Baza zadań z chemii
Moje postępy
Zadania 1361–1380 z 1481
Zadanie 1 · maj 2015
Źródło
Informacja do zadań 1–4.
Brom występuje w przyrodzie w postaci mieszaniny dwóch izotopów o masach atomowych
równych 78,92 u i 80,92 u. Średnia masa atomowa bromu jest równa 79,90 u. Pierwiastek ten
w reakcjach utleniania i redukcji może pełnić funkcję zarówno utleniacza, jak i reduktora.
Tworzy związki chemiczne, w których występują różne rodzaje wiązań.
Uzupełnij poniższy tekst, wpisując w odpowiednie miejsca informacje dotyczące struktury elektronowej atomu bromu i jego stopni utlenienia.
1. Atom bromu w stanie podstawowym ma konfigurację elektronową
… , a w powłoce walencyjnej tego
atomu znajduje się … elektronów. Brom należy do bloku konfiguracyjnego
… układu okresowego.
2. Minimalny stopień utlenienia, jaki przyjmuje brom w związkach chemicznych, jest równy
… , a maksymalny wynosi …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wyznacz liczbę elektronów bromu i zapisz konfigurację z podziałem na podpowłoki.
Podpowiedź 2
Elektrony walencyjne są na powłoce o n = 4. Podpowłoka 3d należy do innej powłoki.
Podpowiedź 3
Po rdzeniu [Ar] zapisz 3d104s24p5. Uzupełnij: 7 elektronów walencyjnych, blok p, minimalnie −I i maksymalnie +VII.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. Atom bromu w stanie podstawowym ma konfigurację elektronową
1s22s22p63s23p64s23d104p5, a w powłoce walencyjnej tego atomu znajduje się
7 elektronów. Brom należy do bloku konfiguracyjnego p układu okresowego.
2. Minimalny stopień utlenienia, jaki przyjmuje brom w związkach chemicznych wynosi –I,
a maksymalny VII.
Należy uznać następujące zapisy konfiguracji elektronowej:
1s22s2p63s2p64s23d104p5
1s22s22p63s23p63d104s24p5
1s22s2p63s2p6d104s2p5
[Ar] 4s23d104p5
[Ar] 3d104s24p5
[Ar] 3d104s2p5
lub zapis graficzny.
Zapis K2L8M18N7 ilustrujący rozmieszczenie elektronów na powłokach jest niewystarczający.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie wszystkich luk w dwóch akapitach.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Brom ma liczbę atomową 35, zatem jego obojętny atom zawiera 35 elektronów. W zapisie podpowłokowym po rdzeniu argonu występują podpowłoki 3d10, 4s2 i 4p5. Powłoka walencyjna ma największą liczbę główną n = 4, więc zawiera siedem elektronów; elektronów 3d nie doliczamy do tej powłoki.
Zapełniana podpowłoka p wskazuje blok p. W związkach brom może przyjmować stopień utlenienia −I oraz maksymalny +VII. Zapis rozmieszczenia elektronów tylko na powłokach nie zastępuje wymaganej konfiguracji podpowłokowej. Trzeba sprawdzić sumę wykładników i komplet wszystkich luk.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. Atom bromu w stanie podstawowym ma konfigurację elektronową
1s22s22p63s23p64s23d104p5, a w powłoce walencyjnej tego atomu znajduje się
7 elektronów. Brom należy do bloku konfiguracyjnego p układu okresowego.
2. Minimalny stopień utlenienia, jaki przyjmuje brom w związkach chemicznych wynosi –I,
a maksymalny VII.
Należy uznać następujące zapisy konfiguracji elektronowej:
1s22s2p63s2p64s23d104p5
1s22s22p63s23p63d104s24p5
1s22s2p63s2p6d104s2p5
[Ar] 4s23d104p5
[Ar] 3d104s24p5
[Ar] 3d104s2p5
lub zapis graficzny.
Zapis K2L8M18N7 ilustrujący rozmieszczenie elektronów na powłokach jest niewystarczający.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 2 · maj 2015
Źródło
Informacja do zadań 1–4.
Brom występuje w przyrodzie w postaci mieszaniny dwóch izotopów o masach atomowych
równych 78,92 u i 80,92 u. Średnia masa atomowa bromu jest równa 79,90 u. Pierwiastek ten
w reakcjach utleniania i redukcji może pełnić funkcję zarówno utleniacza, jak i reduktora.
Tworzy związki chemiczne, w których występują różne rodzaje wiązań.
Mol jest jednostką liczności (ilości) materii. Liczbę drobin odpowiadającą jednemu molowi
nazywamy liczbą Avogadra.
Oblicz bezwzględną masę (wyrażoną w gramach) pojedynczej cząsteczki bromu zbudowanej z atomów dwóch różnych izotopów.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Dodaj masy jednego atomu lżejszego i jednego cięższego izotopu. Nie uśredniaj ich udziałów w przyrodzie.
Podpowiedź 2
Masa konkretnej cząsteczki to 159,84 u. Użyj przelicznika 1 u ≈ 1,66 · 10−24 g.
Podpowiedź 3
Pomnóż 159,84 przez przelicznik lub podziel odpowiednią masę molową przez stałą Avogadra. Wynik powinien być bliski 2,65 · 10−22 g.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Masa cząsteczki z jednym atomem każdego izotopu wynosi 78,92 u + 80,92 u = 159,84 u, czyli 2,65 · 10⁻²² g lub równoważnie 26,5 · 10⁻²³ g.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne obliczenie masy cząsteczki bromu o określonym składzie izotopowym.
0 p. – za błędne obliczenie lub podanie wyniku w jednostkach innych niż jednostka masy albo
brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Rozpatrywana cząsteczka Br2 zawiera jeden atom każdego z dwóch izotopów, więc jej masa wynosi 78,92 + 80,92 = 159,84 u. Nie korzystamy tutaj ze średniej masy atomowej naturalnej mieszaniny, ponieważ skład konkretnej cząsteczki jest określony.
Przeliczając jednostkę u na gramy, otrzymujemy 159,84 · 1,66 · 10−24 g ≈ 2,65 · 10−22 g. Równoważnie można podzielić masę molową tych cząsteczek przez stałą Avogadra. Masa musi dotyczyć pojedynczej cząsteczki, dlatego jest bardzo mała; wynik rzędu gramów oznaczałby pomylenie cząsteczki z molem.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Masa cząsteczki z jednym atomem każdego izotopu wynosi 78,92 u + 80,92 u = 159,84 u, czyli 2,65 · 10⁻²² g lub równoważnie 26,5 · 10⁻²³ g.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 3 · maj 2015
Źródło
Informacja do zadań 1–4.
Brom występuje w przyrodzie w postaci mieszaniny dwóch izotopów o masach atomowych
równych 78,92 u i 80,92 u. Średnia masa atomowa bromu jest równa 79,90 u. Pierwiastek ten
w reakcjach utleniania i redukcji może pełnić funkcję zarówno utleniacza, jak i reduktora.
Tworzy związki chemiczne, w których występują różne rodzaje wiązań.
Oblicz, jaki procent atomów bromu występujących w przyrodzie stanowią atomy o masie atomowej 78,92 u, a jaki procent – atomy o masie atomowej 80,92 u.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zapisz średnią ważoną dwóch mas izotopowych. Udziały atomów sumują się do jedności.
Podpowiedź 2
Jeśli lżejszego izotopu jest x, cięższego jest 1−x. Podstaw średnią 79,90 u.
Podpowiedź 3
Rozwiąż 79,90 = 78,92x + 80,92(1−x). Otrzymany ułamek 0,51 przelicz na 51%, a drugi udział wyznacz przez dopełnienie do 100%.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
x1 – zawartość procentowa izotopu o masie atomowej M = 78,92 u.
x2 – zawartość procentowa izotopu o masie atomowej M = 80,92 u.
x2 = 100% − x1
x1 = 51% – zawartość procentowa izotopu o M = 78,92 u.
x2 = 49% – zawartość procentowa izotopu o M = 80,92 u.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku w procentach.
0 p. – za błędne obliczenie lub niepodanie wyniku w procentach albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Średnia masa atomowa jest średnią ważoną mas izotopów, a wagami są udziały liczby atomów. Oznaczamy udział lżejszego izotopu przez x, a cięższego przez 1−x. Równanie ma postać 79,90 = 78,92x + 80,92(1−x).
Po uporządkowaniu otrzymujemy 2x = 1,02, czyli x = 0,51. Lżejszy izotop stanowi 51% atomów, a cięższy 49%. Kontrola jakości wyniku jest prosta: średnia leży nieco bliżej masy lżejszego izotopu, więc powinien on nieznacznie przeważać. Udziały muszą sumować się do 100%; nie są to udziały masowe.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
x1 – zawartość procentowa izotopu o masie atomowej M = 78,92 u.
x2 – zawartość procentowa izotopu o masie atomowej M = 80,92 u.
x2 = 100% − x1
x1 = 51% – zawartość procentowa izotopu o M = 78,92 u.
x2 = 49% – zawartość procentowa izotopu o M = 80,92 u.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 4 · maj 2015
Źródło
Informacja do zadań 1–4.
Brom występuje w przyrodzie w postaci mieszaniny dwóch izotopów o masach atomowych
równych 78,92 u i 80,92 u. Średnia masa atomowa bromu jest równa 79,90 u. Pierwiastek ten
w reakcjach utleniania i redukcji może pełnić funkcję zarówno utleniacza, jak i reduktora.
Tworzy związki chemiczne, w których występują różne rodzaje wiązań.
Ustal i wpisz do tabeli, jaki rodzaj wiązania (kowalencyjne niespolaryzowane, kowalencyjne spolaryzowane, jonowe) występuje w wymienionych związkach.
CBr4 | CaBr2 | HBr | |
|---|---|---|---|
Rodzaj wiązania |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Dla CaBr2 rozważ tworzenie jonów. Dla HBr i CBr4 porównaj elektroujemności atomów.
Podpowiedź 2
W HBr elektronowa para wiążąca jest przesunięta ku bromowi. W CBr4 różnica elektroujemności jest niewielka.
Podpowiedź 3
Wpisz dla CaBr2 jonowe, dla HBr kowalencyjne spolaryzowane. Dla CBr4 uwzględnij, że klucz CKE dopuszcza kowalencyjne z oboma określeniami polaryzacji.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
CBr4 | CaBr2 | HBr | |
|---|---|---|---|
Rodzaj wiązania | kowalencyjne (niespolaryzowane) lub kowalencyjne spolaryzowane | jonowe | kowalencyjne spolaryzowane |
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie całej tabeli.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Najpierw rozróżniamy połączenie metalu z niemetalem i wiązania między niemetalami. W CaBr2 występuje sieć jonowa z jonami Ca2+ i Br−, natomiast w HBr para elektronowa jest przesunięta ku bardziej elektroujemnemu bromowi, więc wiązanie jest kowalencyjne spolaryzowane.
Dla CBr4 różnica elektroujemności C i Br jest mała; historyczny klucz akceptuje określenie kowalencyjne, niespolaryzowane lub spolaryzowane. Nie wolno mylić polarności wiązań z polarnością całej cząsteczki: symetryczna geometria może powodować znoszenie momentów dipolowych. Pytanie dotyczy rodzaju wiązania, a nie wypadkowego momentu dipolowego cząsteczki.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
CBr4 | CaBr2 | HBr | |
|---|---|---|---|
Rodzaj wiązania | kowalencyjne (niespolaryzowane) lub kowalencyjne spolaryzowane | jonowe | kowalencyjne spolaryzowane |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 5.1 · maj 2015
Źródło
Informacja do zadania 5.
Budowa cząsteczki tlenku siarki(VI) jest skomplikowana. Poniżej przedstawiono jeden ze
wzorów opisujących strukturę elektronową SO3.

Określ typ hybrydyzacji orbitali atomu siarki (sp, sp2, sp3) i geometrię cząsteczki
(liniowa, płaska, tetraedryczna).
Typ hybrydyzacji: …
Geometria: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Policz kierunki połączeń siarki z atomami tlenu. Wiązanie podwójne stanowi jeden obszar elektronowy.
Podpowiedź 2
Trzy obszary wiążące wokół siarki prowadzą do układu trójkątnego w jednej płaszczyźnie.
Podpowiedź 3
Podaj hybrydyzację sp2 i geometrię płaską. Strzałka wiązania koordynacyjnego nie tworzy dodatkowego kierunku poza połączeniem S–O.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Typ hybrydyzacji: sp2
Geometria: płaska
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne określenie hybrydyzacji i geometrii cząsteczki.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W podanym wzorze SO3 siarka jest połączona z trzema atomami tlenu. Każde połączenie, niezależnie od tego, czy zaznaczono je pojedynczo, podwójnie czy strzałką wiązania koordynacyjnego, wyznacza jeden kierunek wiązania σ. Wokół siarki są zatem trzy obszary wiążące, bez wolnej pary na atomie centralnym w tym modelu.
Odpowiada to hybrydyzacji sp2 i geometrii płaskiej, trójkątnej. Nie należy liczyć wiązania podwójnego jako dwóch niezależnych kierunków przestrzennych. Rozumowanie odnosi się do przedstawionego w zadaniu modelu struktury elektronowej, a nie do dowolnie wybranego rysunku SO3.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Typ hybrydyzacji: sp2
Geometria: płaska
Informacje i źródła zadania
Zadanie 5.2 · maj 2015
Źródło
Informacja do zadania 5.
Budowa cząsteczki tlenku siarki(VI) jest skomplikowana. Poniżej przedstawiono jeden ze
wzorów opisujących strukturę elektronową SO3.

Napisz, ile wiązań σ i π występuje w cząsteczce SO3 o przedstawionej powyżej strukturze.
Liczba wiązań σ: … Liczba wiązań π: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Licz wiązania w pokazanym rysunku, a nie we wzorze SO3 zapamiętanym z innego źródła.
Podpowiedź 2
Każde połączenie S–O daje jedno σ. Tylko podwójnie narysowane połączenie ma dodatkowe π.
Podpowiedź 3
Dwa połączenia koordynacyjne i jedno podwójne dają łącznie 3 wiązania σ oraz 1 wiązanie π.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Liczba wiązań σ: 3 … Liczba wiązań π: 1
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne określenie liczby wiązań σ i π.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Polecenie wyraźnie odwołuje się do struktury SO3 pokazanej w informacji. W tym rysunku występuje jedno wiązanie podwójne oraz dwa pojedyncze połączenia koordynacyjne. Każde z trzech połączeń siarka–tlen zawiera wiązanie σ, natomiast wiązanie podwójne wnosi dodatkowo jedno π.
Łącznie otrzymujemy trzy wiązania σ i jedno π. Koordynacyjny sposób powstania wiązania opisuje pochodzenie pary elektronowej, nie oznacza osobnego typu poza podziałem na σ i π. Zastąpienie podanego wzoru inną formą przedstawienia SO3 prowadziłoby do odpowiedzi niezgodnej z warunkami tego zadania.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Liczba wiązań σ: 3 … Liczba wiązań π: 1
Informacje i źródła zadania
Zadanie 6 · maj 2015
Substancje o tym samym typie wzoru chemicznego, tworzące ten sam typ sieci przestrzennej
i o takich samych lub bardzo zbliżonych rozmiarach komórki elementarnej, nazywamy
substancjami izomorficznymi. Mogą one tworzyć roztwory stałe, czyli kryształy mieszane.
Tworzenie kryształów mieszanych polega na tym, że atomy lub jony wykazujące taki sam
ładunek oraz zbliżone rozmiary mogą się wzajemnie zastępować w sieci przestrzennej.
KCl i KBr mają identyczne sieci przestrzenne i wykazują zdolność tworzenia stałych
roztworów. Natomiast w przypadku KCl i NaCl izomorfizm nie występuje mimo tego samego
typu sieci.
W tabeli podano wielkości promienia jonowego czterech jonów.
+
+
Cl− 181 pm | Br− 196 pm | K+ 138 pm | Na+ 102 pm |
|---|
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2002.
Wyjaśnij, dlaczego chlorek potasu i chlorek sodu nie mogą tworzyć kryształów mieszanych.

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź wszystkie warunki izomorfizmu podane w informacji. Który z nich nie jest spełniony?
Podpowiedź 2
Obie sole mają aniony Cl−, więc porównaj kationy: K+ ma 138 pm, a Na+ 102 pm.
Podpowiedź 3
Uzasadnij odpowiedź znaczną różnicą promieni kationów i wynikającymi z niej różnymi wymiarami sieci, zgodnie z modelem przyjętym w zadaniu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• KCl i NaCl nie mogą tworzyć kryształów mieszanych, bo chociaż tworzą ten sam typ
sieci przestrzennej, są związkami o tym samym typie wzoru chemicznego i ich jony
wykazują taki sam ładunek, kationy potasu i kationy sodu znacznie różnią się rozmiarami,
więc nie mogą się zastępować w sieci przestrzennej.
• KCl i NaCl tworzą kryształy, które różnią się rozmiarem komórki elementarnej.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wyjaśnienie uwzględniające różnicę rozmiarów kationów sodu i potasu.
0 p. – za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Według definicji przyjętej w zadaniu samo podobieństwo typu sieci i ładunków jonów nie wystarcza do izomorfizmu. Potrzebne są także zbliżone rozmiary jonów zastępujących się w sieci i odpowiednie wymiary komórki elementarnej. Promień K+ wynosi 138 pm, a Na+ 102 pm, więc różnica jest znaczna.
W modelu tego zadania utrudnia to wzajemne zastępowanie kationów i wyjaśnia brak kryształów mieszanych wskazany w informacji. Odwołujemy się do różnicy promieni kationów, ponieważ anion chlorkowy jest w obu solach taki sam. Nie wystarczy napisać jedynie, że sole mają różny skład.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
• KCl i NaCl nie mogą tworzyć kryształów mieszanych, bo chociaż tworzą ten sam typ
sieci przestrzennej, są związkami o tym samym typie wzoru chemicznego i ich jony
wykazują taki sam ładunek, kationy potasu i kationy sodu znacznie różnią się rozmiarami,
więc nie mogą się zastępować w sieci przestrzennej.
• KCl i NaCl tworzą kryształy, które różnią się rozmiarem komórki elementarnej.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 7 · maj 2015

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odróżnij wiązania wewnątrz H2O od oddziaływań łączących różne cząsteczki w lodzie.
Podpowiedź 2
Luźna sieć ma układ tetraedryczny. Po jej częściowym rozpadzie ta sama masa wody zajmuje mniejszą objętość.
Podpowiedź 3
Wybierz: wodorowymi, tetraedrycznej, większą, pływa po. Gęstość rośnie, gdy ta sama masa zajmuje mniejszą objętość.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wskazanie określeń w każdym nawiasie.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W lodzie cząsteczki wody łączą się między sobą wiązaniami wodorowymi. Każda ma w opisanym modelu czterech sąsiadów rozmieszczonych tetraedrycznie, co tworzy luźną sieć z wolnymi przestrzeniami. Podczas topnienia część tego uporządkowania zanika, a cząsteczki mogą upakować się ciaśniej.
Dlatego woda w temperaturze zamarzania ma większą gęstość niż lód, a lód pływa po wodzie. Wiązania kowalencyjne spolaryzowane występują wewnątrz cząsteczki wody i nie są odpowiedzią na pytanie o łączenie sąsiednich cząsteczek. Tetraedryczny układ sąsiadów nie oznacza tetraedrycznego kształtu pojedynczej cząsteczki H2O.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 8 · maj 2015
Do szczelnego zbiornika wprowadzono wodór oraz tlen i zainicjowano reakcję. Po jej
zakończeniu naczynie zawierało wyłącznie 0,9 g wody.
Napisz, w jakim stosunku objętościowym i masowym zmieszano wodór z tlenem w zbiorniku, a także podaj, ile gramów wodoru i ile gramów tlenu znajdowało się w naczyniu przed zainicjowaniem reakcji.
Stosunek objętościowy V wodoru : V tlenu = …
Stosunek masowy m wodoru : m tlenu = …
Masa wodoru przed zainicjowaniem reakcji m wodoru = …
Masa tlenu przed zainicjowaniem reakcji m tlenu = …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Brak nadmiaru gazów po reakcji oznacza proporcję stechiometryczną. Zapisz równanie tworzenia wody.
Podpowiedź 2
Współczynniki dają stosunek objętości 2:1, lecz stosunek mas wymaga uwzględnienia mas molowych H2 i O2.
Podpowiedź 3
Stosunek mas to 1:8. Podziel 0,9 g na dziewięć części, przypisując jedną wodorowi i osiem tlenowi.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Stosunek objętościowy Vwodoru : Vtlenu = 2:1
Stosunek masowy mwodoru : mtlenu = 1:8
Masa wodoru przed zainicjowaniem reakcji m wodoru = 0,1 g
Masa tlenu przed zainicjowaniem reakcji m tlenu = 0,8 g
Zasady oceniania

Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Skoro po reakcji w zamkniętym zbiorniku pozostała wyłącznie woda, wodór i tlen zużyły się całkowicie w proporcji stechiometrycznej. Z równania 2H2 + O2 → 2H2O wynika stosunek molowy, a dla gazów w tych samych warunkach także objętościowy, równy 2:1.
Masy tych porcji to 4 g wodoru i 32 g tlenu, więc stosunek masowy wynosi 1:8. Łączne 0,9 g dzielimy na dziewięć części: wodór stanowi 0,1 g, a tlen 0,8 g. Suma mas początkowych zgadza się z masą otrzymanej wody.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Stosunek objętościowy Vwodoru : Vtlenu = 2:1
Stosunek masowy mwodoru : mtlenu = 1:8
Masa wodoru przed zainicjowaniem reakcji m wodoru = 0,1 g
Masa tlenu przed zainicjowaniem reakcji m tlenu = 0,8 g
Informacje i źródła zadania
Zadanie 9 · maj 2015
Źródło
Informacja do zadań 9–10.
Tlenek siarki(IV) na skalę techniczną można otrzymać w wyniku redukcji siarczanu(VI)
wapnia (anhydrytu) węglem w temperaturze 900 °C. Proces ten opisano poniższym
równaniem.
Na podstawie: H. Koneczny, Podstawy technologii chemicznej, Warszawa 1973.
Oblicz, jaka była wydajność opisanego procesu, jeżeli z 1 kg czystego anhydrytu otrzymano 150 dm3 tlenku siarki(IV) w przeliczeniu na warunki normalne.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odczytaj stosunek molowy CaSO4 do SO2 z równania reakcji. Następnie wyznacz teoretyczną objętość gazu.
Podpowiedź 2
Przelicz 1 kg na gramy i użyj M(CaSO4) ≈ 136 g/mol oraz objętości molowej 22,4 dm3/mol.
Podpowiedź 3
Porównaj rzeczywiste 150 dm3 z teoretycznymi około 165 dm3. Wydajność oblicz jako ich iloraz pomnożony przez 100%.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE


Liczba moli SO2 (przy 100% wydajności):
nSO 2 = nCaSO 4= 7,35 mola
Objętość otrzymanego SO2 przy 100% wydajności procesu:

−1 = 165 dm 3
y = wydajność procesu = 91%
Zasady oceniania
2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie
wyniku.
1 p. – za zastosowanie poprawnej metody i:
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.
– podanie wyniku z błędną jednostką.
0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Z równania procesu wynika, że jeden mol CaSO4 może dać jeden mol SO2. Masa molowa anhydrytu wynosi około 136 g/mol, dlatego z 1000 g otrzymalibyśmy teoretycznie 1000/136 ≈ 7,35 mol SO2. W warunkach normalnych odpowiada to około 7,35 · 22,4 ≈ 165 dm3 gazu.
Rzeczywista objętość wynosi 150 dm3, więc wydajność to 150/165 · 100% ≈ 91%. W liczniku musi znaleźć się ilość rzeczywista, a w mianowniku teoretyczna. Nie trzeba dzielić ilości produktu przez dwa: współczynniki CaSO4 i SO2 są jednakowe.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem


Liczba moli SO2 (przy 100% wydajności):
nSO 2 = nCaSO 4= 7,35 mola
Objętość otrzymanego SO2 przy 100% wydajności procesu:

−1 = 165 dm 3
y = wydajność procesu = 91%
Informacje i źródła zadania
Zadanie 10 · maj 2015
Źródło
Informacja do zadań 9–10.
Tlenek siarki(IV) na skalę techniczną można otrzymać w wyniku redukcji siarczanu(VI)
wapnia (anhydrytu) węglem w temperaturze 900 °C. Proces ten opisano poniższym
równaniem.
Na podstawie: H. Koneczny, Podstawy technologii chemicznej, Warszawa 1973.
Uzupełnij poniższe zdania. Podkreśl właściwe określenie spośród wymienionych w każdym nawiasie.
Podniesienie temperatury, w której prowadzony jest proces otrzymywania tlenku siarki(IV),
będzie przyczyną (zmniejszenia / zwiększenia) wydajności reakcji, gdyż jest to proces
(egzoenergetyczny / endoenergetyczny). Stopień rozdrobnienia anhydrytu i węgla
(ma wpływ / nie ma wpływu) na szybkość tej reakcji.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Znak ΔH pozwala ustalić, czy otrzymywanie SO2 pobiera, czy wydziela ciepło.
Podpowiedź 2
Ogrzanie sprzyja kierunkowi endoenergetycznemu. Rozdrobnienie zmienia natomiast powierzchnię kontaktu stałych reagentów.
Podpowiedź 3
Wybierz zwiększenia, endoenergetyczny i ma wpływ. Nie utożsamiaj zmiany szybkości ze zmianą położenia równowagi.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wskazanie określeń w każdym nawiasie.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dodatnia wartość ΔH oznacza, że opisany proces pobiera energię, czyli jest endoenergetyczny. Podniesienie temperatury sprzyja kierunkowi zużywającemu dostarczane ciepło, więc w ujęciu zadania zwiększa wydajność otrzymywania SO2. Rozdrobnienie stałych reagentów zwiększa powierzchnię ich kontaktu, dzięki czemu reakcja może przebiegać szybciej.
Wpływ temperatury na wydajność i wpływ rozdrobnienia na szybkość to dwie różne zależności. Samo zwiększenie powierzchni kontaktu nie zmienia stałej równowagi; pomaga szybciej osiągnąć dany stan. W lukach trzeba zatem osobno uwzględnić efekt cieplny i kinetykę reakcji.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 11 · maj 2015
Dysponujesz niezbędnym sprzętem laboratoryjnym oraz następującymi odczynnikami:
– mieszaniną dwóch soli: stałego chlorku magnezu i stałego chlorku sodu
– wodą destylowaną
– kwasem solnym
– wodnym roztworem wodorotlenku sodu.
Zaprojektuj doświadczenie, w wyniku którego otrzymasz czysty stały chlorek magnezu.
Opisz kolejne etapy wykonania tego doświadczenia.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Poszukaj przemiany, która usuwa z roztworu jony magnezu, pozostawiając jony sodu.
Podpowiedź 2
NaOH strąca Mg(OH)2. Trzeba oddzielić i przemyć osad, zanim ponownie zamienisz go w chlorek.
Podpowiedź 3
Zaproponuj kolejno rozpuszczenie mieszaniny, strącenie Mg(OH)2, sączenie z przemywaniem, roztworzenie osadu w HCl i odparowanie wody.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Próbkę mieszaniny chlorku magnezu i chlorku sodu rozpuścić w wodzie destylowanej.
Do otrzymanego roztworu dodać (nadmiar) roztworu wodorotlenku sodu.
Odsączyć wytrącony osad wodorotlenku magnezu i przemyć go wodą.
Do osadu wodorotlenku magnezu dodać kwas solny, aż osad całkowicie się roztworzy.
Odparować wodę z uzyskanego roztworu.
Projekt doświadczenia musi zawierać co najmniej cztery etapy: wytrącenie osadu Mg(OH)2;
oddzielenie osadu Mg(OH)2 od mieszaniny; roztworzenie osadu Mg(OH)2 w kwasie oraz
odparowanie wody.
Projekt doświadczenia, w którym zaplanowano wytrącenie osadu Mg(OH)2 w wyniku
hydrolizy MgCl2 (a nie reakcji MgCl2 z NaOH) należy uznać za błędny.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne opisanie czterech niezbędnych etapów doświadczenia.
0 p. – za opis nieuwzględniający czterech niezbędnych etapów lub błędny opis albo brak
odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Obie początkowe sole rozpuszczają się w wodzie, więc samo sączenie ich nie rozdzieli. Po rozpuszczeniu mieszaniny dodajemy NaOH, aby strącić Mg(OH)2, podczas gdy jony sodu i chlorkowe pozostają w roztworze. Osad odsączamy i przemywamy wodą, usuwając roztwór zawierający NaCl oraz nadmiar zasady.
Następnie roztwarzamy oczyszczony Mg(OH)2 w HCl i odparowujemy wodę z otrzymanego roztworu chlorku magnezu. Przemywanie osadu jest istotne dla czystości produktu. Gdyby odparować pierwotny przesącz lub całą mieszaninę bez oddzielenia osadu, ponownie otrzymalibyśmy produkt zanieczyszczony chlorkiem sodu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Próbkę mieszaniny chlorku magnezu i chlorku sodu rozpuścić w wodzie destylowanej.
Do otrzymanego roztworu dodać (nadmiar) roztworu wodorotlenku sodu.
Odsączyć wytrącony osad wodorotlenku magnezu i przemyć go wodą.
Do osadu wodorotlenku magnezu dodać kwas solny, aż osad całkowicie się roztworzy.
Odparować wodę z uzyskanego roztworu.
Projekt doświadczenia musi zawierać co najmniej cztery etapy: wytrącenie osadu Mg(OH)2;
oddzielenie osadu Mg(OH)2 od mieszaniny; roztworzenie osadu Mg(OH)2 w kwasie oraz
odparowanie wody.
Projekt doświadczenia, w którym zaplanowano wytrącenie osadu Mg(OH)2 w wyniku
hydrolizy MgCl2 (a nie reakcji MgCl2 z NaOH) należy uznać za błędny.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 12 · maj 2015

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź, ile jonów OH− daje jedna jednostka Ba(OH)2 i jedna jednostka KOH.
Podpowiedź 2
Roztwory 1 i 2 mają takie samo stężenie OH−. Amoniak reaguje z wodą tylko częściowo.
Podpowiedź 3
Ustal kolejność pH1 = pH2 > pH3 > pH4. Zwróć uwagę, że roztwór 4 zawiera kwas, a nie zasadę.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
pH roztworu 1. jest równe pH roztworu 2.
pH roztworu 2. jest wyższe niż pH roztworu 3.
pH roztworu 3. jest wyższe niż pH roztworu 4.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie trzech zdań.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Porównujemy stężenia jonów odpowiadających za odczyn, a nie tylko stężenia wyjściowych substancji. Ba(OH)2 dostarcza dwóch jonów OH− na jednostkę wzoru, więc jego roztwór 0,05 mol/dm3 daje 0,10 mol/dm3 OH−. Jest to tyle samo co w roztworze KOH 0,10 mol/dm3, dlatego ich pH są równe.
Amoniak jest słabą zasadą, więc przy takim samym stężeniu formalnym tworzy mniej OH− i ma niższe pH niż KOH. Kwas octowy daje roztwór kwasowy, zatem jego pH jest niższe od pH amoniaku. Kolejno wpisujemy: równe, wyższe niż, wyższe niż.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
pH roztworu 1. jest równe pH roztworu 2.
pH roztworu 2. jest wyższe niż pH roztworu 3.
pH roztworu 3. jest wyższe niż pH roztworu 4.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 13 · maj 2015
Uzupełnij poniższe zdania. Podkreśl właściwe określenie spośród wymienionych w każdym nawiasie.
Po porównaniu stałych dysocjacji kwasu chlorowego(I) i kwasu chlorowego(III) można
stwierdzić, że w cząsteczce kwasu chlorowego(I) wiązanie O–H jest (bardziej / mniej)
spolaryzowane niż w cząsteczce kwasu chlorowego(III). Wodny roztwór kwasu
chlorowego(I) ma więc (niższe / wyższe) pH od roztworu kwasu chlorowego(III) o tym
samym stężeniu molowym. W wodnych roztworach soli sodowych tych kwasów uniwersalny
papierek wskaźnikowy (pozostaje żółty / przyjmuje czerwone zabarwienie / przyjmuje
niebieskie zabarwienie).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj stałe dysocjacji obu kwasów. Większa stała oznacza mocniejszy kwas i więcej H+ przy tym samym stężeniu.
Podpowiedź 2
Słabszy kwas ma wyższe pH. Jego anion może jednak przyjmować proton od wody i powodować odczyn zasadowy soli.
Podpowiedź 3
Wybierz mniej, wyższe i przyjmuje niebieskie zabarwienie. Uzasadnij ostatni wybór hydrolizą anionów słabych kwasów.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wskazanie określeń w każdym nawiasie.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Kwas chlorowy(III) ma większą stałą dysocjacji niż kwas chlorowy(I), więc przy tym samym stężeniu dostarcza więcej jonów wodorowych. W szkolnym modelu wiązanie O–H w słabszym kwasie chlorowym(I) jest mniej spolaryzowane i proton odszczepia się trudniej.
Jego roztwór ma więc wyższe pH. Aniony obu słabych kwasów mogą przyjmować proton od wody, tworząc jony OH−, dlatego roztwory ich soli sodowych mają odczyn zasadowy i barwią papierek na niebiesko. Nie należy wnioskować, że sól sodowa każdego kwasu ma odczyn obojętny: decydują właściwości anionu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 14.1 · maj 2015
Źródło
Informacja do zadania 14.
W roztworze wodnym znajdują się kationy: Ba2+, Ag+ i Mg2+ oraz towarzyszące im aniony.
Kationy te można wydzielić z roztworu za pomocą reakcji strąceniowych, stosując
odpowiednie odczynniki w takiej kolejności, aby jeden odczynnik wytrącał z roztworu
w postaci nierozpuszczalnej soli tylko jeden kation. Po przesączeniu osadu, używając innego
odczynnika, można wytrącić z przesączu sól zawierającą kolejny kation.
Wpisz do tabeli wzory odczynników, których użycie pozwoli w trzech etapach (I, II i III) wytrącić kolejno z roztworu w postaci nierozpuszczalnych soli kationy w nim zawarte.
Odczynniki wybierz spośród wymienionych poniżej.
Na2CrO4 (aq) … KNO3 (aq) … NaCl (aq) … NaOH (aq) … K2SiO3 (aq)
Etap I | |
|---|---|
Etap II | |
Etap III |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Szukaj anionu, który strąci tylko jeden spośród Ba2+, Ag+ i Mg2+. Po każdym etapie usuń osad.
Podpowiedź 2
Chlorki pozwalają selektywnie usunąć srebro. Następnie rozważ chromian dla baru i krzemian dla magnezu.
Podpowiedź 3
Wpisz kolejno NaCl, Na2CrO4 i K2SiO3. Pamiętaj, że każdy kolejny odczynnik trafia do przesączu po oddzieleniu poprzedniego osadu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Etap I | NaCl (aq) lub NaCl |
|---|---|
Etap II | Na2CrO4 (aq) lub Na2CrO4 |
Etap III | K2SiO3 (aq) lub K2SiO3 |
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie całej tabeli.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Odczynnik w każdym etapie musi strącać tylko jeden z obecnych jeszcze kationów. Najpierw NaCl usuwa Ag+ jako AgCl, podczas gdy chlorki baru i magnezu pozostają w roztworze. Po odsączeniu AgCl dodajemy Na2CrO4, strącając BaCrO4.
Dopiero do kolejnego przesączu dodajemy K2SiO3, aby strącić MgSiO3. Rozpoczęcie od chromianu mogłoby strącić także sól srebra, więc rozdzielenie nie byłoby selektywne. NaOH nie spełnia warunku otrzymywania nierozpuszczalnych soli, a KNO3 nie zapewnia właściwego strącania. Kluczowa jest zarówno tożsamość odczynników, jak i ich kolejność oraz sączenie po etapach.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Etap I | NaCl (aq) lub NaCl |
|---|---|
Etap II | Na2CrO4 (aq) lub Na2CrO4 |
Etap III | K2SiO3 (aq) lub K2SiO3 |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 14.2 · maj 2015
Źródło
Informacja do zadania 14.
W roztworze wodnym znajdują się kationy: Ba2+, Ag+ i Mg2+ oraz towarzyszące im aniony.
Kationy te można wydzielić z roztworu za pomocą reakcji strąceniowych, stosując
odpowiednie odczynniki w takiej kolejności, aby jeden odczynnik wytrącał z roztworu
w postaci nierozpuszczalnej soli tylko jeden kation. Po przesączeniu osadu, używając innego
odczynnika, można wytrącić z przesączu sól zawierającą kolejny kation.
Napisz wzory nierozpuszczalnych soli powstałych w każdym etapie doświadczenia.
Etap I | |
|---|---|
Etap II | |
Etap III |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Dla każdego etapu wskaż usuwany kation oraz anion pochodzący z odczynnika strącającego.
Podpowiedź 2
Połącz kolejno Ag+ z Cl−, Ba2+ z CrO42− i Mg2+ z SiO32−. Zadbaj o obojętność ładunkową soli.
Podpowiedź 3
Wpisz w kolejności AgCl, BaCrO4 i MgSiO3. Kationy Na+ oraz K+ nie wchodzą do tych osadów.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Etap I | AgCl |
|---|---|
Etap II | BaCrO4 |
Etap III | MgSiO3 |
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie całej tabeli.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Wzór soli powstaje przez takie połączenie kationu i anionu, aby łączny ładunek był zerowy. W pierwszym etapie jon Ag+ łączy się z Cl− w stosunku 1:1 i daje AgCl. W drugim Ba2+ i CrO42− również łączą się 1:1, tworząc BaCrO4.
W trzecim analogicznie powstaje MgSiO3 z Mg2+ i SiO32−. Są to sole wytrącane po kolejnym dodaniu wcześniej dobranych odczynników. Nie zapisujemy soli sodu lub potasu, ponieważ ich kationy pozostają w roztworze jako jony obserwatory. Kolejność wzorów musi odpowiadać etapom doświadczenia.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Etap I | AgCl |
|---|---|
Etap II | BaCrO4 |
Etap III | MgSiO3 |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 15 · maj 2015
Źródło
Informacja do zadań 15–16.
Wykonano doświadczenie zilustrowane na poniższym schemacie.


Określ odczyn roztworu powstałego w probówce I i odczyn roztworu powstałego w probówce II oraz napisz w formie jonowej skróconej równania reakcji zachodzących podczas tego doświadczenia.
Nr probówki | Odczyn roztworu | Równanie reakcji |
|---|---|---|
I | ||
II |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozpoznaj pochodzenie obu soli: od słabego kwasu lub od słabej zasady. Wskaż jon reagujący z wodą.
Podpowiedź 2
Anion stearynianowy tworzy OH−, a jon NH4+ tworzy H3O+. Jony potasu i chlorkowe są obserwatorami.
Podpowiedź 3
Dla I zapisz odczyn zasadowy i hydrolizę anionu stearynianowego. Dla II zapisz odczyn kwasowy oraz NH4+ + H2O ⇌ NH3 + H3O+.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| Nr probówki | Odczyn roztworu | Równanie reakcji |
|---|---|---|
| I | zasadowy | C₁₇H₃₅COO⁻ + H₂O ⇌ C₁₇H₃₅COOH + OH⁻ |
| II | kwasowy | NH₄⁺ + H₂O ⇌ NH₃ + H₃O⁺ lub NH₄⁺ + H₂O ⇌ NH₃·H₂O + H⁺ |
Zasady oceniania
2 p. – za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli (poprawne określenie odczynu
i poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji).
1 p. – za poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W probówce I rozpuszczono stearynian potasu, czyli sól słabego kwasu i mocnej zasady. Anion stearynianowy przyjmuje proton od wody, tworząc kwas stearynowy i OH−, więc roztwór ma odczyn zasadowy. W II jon amonowy z NH4Cl oddaje proton wodzie, tworząc NH3 i H3O+; odczyn jest kwasowy.
W zapisie jonowym skróconym pomijamy K+ i Cl−, które nie odpowiadają za hydrolizę. Reakcje zapisujemy jako równowagowe. To zachowanie konkretnych jonów, a nie sama nazwa „sól”, rozstrzyga o odczynie obu roztworów.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
| Nr probówki | Odczyn roztworu | Równanie reakcji |
|---|---|---|
| I | zasadowy | C₁₇H₃₅COO⁻ + H₂O ⇌ C₁₇H₃₅COOH + OH⁻ |
| II | kwasowy | NH₄⁺ + H₂O ⇌ NH₃ + H₃O⁺ lub NH₄⁺ + H₂O ⇌ NH₃·H₂O + H⁺ |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 16 · maj 2015
Źródło
Informacja do zadań 15–16.
Wykonano doświadczenie zilustrowane na poniższym schemacie.



Jony NH 4+ pełnią funkcję …
Jony
pełnią funkcję …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź kierunek przekazywania protonu w równaniach hydrolizy z poprzedniego zadania.
Podpowiedź 2
Jon amonowy oddaje proton, a stearynianowy go przyjmuje. Zastosuj definicje kwasu i zasady Brønsteda.
Podpowiedź 3
Przypisz NH4+ funkcję kwasu, a anionowi stearynianowemu funkcję zasady. Nie kieruj się wyłącznie znakiem ładunku.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Jony NH 4+ pełnią funkcję kwasu.
Jony
pełnią funkcję zasady.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne określenie funkcji obu jonów.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Według teorii Brønsteda kwas jest dawcą protonu, a zasada jego biorcą. Jon NH4+ przekazuje proton cząsteczce wody i przechodzi w NH3, dlatego w opisanej reakcji pełni funkcję kwasu. Anion stearynianowy przyjmuje proton od wody i tworzy kwas stearynowy, więc jest zasadą.
Nie klasyfikujemy jonów wyłącznie na podstawie znaku ładunku ani pochodzenia od substancji o nazwie „kwas”. Rozstrzygająca jest rola podczas konkretnego przeniesienia protonu. Woda zachowuje się odpowiednio jako zasada wobec jonu amonowego i jako kwas wobec anionu stearynianowego.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Jony NH 4+ pełnią funkcję kwasu.
Jony
pełnią funkcję zasady.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 17 · maj 2015
Pewien proces, w którym związek A zostaje przekształcony w związek B, przebiega w dwóch
etapach.
Etap 1. | A → C | ΔH < 0 |
|---|---|---|
Etap 2. | C → B | ΔH > 0 |
Przeanalizuj poniższe wykresy i ustal, który z nich odpowiada opisanej przemianie.

Opisaną przemianę poprawnie zilustrowano na wykresie …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj poziomy A i C dla pierwszego etapu, a następnie C i B dla drugiego.
Podpowiedź 2
ΔH < 0 oznacza produkt niżej energetycznie, a ΔH > 0 produkt wyżej. Nie oceniaj znaków na podstawie wysokości bariery aktywacji.
Podpowiedź 3
Szukaj wykresu, na którym C leży poniżej A i poniżej B. Wybierz II.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Opisaną przemianę poprawnie zilustrowano na wykresie II.
Zasady oceniania
1 p. – za wskazanie właściwego wykresu.
0 p. – za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Na wykresie energetycznym znak ΔH odczytujemy z różnicy poziomów energii produktów i substratów danego etapu. Dla A → C wartość jest ujemna, więc C musi leżeć niżej niż A. Dla C → B wartość jest dodatnia, dlatego B musi leżeć wyżej niż C.
Oba warunki spełnia wykres II. Wysokość maksimum odpowiadającego barierze aktywacji nie wyznacza znaku ΔH; o efekcie cieplnym decydują poziomy stanów początkowego i końcowego. Nie trzeba z góry określać znaku całkowitej przemiany A → B, ponieważ podane są tylko znaki dwóch efektów etapowych.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Opisaną przemianę poprawnie zilustrowano na wykresie II.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 18 · maj 2015
W temperaturze 20 °C rozpuszczalność azotanu(V) potasu jest równa 31,9 grama na
100 gramów wody.
Oblicz stężenie molowe nasyconego wodnego roztworu azotanu(V) potasu w temperaturze 20 °C, jeżeli gęstość roztworu jest równa 1,16 g · cm−3.
Na podstawie: J. Sawicka i inni, Tablice chemiczne, Gdańsk 2004.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przyjmij 100 g wody i dodaj masę rozpuszczonej soli. Otrzymasz masę próbki roztworu nasyconego.
Podpowiedź 2
Oblicz liczbę moli soli przy M(KNO3) = 101 g/mol. Objętość roztworu wyznacz z jego masy 131,9 g i gęstości.
Podpowiedź 3
Zamień około 113,7 cm3 na dm3. Podziel około 0,316 mol przez tę objętość, otrzymując około 2,78 mol/dm3.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE


Zasady oceniania
2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie
wyniku z jednostką.
1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.
lub
– podanie wyniku z błędną jednostką lub bez jednostki.
0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Rozpuszczalność 31,9 g na 100 g wody pozwala przyjąć próbkę zawierającą dokładnie te masy. Masa roztworu wynosi wtedy 131,9 g, a nie 100 g. Liczba moli KNO3 to 31,9/101 ≈ 0,316 mol.
Z gęstości otrzymujemy objętość roztworu 131,9/1,16 ≈ 113,7 cm3, czyli 0,1137 dm3. Stężenie molowe wynosi około 0,316/0,1137 ≈ 2,78 mol/dm3. Najczęstsza pułapka polega na wykorzystaniu objętości samej wody zamiast objętości całego roztworu. Gęstość w poleceniu dotyczy roztworu i właśnie jego masę trzeba do niej podstawić.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

