Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 1361–1380 z 1481

Zadanie 1 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 1–4.

Brom występuje w przyrodzie w postaci mieszaniny dwóch izotopów o masach atomowych

równych 78,92 u i 80,92 u. Średnia masa atomowa bromu jest równa 79,90 u. Pierwiastek ten

w reakcjach utleniania i redukcji może pełnić funkcję zarówno utleniacza, jak i reduktora.

Tworzy związki chemiczne, w których występują różne rodzaje wiązań.

Uzupełnij poniższy tekst, wpisując w odpowiednie miejsca informacje dotyczące struktury elektronowej atomu bromu i jego stopni utlenienia.

1. Atom bromu w stanie podstawowym ma konfigurację elektronową

… , a w powłoce walencyjnej tego

atomu znajduje się … elektronów. Brom należy do bloku konfiguracyjnego

… układu okresowego.

2. Minimalny stopień utlenienia, jaki przyjmuje brom w związkach chemicznych, jest równy

… , a maksymalny wynosi …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wyznacz liczbę elektronów bromu i zapisz konfigurację z podziałem na podpowłoki.

Podpowiedź 2

Elektrony walencyjne są na powłoce o n = 4. Podpowłoka 3d należy do innej powłoki.

Podpowiedź 3

Po rdzeniu [Ar] zapisz 3d104s24p5. Uzupełnij: 7 elektronów walencyjnych, blok p, minimalnie −I i maksymalnie +VII.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. Atom bromu w stanie podstawowym ma konfigurację elektronową

1s22s22p63s23p64s23d104p5, a w powłoce walencyjnej tego atomu znajduje się

7 elektronów. Brom należy do bloku konfiguracyjnego p układu okresowego.

2. Minimalny stopień utlenienia, jaki przyjmuje brom w związkach chemicznych wynosi –I,

a maksymalny VII.

Należy uznać następujące zapisy konfiguracji elektronowej:

1s22s2p63s2p64s23d104p5

1s22s22p63s23p63d104s24p5

1s22s2p63s2p6d104s2p5

[Ar] 4s23d104p5

[Ar] 3d104s24p5

[Ar] 3d104s2p5

lub zapis graficzny.

Zapis K2L8M18N7 ilustrujący rozmieszczenie elektronów na powłokach jest niewystarczający.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie wszystkich luk w dwóch akapitach.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Brom ma liczbę atomową 35, zatem jego obojętny atom zawiera 35 elektronów. W zapisie podpowłokowym po rdzeniu argonu występują podpowłoki 3d10, 4s2 i 4p5. Powłoka walencyjna ma największą liczbę główną n = 4, więc zawiera siedem elektronów; elektronów 3d nie doliczamy do tej powłoki.

Zapełniana podpowłoka p wskazuje blok p. W związkach brom może przyjmować stopień utlenienia −I oraz maksymalny +VII. Zapis rozmieszczenia elektronów tylko na powłokach nie zastępuje wymaganej konfiguracji podpowłokowej. Trzeba sprawdzić sumę wykładników i komplet wszystkich luk.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. Atom bromu w stanie podstawowym ma konfigurację elektronową

1s22s22p63s23p64s23d104p5, a w powłoce walencyjnej tego atomu znajduje się

7 elektronów. Brom należy do bloku konfiguracyjnego p układu okresowego.

2. Minimalny stopień utlenienia, jaki przyjmuje brom w związkach chemicznych wynosi –I,

a maksymalny VII.

Należy uznać następujące zapisy konfiguracji elektronowej:

1s22s2p63s2p64s23d104p5

1s22s22p63s23p63d104s24p5

1s22s2p63s2p6d104s2p5

[Ar] 4s23d104p5

[Ar] 3d104s24p5

[Ar] 3d104s2p5

lub zapis graficzny.

Zapis K2L8M18N7 ilustrujący rozmieszczenie elektronów na powłokach jest niewystarczający.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_01

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 2 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 1–4.

Brom występuje w przyrodzie w postaci mieszaniny dwóch izotopów o masach atomowych

równych 78,92 u i 80,92 u. Średnia masa atomowa bromu jest równa 79,90 u. Pierwiastek ten

w reakcjach utleniania i redukcji może pełnić funkcję zarówno utleniacza, jak i reduktora.

Tworzy związki chemiczne, w których występują różne rodzaje wiązań.

Mol jest jednostką liczności (ilości) materii. Liczbę drobin odpowiadającą jednemu molowi

nazywamy liczbą Avogadra.

Oblicz bezwzględną masę (wyrażoną w gramach) pojedynczej cząsteczki bromu zbudowanej z atomów dwóch różnych izotopów.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Dodaj masy jednego atomu lżejszego i jednego cięższego izotopu. Nie uśredniaj ich udziałów w przyrodzie.

Podpowiedź 2

Masa konkretnej cząsteczki to 159,84 u. Użyj przelicznika 1 u ≈ 1,66 · 10−24 g.

Podpowiedź 3

Pomnóż 159,84 przez przelicznik lub podziel odpowiednią masę molową przez stałą Avogadra. Wynik powinien być bliski 2,65 · 10−22 g.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Masa cząsteczki z jednym atomem każdego izotopu wynosi 78,92 u + 80,92 u = 159,84 u, czyli 2,65 · 10⁻²² g lub równoważnie 26,5 · 10⁻²³ g.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne obliczenie masy cząsteczki bromu o określonym składzie izotopowym.

0 p. – za błędne obliczenie lub podanie wyniku w jednostkach innych niż jednostka masy albo

brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Rozpatrywana cząsteczka Br2 zawiera jeden atom każdego z dwóch izotopów, więc jej masa wynosi 78,92 + 80,92 = 159,84 u. Nie korzystamy tutaj ze średniej masy atomowej naturalnej mieszaniny, ponieważ skład konkretnej cząsteczki jest określony.

Przeliczając jednostkę u na gramy, otrzymujemy 159,84 · 1,66 · 10−24 g ≈ 2,65 · 10−22 g. Równoważnie można podzielić masę molową tych cząsteczek przez stałą Avogadra. Masa musi dotyczyć pojedynczej cząsteczki, dlatego jest bardzo mała; wynik rzędu gramów oznaczałby pomylenie cząsteczki z molem.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Masa cząsteczki z jednym atomem każdego izotopu wynosi 78,92 u + 80,92 u = 159,84 u, czyli 2,65 · 10⁻²² g lub równoważnie 26,5 · 10⁻²³ g.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_02

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 3 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 1–4.

Brom występuje w przyrodzie w postaci mieszaniny dwóch izotopów o masach atomowych

równych 78,92 u i 80,92 u. Średnia masa atomowa bromu jest równa 79,90 u. Pierwiastek ten

w reakcjach utleniania i redukcji może pełnić funkcję zarówno utleniacza, jak i reduktora.

Tworzy związki chemiczne, w których występują różne rodzaje wiązań.

Oblicz, jaki procent atomów bromu występujących w przyrodzie stanowią atomy o masie atomowej 78,92 u, a jaki procent – atomy o masie atomowej 80,92 u.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zapisz średnią ważoną dwóch mas izotopowych. Udziały atomów sumują się do jedności.

Podpowiedź 2

Jeśli lżejszego izotopu jest x, cięższego jest 1−x. Podstaw średnią 79,90 u.

Podpowiedź 3

Rozwiąż 79,90 = 78,92x + 80,92(1−x). Otrzymany ułamek 0,51 przelicz na 51%, a drugi udział wyznacz przez dopełnienie do 100%.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

x1 – zawartość procentowa izotopu o masie atomowej M = 78,92 u.

x2 – zawartość procentowa izotopu o masie atomowej M = 80,92 u.

x2 = 100% − x1

79,90 u = [78,92 u · x1 + 80,92 u · (100% − x1)] / 100%

x1 = 51% – zawartość procentowa izotopu o M = 78,92 u.

x2 = 49% – zawartość procentowa izotopu o M = 80,92 u.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku w procentach.

0 p. – za błędne obliczenie lub niepodanie wyniku w procentach albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Średnia masa atomowa jest średnią ważoną mas izotopów, a wagami są udziały liczby atomów. Oznaczamy udział lżejszego izotopu przez x, a cięższego przez 1−x. Równanie ma postać 79,90 = 78,92x + 80,92(1−x).

Po uporządkowaniu otrzymujemy 2x = 1,02, czyli x = 0,51. Lżejszy izotop stanowi 51% atomów, a cięższy 49%. Kontrola jakości wyniku jest prosta: średnia leży nieco bliżej masy lżejszego izotopu, więc powinien on nieznacznie przeważać. Udziały muszą sumować się do 100%; nie są to udziały masowe.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

x1 – zawartość procentowa izotopu o masie atomowej M = 78,92 u.

x2 – zawartość procentowa izotopu o masie atomowej M = 80,92 u.

x2 = 100% − x1

79,90 u = [78,92 u · x1 + 80,92 u · (100% − x1)] / 100%

x1 = 51% – zawartość procentowa izotopu o M = 78,92 u.

x2 = 49% – zawartość procentowa izotopu o M = 80,92 u.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_03

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 4 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 1–4.

Brom występuje w przyrodzie w postaci mieszaniny dwóch izotopów o masach atomowych

równych 78,92 u i 80,92 u. Średnia masa atomowa bromu jest równa 79,90 u. Pierwiastek ten

w reakcjach utleniania i redukcji może pełnić funkcję zarówno utleniacza, jak i reduktora.

Tworzy związki chemiczne, w których występują różne rodzaje wiązań.

Ustal i wpisz do tabeli, jaki rodzaj wiązania (kowalencyjne niespolaryzowane, kowalencyjne spolaryzowane, jonowe) występuje w wymienionych związkach.

 

CBr4

CaBr2

HBr

Rodzaj wiązania

   
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Dla CaBr2 rozważ tworzenie jonów. Dla HBr i CBr4 porównaj elektroujemności atomów.

Podpowiedź 2

W HBr elektronowa para wiążąca jest przesunięta ku bromowi. W CBr4 różnica elektroujemności jest niewielka.

Podpowiedź 3

Wpisz dla CaBr2 jonowe, dla HBr kowalencyjne spolaryzowane. Dla CBr4 uwzględnij, że klucz CKE dopuszcza kowalencyjne z oboma określeniami polaryzacji.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

 

CBr4

CaBr2

HBr

Rodzaj wiązania

kowalencyjne

(niespolaryzowane)

lub

kowalencyjne

spolaryzowane

jonowe

kowalencyjne

spolaryzowane

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie całej tabeli.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Najpierw rozróżniamy połączenie metalu z niemetalem i wiązania między niemetalami. W CaBr2 występuje sieć jonowa z jonami Ca2+ i Br−, natomiast w HBr para elektronowa jest przesunięta ku bardziej elektroujemnemu bromowi, więc wiązanie jest kowalencyjne spolaryzowane.

Dla CBr4 różnica elektroujemności C i Br jest mała; historyczny klucz akceptuje określenie kowalencyjne, niespolaryzowane lub spolaryzowane. Nie wolno mylić polarności wiązań z polarnością całej cząsteczki: symetryczna geometria może powodować znoszenie momentów dipolowych. Pytanie dotyczy rodzaju wiązania, a nie wypadkowego momentu dipolowego cząsteczki.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

 

CBr4

CaBr2

HBr

Rodzaj wiązania

kowalencyjne

(niespolaryzowane)

lub

kowalencyjne

spolaryzowane

jonowe

kowalencyjne

spolaryzowane

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_04

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 5.1 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 5.

Budowa cząsteczki tlenku siarki(VI) jest skomplikowana. Poniżej przedstawiono jeden ze

wzorów opisujących strukturę elektronową SO3.

Informacja do zadania 5. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 3.

Określ typ hybrydyzacji orbitali atomu siarki (sp, sp2, sp3) i geometrię cząsteczki

(liniowa, płaska, tetraedryczna).

Typ hybrydyzacji: …

Geometria: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Policz kierunki połączeń siarki z atomami tlenu. Wiązanie podwójne stanowi jeden obszar elektronowy.

Podpowiedź 2

Trzy obszary wiążące wokół siarki prowadzą do układu trójkątnego w jednej płaszczyźnie.

Podpowiedź 3

Podaj hybrydyzację sp2 i geometrię płaską. Strzałka wiązania koordynacyjnego nie tworzy dodatkowego kierunku poza połączeniem S–O.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Typ hybrydyzacji: sp2

Geometria: płaska

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne określenie hybrydyzacji i geometrii cząsteczki.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W podanym wzorze SO3 siarka jest połączona z trzema atomami tlenu. Każde połączenie, niezależnie od tego, czy zaznaczono je pojedynczo, podwójnie czy strzałką wiązania koordynacyjnego, wyznacza jeden kierunek wiązania σ. Wokół siarki są zatem trzy obszary wiążące, bez wolnej pary na atomie centralnym w tym modelu.

Odpowiada to hybrydyzacji sp2 i geometrii płaskiej, trójkątnej. Nie należy liczyć wiązania podwójnego jako dwóch niezależnych kierunków przestrzennych. Rozumowanie odnosi się do przedstawionego w zadaniu modelu struktury elektronowej, a nie do dowolnie wybranego rysunku SO3.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Typ hybrydyzacji: sp2

Geometria: płaska

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_05.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 5.2 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 5.

Budowa cząsteczki tlenku siarki(VI) jest skomplikowana. Poniżej przedstawiono jeden ze

wzorów opisujących strukturę elektronową SO3.

Informacja do zadania 5. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 3.

Napisz, ile wiązań σ i π występuje w cząsteczce SO3 o przedstawionej powyżej strukturze.

Liczba wiązań σ: … Liczba wiązań π: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Licz wiązania w pokazanym rysunku, a nie we wzorze SO3 zapamiętanym z innego źródła.

Podpowiedź 2

Każde połączenie S–O daje jedno σ. Tylko podwójnie narysowane połączenie ma dodatkowe π.

Podpowiedź 3

Dwa połączenia koordynacyjne i jedno podwójne dają łącznie 3 wiązania σ oraz 1 wiązanie π.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Liczba wiązań σ: 3 … Liczba wiązań π: 1

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne określenie liczby wiązań σ i π.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Polecenie wyraźnie odwołuje się do struktury SO3 pokazanej w informacji. W tym rysunku występuje jedno wiązanie podwójne oraz dwa pojedyncze połączenia koordynacyjne. Każde z trzech połączeń siarka–tlen zawiera wiązanie σ, natomiast wiązanie podwójne wnosi dodatkowo jedno π.

Łącznie otrzymujemy trzy wiązania σ i jedno π. Koordynacyjny sposób powstania wiązania opisuje pochodzenie pary elektronowej, nie oznacza osobnego typu poza podziałem na σ i π. Zastąpienie podanego wzoru inną formą przedstawienia SO3 prowadziłoby do odpowiedzi niezgodnej z warunkami tego zadania.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Liczba wiązań σ: 3 … Liczba wiązań π: 1

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_05.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 6 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Substancje o tym samym typie wzoru chemicznego, tworzące ten sam typ sieci przestrzennej

i o takich samych lub bardzo zbliżonych rozmiarach komórki elementarnej, nazywamy

substancjami izomorficznymi. Mogą one tworzyć roztwory stałe, czyli kryształy mieszane.

Tworzenie kryształów mieszanych polega na tym, że atomy lub jony wykazujące taki sam

ładunek oraz zbliżone rozmiary mogą się wzajemnie zastępować w sieci przestrzennej.

KCl i KBr mają identyczne sieci przestrzenne i wykazują zdolność tworzenia stałych

roztworów. Natomiast w przypadku KCl i NaCl izomorfizm nie występuje mimo tego samego

typu sieci.

W tabeli podano wielkości promienia jonowego czterech jonów.

+

+

Cl−

181 pm

Br−

196 pm

K+

138 pm

Na+

102 pm

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2002.

Wyjaśnij, dlaczego chlorek potasu i chlorek sodu nie mogą tworzyć kryształów mieszanych.

Zadanie 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 3.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź wszystkie warunki izomorfizmu podane w informacji. Który z nich nie jest spełniony?

Podpowiedź 2

Obie sole mają aniony Cl−, więc porównaj kationy: K+ ma 138 pm, a Na+ 102 pm.

Podpowiedź 3

Uzasadnij odpowiedź znaczną różnicą promieni kationów i wynikającymi z niej różnymi wymiarami sieci, zgodnie z modelem przyjętym w zadaniu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

• KCl i NaCl nie mogą tworzyć kryształów mieszanych, bo chociaż tworzą ten sam typ

sieci przestrzennej, są związkami o tym samym typie wzoru chemicznego i ich jony

wykazują taki sam ładunek, kationy potasu i kationy sodu znacznie różnią się rozmiarami,

więc nie mogą się zastępować w sieci przestrzennej.

• KCl i NaCl tworzą kryształy, które różnią się rozmiarem komórki elementarnej.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wyjaśnienie uwzględniające różnicę rozmiarów kationów sodu i potasu.

0 p. – za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Według definicji przyjętej w zadaniu samo podobieństwo typu sieci i ładunków jonów nie wystarcza do izomorfizmu. Potrzebne są także zbliżone rozmiary jonów zastępujących się w sieci i odpowiednie wymiary komórki elementarnej. Promień K+ wynosi 138 pm, a Na+ 102 pm, więc różnica jest znaczna.

W modelu tego zadania utrudnia to wzajemne zastępowanie kationów i wyjaśnia brak kryształów mieszanych wskazany w informacji. Odwołujemy się do różnicy promieni kationów, ponieważ anion chlorkowy jest w obu solach taki sam. Nie wystarczy napisać jedynie, że sole mają różny skład.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

• KCl i NaCl nie mogą tworzyć kryształów mieszanych, bo chociaż tworzą ten sam typ

sieci przestrzennej, są związkami o tym samym typie wzoru chemicznego i ich jony

wykazują taki sam ładunek, kationy potasu i kationy sodu znacznie różnią się rozmiarami,

więc nie mogą się zastępować w sieci przestrzennej.

• KCl i NaCl tworzą kryształy, które różnią się rozmiarem komórki elementarnej.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_06

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 7 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Zadanie 7 — oryginalny fragment CKE, s.4
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odróżnij wiązania wewnątrz H2O od oddziaływań łączących różne cząsteczki w lodzie.

Podpowiedź 2

Luźna sieć ma układ tetraedryczny. Po jej częściowym rozpadzie ta sama masa wody zajmuje mniejszą objętość.

Podpowiedź 3

Wybierz: wodorowymi, tetraedrycznej, większą, pływa po. Gęstość rośnie, gdy ta sama masa zajmuje mniejszą objętość.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 7 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie określeń w każdym nawiasie.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W lodzie cząsteczki wody łączą się między sobą wiązaniami wodorowymi. Każda ma w opisanym modelu czterech sąsiadów rozmieszczonych tetraedrycznie, co tworzy luźną sieć z wolnymi przestrzeniami. Podczas topnienia część tego uporządkowania zanika, a cząsteczki mogą upakować się ciaśniej.

Dlatego woda w temperaturze zamarzania ma większą gęstość niż lód, a lód pływa po wodzie. Wiązania kowalencyjne spolaryzowane występują wewnątrz cząsteczki wody i nie są odpowiedzią na pytanie o łączenie sąsiednich cząsteczek. Tetraedryczny układ sąsiadów nie oznacza tetraedrycznego kształtu pojedynczej cząsteczki H2O.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 7 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_07

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Do szczelnego zbiornika wprowadzono wodór oraz tlen i zainicjowano reakcję. Po jej

zakończeniu naczynie zawierało wyłącznie 0,9 g wody.

Napisz, w jakim stosunku objętościowym i masowym zmieszano wodór z tlenem w zbiorniku, a także podaj, ile gramów wodoru i ile gramów tlenu znajdowało się w naczyniu przed zainicjowaniem reakcji.

Stosunek objętościowy V wodoru : V tlenu = …

Stosunek masowy m wodoru : m tlenu = …

Masa wodoru przed zainicjowaniem reakcji m wodoru = …

Masa tlenu przed zainicjowaniem reakcji m tlenu = …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Brak nadmiaru gazów po reakcji oznacza proporcję stechiometryczną. Zapisz równanie tworzenia wody.

Podpowiedź 2

Współczynniki dają stosunek objętości 2:1, lecz stosunek mas wymaga uwzględnienia mas molowych H2 i O2.

Podpowiedź 3

Stosunek mas to 1:8. Podziel 0,9 g na dziewięć części, przypisując jedną wodorowi i osiem tlenowi.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Stosunek objętościowy Vwodoru : Vtlenu = 2:1

Stosunek masowy mwodoru : mtlenu = 1:8

Masa wodoru przed zainicjowaniem reakcji m wodoru = 0,1 g

Masa tlenu przed zainicjowaniem reakcji m tlenu = 0,8 g

Zasady oceniania

Zasady oceniania 8 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.
Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Skoro po reakcji w zamkniętym zbiorniku pozostała wyłącznie woda, wodór i tlen zużyły się całkowicie w proporcji stechiometrycznej. Z równania 2H2 + O2 → 2H2O wynika stosunek molowy, a dla gazów w tych samych warunkach także objętościowy, równy 2:1.

Masy tych porcji to 4 g wodoru i 32 g tlenu, więc stosunek masowy wynosi 1:8. Łączne 0,9 g dzielimy na dziewięć części: wodór stanowi 0,1 g, a tlen 0,8 g. Suma mas początkowych zgadza się z masą otrzymanej wody.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Stosunek objętościowy Vwodoru : Vtlenu = 2:1

Stosunek masowy mwodoru : mtlenu = 1:8

Masa wodoru przed zainicjowaniem reakcji m wodoru = 0,1 g

Masa tlenu przed zainicjowaniem reakcji m tlenu = 0,8 g

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_08

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 9–10.

Tlenek siarki(IV) na skalę techniczną można otrzymać w wyniku redukcji siarczanu(VI)

wapnia (anhydrytu) węglem w temperaturze 900 °C. Proces ten opisano poniższym

równaniem.

2CaSO4 + C T⟶2CaO + CO2 + 2SO2 … ∆H = 1090 kJ

Na podstawie: H. Koneczny, Podstawy technologii chemicznej, Warszawa 1973.

Oblicz, jaka była wydajność opisanego procesu, jeżeli z 1 kg czystego anhydrytu otrzymano 150 dm3 tlenku siarki(IV) w przeliczeniu na warunki normalne.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odczytaj stosunek molowy CaSO4 do SO2 z równania reakcji. Następnie wyznacz teoretyczną objętość gazu.

Podpowiedź 2

Przelicz 1 kg na gramy i użyj M(CaSO4) ≈ 136 g/mol oraz objętości molowej 22,4 dm3/mol.

Podpowiedź 3

Porównaj rzeczywiste 150 dm3 z teoretycznymi około 165 dm3. Wydajność oblicz jako ich iloraz pomnożony przez 100%.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

Liczba moli SO2 (przy 100% wydajności):

nSO 2 = nCaSO 4= 7,35 mola

Objętość otrzymanego SO2 przy 100% wydajności procesu:

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

−1 = 165 dm 3

y = wydajność procesu = 91%

Zasady oceniania

2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie

wyniku.

1 p. – za zastosowanie poprawnej metody i:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.

– podanie wyniku z błędną jednostką.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Z równania procesu wynika, że jeden mol CaSO4 może dać jeden mol SO2. Masa molowa anhydrytu wynosi około 136 g/mol, dlatego z 1000 g otrzymalibyśmy teoretycznie 1000/136 ≈ 7,35 mol SO2. W warunkach normalnych odpowiada to około 7,35 · 22,4 ≈ 165 dm3 gazu.

Rzeczywista objętość wynosi 150 dm3, więc wydajność to 150/165 · 100% ≈ 91%. W liczniku musi znaleźć się ilość rzeczywista, a w mianowniku teoretyczna. Nie trzeba dzielić ilości produktu przez dwa: współczynniki CaSO4 i SO2 są jednakowe.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

Liczba moli SO2 (przy 100% wydajności):

nSO 2 = nCaSO 4= 7,35 mola

Objętość otrzymanego SO2 przy 100% wydajności procesu:

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

−1 = 165 dm 3

y = wydajność procesu = 91%

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_09

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 9–10.

Tlenek siarki(IV) na skalę techniczną można otrzymać w wyniku redukcji siarczanu(VI)

wapnia (anhydrytu) węglem w temperaturze 900 °C. Proces ten opisano poniższym

równaniem.

2CaSO4 + C T⟶2CaO + CO2 + 2SO2 … ∆H = 1090 kJ

Na podstawie: H. Koneczny, Podstawy technologii chemicznej, Warszawa 1973.

Uzupełnij poniższe zdania. Podkreśl właściwe określenie spośród wymienionych w każdym nawiasie.

Podniesienie temperatury, w której prowadzony jest proces otrzymywania tlenku siarki(IV),

będzie przyczyną (zmniejszenia / zwiększenia) wydajności reakcji, gdyż jest to proces

(egzoenergetyczny / endoenergetyczny). Stopień rozdrobnienia anhydrytu i węgla

(ma wpływ / nie ma wpływu) na szybkość tej reakcji.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Znak ΔH pozwala ustalić, czy otrzymywanie SO2 pobiera, czy wydziela ciepło.

Podpowiedź 2

Ogrzanie sprzyja kierunkowi endoenergetycznemu. Rozdrobnienie zmienia natomiast powierzchnię kontaktu stałych reagentów.

Podpowiedź 3

Wybierz zwiększenia, endoenergetyczny i ma wpływ. Nie utożsamiaj zmiany szybkości ze zmianą położenia równowagi.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 10 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie określeń w każdym nawiasie.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dodatnia wartość ΔH oznacza, że opisany proces pobiera energię, czyli jest endoenergetyczny. Podniesienie temperatury sprzyja kierunkowi zużywającemu dostarczane ciepło, więc w ujęciu zadania zwiększa wydajność otrzymywania SO2. Rozdrobnienie stałych reagentów zwiększa powierzchnię ich kontaktu, dzięki czemu reakcja może przebiegać szybciej.

Wpływ temperatury na wydajność i wpływ rozdrobnienia na szybkość to dwie różne zależności. Samo zwiększenie powierzchni kontaktu nie zmienia stałej równowagi; pomaga szybciej osiągnąć dany stan. W lukach trzeba zatem osobno uwzględnić efekt cieplny i kinetykę reakcji.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 10 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_10

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Dysponujesz niezbędnym sprzętem laboratoryjnym oraz następującymi odczynnikami:

– mieszaniną dwóch soli: stałego chlorku magnezu i stałego chlorku sodu

– wodą destylowaną

– kwasem solnym

– wodnym roztworem wodorotlenku sodu.

Zaprojektuj doświadczenie, w wyniku którego otrzymasz czysty stały chlorek magnezu.

Opisz kolejne etapy wykonania tego doświadczenia.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Poszukaj przemiany, która usuwa z roztworu jony magnezu, pozostawiając jony sodu.

Podpowiedź 2

NaOH strąca Mg(OH)2. Trzeba oddzielić i przemyć osad, zanim ponownie zamienisz go w chlorek.

Podpowiedź 3

Zaproponuj kolejno rozpuszczenie mieszaniny, strącenie Mg(OH)2, sączenie z przemywaniem, roztworzenie osadu w HCl i odparowanie wody.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Próbkę mieszaniny chlorku magnezu i chlorku sodu rozpuścić w wodzie destylowanej.

Do otrzymanego roztworu dodać (nadmiar) roztworu wodorotlenku sodu.

Odsączyć wytrącony osad wodorotlenku magnezu i przemyć go wodą.

Do osadu wodorotlenku magnezu dodać kwas solny, aż osad całkowicie się roztworzy.

Odparować wodę z uzyskanego roztworu.

Projekt doświadczenia musi zawierać co najmniej cztery etapy: wytrącenie osadu Mg(OH)2;

oddzielenie osadu Mg(OH)2 od mieszaniny; roztworzenie osadu Mg(OH)2 w kwasie oraz

odparowanie wody.

Projekt doświadczenia, w którym zaplanowano wytrącenie osadu Mg(OH)2 w wyniku

hydrolizy MgCl2 (a nie reakcji MgCl2 z NaOH) należy uznać za błędny.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne opisanie czterech niezbędnych etapów doświadczenia.

0 p. – za opis nieuwzględniający czterech niezbędnych etapów lub błędny opis albo brak

odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Obie początkowe sole rozpuszczają się w wodzie, więc samo sączenie ich nie rozdzieli. Po rozpuszczeniu mieszaniny dodajemy NaOH, aby strącić Mg(OH)2, podczas gdy jony sodu i chlorkowe pozostają w roztworze. Osad odsączamy i przemywamy wodą, usuwając roztwór zawierający NaCl oraz nadmiar zasady.

Następnie roztwarzamy oczyszczony Mg(OH)2 w HCl i odparowujemy wodę z otrzymanego roztworu chlorku magnezu. Przemywanie osadu jest istotne dla czystości produktu. Gdyby odparować pierwotny przesącz lub całą mieszaninę bez oddzielenia osadu, ponownie otrzymalibyśmy produkt zanieczyszczony chlorkiem sodu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Próbkę mieszaniny chlorku magnezu i chlorku sodu rozpuścić w wodzie destylowanej.

Do otrzymanego roztworu dodać (nadmiar) roztworu wodorotlenku sodu.

Odsączyć wytrącony osad wodorotlenku magnezu i przemyć go wodą.

Do osadu wodorotlenku magnezu dodać kwas solny, aż osad całkowicie się roztworzy.

Odparować wodę z uzyskanego roztworu.

Projekt doświadczenia musi zawierać co najmniej cztery etapy: wytrącenie osadu Mg(OH)2;

oddzielenie osadu Mg(OH)2 od mieszaniny; roztworzenie osadu Mg(OH)2 w kwasie oraz

odparowanie wody.

Projekt doświadczenia, w którym zaplanowano wytrącenie osadu Mg(OH)2 w wyniku

hydrolizy MgCl2 (a nie reakcji MgCl2 z NaOH) należy uznać za błędny.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_11

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Zadanie 12 — oryginalny fragment CKE, s.6
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, ile jonów OH− daje jedna jednostka Ba(OH)2 i jedna jednostka KOH.

Podpowiedź 2

Roztwory 1 i 2 mają takie samo stężenie OH−. Amoniak reaguje z wodą tylko częściowo.

Podpowiedź 3

Ustal kolejność pH1 = pH2 > pH3 > pH4. Zwróć uwagę, że roztwór 4 zawiera kwas, a nie zasadę.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

pH roztworu 1. jest równe pH roztworu 2.

pH roztworu 2. jest wyższe niż pH roztworu 3.

pH roztworu 3. jest wyższe niż pH roztworu 4.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie trzech zdań.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Porównujemy stężenia jonów odpowiadających za odczyn, a nie tylko stężenia wyjściowych substancji. Ba(OH)2 dostarcza dwóch jonów OH− na jednostkę wzoru, więc jego roztwór 0,05 mol/dm3 daje 0,10 mol/dm3 OH−. Jest to tyle samo co w roztworze KOH 0,10 mol/dm3, dlatego ich pH są równe.

Amoniak jest słabą zasadą, więc przy takim samym stężeniu formalnym tworzy mniej OH− i ma niższe pH niż KOH. Kwas octowy daje roztwór kwasowy, zatem jego pH jest niższe od pH amoniaku. Kolejno wpisujemy: równe, wyższe niż, wyższe niż.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

pH roztworu 1. jest równe pH roztworu 2.

pH roztworu 2. jest wyższe niż pH roztworu 3.

pH roztworu 3. jest wyższe niż pH roztworu 4.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_12

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 13 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Uzupełnij poniższe zdania. Podkreśl właściwe określenie spośród wymienionych w każdym nawiasie.

Po porównaniu stałych dysocjacji kwasu chlorowego(I) i kwasu chlorowego(III) można

stwierdzić, że w cząsteczce kwasu chlorowego(I) wiązanie O–H jest (bardziej / mniej)

spolaryzowane niż w cząsteczce kwasu chlorowego(III). Wodny roztwór kwasu

chlorowego(I) ma więc (niższe / wyższe) pH od roztworu kwasu chlorowego(III) o tym

samym stężeniu molowym. W wodnych roztworach soli sodowych tych kwasów uniwersalny

papierek wskaźnikowy (pozostaje żółty / przyjmuje czerwone zabarwienie / przyjmuje

niebieskie zabarwienie).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj stałe dysocjacji obu kwasów. Większa stała oznacza mocniejszy kwas i więcej H+ przy tym samym stężeniu.

Podpowiedź 2

Słabszy kwas ma wyższe pH. Jego anion może jednak przyjmować proton od wody i powodować odczyn zasadowy soli.

Podpowiedź 3

Wybierz mniej, wyższe i przyjmuje niebieskie zabarwienie. Uzasadnij ostatni wybór hydrolizą anionów słabych kwasów.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie określeń w każdym nawiasie.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Kwas chlorowy(III) ma większą stałą dysocjacji niż kwas chlorowy(I), więc przy tym samym stężeniu dostarcza więcej jonów wodorowych. W szkolnym modelu wiązanie O–H w słabszym kwasie chlorowym(I) jest mniej spolaryzowane i proton odszczepia się trudniej.

Jego roztwór ma więc wyższe pH. Aniony obu słabych kwasów mogą przyjmować proton od wody, tworząc jony OH−, dlatego roztwory ich soli sodowych mają odczyn zasadowy i barwią papierek na niebiesko. Nie należy wnioskować, że sól sodowa każdego kwasu ma odczyn obojętny: decydują właściwości anionu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_13

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 14.1 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 14.

W roztworze wodnym znajdują się kationy: Ba2+, Ag+ i Mg2+ oraz towarzyszące im aniony.

Kationy te można wydzielić z roztworu za pomocą reakcji strąceniowych, stosując

odpowiednie odczynniki w takiej kolejności, aby jeden odczynnik wytrącał z roztworu

w postaci nierozpuszczalnej soli tylko jeden kation. Po przesączeniu osadu, używając innego

odczynnika, można wytrącić z przesączu sól zawierającą kolejny kation.

Wpisz do tabeli wzory odczynników, których użycie pozwoli w trzech etapach (I, II i III) wytrącić kolejno z roztworu w postaci nierozpuszczalnych soli kationy w nim zawarte.

Odczynniki wybierz spośród wymienionych poniżej.

Na2CrO4 (aq) … KNO3 (aq) … NaCl (aq) … NaOH (aq) … K2SiO3 (aq)

Etap I

 

Etap II

 

Etap III

 
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Szukaj anionu, który strąci tylko jeden spośród Ba2+, Ag+ i Mg2+. Po każdym etapie usuń osad.

Podpowiedź 2

Chlorki pozwalają selektywnie usunąć srebro. Następnie rozważ chromian dla baru i krzemian dla magnezu.

Podpowiedź 3

Wpisz kolejno NaCl, Na2CrO4 i K2SiO3. Pamiętaj, że każdy kolejny odczynnik trafia do przesączu po oddzieleniu poprzedniego osadu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Etap I

NaCl (aq) lub NaCl

Etap II

Na2CrO4 (aq) lub Na2CrO4

Etap III

K2SiO3 (aq) lub K2SiO3

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie całej tabeli.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Odczynnik w każdym etapie musi strącać tylko jeden z obecnych jeszcze kationów. Najpierw NaCl usuwa Ag+ jako AgCl, podczas gdy chlorki baru i magnezu pozostają w roztworze. Po odsączeniu AgCl dodajemy Na2CrO4, strącając BaCrO4.

Dopiero do kolejnego przesączu dodajemy K2SiO3, aby strącić MgSiO3. Rozpoczęcie od chromianu mogłoby strącić także sól srebra, więc rozdzielenie nie byłoby selektywne. NaOH nie spełnia warunku otrzymywania nierozpuszczalnych soli, a KNO3 nie zapewnia właściwego strącania. Kluczowa jest zarówno tożsamość odczynników, jak i ich kolejność oraz sączenie po etapach.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Etap I

NaCl (aq) lub NaCl

Etap II

Na2CrO4 (aq) lub Na2CrO4

Etap III

K2SiO3 (aq) lub K2SiO3

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_14.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 14.2 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 14.

W roztworze wodnym znajdują się kationy: Ba2+, Ag+ i Mg2+ oraz towarzyszące im aniony.

Kationy te można wydzielić z roztworu za pomocą reakcji strąceniowych, stosując

odpowiednie odczynniki w takiej kolejności, aby jeden odczynnik wytrącał z roztworu

w postaci nierozpuszczalnej soli tylko jeden kation. Po przesączeniu osadu, używając innego

odczynnika, można wytrącić z przesączu sól zawierającą kolejny kation.

Napisz wzory nierozpuszczalnych soli powstałych w każdym etapie doświadczenia.

Etap I

 

Etap II

 

Etap III

 
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Dla każdego etapu wskaż usuwany kation oraz anion pochodzący z odczynnika strącającego.

Podpowiedź 2

Połącz kolejno Ag+ z Cl−, Ba2+ z CrO42− i Mg2+ z SiO32−. Zadbaj o obojętność ładunkową soli.

Podpowiedź 3

Wpisz w kolejności AgCl, BaCrO4 i MgSiO3. Kationy Na+ oraz K+ nie wchodzą do tych osadów.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Etap I

AgCl

Etap II

BaCrO4

Etap III

MgSiO3

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie całej tabeli.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Wzór soli powstaje przez takie połączenie kationu i anionu, aby łączny ładunek był zerowy. W pierwszym etapie jon Ag+ łączy się z Cl− w stosunku 1:1 i daje AgCl. W drugim Ba2+ i CrO42− również łączą się 1:1, tworząc BaCrO4.

W trzecim analogicznie powstaje MgSiO3 z Mg2+ i SiO32−. Są to sole wytrącane po kolejnym dodaniu wcześniej dobranych odczynników. Nie zapisujemy soli sodu lub potasu, ponieważ ich kationy pozostają w roztworze jako jony obserwatory. Kolejność wzorów musi odpowiadać etapom doświadczenia.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Etap I

AgCl

Etap II

BaCrO4

Etap III

MgSiO3

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_14.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 15 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 15–16.

Wykonano doświadczenie zilustrowane na poniższym schemacie.

Informacja do zadań 15–16. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.Informacja do zadań 15–16. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Określ odczyn roztworu powstałego w probówce I i odczyn roztworu powstałego w probówce II oraz napisz w formie jonowej skróconej równania reakcji zachodzących podczas tego doświadczenia.

Nr

probówki

Odczyn roztworu

Równanie reakcji

I

  

II

  
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj pochodzenie obu soli: od słabego kwasu lub od słabej zasady. Wskaż jon reagujący z wodą.

Podpowiedź 2

Anion stearynianowy tworzy OH−, a jon NH4+ tworzy H3O+. Jony potasu i chlorkowe są obserwatorami.

Podpowiedź 3

Dla I zapisz odczyn zasadowy i hydrolizę anionu stearynianowego. Dla II zapisz odczyn kwasowy oraz NH4+ + H2O ⇌ NH3 + H3O+.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Nr probówkiOdczyn roztworuRównanie reakcji
IzasadowyC₁₇H₃₅COO⁻ + H₂O ⇌ C₁₇H₃₅COOH + OH⁻
IIkwasowyNH₄⁺ + H₂O ⇌ NH₃ + H₃O⁺
lub NH₄⁺ + H₂O ⇌ NH₃·H₂O + H⁺

Zasady oceniania

2 p. – za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli (poprawne określenie odczynu

i poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji).

1 p. – za poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W probówce I rozpuszczono stearynian potasu, czyli sól słabego kwasu i mocnej zasady. Anion stearynianowy przyjmuje proton od wody, tworząc kwas stearynowy i OH−, więc roztwór ma odczyn zasadowy. W II jon amonowy z NH4Cl oddaje proton wodzie, tworząc NH3 i H3O+; odczyn jest kwasowy.

W zapisie jonowym skróconym pomijamy K+ i Cl−, które nie odpowiadają za hydrolizę. Reakcje zapisujemy jako równowagowe. To zachowanie konkretnych jonów, a nie sama nazwa „sól”, rozstrzyga o odczynie obu roztworów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Nr probówkiOdczyn roztworuRównanie reakcji
IzasadowyC₁₇H₃₅COO⁻ + H₂O ⇌ C₁₇H₃₅COOH + OH⁻
IIkwasowyNH₄⁺ + H₂O ⇌ NH₃ + H₃O⁺
lub NH₄⁺ + H₂O ⇌ NH₃·H₂O + H⁺
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_15

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 16 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 15–16.

Wykonano doświadczenie zilustrowane na poniższym schemacie.

Informacja do zadań 15–16. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.Informacja do zadań 15–16. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.
Zadanie 16 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Jony NH 4+ pełnią funkcję …

Jony Wzór półstrukturalny: C17H35COO − pełnią funkcję …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź kierunek przekazywania protonu w równaniach hydrolizy z poprzedniego zadania.

Podpowiedź 2

Jon amonowy oddaje proton, a stearynianowy go przyjmuje. Zastosuj definicje kwasu i zasady Brønsteda.

Podpowiedź 3

Przypisz NH4+ funkcję kwasu, a anionowi stearynianowemu funkcję zasady. Nie kieruj się wyłącznie znakiem ładunku.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Jony NH 4+ pełnią funkcję kwasu.

Jony Wzór półstrukturalny: C17H35COO − pełnią funkcję zasady.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne określenie funkcji obu jonów.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Według teorii Brønsteda kwas jest dawcą protonu, a zasada jego biorcą. Jon NH4+ przekazuje proton cząsteczce wody i przechodzi w NH3, dlatego w opisanej reakcji pełni funkcję kwasu. Anion stearynianowy przyjmuje proton od wody i tworzy kwas stearynowy, więc jest zasadą.

Nie klasyfikujemy jonów wyłącznie na podstawie znaku ładunku ani pochodzenia od substancji o nazwie „kwas”. Rozstrzygająca jest rola podczas konkretnego przeniesienia protonu. Woda zachowuje się odpowiednio jako zasada wobec jonu amonowego i jako kwas wobec anionu stearynianowego.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Jony NH 4+ pełnią funkcję kwasu.

Jony Wzór półstrukturalny: C17H35COO − pełnią funkcję zasady.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_16

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 17 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Pewien proces, w którym związek A zostaje przekształcony w związek B, przebiega w dwóch

etapach.

Etap 1.

A → C

ΔH < 0

Etap 2.

C → B

ΔH > 0

Przeanalizuj poniższe wykresy i ustal, który z nich odpowiada opisanej przemianie.

Zadanie 17 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Opisaną przemianę poprawnie zilustrowano na wykresie …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj poziomy A i C dla pierwszego etapu, a następnie C i B dla drugiego.

Podpowiedź 2

ΔH < 0 oznacza produkt niżej energetycznie, a ΔH > 0 produkt wyżej. Nie oceniaj znaków na podstawie wysokości bariery aktywacji.

Podpowiedź 3

Szukaj wykresu, na którym C leży poniżej A i poniżej B. Wybierz II.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Opisaną przemianę poprawnie zilustrowano na wykresie II.

Zasady oceniania

1 p. – za wskazanie właściwego wykresu.

0 p. – za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Na wykresie energetycznym znak ΔH odczytujemy z różnicy poziomów energii produktów i substratów danego etapu. Dla A → C wartość jest ujemna, więc C musi leżeć niżej niż A. Dla C → B wartość jest dodatnia, dlatego B musi leżeć wyżej niż C.

Oba warunki spełnia wykres II. Wysokość maksimum odpowiadającego barierze aktywacji nie wyznacza znaku ΔH; o efekcie cieplnym decydują poziomy stanów początkowego i końcowego. Nie trzeba z góry określać znaku całkowitej przemiany A → B, ponieważ podane są tylko znaki dwóch efektów etapowych.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Opisaną przemianę poprawnie zilustrowano na wykresie II.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_17

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 18 · maj 2015

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

W temperaturze 20 °C rozpuszczalność azotanu(V) potasu jest równa 31,9 grama na

100 gramów wody.

Oblicz stężenie molowe nasyconego wodnego roztworu azotanu(V) potasu w temperaturze 20 °C, jeżeli gęstość roztworu jest równa 1,16 g · cm−3.

Na podstawie: J. Sawicka i inni, Tablice chemiczne, Gdańsk 2004.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przyjmij 100 g wody i dodaj masę rozpuszczonej soli. Otrzymasz masę próbki roztworu nasyconego.

Podpowiedź 2

Oblicz liczbę moli soli przy M(KNO3) = 101 g/mol. Objętość roztworu wyznacz z jego masy 131,9 g i gęstości.

Podpowiedź 3

Zamień około 113,7 cm3 na dm3. Podziel około 0,316 mol przez tę objętość, otrzymując około 2,78 mol/dm3.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 18 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.Odpowiedź CKE 18 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

Zasady oceniania

2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie

wyniku z jednostką.

1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.

lub

– podanie wyniku z błędną jednostką lub bez jednostki.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Rozpuszczalność 31,9 g na 100 g wody pozwala przyjąć próbkę zawierającą dokładnie te masy. Masa roztworu wynosi wtedy 131,9 g, a nie 100 g. Liczba moli KNO3 to 31,9/101 ≈ 0,316 mol.

Z gęstości otrzymujemy objętość roztworu 131,9/1,16 ≈ 113,7 cm3, czyli 0,1137 dm3. Stężenie molowe wynosi około 0,316/0,1137 ≈ 2,78 mol/dm3. Najczęstsza pułapka polega na wykorzystaniu objętości samej wody zamiast objętości całego roztworu. Gęstość w poleceniu dotyczy roztworu i właśnie jego masę trzeba do niej podstawić.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 18 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.Odpowiedź CKE 18 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_18

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania