Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 81–100 z 1481

Zadanie 25.2 · maj 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 25.

Benzokaina to ester etylowy kwasu 4-aminobenzoesowego CH3

Informacja wspólna 25 — materiał graficzny CKE, s. 24, element 1.

(4-aminobenzenokarboksylowego) o wzorze podanym obok.

Benzokaina jest ciałem stałym, słabo rozpuszczalnym w wodzie.

W odpowiednich warunkach, w środowisku zasadowym, benzokaina ulega reakcji hydrolizy.

Uzupełnij poniższy zapis tak, aby powstało w formie jonowej skróconej równanie reakcji hydrolizy zasadowej benzokainy. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) lub uproszczone związków organicznych.

Zadanie 25.2 — materiał graficzny CKE, s. 25, element 1.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj część kwasową i etylową estru. W NaOH powstaje sól kwasu i alkohol.

Podpowiedź 2

Przy pierścieniu pozostaje COO−, a odcięta grupa etylowa z tlenem daje etanol.

Podpowiedź 3

Uzupełnij anion 4-aminobenzoesanowy i etanol, z zachowaną NH2 w układzie para.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Poprawne jonowo skrócone równanie hydrolizy zasadowej benzokainy według CKE.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Benzokaina jest estrem etylowym kwasu 4-aminobenzoesowego. Hydroliza zasadowa rozcina wiązanie estrowe i daje anion 4-aminobenzoesanowy oraz etanol. Jedna cząsteczka estru zużywa jeden OH−.

W produkcie organicznym po stronie pierścienia grupa estrowa zmienia się w COO−, natomiast NH2 pozostaje w pozycji para. Nie zapisujemy wolnego COOH, ponieważ środowisko jest zasadowe. W formie jonowej pomijamy Na+, a część etylowa estru przechodzi do cząsteczki alkoholu, nie do anionu karboksylanowego.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Poprawne jonowo skrócone równanie hydrolizy zasadowej benzokainy według CKE.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_25.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 25.3 · maj 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 25.

Benzokaina to ester etylowy kwasu 4-aminobenzoesowego CH3

Informacja wspólna 25 — materiał graficzny CKE, s. 24, element 1.

(4-aminobenzenokarboksylowego) o wzorze podanym obok.

Benzokaina jest ciałem stałym, słabo rozpuszczalnym w wodzie.

Ze względu na obecność pierścienia aromatycznego w cząsteczce benzokainy może ona

ulegać reakcji z bromem.

Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.

Przemiana prowadzona w obecności FeBr3, w której substratami są benzokaina i brom, jest

reakcją

A.

addycji

i przebiega według mechanizmu

1.

elektrofilowego.

2.

nukleofilowego.

B.

substytucji

3.

rodnikowego.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Połącz obecność pierścienia aromatycznego i FeBr3 z typową reakcją bromowania arenów.

Podpowiedź 2

W pierścieniu Br zajmuje miejsce H, a reagująca drobina bromująca jest elektrofilem.

Podpowiedź 3

Zaznacz B i 1 — substytucja elektrofilowa.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

B1

Zasady oceniania

1 pkt – odpowiedź poprawna.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W obecności FeBr3 bromowanie pierścienia aromatycznego przebiega przez działanie elektrofilu. Atom H pierścienia zostaje zastąpiony przez Br, a aromatyczność układu zostaje odtworzona.

Typem reakcji jest więc substytucja, a mechanizmem elektrofilowy: odpowiedź B1. Nie jest to addycja do zwykłego wiązania alkenowego ani bromowanie rodnikowe inicjowane światłem. Rozpoznanie opieramy na aromatycznym substracie i podanych warunkach, nie wyłącznie na nazwie reagenta Br2.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

B1

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_25.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 26 · maj 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Pewien tripeptyd zbudowany z aminokwasów białkowych ma masę molową 249 g · mol‒1,

a w jego cząsteczce znajdują się jedna grupa –SH oraz jedna reszta aminokwasu, którego

cząsteczki są achiralne. Wiadomo też, że wolną grupę aminową ma reszta aminokwasu

o najmniejszej masie cząsteczkowej, a reszta aminokwasu o największej masie

cząsteczkowej ma wolną grupę karboksylową.

Napisz sekwencję opisanego tripeptydu za pomocą trzyliterowych kodów aminokwasów.

Obliczenia pomocnicze:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj glicynę po achiralności i cysteinę po SH. Dodaj do masy peptydu dwie masy H2O.

Podpowiedź 2

Pozostała masa molowa trzeciego aminokwasu wynosi 285−75−121 = 89, czyli alanina.

Podpowiedź 3

Ustaw od N- do C-końca: Gly–Ala–Cys, zgodnie z kolejnością mas skrajnych reszt.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Gly-Ala-Cys

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnej sekwencji tripeptydu za pomocą trzyliterowych kodów.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Achiralnym aminokwasem białkowym jest glicyna, a jedna grupa SH wskazuje na cysteinę. Utworzenie tripeptydu usuwa dwie cząsteczki H2O, więc suma mas molowych wolnych aminokwasów wynosi 249+36 = 285 g·mol−1. Po odjęciu 75 dla Gly i 121 dla Cys pozostaje 89, czyli Ala.

Najlżejsza glicyna ma wolną grupę aminową na N-końcu, najcięższa cysteina wolną COOH na C-końcu. Sekwencja to Gly–Ala–Cys. Nie odejmujemy trzech wód, bo liniowy tripeptyd ma dwa wiązania peptydowe.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Gly-Ala-Cys

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_26

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 27 · maj 2026

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Alkohole tetrahydroksylowe o wzorze sumarycznym C4H10O4 występują w postaci

diastereoizomerów. Jeden z nich, stosowany jako słodzik, nosi nazwę erytrol (lub erytrytol).

Jego cząsteczki są achiralne, natomiast cząsteczki jego diastereoizomeru nazywanego

treitolem są chiralne.

Przedstawwzory łańcuchoweerytroluijednegozjegodiastereoizomerów– L-treitolu.

Zadanie 27 — materiał graficzny CKE, s. 26, element 1.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj formę mezo z układem dwóch przeciwstawnych OH. Na końcach obu struktur są CH2OH.

Podpowiedź 2

Dla L-treitolu dolna OH w Fischerze musi być po lewej. Erytrol ma obie OH po tej samej stronie.

Podpowiedź 3

Wpisz dla erytrolu OH prawa/prawa, a dla L-treitolu prawa/lewa, z H po przeciwnych stronach.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Poprawne projekcje Fischera erytrolu i L-treitolu według CKE.

Zasady oceniania

2 pkt – napisanie dwóch poprawnych wzorów.

1 pkt – napisanie jednego poprawnego wzoru.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Oba alkohole mają na końcach CH2OH i dwa środkowe centra stereogeniczne. Erytrol jest formą mezo: w podanej projekcji Fischera umieść obie OH po tej samej stronie, np. po prawej.

Treitol ma OH po przeciwnych stronach, a oznaczenie L wymaga OH przy niżej położonym centrum po lewej. Dla L-treitolu górna OH jest więc po prawej, dolna po lewej, z H po stronach przeciwnych. Zachowaj czterowęglowy pionowy łańcuch. Samo narysowanie dowolnego chiralnego treitolu nie zapewnia zgodności z szeregiem L.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Poprawne projekcje Fischera erytrolu i L-treitolu według CKE.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_27

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 28 · maj 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Poniżej przedstawiono wzór łańcuchowy D-arabinozy.

Zadanie 28 — materiał graficzny CKE, s. 27, element 1.

Na podstawie analizy wzoru D-arabinozy uzupełnij wszystkie pola schematu tak, aby przedstawiał on wzór taflowy (Hawortha) 𝜶-D-arabinofuranozy.

Zadanie 28 — materiał graficzny CKE, s. 27, element 2.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wybierz pięcioczłonowy pierścień i przenieś konfiguracje z Fischera do podanego Hawortha.

Podpowiedź 2

W D-arabinozie OH przy C2 jest po lewej, przy C3 po prawej. α oznacza anomeryczną OH przeciwną do CH2OH.

Podpowiedź 3

Zaznacz C1: OH dół; C2: OH góra; C3: OH dół; C4: CH2OH góra, a H w przeciwnych miejscach.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 28 — oryginalne rozwiązanie CKE, s. 29.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Pierścień furanozowy powstaje z grupy aldehydowej C1 i OH przy C4, więc zawiera cztery atomy C i jeden O. W standardowym ustawieniu szablonu grupy po prawej stronie Fischera kierujemy w dół, po lewej w górę.

OH przy C2 jest więc u góry, a przy C3 na dole; grupa CH2OH przy C4 jest u góry dla szeregu D. Anomer α ma OH przy C1 po przeciwnej stronie niż CH2OH, zatem na dole. Uzupełnij także wszystkie H, zawsze po stronie przeciwnej do drugiego podstawnika.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 28 — oryginalne rozwiązanie CKE, s. 29.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_28

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 29 · maj 2026

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Przeprowadzono doświadczenie, w którym do probówki z odczynnikiem Tollensa dodano

roztwór pewnego cukruwybranego spośród podanych poniżej.

glukoza … fruktoza … maltoza … sacharoza

Następnie zawartość probówki ogrzano. Po chwili na ściankach naczynia zaobserwowano

metaliczny, srebrzysty nalot.

Oceń prawdziwość zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

1.

Srebrzysty nalot na ściankach probówki zaobserwowano po dodaniu do

odczynnika Tollensa roztworu maltozy.

P

F

2.

Każdy z wymienionych cukrów wykazuje właściwości redukujące.

P

F

 
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź obecność wolnego atomu anomerycznego w maltozie i sacharozie. Uwzględnij zasadowe przemiany fruktozy.

Podpowiedź 2

Maltoza może dać lustro srebrne, sacharoza nie. Dlatego nie wszystkie wymienione cukry są redukujące.

Podpowiedź 3

Zaznacz P i F.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. P; 2. F.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawna ocena dwóch zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Maltoza ma wolny atom anomeryczny umożliwiający otwieranie pierścienia do formy aldehydowej, więc daje dodatnią próbę Tollensa; pierwsze zdanie oceniamy P. Glukoza również redukuje odczynnik, a fruktoza może reagować dzięki przemianom w zasadowym środowisku.

Sacharoza ma oba atomy anomeryczne związane wiązaniem glikozydowym i nie wykazuje w tej próbie właściwości redukujących. Drugie zdanie jest zatem F. Sam obserwowany nalot nie pozwala odróżnić maltozy od wszystkich innych cukrów redukujących z listy.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. P; 2. F.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_29

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 1.1 · maj 2026

Formuła 2023rozszerzony2 pkt
Źródło

Informacja do zadań 1.–3.

O dwóch pierwiastkach oznaczonych literami A i Q wiadomo, że:

  • pierwiastek A jest metalem o liczbie atomowej mniejszej od 36
  • pierwiastek Q jest niemetalem, który występuje w postaci dwuatomowych cząsteczek i jest głównym składnikiem powietrza.

W atomie pierwiastka A w stanie podstawowym wszystkie elektrony biorące udział w tworzeniu wiązań są niesparowane, a ich liczba jest o jeden większa od liczby elektronów walencyjnych w atomie pierwiastka Q.

Uzupełnij tabelę. Wpisz dla każdego z pierwiastków A i Q:

  • symbol chemiczny
  • symbol bloku konfiguracyjnego
  • maksymalny stopień utlenienia.
PierwiastekSymbol chemicznySymbol bloku konfiguracyjnegoMaksymalny stopień utlenienia
A………
Q………
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj główny składnik powietrza.

Podpowiedź 2

Oddziel liczbę elektronów walencyjnych od liczby niesparowanych.

Podpowiedź 3

Sprawdź konfigurację chromu 3d⁵ 4s¹ i przypisz obu pierwiastkom blok oraz maksymalny stopień utlenienia.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

PierwiastekSymbol chemicznySymbol bloku konfiguracyjnegoMaksymalny stopień utlenienia
ACr lub chromdVI albo +VI albo 6 albo +6
QN lub azotpV albo +V albo 5 albo +5

Uwaga CKE: Jeśli zdający w odniesieniu do pierwiastka Q zapisze „N2” w kolumnie Symbol chemiczny, to za uzupełnienie tego wiersza nie otrzymuje punktu.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli – podanie symboli chemicznych oraz dla każdego z pierwiastków symbolu bloku konfiguracyjnego i maksymalnego stopnia utlenienia.

1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli – podanie symbolu chemicznego, symbolu bloku konfiguracyjnego i maksymalnego stopnia utlenienia ALBO – poprawne uzupełnienie dwóch kolumn tabeli – podanie symboli chemicznych i symboli bloków konfiguracyjnych albo symboli chemicznych i maksymalnych stopni utlenienia.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Azot rozpoznajemy jako główny składnik powietrza. Ma pięć elektronów walencyjnych, ale tylko trzy niesparowane: tych pojęć nie wolno utożsamiać. Metal ma sześć elektronów niesparowanych, co odpowiada chromowi o konfiguracji [Ar] 3d⁵ 4s¹.

Obsadzanie orbitali można porównać do zajmowania osobnych miejsc przed tworzeniem par; rzeczywista konfiguracja chromu odbiega od prostego schematu 3d⁴ 4s². Chrom należy do bloku d i osiąga +VI, azot do p i osiąga +V. W tabeli wpisujemy symbole Cr i N, ponieważ pytanie dotyczy pierwiastków, nie cząsteczki azotu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

PierwiastekSymbol chemicznySymbol bloku konfiguracyjnegoMaksymalny stopień utlenienia
ACr lub chromdVI albo +VI albo 6 albo +6
QN lub azotpV albo +V albo 5 albo +5

Uwaga CKE: Jeśli zdający w odniesieniu do pierwiastka Q zapisze „N2” w kolumnie Symbol chemiczny, to za uzupełnienie tego wiersza nie otrzymuje punktu.

Wymagania podstawy programowej

Zadanie 1.1

W podstawie programowej

Przypisanie robocze z arkusza Chemia PP2024; do zatwierdzenia przez recenzenta.

  • PR:II.4 — określa przynależność pierwiastków do bloków konfiguracyjnych: s, p i d układu okresowego na podstawie konfiguracji elektronowej; wskazuje związek między budową elektronową atomu a położeniem pierwiastka w układzie okresowym i jego właściwościami fizycznymi (promieniem atomowym, energią jonizacji) i chemicznymi.
  • PR:VIII.3 — na podstawie konfiguracji elektronowej atomów przewiduje typowe stopnie utlenienia pierwiastków;

Przypisanie redakcyjne do podstawy CHEM-PP2024.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_01.1

Organizator: CKE

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 1.2 · maj 2026

Formuła 2023rozszerzony1 pkt
Źródło

Informacja do zadań 1.–3.

O dwóch pierwiastkach oznaczonych literami A i Q wiadomo, że:

  • pierwiastek A jest metalem o liczbie atomowej mniejszej od 36
  • pierwiastek Q jest niemetalem, który występuje w postaci dwuatomowych cząsteczek i jest głównym składnikiem powietrza.

W atomie pierwiastka A w stanie podstawowym wszystkie elektrony biorące udział w tworzeniu wiązań są niesparowane, a ich liczba jest o jeden większa od liczby elektronów walencyjnych w atomie pierwiastka Q.

Napisz konfigurację tych elektronów atomu A w stanie podstawowym, które mogą uczestniczyć w tworzeniu wiązań. Zastosuj schemat klatkowy (graficzny) konfiguracji elektronowej. Uwzględnij numery powłok i symbole podpowłok.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wykorzystaj rozpoznanie pierwiastka A.

Podpowiedź 2

Przypomnij wyjątek w konfiguracji chromu.

Podpowiedź 3

Rozdziel sześć elektronów między pięć orbitali 3d i jeden orbital 4s, zachowując zgodne spiny.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Schemat klatkowy chromu: 4s — jeden orbital z jednym elektronem; 3d — pięć orbitali, każdy z jednym elektronem o zgodnym spinie.

Uwaga CKE: Elektrony niesparowane muszą mieć zgodny spin.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie w formie klatkowej (graficznej) fragmentu konfiguracji elektronowej atomu chromu w stanie podstawowym, opisującego rozmieszczenie elektronów, które mogą brać udział w tworzeniu wiązań, na podpowłokach z uwzględnieniem numerów powłok i symboli podpowłok.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Atomem A jest chrom. W stanie podstawowym elektrony mogące uczestniczyć w wiązaniach zajmują podpowłoki 3d i 4s: pięć elektronów znajduje się w pięciu orbitalach d, a szósty w orbitalu s. Reguła Hunda wymaga najpierw pojedynczego obsadzenia równocennych orbitali ze zgodnymi spinami.

Dlatego rysujemy pięć klatek 3d z pojedynczymi strzałkami o tym samym zwrocie oraz jedną klatkę 4s z jedną strzałką. Nie zastępujemy tego konfiguracją 3d⁴ 4s². Numery powłok i symbole podpowłok stanowią część odpowiedzi, a sam zapis strzałek bez oznaczeń nie wystarcza.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Schemat klatkowy chromu: 4s — jeden orbital z jednym elektronem; 3d — pięć orbitali, każdy z jednym elektronem o zgodnym spinie.

Uwaga CKE: Elektrony niesparowane muszą mieć zgodny spin.

Wymagania podstawy programowej

Zadanie 1.2

W podstawie programowej

Przypisanie robocze z arkusza Chemia PP2024; do zatwierdzenia przez recenzenta.

  • PR:II.2 — stosuje zasady rozmieszczania elektronów na orbitalach (zakaz Pauliego i regułę Hunda) w atomach pierwiastków wieloelektronowych;
  • PR:II.3 — pisze konfiguracje elektronowe atomów pierwiastków do Z=38 oraz ich jonów o podanym ładunku, uwzględniając przynależność elektronów do podpowłok (zapisy konfiguracji: pełne, skrócone i schematy klatkowe);

Przypisanie redakcyjne do podstawy CHEM-PP2024.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_01.2

Organizator: CKE

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 2 · maj 2026

Formuła 2023rozszerzony2 pkt
Źródło

Informacja do zadań 1.–3.

O dwóch pierwiastkach oznaczonych literami A i Q wiadomo, że:

  • pierwiastek A jest metalem o liczbie atomowej mniejszej od 36
  • pierwiastek Q jest niemetalem, który występuje w postaci dwuatomowych cząsteczek i jest głównym składnikiem powietrza.

W atomie pierwiastka A w stanie podstawowym wszystkie elektrony biorące udział w tworzeniu wiązań są niesparowane, a ich liczba jest o jeden większa od liczby elektronów walencyjnych w atomie pierwiastka Q.

Na zdjęciu jest pokazana probówka z wodnym roztworem zawierającym jony AO42− pochodzące z soli pierwiastka A o wzorze K2AO4.

Probówka z żółtym wodnym roztworem soli K2AO4 przed doświadczeniem.

Przeprowadzono doświadczenie. Do dwóch probówek z roztworem soli wprowadzono: do pierwszej wodny roztwór kwasu siarkowego(VI), a do drugiej — wodny roztwór wodorotlenku potasu, zgodnie z poniższym schematem.

Schemat doświadczenia: probówka I K2AO4(aq) + H2SO4(aq); probówka II K2AO4(aq) + KOH(aq)

Zmiany świadczące o przebiegu reakcji zaobserwowano tylko w jednej probówce.

Rozstrzygnij, w której probówce — I czy II — zaszła reakcja. Napisz, co zaobserwowano podczas tego doświadczenia. Sformułuj wniosek dotyczący trwałości jonów AO42− w roztworze o odczynie kwasowym i w roztworze o odczynie zasadowym.

Rozstrzygnięcie: …
Obserwacje: …
Wniosek: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj barwę jonów chromianowych.

Podpowiedź 2

Sprawdź, do której probówki dodano kwas.

Podpowiedź 3

Oddziel pomarańczową barwę jako obserwację od wniosku o trwałości jonów przy różnych odczynach.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Rozstrzygnięcie: (W probówce) I.

Obserwacje: Zmiana zabarwienia roztworu na pomarańczową. (W drugiej probówce nie zaobserwowano zmian).

Przykładowy wniosek: Jony AO42− albo jony CrO42− są trwałe w roztworze o odczynie zasadowym, a nietrwałe w roztworze o odczynie kwasowym.

Uwaga CKE: Odpowiedź, w której zdający w obserwacjach napisze tylko „zmiana barwy roztworu”, jest niewystarczająca.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne rozstrzygnięcie, napisanie poprawnych obserwacji i poprawnego wniosku dotyczącego trwałości jonów AO42− w roztworach o odczynie kwasowym i o odczynie zasadowym.

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie oraz napisanie poprawnych obserwacji i niepoprawnego wniosku dotyczącego trwałości jonów AO42− w roztworach o odczynie kwasowym i o odczynie zasadowym albo brak wniosku

ALBO

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie, napisanie błędnych obserwacji albo brak obserwacji oraz poprawne sformułowanie wniosku dotyczącego trwałości jonów AO42− w roztworach o odczynie kwasowym i o odczynie zasadowym.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Żółte jony chromianowe(VI) w środowisku kwasowym przechodzą w pomarańczowe jony dichromianowe(VI). Zmiana wynika z przesunięcia równowagi po dodaniu jonów wodoru, a nie ze zmiany stopnia utlenienia chromu: pozostaje on na +VI. Reakcja zachodzi zatem w probówce I.

Obserwacją jest pojawienie się pomarańczowego zabarwienia, natomiast wnioskiem — trwałość chromianów w środowisku zasadowym i ich nietrwałość w kwasowym. To dwa różne poziomy opisu: obserwacja mówi, co widzimy, wniosek wyjaśnia znaczenie wyniku. Samo hasło „zmiana barwy” nie wskazuje, jaki efekt wystąpił.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Rozstrzygnięcie: (W probówce) I.

Obserwacje: Zmiana zabarwienia roztworu na pomarańczową. (W drugiej probówce nie zaobserwowano zmian).

Przykładowy wniosek: Jony AO42− albo jony CrO42− są trwałe w roztworze o odczynie zasadowym, a nietrwałe w roztworze o odczynie kwasowym.

Uwaga CKE: Odpowiedź, w której zdający w obserwacjach napisze tylko „zmiana barwy roztworu”, jest niewystarczająca.

Wymagania podstawy programowej

Zadanie 2

W podstawie programowej

Przypisanie robocze z arkusza Chemia PP2024; do zatwierdzenia przez recenzenta.

  • PR:VII.11 — przewiduje przebieg reakcji soli z mocnymi kwasami (wypieranie kwasów słabszych, nietrwałych, lotnych) oraz soli z zasadami; pisze odpowiednie równania reakcji.

Przypisanie redakcyjne do podstawy CHEM-PP2024.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_02

Organizator: CKE

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 3 · maj 2026

Formuła 2023rozszerzony1 pkt
Źródło

Informacja do zadań 1.–3.

O dwóch pierwiastkach oznaczonych literami A i Q wiadomo, że:

  • pierwiastek A jest metalem o liczbie atomowej mniejszej od 36
  • pierwiastek Q jest niemetalem, który występuje w postaci dwuatomowych cząsteczek i jest głównym składnikiem powietrza.

W atomie pierwiastka A w stanie podstawowym wszystkie elektrony biorące udział w tworzeniu wiązań są niesparowane, a ich liczba jest o jeden większa od liczby elektronów walencyjnych w atomie pierwiastka Q.

Uzupełnij tabelę. Dla cząsteczki Q2 określ i napisz liczbę:

  • wiązań σ
  • wiązań π
  • wolnych par elektronowych.
Liczba wiązań σLiczba wiązań πLiczba wolnych par elektronowych
………
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal krotność wiązania w cząsteczce azotu.

Podpowiedź 2

Wiązanie wielokrotne ma tylko jeden składnik sigma.

Podpowiedź 3

Rozdziel dziesięć elektronów walencyjnych na pary wiążące i wolne.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Liczba wiązań σLiczba wiązań πLiczba wolnych par elektronowych
122

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli odnoszące się do cząsteczki N2.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dwa atomy azotu tworzą wiązanie potrójne. Każde wiązanie wielokrotne zawiera dokładnie jedno wiązanie sigma, a pozostałe są wiązaniami pi. Stąd w cząsteczce azotu jest jedno wiązanie sigma i dwa pi.

Każdy azot wnosi pięć elektronów walencyjnych; trzy wykorzystuje we wspólnych parach wiążących, a dwa pozostają jego wolną parą. Łącznie cząsteczka ma więc dwie wolne pary, po jednej przy każdym atomie. Można to sprawdzić bilansem dziesięciu elektronów walencyjnych: sześć znajduje się w wiązaniach, cztery poza nimi. Nie liczymy trzech wiązań sigma w wiązaniu potrójnym.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Liczba wiązań σLiczba wiązań πLiczba wolnych par elektronowych
122
Wymagania podstawy programowej

Zadanie 3

W podstawie programowej

Przypisanie robocze z arkusza Chemia PP2024; do zatwierdzenia przez recenzenta.

  • PR:III.5 — określa typ wiązania (σ i π) w cząsteczkach związków nieorganicznych i organicznych;

Przypisanie redakcyjne do podstawy CHEM-PP2024.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_03

Organizator: CKE

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 4 · maj 2026

Formuła 2023rozszerzony2 pkt

Pewien jonowy związek X składa się z wapnia, z węgla i z azotu. Masa wapnia stanowi 50 % masy całego związku, a masa węgla – 15 % jego masy. Wzór empiryczny związku X jest też wzorem rzeczywistym. Anion związku X ma taką samą strukturę elektronową jak tlenek węgla(IV).

Na podstawie obliczeń ustal i napisz wzór sumaryczny związku X. Narysuj wzór elektronowy anionu tego związku. Zaznacz kreskami wiązania chemiczne i wolne pary elektronowe.

Obliczenia: …
Wzór sumaryczny związku X: …
Wzór elektronowy anionu: [miejsce na rysunek]

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Załóż masę próbki 100 g.

Podpowiedź 2

Przelicz masy trzech pierwiastków na mole i skróć stosunek.

Podpowiedź 3

Po ustaleniu ładunku anionu policz elektrony oraz wykorzystaj analogię do dwutlenku węgla.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przykładowe rozwiązanie CKE – sposób 1:

m(Ca) : m(C) : m(N) = 50 : 15 : 35
n(Ca) : n(C) : n(N) = 50/40 : 15/12 : 35/14 = 1,25 : 1,25 : 2,5 = 1 : 1 : 2

Wzór sumaryczny: CaCN2.

Dwa poprawne wzory Lewisa anionu CN2 o ładunku 2 minus, z wiązaniami i wolnymi parami elektronowymi, wycięte z klucza CKE.

Uwaga CKE: Geometria jonu nie podlega ocenie.

Zasady oceniania

2 pkt – na podstawie obliczeń poprawne ustalenie i napisanie poprawnego wzoru sumarycznego związku X i poprawne narysowanie wzoru elektronowego anionu z uwzględnieniem wolnych par elektronowych i ładunku.

1 pkt – na podstawie obliczeń poprawne ustalenie i napisanie poprawnego wzoru sumarycznego związku X, ale błędne narysowanie wzoru elektronowego anionu albo brak wzoru elektronowego anionu

ALBO

1 pkt – na podstawie obliczeń poprawne ustalenie stosunku molowego pierwiastków w związku X wyrażonego liczbami całkowitymi i brak wzoru sumarycznego związku X, ale poprawne narysowanie wzoru elektronowego anionu z uwzględnieniem wolnych par elektronowych i ładunku

ALBO

1 pkt – na podstawie obliczeń poprawne ustalenie stosunku molowego pierwiastków w związku X, ale popełnienie błędu rachunkowego, który nie zmienia stosunku molowego Ca : C : N = 1 : 1 : 2 i poprawne narysowanie wzoru elektronowego anionu z uwzględnieniem wolnych par elektronowych i ładunku.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przyjmij próbkę 100 g: zawiera 50 g wapnia, 15 g węgla i 35 g azotu. Procenty masowe trzeba przeliczyć na mole, ponieważ indeksy wzoru opisują liczby atomów, nie ich masy. Dzielenie przez masy molowe daje 1,25:1,25:2,50, czyli stosunek 1:1:2 i wzór CaCN₂.

Wapń tworzy kation dwudodatni, zatem anion musi mieć ładunek 2−. Warunek podobieństwa do dwutlenku węgla prowadzi do układu z centralnym węglem i dwoma atomami azotu połączonymi wiązaniami podwójnymi. Każdy azot ma dwie wolne pary. Obrys anionu opatrujemy nawiasem i ładunkiem; bilans daje 16 elektronów walencyjnych.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przykładowe rozwiązanie CKE – sposób 1:

m(Ca) : m(C) : m(N) = 50 : 15 : 35
n(Ca) : n(C) : n(N) = 50/40 : 15/12 : 35/14 = 1,25 : 1,25 : 2,5 = 1 : 1 : 2

Wzór sumaryczny: CaCN2.

Dwa poprawne wzory Lewisa anionu CN2 o ładunku 2 minus, z wiązaniami i wolnymi parami elektronowymi, wycięte z klucza CKE.

Uwaga CKE: Geometria jonu nie podlega ocenie.

Wymagania podstawy programowej

Zadanie 4

W podstawie programowej

Przypisanie robocze z arkusza Chemia PP2024; do zatwierdzenia przez recenzenta.

  • PR:I.5 — ustala wzór empiryczny i rzeczywisty związku chemicznego (nieorganicznego i organicznego) na podstawie jego składu i masy molowej;
  • PR:III.2 — pisze wzory elektronowe typowych cząsteczek związków kowalencyjnych i jonów złożonych, z uwzględnieniem wolnych par elektronowych;

Przypisanie redakcyjne do podstawy CHEM-PP2024.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_04

Organizator: CKE

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 5 · maj 2026

Formuła 2023rozszerzony2 pkt

Przebieg reakcji jądrowych można przedstawić w postaci zapisu skróconego. Na pierwszym miejscu podaje się symbol jądra bombardowanego, następnie w nawiasie – kolejno – symbole cząstki bombardującej i lekkiej cząstki emitowanej, a na końcu – symbole jąder produktów.

Jądro izotopu plutonu 239Pu po pochłonięciu neutronu rozszczepia się na mniejsze fragmenty, czemu towarzyszy emisja neutronów. Jeden z możliwych przebiegów rozszczepienia tego izotopu przedstawiono na schemacie:

239Pu(10n, 2 10n) 144Ba, AZX

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018; L. Jones, P. Atkins, Chemia ogólna. Cząsteczki, materia, reakcje, Warszawa 2016.

Uzupełnij schemat tak, aby otrzymać równanie opisanej reakcji. Napisz, ile neutronów jest w jednym molu izotopu AZX. Uwzględnij wartość stałej Avogadro.

… + 10n → 2 10n + 144…Ba + …

Liczba neutronów w jednym molu izotopu X: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zbilansuj liczby masowe i atomowe niezależnie.

Podpowiedź 2

Od liczby masowej produktu odejmij jego liczbę protonów.

Podpowiedź 3

Liczbę neutronów w jednym jądrze pomnóż przez 6,02·10²³.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

23994Pu + 10n → 2 10n + 14456Ba + 9438Sr

Liczba neutronów w jednym molu izotopu 9438Sr: 3,37 · 1025.

Uwaga CKE: Zapis działania odnoszący się do podania liczby neutronów (56 · 6,02 · 1023) bez zapisania wyniku jest niewystarczający.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne uzupełnienie schematu przemiany i poprawne napisanie liczby neutronów.

1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu przemiany i niepoprawne napisanie lub brak liczby neutronów

ALBO

1 pkt – niepoprawne uzupełnienie lub brak uzupełnienia schematu przemiany i poprawne napisanie liczby neutronów.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W reakcji jądrowej zachowują się oddzielnie suma liczb masowych oraz suma liczb atomowych. Po lewej mamy 239+1=240 nukleonów, po prawej dwa neutrony i bar o liczbie masowej 144. Dla drugiego fragmentu pozostaje więc 94.

Pluton ma liczbę atomową 94, bar 56, zatem drugi produkt ma 38 protonów i jest strontem. Jedno jego jądro zawiera 94−38=56 neutronów. W jednym molu jąder liczba ta wynosi 56 razy stała Avogadra, czyli około 3,37·10²⁵ neutronów. Nie wystarczy podać liczby neutronów w pojedynczym jądrze ani pozostawić samego działania bez wyniku.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

23994Pu + 10n → 2 10n + 14456Ba + 9438Sr

Liczba neutronów w jednym molu izotopu 9438Sr: 3,37 · 1025.

Uwaga CKE: Zapis działania odnoszący się do podania liczby neutronów (56 · 6,02 · 1023) bez zapisania wyniku jest niewystarczający.

Wymagania podstawy programowej

Zadanie 5

W podstawie programowej

Przypisanie robocze z arkusza Chemia PP2024; do zatwierdzenia przez recenzenta.

  • PR:I.1 — stosuje pojęcia: nuklid, izotop, mol i stała Avogadra;
  • PR:I.4 — pisze równania naturalnych przemian promieniotwórczych (α, β¯) oraz sztucznych reakcji jądrowych;

Przypisanie redakcyjne do podstawy CHEM-PP2024.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_05

Organizator: CKE

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 6 · maj 2026

Formuła 2023rozszerzony1 pkt

Dwie krystaliczne substancje – A i B – tworzą różnego typu kryształy. W tabeli podano wybrane właściwości tych substancji.

SubstancjaTemperatura topnienia, °CRozpuszczalność w wodziePrzewodnictwo elektryczne w stanie stałymPrzewodnictwo elektryczne po stopieniu
A185bardzo dobrze rozpuszczalnanie wykazujenie wykazuje
B1710nierozpuszczalnanie wykazujenie wykazuje

Napisz, jakiego typu kryształy – kowalencyjne, molekularne, metaliczne albo jonowe – są tworzone przez każdą z substancji.

Substancja A: …
Substancja B: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw wykorzystaj przewodnictwo w stanie stałym i ciekłym.

Podpowiedź 2

Nie utożsamiaj rozpuszczalności z budową jonową.

Podpowiedź 3

Porównaj niską temperaturę topnienia A z bardzo wysoką temperaturą topnienia B.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Substancja A: molekularne.
Substancja B: kowalencyjne.

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnych nazw dwóch typów kryształów dla substancji A i B.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Rodzaj kryształu rozpoznajemy na podstawie całego zestawu właściwości. Substancja A ma stosunkowo niską temperaturę topnienia i nie przewodzi prądu także po stopieniu, co odpowiada kryształowi molekularnemu. Rozpuszczalność w wodzie nie przesądza o budowie jonowej: dobrze rozpuszczalne mogą być również cząsteczki polarne.

Substancja B topi się dopiero w bardzo wysokiej temperaturze i jest nierozpuszczalna, co wskazuje na rozległą sieć kowalencyjną. Sieć przypomina jedną wielką konstrukcję, której naruszenie wymaga rozerwania wielu mocnych wiązań. Kryształ jonowy zwykle przewodzi po stopieniu, a metaliczny już w stanie stałym; tych cech tu nie ma.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Substancja A: molekularne.
Substancja B: kowalencyjne.

Wymagania podstawy programowej

Zadanie 6

W podstawie programowej

Przypisanie robocze z arkusza Chemia PP2024; do zatwierdzenia przez recenzenta.

  • PR:III.7 — porównuje właściwości fizyczne substancji tworzących kryształy jonowe, kowalencyjne, molekularne oraz metaliczne;

Przypisanie redakcyjne do podstawy CHEM-PP2024.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_06

Organizator: CKE

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 7 · maj 2026

Formuła 2023rozszerzony1 pkt

Hydroliza substancji A w środowisku kwasowym przebiega zgodnie ze schematem:

A → B + C   (warunki: H+ / H2O)

Wykonano doświadczenie, podczas którego badano szybkość tej reakcji. Przygotowano wodny roztwór substancji A o stężeniu 0,10 mol · dm−3, który zakwaszono kwasem solnym, i utrzymywano temperaturę roztworu równą 25°C. Co 30 minut mierzono stężenie substancji A w tym roztworze. Wyniki pomiarów przedstawiono na poniższym wykresie.

Wykres zależności stężenia substancji A od czasu hydrolizy; oś pionowa od 0,01 do 0,10 mol/dm3, oś pozioma od 0 do 510 minut.

Na podstawie: P.W. Atkins, Chemia fizyczna, Warszawa 2007.

Oblicz łączne stężenie molowe substancji B i substancji C w chwili t = 255 min opisanego doświadczenia.

Obliczenia: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odczytaj z wykresu, ile A pozostało.

Podpowiedź 2

Odejmij ten odczyt od stężenia początkowego.

Podpowiedź 3

Ze schematu ustal osobno przyrost B i C, a następnie je dodaj.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przykładowe rozwiązanie CKE:

0,10 − 0,04 = 0,06 mol · dm−3

Ponieważ z jednego mola substancji A powstają 2 mol substancji B i C, przyrost łącznego stężenia substancji B i C jest równy:

2 · 0,06 = 0,12 mol · dm−3

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne obliczenie łącznego stężenia molowego substancji B i substancji C w 255 minucie doświadczenia oraz podanie wyniku z poprawną jednostką.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Z wykresu odczytujemy stężenie nieprzereagowanej substancji A, a nie bezpośrednio sumę stężeń produktów. Po 255 minutach pozostaje około 0,04 mol·dm⁻³ A. Początkowo było 0,10 mol·dm⁻³, więc ubyło 0,06 mol·dm⁻³.

Ze schematu wynika, że z jednej jednostki A powstaje po jednej jednostce B i C. Przy stałej objętości stężenie każdego produktu wzrosło zatem o 0,06 mol·dm⁻³, a suma wynosi 0,12 mol·dm⁻³. To jak rozdzielenie jednej paczki na dwa różne składniki: nie mnożymy ubytku A przez dwa przy liczeniu jednego produktu, lecz dopiero przy sumowaniu obu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przykładowe rozwiązanie CKE:

0,10 − 0,04 = 0,06 mol · dm−3

Ponieważ z jednego mola substancji A powstają 2 mol substancji B i C, przyrost łącznego stężenia substancji B i C jest równy:

2 · 0,06 = 0,12 mol · dm−3
Wymagania podstawy programowej

Zadanie 7

W podstawie programowej

Przypisanie robocze z arkusza Chemia PP2024; do zatwierdzenia przez recenzenta.

  • PR:V.2 — wykonuje obliczenia związane z przygotowaniem, rozcieńczaniem i zatężaniem roztworów z zastosowaniem pojęć: stężenie procentowe lub molowe oraz rozpuszczalność;

Przypisanie redakcyjne do podstawy CHEM-PP2024.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_07

Organizator: CKE

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8 · maj 2026

Formuła 2023rozszerzony3 pkt

Zdjęcie A ilustruje wygląd probówki z wodnym roztworem pewnej soli potasu zawierającej mangan. Do tej probówki dodano wodny roztwór siarczanu(IV) potasu, a następnie jej zawartość wymieszano. Wygląd probówki po reakcji przedstawiono na zdjęciu B.

Zdjęcie A: zielony roztwór; zdjęcie B: brunatny osad po dodaniu roztworu siarczanu(IV) potasu.

Napisz w formie jonowej skróconej, z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy), równania reakcji redukcji i utleniania zachodzących podczas opisanej przemiany. Uwzględnij, że reakcja zachodzi w środowisku obojętnym. Uzupełnij wzory reagentów i współczynniki stechiometryczne w poniższym schemacie.

Równanie reakcji redukcji: …
Równanie reakcji utleniania: …

… + … K2SO3 + … H2O → … + … K2SO4 + … KOH
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj początkowy stopień utlenienia manganu.

Podpowiedź 2

Porównaj zmiany stopni utlenienia manganu i siarki.

Podpowiedź 3

Zrównaj po dwa elektrony, dodaj półreakcje i sprawdź bilans w środowisku obojętnym.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przykładowe rozwiązanie CKE:

Równanie reakcji redukcji:

MnO42− + 2H2O + 2e− → MnO2 + 4OH−

Równanie reakcji utleniania:

SO32− + 2OH− → SO42− + H2O + 2e−

Równanie cząsteczkowe:

K2MnO4 + K2SO3 + H2O → MnO2 + K2SO4 + 2KOH

CKE dopuszcza także dla utleniania zapis:

SO32− + 3H2O → SO42− + 2H3O+ + 2e−

albo

SO32− + H2O → SO42− + 2H+ + 2e−

Uwaga CKE: Jeżeli w równaniu reakcji redukcji zdający nie uwzględni warunku zadania — środowiska obojętnego — to nie przyznaje się punktu.

Zasady oceniania

3 pkt – poprawne wykonanie trzech czynności spośród wymienionych: • napisanie we właściwej formie równania reakcji redukcji • napisanie we właściwej formie równania reakcji utleniania • uzupełnienie wzorów reagentów i współczynników stechiometrycznych w schemacie reakcji.

2 pkt – poprawne wykonanie dwóch dowolnych czynności spośród wymaganych do uzyskania 3 pkt.

1 pkt – poprawne wykonanie jednej dowolnej czynności spośród wymaganych do uzyskania 3 pkt.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Na początku mangan występuje w zielonym jonie manganianowym(VI), a nie w fioletowym manganianie(VII). W produkcie tworzy tlenek manganu(IV), więc pobiera dwa elektrony. Siarka zmienia stopień utlenienia z +IV w siarczanie(IV) na +VI w siarczanie(VI), oddając dwa elektrony. Bilans elektronów daje stosunek reagentów 1:1.

W półreakcji redukcji wodę umieszczamy po stronie substratów, a jony wodorotlenkowe po stronie produktów, uwzględniając obojętne środowisko. Po dodaniu półreakcji skracamy wspólne składniki. W zapisie cząsteczkowym powstają tlenek manganu(IV), siarczan(VI) potasu i dwa mole KOH na mol manganianu. Sprawdzenie atomów i ładunku chroni przed użyciem bilansu dla innego stopnia utlenienia.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przykładowe rozwiązanie CKE:

Równanie reakcji redukcji:

MnO42− + 2H2O + 2e− → MnO2 + 4OH−

Równanie reakcji utleniania:

SO32− + 2OH− → SO42− + H2O + 2e−

Równanie cząsteczkowe:

K2MnO4 + K2SO3 + H2O → MnO2 + K2SO4 + 2KOH

CKE dopuszcza także dla utleniania zapis:

SO32− + 3H2O → SO42− + 2H3O+ + 2e−

albo

SO32− + H2O → SO42− + 2H+ + 2e−

Uwaga CKE: Jeżeli w równaniu reakcji redukcji zdający nie uwzględni warunku zadania — środowiska obojętnego — to nie przyznaje się punktu.

Wymagania podstawy programowej

Zadanie 8

W podstawie programowej

Przypisanie robocze z arkusza Chemia PP2024; do zatwierdzenia przez recenzenta.

  • PR:VIII.4 — oblicza stopnie utlenienia pierwiastków w jonie i cząsteczce związku nieorganicznego i organicznego;
  • PR:VIII.5 — stosuje zasady bilansu elektronowo-jonowego – dobiera współczynniki stechiometryczne w schematach reakcji utleniania-redukcji (w formie cząsteczkowej i jonowej);

Przypisanie redakcyjne do podstawy CHEM-PP2024.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_08

Organizator: CKE

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9.1 · maj 2026

Formuła 2023rozszerzony4 pkt
Źródło

Informacja do zadania 9.

Potencjały półogniw zależą od stężeń reagentów biorących udział w procesach elektrochemicznych. Jeżeli metal Me jest zanurzony w roztworze zawierającym jony tego metalu o ładunku n+ i o stężeniu cMen+, to potencjał takiego półogniwa można obliczyć za pomocą równania Nernsta. Dla układu Men+ / Me w temperaturze 298 K to równanie ma postać:

E = E° + (0,059 / n) · log cMen+

gdzie E° jest potencjałem standardowym redukcji tego półogniwa.

Na podstawie: M.J. Sienko, R.A. Plane, Chemia. Podstawy i zastosowania, Warszawa 2002.

Zbudowano ogniwo galwaniczne, którego siła elektromotoryczna (SEM) w temperaturze 298 K była równa 1,084 V. Ogniwo składało się z półogniw zawierających metale zanurzone w roztworach swoich soli. Każdy roztwór miał objętość 500 cm3.

Anodą było półogniwo złożone z blaszki cynkowej, zanurzonej w roztworze chlorku cynku o stężeniu 1,0 mol · dm−3, a katodą — półogniwo, w którym blaszka z metalu Me była zanurzona w roztworze zawierającym jony Me2+.

Roztwór katodowy otrzymano w wyniku rozpuszczenia w wodzie równomolowej mieszaniny dwóch uwodnionych soli o łącznej masie 22,05 g. Jedną z nich był siarczan(VI) o wzorze MeSO4 · 5H2O, a drugą — chlorek, którego wzór zapisano jako MeCl2 · xH2O, gdyż nie była znana liczba moli wody w jednym molu hydratu.

Zgodnie z równaniem Nernsta potencjał takiego półogniwa jest liniową funkcją logarytmu stężenia jonów w roztworze i dla opisanego układu Me2+ / Me ta zależność ma przebieg pokazany na poniższym wykresie.

Wykres E od log c dla Me2+/Me: punkt log c=0, E=0,342 V oraz punkt log c=-1, E=0,312 V.

Wykonaj obliczenia i napisz wzór hydratu chlorku metalu użytego do sporządzenia roztworu katodowego w opisanym ogniwie. Do obliczenia stężenia kationów metalu Me2+ zastosuj wzór Nernsta. Użyj wartości mas molowych z dokładnością do drugiego miejsca po przecinku.

Obliczenia: …
Wzór hydratu: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Z zależności SEM = potencjał katody minus potencjał anody wyznacz potencjał katody.

Podpowiedź 2

Wykorzystaj równanie Nernsta, a potem przelicz stężenie na liczbę moli.

Podpowiedź 3

Rozdziel mole miedzi równo między dwie sole i zapisz sumę ich mas.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przykładowe rozwiązanie CKE — sposób 3 (zapis HTML):

EA = E°A = −0,762 V; E°K = 0,342 V
SEM = EK − EA = 1,084 V; EK = 0,322 V
1,084 = [0,342 − (−0,762)] + (0,059 / 2) · log cCu2+ − (0,059 / 2) · log 1
log cCu2+ = −0,6779; cCu2+ = 0,210 mol · dm−3
n = 0,210 · 0,5 = 0,105 mol; ½n = 0,0525 mol
M(CuCl2 · xH2O) = 134,45 + 18,02x g · mol−1
M(CuSO4 · 5H2O) = 249,71 g · mol−1

x — liczba moli wody przypadających na 1 mol chlorku miedzi(II) w hydracie.

22,05 = 0,0525 (249,71 + 134,45 + 18,02x); x ≈ 2

Wzór hydratu: CuCl2 · 2H2O.

Zasady oceniania

4 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między danymi w zadaniu a szukanym wzorem hydratu oraz poprawne wykonanie obliczeń prowadzących do ustalenia poprawnego wzoru hydratu.

3 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między danymi w zadaniu a szukanym wzorem hydratu oraz wykonanie obliczeń prowadzących do ustalenia wzoru hydratu, ale popełnienie jednej z usterek spośród: • szacowanie wartości log cMen+ na podstawie wykresu zamieszczonego w informacji wprowadzającej • użycie wartości mas molowych niespełniających warunku zadania, tj. poprawnych i innych niż wyrażone z dokładnością do drugiego miejsca po przecinku • popełnienie błędów rachunkowych • brak zapisu wzoru hydratu.

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między danymi w zadaniu a szukanym wzorem hydratu oraz wykonanie obliczeń prowadzących do ustalenia wzoru hydratu, ale popełnienie dwóch dowolnych usterek spośród: • szacowanie wartości log cMen+ na podstawie wykresu zamieszczonego w informacji wprowadzającej • użycie wartości mas molowych niespełniających warunku zadania, tj. poprawnych i innych niż wyrażone z dokładnością do drugiego miejsca po przecinku • popełnienie błędów rachunkowych • brak zapisu wzoru hydratu ALBO

2 pkt – poprawne obliczenie liczby moli kationów Me2+ pochodzących od chlorku metalu Me oraz liczby moli kationów Me2+ pochodzących od siarczanu(VI) metalu Me w roztworze katodowym oraz zastosowanie niepoprawnej metody rozwiązania dalszej części zadania albo brak dalszego rozwiązania.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między danymi w zadaniu a szukanym wzorem hydratu oraz wykonanie obliczeń prowadzących do ustalenia wzoru hydratu, ale popełnienie trzech dowolnych usterek spośród: • szacowanie wartości log cMen+ na podstawie wykresu zamieszczonego w informacji wprowadzającej • użycie wartości mas molowych niespełniających warunku zadania, tj. poprawnych i innych niż wyrażone z dokładnością do drugiego miejsca po przecinku • popełnienie błędów rachunkowych • brak zapisu wzoru hydratu ALBO

1 pkt – poprawne obliczenie wartości stężenia molowego kationów Me2+ w roztworze katodowym oraz zastosowanie niepoprawnej metody rozwiązania dalszej części zadania albo brak dalszego rozwiązania ALBO

1 pkt – poprawne obliczenie wartości potencjału półogniwa pełniącego funkcję katody w warunkach zadania oraz dokonanie identyfikacji metalu, który pełni funkcję katody.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Uwaga 1. CKE: Zastosowanie w obliczeniach wartości masy molowej M(H2O) = 18,00 g · mol−1 nie skutkuje utratą 1 punktu.

Uwaga 2. CKE: Jeśli w obliczeniach zdający zastosował błędną wartość masy molowej, to za rozwiązanie zadania może otrzymać maksymalnie 2 punkty.

Uwaga 3. CKE: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Najpierw ustalamy potencjał katody: jest on równy SEM powiększonej o potencjał anody, czyli 0,322 V. Z informacji o metalu wynika, że katodą jest miedź. Podstawienie do podanego równania Nernsta daje logarytm stężenia około −0,678, a stężenie jonów miedzi około 0,210 mol·dm⁻³. W 0,500 dm³ znajduje się 0,105 mola tych jonów.

Sole dodano równomolowo i każda dostarcza jeden jon miedzi, więc każdej soli użyto 0,0525 mola. Łączna masa 22,05 g jest sumą mas pentahydratu siarczanu i nieznanego hydratu chlorku. Równanie masy prowadzi do x około 2. Nie przypisuj całej liczby moli miedzi jednemu hydratowi.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przykładowe rozwiązanie CKE — sposób 3 (zapis HTML):

EA = E°A = −0,762 V; E°K = 0,342 V
SEM = EK − EA = 1,084 V; EK = 0,322 V
1,084 = [0,342 − (−0,762)] + (0,059 / 2) · log cCu2+ − (0,059 / 2) · log 1
log cCu2+ = −0,6779; cCu2+ = 0,210 mol · dm−3
n = 0,210 · 0,5 = 0,105 mol; ½n = 0,0525 mol
M(CuCl2 · xH2O) = 134,45 + 18,02x g · mol−1
M(CuSO4 · 5H2O) = 249,71 g · mol−1

x — liczba moli wody przypadających na 1 mol chlorku miedzi(II) w hydracie.

22,05 = 0,0525 (249,71 + 134,45 + 18,02x); x ≈ 2

Wzór hydratu: CuCl2 · 2H2O.

Wymagania podstawy programowej

Zadanie 9.1

W podstawie programowej

Przypisanie robocze z arkusza Chemia PP2024; do zatwierdzenia przez recenzenta.

  • PR:I.5 — ustala wzór empiryczny i rzeczywisty związku chemicznego (nieorganicznego i organicznego) na podstawie jego składu i masy molowej;
  • PR:I.7 — wykonuje obliczenia, z uwzględnieniem wydajności reakcji, dotyczące: liczby moli oraz mas substratów i produktów (stechiometria wzorów i równań chemicznych), objętości gazów w warunkach normalnych, po zmieszaniu substratów w stosunku stechiometrycznym i niestechiometrycznym;
  • PR:IX.1 — stosuje pojęcia: półogniwo, anoda, katoda, ogniwo galwaniczne, klucz elektrolityczny; potencjał standardowy półogniwa, szereg elektrochemiczny, SEM;
  • PR:IX.3 — pisze równania reakcji zachodzące na elektrodach (na katodzie i anodzie) ogniwa galwanicznego o danym schemacie; projektuje ogniwo, w którym zachodzi dana reakcja chemiczna; pisze schemat tego ogniwa;
  • PR:IX.4 — oblicza SEM ogniwa galwanicznego na podstawie standardowych potencjałów półogniw, z których jest ono zbudowane;

Przypisanie redakcyjne do podstawy CHEM-PP2024.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_09.1

Organizator: CKE

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9.2 · maj 2026

Formuła 2023rozszerzony1 pkt
Źródło

Informacja do zadania 9.

Potencjały półogniw zależą od stężeń reagentów biorących udział w procesach elektrochemicznych. Jeżeli metal Me jest zanurzony w roztworze zawierającym jony tego metalu o ładunku n+ i o stężeniu cMen+, to potencjał takiego półogniwa można obliczyć za pomocą równania Nernsta. Dla układu Men+ / Me w temperaturze 298 K to równanie ma postać:

E = E° + (0,059 / n) · log cMen+

gdzie E° jest potencjałem standardowym redukcji tego półogniwa.

Na podstawie: M.J. Sienko, R.A. Plane, Chemia. Podstawy i zastosowania, Warszawa 2002.

Ogniwo stężeniowe to ogniwo galwaniczne zbudowane z dwóch takich samych półogniw, tyle że różniących się stężeniem składnika biorącego udział w reakcjach elektrochemicznych.

Zbudowano ogniwo stężeniowe, w którym półogniwami były blaszki ze srebra o jednakowych masach, zanurzone w roztworach wodnych azotanu(V) srebra(I) o temperaturze 298 K. Stężenie molowe roztworu znajdującego się w zlewce 1. było dziesięciokrotnie mniejsze niż w roztworze w zlewce 2.

Oceń prawdziwość zdań. Wybierz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F — jeśli jest fałszywe.

ZdaniePF
W opisanym ogniwie anodą było półogniwo zbudowane z blaszki srebrnej, zanurzonej w roztworze AgNO3 znajdującym się w zlewce 1.……
Po zakończeniu pracy ogniwa masa blaszki wyjętej ze zlewki 2. była większa od masy blaszki ze zlewki 1.……
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj potencjały elektrod przy różnych stężeniach jonów.

Podpowiedź 2

Na anodzie srebro się roztwarza, na katodzie osadza.

Podpowiedź 3

Sprawdź, jak zmiany mas wpływają na dwie początkowo jednakowe blaszki.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zdanie 1Zdanie 2
PP

Zasady oceniania

1 pkt – odpowiedź poprawna.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Oba półogniwa zawierają ten sam metal, więc o ich roli decyduje stężenie jonów. W roztworze bardziej rozcieńczonym potencjał elektrody srebrnej jest niższy. Ta elektroda jest anodą: metal przechodzi do roztworu w postaci jonów i oddaje elektrony. W zlewce 2, o większym stężeniu, jony srebra przyjmują elektrony i osadzają się na katodzie.

Masa elektrody 1 maleje, a masa elektrody 2 rośnie. Ponieważ początkowe masy były jednakowe, po pracy ogniwa blaszka 2 jest cięższa. Oba zdania są prawdziwe. Ogniwo działa w kierunku zmniejszania różnicy stężeń, co stanowi użyteczną kontrolę rozumowania.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Zdanie 1Zdanie 2
PP
Wymagania podstawy programowej

Zadanie 9.2

W podstawie programowej

Przypisanie robocze z arkusza Chemia PP2024; do zatwierdzenia przez recenzenta.

  • PR:IX.1 — stosuje pojęcia: półogniwo, anoda, katoda, ogniwo galwaniczne, klucz elektrolityczny; potencjał standardowy półogniwa, szereg elektrochemiczny, SEM;

Przypisanie redakcyjne do podstawy CHEM-PP2024.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_09.2

Organizator: CKE

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10 · maj 2026

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Na zdjęciach obok przedstawiono przebieg doświadczenia, w którym do wodnego roztworu soli znajdującego się w probówce wkraplano pipetą wodny roztwór innej soli (zdjęcie 1.) i zaobserwowano zmianę pokazaną na zdjęciu 2.

Zdjęcie 1 i zdjęcie 2 przebiegu doświadczenia.

Spośród substancji wymienionych niżej wybierz te, których roztwory zostały użyte w opisanym doświadczeniu. Zaznacz wzory odpowiednich soli. Następnie napisz w formie jonowej skróconej równanie zachodzącej reakcji.

Sól w roztworze w pipecie:KClK2CrO4Fe(NO3)3K2Cr2O7
Sól w roztworze w probówce:CuSO4Cr(NO3)3AgNO3(NH4)2SO4

Równanie zachodzącej reakcji: ………………………………………………

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zwróć uwagę na barwę powstającego osadu.

Podpowiedź 2

Poszukaj pary jonów tworzącej trudno rozpuszczalny chromian srebra.

Podpowiedź 3

Zrównaj ładunki kationów srebra i anionu chromianowego, pomijając jony obserwatorowe.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Sól w roztworze w pipecie: K2CrO4.

Sól w roztworze w probówce: AgNO3.

2Ag+ + CrO42− → Ag2CrO4

Zasady oceniania

  • 2 pkt – poprawny wybór wzorów soli i poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji.
  • 1 pkt – poprawny wybór wzorów soli oraz błędne napisanie albo brak równania reakcji.
  • 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Uwaga 1.: Jeśli zdający nie dokona wyboru wzorów soli, ale napisze poprawne równanie: we właściwej formie – za rozwiązanie należy przyznać 2 punkty; w formie cząsteczkowej – za rozwiązanie należy przyznać 1 punkt.

Uwaga 2.: Jeśli zdający nie dokona jednoznacznego wyboru wzorów soli, ale napisze poprawne równanie we właściwej formie, to należy przyznać 1 punkt.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Żółty roztwór w pipecie wskazuje na chromian(VI) potasu. Ceglastoczerwony osad po dodaniu go do roztworu w probówce odpowiada chromianowi(VI) srebra. Dla porównania chlorek srebra dałby osad biały.

Jeden jon CrO₄²⁻ wymaga dwóch jonów Ag⁺, aby powstał obojętny Ag₂CrO₄. Jony K⁺ i NO₃⁻ pozostają w roztworze, dlatego pomijamy je w równaniu jonowym skróconym.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Sól w roztworze w pipecie: K2CrO4.

Sól w roztworze w probówce: AgNO3.

2Ag+ + CrO42− → Ag2CrO4
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_10

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11.1 · maj 2026

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 11.

W celu oznaczenia stężenia określonych jonów w roztworze należy strącić je całkowicie w postaci trudno rozpuszczalnego osadu, który po odsączeniu suszy się i praży do uzyskania stałej masy. Tę metodę stosuje się m.in. w oznaczaniu zawartości jonów żelaza(III) w badanej próbce.

W wyniku reakcji strącania jonów Fe3+ za pomocą nadmiaru jonów wodorotlenkowych z roztworu wydziela się uwodniony tlenek żelaza(III):

2Fe3+ + 6OH− → Fe2O3 · 3H2O ↓

Wyodrębniony ilościowo osad praży się w temperaturze ok. 1000 °C do uzyskania bezwodnego Fe2O3.

Na podstawie: J. Minczewski, Z. Marczenko, Chemia analityczna, Warszawa 2022.

Aby oznaczyć stężenie jonów żelaza(III), z próbki roztworu o objętości 100 cm3 całkowicie strącono uwodniony tlenek żelaza(III). Osad wyodrębniono ilościowo, przeniesiono do tygla i prażono do uzyskania stałej masy tlenku żelaza(III), równej 0,040 g.

Oblicz stężenie molowe jonów żelaza(III) w badanym roztworze.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przelicz masę otrzymanego tlenku na mole.

Podpowiedź 2

Ustal, ile moli żelaza przypada na jeden mol tlenku.

Podpowiedź 3

Podziel liczbę moli jonów przez objętość próbki w dm³.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przykładowe rozwiązanie CKE:

n(Fe2O3) = 0,040 / 159,7 ≈ 0,00025 mol
n(Fe3+) = 2 · 0,00025 = 0,0005 mol
c(Fe3+) = 0,0005 / 0,1 = 0,005 mol · dm−3

Zasady oceniania

  • 2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wartości liczbowej wyniku z poprawną jednostką.
  • 1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego LUB podanie wyniku z inną jednostką.
  • ALBO 1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń prowadzące do poprawnej liczby moli jonów żelaza(III), ale brak wartości albo niepoprawna wartość stężenia jonów żelaza(III) w próbce.
  • 0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Prażenie usuwa wodę z osadu i pozwala zważyć produkt o znanym składzie. Z masy 0,040 g tlenku żelaza(III) otrzymujemy około 2,5·10⁻⁴ mola tlenku, dzieląc przez 159,7 g·mol⁻¹. Każda jego jednostka zawiera dwa atomy żelaza, więc pierwotna próbka miała około 5,0·10⁻⁴ mola jonów żelaza(III).

Objętość 100 cm³ to 0,100 dm³; stężenie wynosi więc około 0,005 mol·dm⁻³. Współczynnik dwa wynika ze wzoru tlenku, a nie z ładunku jonów. Najczęstsze pomyłki to pominięcie tego współczynnika oraz użycie centymetrów sześciennych bez przeliczenia jednostek.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przykładowe rozwiązanie CKE:

n(Fe2O3) = 0,040 / 159,7 ≈ 0,00025 mol
n(Fe3+) = 2 · 0,00025 = 0,0005 mol
c(Fe3+) = 0,0005 / 0,1 = 0,005 mol · dm−3
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_11.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11.2 · maj 2026

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 11.

W celu oznaczenia stężenia określonych jonów w roztworze należy strącić je całkowicie w postaci trudno rozpuszczalnego osadu, który po odsączeniu suszy się i praży do uzyskania stałej masy. Tę metodę stosuje się m.in. w oznaczaniu zawartości jonów żelaza(III) w badanej próbce.

W wyniku reakcji strącania jonów Fe3+ za pomocą nadmiaru jonów wodorotlenkowych z roztworu wydziela się uwodniony tlenek żelaza(III):

2Fe3+ + 6OH− → Fe2O3 · 3H2O ↓

Wyodrębniony ilościowo osad praży się w temperaturze ok. 1000 °C do uzyskania bezwodnego Fe2O3.

Na podstawie: J. Minczewski, Z. Marczenko, Chemia analityczna, Warszawa 2022.

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Aby ilościowo wyodrębnić uwodniony tlenek żelaza(III) z badanego roztworu, należy wykonać

A. dekantację.

B. destylację.

C. sączenie.

D. odparowanie pod wyciągiem.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal, czy oddzielamy ciało stałe od cieczy, czy dwie ciecze.

Podpowiedź 2

Która metoda zatrzymuje także drobne cząstki osadu?

Podpowiedź 3

Wybierz technikę pozwalającą zebrać i przemyć osad bez odparowywania wszystkich soli.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

C

Zasady oceniania

1 pkt – odpowiedź poprawna.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Sączenie oddziela nierozpuszczalny osad od cieczy na przegrodzie porowatej. Aby oddzielenie było ilościowe, osad przenosi się na sączek i odpowiednio przemywa, tak by odzyskać całą oznaczaną substancję. Dekantacja polega jedynie na zlaniu cieczy znad osadu i może pozostawić drobne cząstki w odlewanym roztworze.

Destylacja rozdziela składniki na podstawie lotności, a odparowanie nie oddziela osadu od innych rozpuszczonych substancji: pozostawia je razem. W analizie wagowej potrzebny jest czysty, kompletnie odzyskany osad, dlatego wybieramy C — sączenie. Samo pojawienie się osadu nie oznacza jeszcze jego ilościowego wyodrębnienia.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

C

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_11.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania