelaza przyjmują łącznie sześć elektronów, a trzy cząsteczki CO oddają łącznie sześć elektronów. Zbilansowane równanie ma współczynniki 3, 1, 3, 2. Stosunek mas utleniacza do reduktora wynosi 160:(3 · 28), czyli 160:84 = 40:21. Kolejność reagentów w schemacie jest odwrotna do wymaganej kolejności stosunku.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 3.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_00_przykladowy_03

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 4 · przykladowy 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Zadanie 4 — oryginalny fragment CKE, s.3
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Do każdego anionu dołącz proton i rozpoznaj jego kwas sprzężony.

Podpowiedź 2

Przy stałym iloczynie KₐKᵦ większe Kₐ oznacza mniejsze Kᵦ.

Podpowiedź 3

Wybierz anion pochodzący od najmocniejszego kwasu, czyli HI. Najsłabszą zasadą jest I−, odpowiedź C.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 4 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 3.

Zasady oceniania

Zasady oceniania 4 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 3.
Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Każdą podaną zasadę łączymy z kwasem, który powstaje po przyłączeniu do niej protonu. Są to odpowiednio kwas azotowy(III), kwas octowy, jodowodorowy i siarkowodorowy. Z zależności KₐKᵦ = Kw wynika, że im mocniejszy kwas, tym słabsza jego zasada sprzężona.

Spośród tych kwasów zdecydowanie najmocniejszy jest HI, więc najsłabszą zasadą jest jon jodkowy: odpowiedź C. Sam ujemny ładunek nie pozwala porównać mocy zasad, bo wszystkie rozważane aniony mają taki sam ładunek. Trzeba odwołać się do mocy ich kwasów sprzężonych.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 4 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 3.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_00_przykladowy_04

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 5 · przykladowy 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Poniżej przedstawiono informacje o efektach energetycznych reakcji przeprowadzonych

w dwóch odrębnych układach I i II.

I 2H2O (c) + O2 (g) → 2H2O2 (c) … ΔH1o=196kJ

II 3H2 (g) + N2 (g) ⇌ 2NH3 (g) … ΔH2o=−92kJ

Uzupełnij poniższe zdania, podkreślając właściwe określenie w każdym nawiasie.

Reakcja zachodząca w układzie I (wymaga / nie wymaga) dostarczenia energii, ponieważ jest

procesem (egzoenergetycznym / endoenergetycznym).

Ogrzanie w warunkach izobarycznych układu II, który osiągnął stan równowagi, spowoduje

(wzrost / spadek) wydajności otrzymywania amoniaku.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odczytaj znak ΔH osobno dla każdej reakcji. Dodatni znak oznacza pobieranie energii.

Podpowiedź 2

W syntezie amoniaku ciepło jest wydzielane w kierunku tworzenia produktu. Ogrzanie sprzyja kierunkowi przeciwnemu.

Podpowiedź 3

Wybierz: wymaga, endoenergetycznym, spadek. Nie utożsamiaj większej szybkości reakcji z większą wydajnością równowagową.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 5 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie obu zdań

0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dodatnia entalpia pierwszej reakcji oznacza, że układ pobiera energię z otoczenia. Reakcja wymaga więc dostarczenia energii i jest endoenergetyczna. Synteza amoniaku w drugim układzie ma ujemną entalpię, zatem w kierunku tworzenia NH3 wydziela ciepło.

Ogrzanie układu w równowadze sprzyja kierunkowi pobierającemu ciepło, czyli rozkładowi amoniaku. Jego równowagowa wydajność maleje. Nie należy mylić wzrostu szybkości reakcji po ogrzaniu ze wzrostem ilości produktu w stanie równowagi: są to dwa różne zagadnienia. Polecenie dotyczy tutaj wydajności równowagowej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 5 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_00_przykladowy_05

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 6 · przykladowy 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 6–8.

W celu zbadania aktywności miedzi, cynku, żelaza i srebra przeprowadzono dwa

doświadczenia zilustrowane poniższym schematem.

Doświadczenie 1.

Informacja do zadań 6–8. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.

Doświadczenie 2.

Informacja do zadań 6–8. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.

Napisz, co zaobserwowano podczas doświadczenia 1. w probówkach I–III, lub zaznacz brak objawów reakcji.

Probówka I: …

Probówka II: …

Probówka III: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj aktywność Zn, Ag i Fe z aktywnością miedzi.

Podpowiedź 2

Gdy zachodzi reakcja, jony Cu2+ znikają z roztworu i powstaje metaliczna miedź. Sprawdź barwy jonów Zn2+ i Fe2+.

Podpowiedź 3

W I wskaż zanik niebieskiej barwy lub nalot miedzi, w II brak zmian, a w III zielonkawą barwę lub nalot miedzi.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Probówka I: Niebieski roztwór odbarwiał się lub płytka pokrywała się

czerwonobrunatnym nalotem.

Probówka II: Nie zaobserwowano zmian.

Probówka III: Niebieski roztwór zmieniał barwę na zielonkawą lub płytka pokrywała się

czerwonobrunatnym nalotem.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne określenie co najmniej jednego objawu reakcji w probówce I i III

i zaznaczenie braku objawów reakcji w probówce II

0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Cynk i żelazo są bardziej aktywne od miedzi, więc redukują jony Cu2+ do metalicznej miedzi. Na płytkach I i III pojawia się czerwonobrunatny nalot. W probówce I niebieska barwa słabnie, ponieważ powstające jony Zn2+ są bezbarwne.

W III tworzą się jony Fe2+ o zielonkawej barwie, co zmienia barwę roztworu. Srebro jest mniej aktywne od miedzi i nie wypiera jej z roztworu, dlatego w probówce II nie widać zmian. W odpowiedzi zapisujemy obserwacje, np. barwę i nalot, zamiast samych nazw procesów redoks.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Probówka I: Niebieski roztwór odbarwiał się lub płytka pokrywała się

czerwonobrunatnym nalotem.

Probówka II: Nie zaobserwowano zmian.

Probówka III: Niebieski roztwór zmieniał barwę na zielonkawą lub płytka pokrywała się

czerwonobrunatnym nalotem.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_00_przykladowy_06

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 7 · przykladowy 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 6–8.

W celu zbadania aktywności miedzi, cynku, żelaza i srebra przeprowadzono dwa

doświadczenia zilustrowane poniższym schematem.

Doświadczenie 1.

Informacja do zadań 6–8. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.

Doświadczenie 2.

Informacja do zadań 6–8. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.

Napisz w formie jonowej skróconej równania reakcji zachodzących podczas doświadczenia 2. lub zaznacz, że w danej probówce reakcja nie zachodzi.

Probówka IV: …

Probówka V: …

Probówka VI: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj każdy metal ze srebrem w szeregu aktywności. Sprawdź, czy redukcja Ag+ jest możliwa.

Podpowiedź 2

Metale tworzą tutaj kationy o ładunku +2. Każdemu oddaniu dwóch elektronów odpowiada redukcja dwóch jonów Ag+.

Podpowiedź 3

Zapisz trzy równania według tego samego stosunku 1:2:1:2, podstawiając kolejno Zn, Fe i Cu. Pomiń jony NO3−.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Probówka IV: Zn + 2Ag+→ Zn2++ 2Ag
Probówka V: Fe + 2Ag+→ Fe2++ 2Ag
Probówka VI: Cu + 2Ag+→ Cu2++ 2Ag

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie równań reakcji zachodzących w probówkach IV–VI

0 pkt – błędne zapisanie równań reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki

stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) lub brak odpowiedzi

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Wszystkie trzy metale, Zn, Fe i Cu, są bardziej aktywne od srebra, dlatego wypierają je z roztworu jego soli. Każdy atom metalu oddaje w tych reakcjach dwa elektrony, tworząc kation o ładunku +2. Jeden jon Ag+ przyjmuje jeden elektron, więc na atom metalu potrzebne są dwa jony srebra.

Równania mają ogólny układ: metal i dwa jony Ag+ dają kation metalu i dwa atomy Ag. Jony azotanowe pozostają obserwatorami i nie występują w zapisie skróconym. Dla żelaza zgodnie z kluczem zapisujemy Fe2+.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Probówka IV: Zn + 2Ag+→ Zn2++ 2Ag
Probówka V: Fe + 2Ag+→ Fe2++ 2Ag
Probówka VI: Cu + 2Ag+→ Cu2++ 2Ag
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_00_przykladowy_07

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8 · przykladowy 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 6–8.

W celu zbadania aktywności miedzi, cynku, żelaza i srebra przeprowadzono dwa

doświadczenia zilustrowane poniższym schematem.

Doświadczenie 1.

Informacja do zadań 6–8. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.

Doświadczenie 2.

Informacja do zadań 6–8. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.

Po wyjęciu płytek z roztworów siarczanu(VI) miedzi(II) i azotanu(V) srebra, wysuszeniu

i zważeniu, okazało się, że masa niektórych płytek zmieniła się.

Wskaż płytkę, która w obu doświadczeniach zwiększyła swoją masę, podając nazwę lub symbol metalu, z którego ją wykonano.

Nazwa lub symbol metalu, z którego wykonano płytkę zwiększającą swoją masę w obu

doświadczeniach: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównuj masę metalu osadzonego z masą metalu roztworzonego. Sam nalot nie przesądza o wyniku ważenia.

Podpowiedź 2

W CuSO4 jeden mol Fe lub Zn zastępuje jeden mol Cu. W AgNO3 jeden mol metalu tworzącego jon +2 wypiera dwa mole Ag.

Podpowiedź 3

Dla Fe porównaj 56 g z około 64 g Cu oraz z około 216 g Ag. W obu przypadkach płytka zwiększa masę.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Nazwa lub symbol metalu, z którego wykonano płytkę, zwiększającą swoją masę w obu

doświadczeniach: żelazo lub Fe

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne podanie nazwy lub symbolu metalu

0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Zmiana masy płytki zależy od różnicy między masą osadzonego metalu i masą metalu, który przeszedł do roztworu. W CuSO4 jeden mol Fe ulega roztworzeniu, a jeden mol Cu osadza się na płytce: przyrost wynosi około 64 − 56 = 8 g na mol Fe. Dla cynku byłoby to 64 − 65 = −1 g, czyli spadek masy.

W AgNO3 za jeden mol Fe osadzają się dwa mole Ag, co także zwiększa masę. Żelazo spełnia więc oba warunki. Sam fakt osadzania metalu nie wystarcza do stwierdzenia przyrostu masy.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Nazwa lub symbol metalu, z którego wykonano płytkę, zwiększającą swoją masę w obu

doświadczeniach: żelazo lub Fe

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_00_przykladowy_08

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9 · przykladowy 2015

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Próbkę stopu glinu z magnezem o masie 10,00 gramów roztworzono w kwasie solnym.

Podczas tego procesu przebiegły reakcje opisane równaniami:

2Al + 6HCl → 2AlCl3 + 3H2
Mg + 2HCl → MgCl2 + H2

Wydzielony podczas reakcji wodór zajął objętość 11,85 dm3 (w przeliczeniu na warunki

normalne).

Oblicz skład tego stopu w procentach masowych.

Obliczenia

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Potrzebujesz dwóch niezależnych równań: bilansu masy stopu i bilansu wydzielonego wodoru.

Podpowiedź 2

Jeden mol Al daje 1,5 mol H2, a jeden mol Mg daje 1 mol H2. Przyjmij n(H2) = 11,85/22,4 mol.

Podpowiedź 3

Rozwiąż 27x + 24y = 10 oraz 1,5x + y = 11,85/22,4. Przelicz masy metali na procenty i zaokrąglij wynik końcowy do całych procentów, otrzymując 81% Al i 19% Mg.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Z równań reakcji wynika, że w reakcji 1 mola glinu z kwasem wydziela się 1,5 mola wodoru,

a w reakcji 1 mola magnezu z kwasem wydziela się 1 mol wodoru.

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.

x – liczba moli Al w stopie y – liczba moli Mg w stopie

x · 27 g + y · 24 g = 10 g

1,5 x + y = 0,53

y = 0,53 – 1,5 x

27 x + 24 (0,53 – 1,5 x) = 10

x = 0,30 mol Al

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody obliczenia, poprawne wykonanie obliczeń, podanie

wyniku w procentach

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody i:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

– błąd w zaokrągleniu wyników

– niepodanie wyniku w procentach

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia lub brak rozwiązania

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dla x mol glinu i y mol magnezu bilans masy ma postać 27x + 24y = 10,00. Bilans wodoru wynika ze stechiometrii: 1,5x + y = 11,85/22,4.

Po rozwiązaniu bez wczesnego zaokrąglania otrzymujemy około 8,09 g Al i 1,91 g Mg, czyli 80,9% Al oraz 19,1% Mg. Po zaokrągleniu do całych procentów otrzymujemy 81% i 19%, zgodnie z kluczem CKE. Klucz najpierw przybliża ilość wodoru do 0,53 mol; w samodzielnych obliczeniach warto zachowywać cyfry pośrednie i zaokrąglić dopiero końcowy skład.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Z równań reakcji wynika, że w reakcji 1 mola glinu z kwasem wydziela się 1,5 mola wodoru,

a w reakcji 1 mola magnezu z kwasem wydziela się 1 mol wodoru.

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.

x – liczba moli Al w stopie y – liczba moli Mg w stopie

x · 27 g + y · 24 g = 10 g

1,5 x + y = 0,53

y = 0,53 – 1,5 x

27 x + 24 (0,53 – 1,5 x) = 10

x = 0,30 mol Al

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_00_przykladowy_09

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10 · przykladowy 2015

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Uzupełnij poniższą tabelę, wpisując wartości stałej dysocjacji kwasów beztlenowych wybranych niemetali 16. i 17. grupy układu okresowego.

Wskaż czynnik (elektroujemność albo wielkość promienia atomu połączonego z atomem wodoru), który decyduje o mocy kwasów beztlenowych pierwiastków należących do tej samej grupy i kwasów beztlenowych pierwiastków należących do tego samego okresu.

Oceń wpływ wybranego czynnika na moc kwasu.

Symbol

pierwiastka

Promień

atomu,

pm

Wzór

kwasu

Stała

dysocjacji

Ka1

Symbol

pierwiastka

Promień

atomu,

pm

Wzór

kwasu

Stała

dysocjacji

Ka

    

F

58

HF

 

S

104

H2S

 

Cl

99

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 6. 

Se

117

H2Se

 

Br

114

HBr

 

Te

137

H2Te

 

I

133

HI

 

Wybrany czynnik i jego wpływ na moc kwasów beztlenowych pierwiastków położonych

w tej samej grupie:

Wybrany czynnik i jego wpływ na moc kwasów beztlenowych pierwiastków położonych

w tym samym okresie:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

W tabeli odróżnij stałą pierwszej dysocjacji kwasów dwuprotonowych od stałej kwasów jednoprotonowych.

Podpowiedź 2

Większa wartość Kₐ oznacza mocniejszy kwas. Porównaj osobno pierwiastki z tej samej grupy i z tego samego okresu.

Podpowiedź 3

Dla grupy wskaż wzrost mocy wraz ze wzrostem promienia, a dla okresu wzrost mocy wraz ze wzrostem elektroujemności. Nie zamieniaj tych czynników miejscami.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Poprawne uzupełnienie tabeli

Odpowiedź CKE 10 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.

Wybrany czynnik i jego wpływ na moc kwasów beztlenowych pierwiastków położonych

w tej samej grupie:

Promień atomu. Moc kwasów beztlenowych wzrasta ze wzrostem promienia atomu

połączonego z atomem wodoru.

Wybrany czynnik i jego wpływ na moc kwasów beztlenowych pierwiastków położonych

w tym samym okresie:

Elektroujemność. Moc kwasów beztlenowych wzrasta ze wzrostem elektroujemności

atomu połączonego z atomem wodoru.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli, poprawne wskazanie i określenie wpływu wybranego

czynnika na moc kwasów w obu przypadkach

1 pkt – – poprawne uzupełnienie tabeli, poprawne wskazanie i określenie wpływu

wybranego czynnika na moc kwasów w jednym przypadku

– błędne uzupełnienie tabeli lub brak uzupełnienia i poprawne wskazanie

i określenie wpływu wybranego czynnika na moc kwasów w obu przypadkach

0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Wartości stałych trzeba odczytać dla właściwego kwasu: dla H2S, H2Se i H2Te jest to pierwszy etap dysocjacji. Większa stała oznacza mocniejszy kwas. W tej samej grupie, w dół układu okresowego, rośnie promień atomu związanego z wodorem, a wiązanie z wodorem staje się słabsze; moc omawianych kwasów wzrasta.

W obrębie tego samego okresu decyduje natomiast wzrost elektroujemności niemetalu, który sprzyja oddaniu protonu. Nie należy przenosić reguły elektroujemności bezpośrednio na porównanie w grupie. Tabelę uzupełniamy wartościami z danych, a oba trendy uzasadniamy oddzielnie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Poprawne uzupełnienie tabeli

Odpowiedź CKE 10 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.

Wybrany czynnik i jego wpływ na moc kwasów beztlenowych pierwiastków położonych

w tej samej grupie:

Promień atomu. Moc kwasów beztlenowych wzrasta ze wzrostem promienia atomu

połączonego z atomem wodoru.

Wybrany czynnik i jego wpływ na moc kwasów beztlenowych pierwiastków położonych

w tym samym okresie:

Elektroujemność. Moc kwasów beztlenowych wzrasta ze wzrostem elektroujemności

atomu połączonego z atomem wodoru.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_00_przykladowy_10

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11 · przykladowy 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Dokończ zdanie, zaznaczając wniosek A. albo B. i jego uzasadnienie 1. albo 2.

Jeśli do kwasu fluorowodorowego dodamy kryształek fluorku potasu, to po jego

rozpuszczeniu pH roztworu

A.

wzrośnie,

ponieważ stopień dysocjacji kwasu ulegnie

1.

zwiększeniu.

B.

zmaleje,

2.

zmniejszeniu.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zidentyfikuj jon wspólny dla soli KF i dysocjacji HF.

Podpowiedź 2

Dodanie F− przesuwa równowagę dysocjacji HF w lewo. Ustal, jak zmienia się wtedy stężenie H+.

Podpowiedź 3

Spadek stężenia H+ oznacza wzrost pH, a dysocjacja kwasu zostaje ograniczona. Wybierz A.2.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

A.2.

Zasady oceniania

1 pkt. – poprawne wskazanie wniosku i uzasadnienia

0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Fluorek potasu rozpuszcza się, dostarczając jonów F−, które są już produktem dysocjacji słabego kwasu HF. Zwiększenie ich stężenia przesuwa równowagę w stronę niezdysocjowanego kwasu. Stopień dysocjacji HF maleje, a wraz z nim stężenie jonów wodorowych.

Ponieważ pH jest ujemnym logarytmem tego stężenia, pH wzrasta. Poprawne połączenie to A i 2. Nie oznacza to wzrostu wartości stałej dysocjacji: w ustalonej temperaturze stała pozostaje taka sama, natomiast zmieniają się stężenia równowagowe i stopień dysocjacji kwasu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

A.2.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_00_przykladowy_11

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12 · przykladowy 2015

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Oblicz pH wodnego roztworu kwasu fluorowodorowego HF, wiedząc, że stopień dysocjacji kwasu w tym roztworze wynosi 3,0%. Wynik podaj z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku.

Obliczenia

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sam stopień dysocjacji nie jest stężeniem. Powiąż go ze stałą dysocjacji HF i stężeniem początkowym.

Podpowiedź 2

W metodzie klucza użyj Kₐ ≈ α2c0 oraz α = 0,030. Następnie oblicz stężenie H+ jako αc0.

Podpowiedź 3

Dla Kₐ = 6,3 · 10−4 otrzymasz w przybliżeniu [H+] = 0,021 mol/dm3. Oblicz −log[H+]; metoda przybliżona CKE daje pH 1,68.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Obliczenie stężenia jonów wodorowych w roztworze HF:

Odpowiedź CKE 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

pH = –log 0,21 ·10 −1 ⇒ pH = –log10−1 + (–log 0,21) ⇒ pH = 1 – (– 0,678)

pH = 1,68

Zasady oceniania

2 pkt – poprawna metoda obliczenia pH roztworu, wykonanie obliczeń i podanie wyniku

z właściwą dokładnością

1 pkt – poprawna metoda obliczenia i popełnienie błędów rachunkowych lub podanie

wyniku z błędną dokładnością

0 pkt – błędna metoda obliczenia lub brak rozwiązania

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Stopień dysocjacji 3,0% zapisujemy jako α = 0,030, a nie 3. Z prawa rozcieńczeń dla słabego kwasu otrzymujemy w przybliżeniu Kₐ = α2c0. Przy wartości Kₐ = 6,3 · 10−4, użytej w kluczu, stężenie początkowe wynosi około 0,70 mol/dm3.

Stężenie jonów wodorowych to αc0 = 0,021 mol/dm3, a pH ≈ 1,68. Jest to metoda przybliżona zastosowana przez CKE. Z pełnej zależności Kₐ = α2c0/(1−α) otrzymalibyśmy pH około 1,69. Rozróżnienie tych wyników pokazuje skutek pominięcia czynnika 1−α.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Obliczenie stężenia jonów wodorowych w roztworze HF:

Odpowiedź CKE 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

pH = –log 0,21 ·10 −1 ⇒ pH = –log10−1 + (–log 0,21) ⇒ pH = 1 – (– 0,678)

pH = 1,68

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_00_przykladowy_12

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania