Baza zadań z chemii
Moje postępy
Zadania 1221–1240 z 1481
Zadanie 9.1 · czerwiec 2016
Źródło
Informacja do zadania 9.
Przeprowadzono doświadczenie, którego przebieg zilustrowano na poniższym schemacie.

Podaj numery probówek, w których zaszły również inne reakcje niż opisana powyższym równaniem.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oprócz zobojętniania sprawdź rozpuszczalność soli powstających z każdej pary odczynników.
Podpowiedź 2
Fosforan wapnia i siarczan baru są trudno rozpuszczalne. Chlorek baru i azotan wapnia nie dają tu osadu.
Podpowiedź 3
Wpisz II i III. To probówki z dodatkową reakcją strąceniową.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
II i III
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne podanie numerów probówek.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
We wszystkich wskazanych układach może zachodzić zobojętnianie, ale trzeba dodatkowo sprawdzić rozpuszczalność powstających soli. W II wapń z kwasem fosforowym daje trudno rozpuszczalny fosforan wapnia. W III bar z kwasem siarkowym tworzy BaSO4.
W I chlorek baru, a w IV azotan wapnia pozostają rozpuszczalne, więc nie ma analogicznego dodatkowego strącania. Odpowiedź to II i III. Sama obecność kwasu i zasady nie oznacza, że pełny opis jonowy sprowadza się zawsze do jednej reakcji H3O+ z OH−; osad może stanowić drugi niezależny produkt.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
II i III
Informacje i źródła zadania
Zadanie 9.2 · czerwiec 2016
Źródło
Informacja do zadania 9.
Przeprowadzono doświadczenie, którego przebieg zilustrowano na poniższym schemacie.

Napisz w formie jonowej równania pozostałych reakcji, czyli tych, które nie są opisane powyższym równaniem.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wyodrębnij procesy strącania z dwóch wybranych probówek. Dobierz stosunki jonów według ładunków.
Podpowiedź 2
Ca2+ i PO43− wymagają proporcji 3:2, a Ba2+ i SO42− proporcji 1:1.
Podpowiedź 3
Zapisz powstawanie Ca3(PO4)2 i BaSO4 w formie jonowej. Nie rozpisuj osadów na jony.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne napisanie obu równań reakcji.
0 p. – za błędne napisanie jednego lub obu równań reakcji (błędne wzory reagentów, błędne
współczynniki stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) lub odpowiedź niepełną
albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dodatkowe reakcje polegają na łączeniu jonów w trudno rozpuszczalne osady. Dla fosforanu wapnia równoważymy ładunki trzech Ca2+ i dwóch PO43−, otrzymując Ca3(PO4)2. Dla siarczanu baru stosunek Ba2+ do SO42− wynosi 1:1.
Zapisujemy 3Ca2+ + 2PO43− → Ca3(PO4)2↓ oraz Ba2+ + SO42− → BaSO4↓. Polecenie nie wymaga ponownego przepisywania zobojętniania, które już podano. W równaniach osad zachowujemy jako całość, a rozpuszczalne jony obserwatory pomijamy. Obie sumy ładunków po lewej są zerowe, tak jak obojętne produkty.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Informacje i źródła zadania
Zadanie 10 · czerwiec 2016
Wodny roztwór mocnego kwasu o objętości 20 cm3 i pH = 4 rozcieńczono wodą do objętości
50 cm3.
Oblicz pH roztworu kwasu po rozcieńczeniu. Wynik końcowy zaokrąglij do pierwszego miejsca po przecinku.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przelicz pH na stężenie H+. Następnie zastosuj zachowanie liczby moli podczas rozcieńczania.
Podpowiedź 2
Użyj c2 = c1·20/50. Końcowa objętość wynosi 50 cm3.
Podpowiedź 3
Oblicz −log(4,0 · 10−5) i podaj 4,4. Nie mnoż pH bezpośrednio przez współczynnik rozcieńczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Roztwór kwasu przed rozcieńczeniem:
VI = 0,02 dm3 … pH = 4 czyli cH+(I)= 1·10−4 mol · dm−3
nI = liczba moli jonów H + = 1·10−4 mol · dm−3· 0,02 dm 3 = 2 · 10−6 mola
Roztwór kwasu po rozcieńczeniu:

Zasady oceniania
2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie
wyniku jako wielkości niemianowanej z właściwą dokładnością.
1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego
lub
– podanie wyniku z niewłaściwą dokładnością lub z błędnym zaokrągleniem
lub
– podanie wyniku z jednostką.
0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Początkowe pH = 4 odpowiada stężeniu H+ równemu 10−4 mol/dm3. Podczas rozcieńczania mocnego kwasu liczba moli tych jonów w modelu zadania pozostaje stała. Nowe stężenie wynosi 10−4·20/50 = 4,0 · 10−5 mol/dm3.
Stąd pH = −log(4,0 · 10−5) ≈ 4,398, po zaokrągleniu 4,4. Objętość końcowa to 50 cm3, nie 70 cm3: polecenie mówi o rozcieńczeniu do wskazanej objętości, a nie dodaniu takiej porcji wody. pH nie zmienia się liniowo wraz z objętością, ponieważ jest logarytmem stężenia.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Roztwór kwasu przed rozcieńczeniem:
VI = 0,02 dm3 … pH = 4 czyli cH+(I)= 1·10−4 mol · dm−3
nI = liczba moli jonów H + = 1·10−4 mol · dm−3· 0,02 dm 3 = 2 · 10−6 mola
Roztwór kwasu po rozcieńczeniu:

Informacje i źródła zadania
Zadanie 11 · czerwiec 2016
Skóra zdrowego człowieka ma pH wynoszące około 5,5. Mydła sodowe zmieniają odczyn
skóry i mogą spowodować naruszenie równowagi kwasowo-zasadowej, przez co zmniejsza
się odporność skóry na czynniki zewnętrzne.
Oceń, jak zmienia się (rośnie czy maleje) pH ludzkiej skóry pod wpływem wodnego roztworu mydła. Potwierdź swoją ocenę – zapisz w formie jonowej skróconej odpowiednie równanie reakcji dla stearynianu sodu.
Ocena: …
Równanie reakcji:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozpoznaj, od jakiego kwasu pochodzi anion mydła. Sprawdź, czy może przyjmować proton od wody.
Podpowiedź 2
Hydroliza anionu tworzy OH−, więc pH rośnie. Sód nie uczestniczy w skróconym równaniu.
Podpowiedź 3
Zapisz anion stearynianowy + H2O ⇌ kwas stearynowy + OH− i ocenę wzrostu pH, zachowując graficzne wzory organiczne.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Ocena: (pH ludzkiej skóry) rośnie
Zasady oceniania
1 p. – za poprawną ocenę i poprawne napisanie równania reakcji w formie jonowej skróconej.
0 p. – za błędną ocenę i/lub błędne napisanie równania reakcji (błędne wzory reagentów,
błędne współczynniki stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) lub odpowiedź
niepełną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Anion stearynianowy jest zasadą sprzężoną słabego kwasu i w wodzie przyjmuje proton, tworząc kwas stearynowy oraz OH−. Dlatego wodny roztwór mydła ma odczyn zasadowy i w opisanym doświadczeniu podnosi pH powierzchni skóry. Równanie skrócone obejmuje anion stearynianowy i H2O po lewej, a kwas i OH− po prawej, ze strzałką równowagi.
Na+ jest obserwatorem. Można także opisać pobieranie H+ przez anion, co zmniejsza ich stężenie. Nie przypisujemy zasadowości samej obecności sodu: decyduje hydroliza konkretnego anionu słabego kwasu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Ocena: (pH ludzkiej skóry) rośnie
Informacje i źródła zadania
Zadanie 12 · czerwiec 2016
Źródło
Informacja do zadań 12–14.
W celu identyfikacji zawartości dwóch probówek, z których jedna zawierała wodny roztwór
wodorotlenku sodu, a druga – wodny roztwór kwasu siarkowego(VI), przeprowadzono
doświadczenie. Do obu badanych roztworów dodano wodne roztwory soli: manganianu(VII)
potasu i siarczanu(IV) sodu.
Napisz, jakich objawów reakcji powinno się oczekiwać bezpośrednio po dodaniu roztworów obu soli do probówki z roztworem wodorotlenku sodu, a jakich – po dodaniu roztworów obu soli do probówki z roztworem kwasu siarkowego(VI). W opisie uwzględnij barwę zawartości probówek po reakcji.
Probówka z roztworem wodorotlenku sodu:
Probówka z roztworem kwasu siarkowego(VI):
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przyporządkuj produkty redukcji KMnO4 do środowiska silnie zasadowego i kwasowego.
Podpowiedź 2
Manganian(VI) jest zielony, a Mn2+ bardzo słabo zabarwiony. Środowisko różnicuje produkty mimo tego samego reduktora.
Podpowiedź 3
Dla NaOH opisz zielony roztwór, dla H2SO4 odbarwienie. Uwzględnij moment obserwacji wskazany w zadaniu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Probówka z roztworem wodorotlenku sodu:
• Otrzymamy roztwór barwy zielonej.
• Roztwór w probówce zmieni barwę na zieloną.
Probówka z roztworem kwasu siarkowego(VI):
• Otrzymamy bezbarwny roztwór.
• Roztwór manganianu(VII) potasu odbarwi się.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne opisanie obserwacji dla obu probówek.
0 p. – za podanie błędnych obserwacji lub odpowiedź niepełną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W obu probówkach siarczan(IV) redukuje manganian(VII), ale produkt zależy od środowiska. W silnie zasadowej probówce powstają zielone jony manganianowe(VI), więc zawartość staje się zielona. W kwasowej mangan przechodzi do Mn2+, a fioletowa barwa zanika, dając praktycznie bezbarwny roztwór.
Należy opisać stan bezpośrednio po dodaniu reagentów, zgodnie z poleceniem, bez zastępowania go późniejszymi przemianami. Nie przewidujemy w zasadowej probówce brunatnego MnO2 jako odpowiedzi tej próby: dla danych warunków wskazano inny produkt redukcji. Samo słowo „redukcja” nie jest obserwacją barwy.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Probówka z roztworem wodorotlenku sodu:
• Otrzymamy roztwór barwy zielonej.
• Roztwór w probówce zmieni barwę na zieloną.
Probówka z roztworem kwasu siarkowego(VI):
• Otrzymamy bezbarwny roztwór.
• Roztwór manganianu(VII) potasu odbarwi się.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 13 · czerwiec 2016
Źródło
Informacja do zadań 12–14.
W celu identyfikacji zawartości dwóch probówek, z których jedna zawierała wodny roztwór
wodorotlenku sodu, a druga – wodny roztwór kwasu siarkowego(VI), przeprowadzono
doświadczenie. Do obu badanych roztworów dodano wodne roztwory soli: manganianu(VII)
potasu i siarczanu(IV) sodu.
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Podczas przebiegu opisanego doświadczenia
A. w obu probówkach utlenianiu ulegają jony MnO4−, a redukcji – jony SO 32−.
B. w obu probówkach utlenianiu ulegają jony SO 32−, a redukcji – jony MnO4−.
C. w jednej z probówek utlenianiu ulegają jony SO 32−, a redukcji – jony SO 42−.
D. w jednej z probówek utlenianiu ulegają jony MnO4−, a redukcji – jony SO 42− …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wyznacz stopnie utlenienia siarki przed i po reakcji. Następnie sprawdź kierunek zmiany manganu.
Podpowiedź 2
Siarka przechodzi z +IV na +VI, a mangan z +VII na niższy stopień w obu probówkach.
Podpowiedź 3
Wybierz B: SO32− ulega utlenieniu, a MnO4− redukcji. Środowisko zmienia produkt, nie te role.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
B
Zasady oceniania
1 p. – za poprawną odpowiedź.
0 p. – za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W siarczanie(IV) siarka ma stopień +IV, a w siarczanie(VI) +VI, więc oddaje elektrony i ulega utlenieniu. Mangan w MnO4− ma +VII i w obu środowiskach przechodzi na niższy stopień: +VI w zasadzie albo +II w kwasie.
Zatem w obu probówkach utlenia się SO32−, a redukuje MnO4−, co odpowiada B. Różne produkty redukcji manganu nie zmieniają kierunku transferu elektronów ani ról reagentów. Nie należy nazywać utlenianiem przemiany tylko dlatego, że produktem jest jon z większą liczbą atomów tlenu; sprawdzamy formalne stopnie utlenienia.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
B
Informacje i źródła zadania
Zadanie 14 · czerwiec 2016
Źródło
Informacja do zadań 12–14.
W celu identyfikacji zawartości dwóch probówek, z których jedna zawierała wodny roztwór
wodorotlenku sodu, a druga – wodny roztwór kwasu siarkowego(VI), przeprowadzono
doświadczenie. Do obu badanych roztworów dodano wodne roztwory soli: manganianu(VII)
potasu i siarczanu(IV) sodu.
Podaj wzór jonów zawierających mangan, które powstają bezpośrednio po dodaniu roztworów obu soli do probówki z roztworem wodorotlenku sodu.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Powiąż zieloną barwę z produktem redukcji manganu w silnie zasadowym środowisku.
Podpowiedź 2
Szukany anion ma cztery atomy tlenu i mangan na +VI. Z bilansu wyznacz jego ładunek.
Podpowiedź 3
Zapisz MnO42−. Upewnij się, że 2− jest ładunkiem całego anionu, a nie indeksem tlenu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
MnO4 2−
Zasady oceniania
1 p. – za podanie poprawnego wzoru jonów.
0 p. – za podanie błędnego wzoru jonów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Zielony roztwór powstający bezpośrednio w silnie zasadowej probówce wskazuje jony manganianowe(VI), MnO42−. Liczba atomów tlenu jest taka sama jak w MnO4−, lecz ładunek anionu jest inny. Z bilansu stopni utlenienia otrzymujemy x+4·(−II)=−2, czyli mangan ma +VI.
Jest to redukcja o jeden elektron względem +VII. Trzeba zapisać zarówno indeks 4, jak i ładunek 2−; pominięcie ładunku identyfikowałoby inną drobinę lub niepełny wzór. Nie wybieramy Mn2+, charakterystycznego dla drugiej, zakwaszonej probówki.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
MnO4 2−
Informacje i źródła zadania
Zadanie 15 · czerwiec 2016
Źródło
Informacja do zadań 15–16.
Spośród tlenków o poniższych wzorach wybrano trzy i oznaczono je numerami I, II i III,
a następnie zbadano ich właściwości.
ZnO … CaO … SiO2 … CuO … P4O10
W doświadczeniu wykorzystano wodę, wodny roztwór kwasu siarkowego(VI) i stężony
wodny roztwór wodorotlenku sodu.
Po zakończeniu doświadczenia sformułowano poniższe wnioski.
Tlenek I jest rozpuszczalny w wodzie. Ulega reakcji w roztworze kwasu siarkowego(VI). Nie
reaguje ze stężonym roztworem wodorotlenku sodu.
Tlenek II jest nierozpuszczalny w wodzie. Nie reaguje z roztworem kwasu siarkowego(VI)
nawet po ogrzaniu. Reaguje ze stężonym roztworem wodorotlenku sodu po ogrzaniu.
Tlenek III jest nierozpuszczalny w wodzie. Reaguje z roztworem kwasu siarkowego(VI) oraz
ze stężonym roztworem wodorotlenku sodu, w wyniku czego tworzy bezbarwne klarowne
roztwory.
Wpisz do tabeli wzory sumaryczne opisanych tlenków i określ ich charakter chemiczny.
Wzór tlenku | Charakter chemiczny tlenku | |
|---|---|---|
Tlenek I | ||
Tlenek II | ||
Tlenek III |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zestaw zachowanie każdego tlenku wobec kwasu i zasady. Woda jest dodatkową cechą identyfikującą.
Podpowiedź 2
Reakcja z oboma środowiskami wskazuje amfoteryczność. Reakcja tylko z zasadą wskazuje tlenek kwasowy.
Podpowiedź 3
Wpisz I CaO zasadowy, II SiO2 kwasowy, III ZnO amfoteryczny. Sprawdź zgodność z całym opisem, nie jedną próbą.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Wzór tlenku | Charakter chemiczny tlenku | |
|---|---|---|
Tlenek I | CaO | zasadowy |
Tlenek II | SiO2 | kwasowy |
Tlenek III | ZnO | amfoteryczny |
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie tabeli.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Właściwości tlenków rozpoznajemy przez reakcje z wodą, kwasem i mocną zasadą. I reaguje z wodą i kwasem, ale nie z NaOH, więc jest zasadowym CaO. II jest nierozpuszczalny i nie reaguje z kwasem, natomiast po ogrzaniu reaguje z zasadą: to kwasowy SiO2.
III reaguje zarówno z kwasem, jak i zasadą, tworząc bezbarwne roztwory, więc jest amfoterycznym ZnO. Nie należy identyfikować wyłącznie na podstawie rozpuszczalności w wodzie. Zanik CaO w wodzie obejmuje reakcję tworzenia wodorotlenku, a nie tylko fizyczne rozpuszczanie obojętnego tlenku.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Wzór tlenku | Charakter chemiczny tlenku | |
|---|---|---|
Tlenek I | CaO | zasadowy |
Tlenek II | SiO2 | kwasowy |
Tlenek III | ZnO | amfoteryczny |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 16 · czerwiec 2016
Źródło
Informacja do zadań 15–16.
Spośród tlenków o poniższych wzorach wybrano trzy i oznaczono je numerami I, II i III,
a następnie zbadano ich właściwości.
ZnO … CaO … SiO2 … CuO … P4O10
W doświadczeniu wykorzystano wodę, wodny roztwór kwasu siarkowego(VI) i stężony
wodny roztwór wodorotlenku sodu.
Po zakończeniu doświadczenia sformułowano poniższe wnioski.
Tlenek I jest rozpuszczalny w wodzie. Ulega reakcji w roztworze kwasu siarkowego(VI). Nie
reaguje ze stężonym roztworem wodorotlenku sodu.
Tlenek II jest nierozpuszczalny w wodzie. Nie reaguje z roztworem kwasu siarkowego(VI)
nawet po ogrzaniu. Reaguje ze stężonym roztworem wodorotlenku sodu po ogrzaniu.
Tlenek III jest nierozpuszczalny w wodzie. Reaguje z roztworem kwasu siarkowego(VI) oraz
ze stężonym roztworem wodorotlenku sodu, w wyniku czego tworzy bezbarwne klarowne
roztwory.
Napisz w formie jonowej skróconej równania reakcji tlenku III z kwasem siarkowym(VI) i z wodorotlenkiem potasu, jeżeli w jednej z tych reakcji powstaje jon kompleksowy, w którym atom centralny ma liczbę koordynacyjną równą 4.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zapisz osobno zachowanie ZnO w kwasie i w nadmiarze zasady. W drugim wariancie wykorzystaj liczbę koordynacyjną cztery.
Podpowiedź 2
Kompleks ma wzór [Zn(OH)4]2−. Zbilansuj tlen i wodór, dodając H2O obok OH−.
Podpowiedź 3
Użyj ZnO + 2H+ → Zn2+ + H2O oraz ZnO + 2OH− + H2O → [Zn(OH)4]2−. Sprawdź ładunki.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
2 p. – za poprawne napisanie obu równań reakcji w formie jonowej skróconej.
1 p. – za poprawne napisanie jednego równania reakcji w formie jonowej skróconej.
0 p. – za błędne napisanie obu równań reakcji (błędne wzory reagentów, błędne
współczynniki stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) lub odpowiedź niepełną
albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
ZnO jako tlenek amfoteryczny reaguje z H+ do Zn2+ i wody: ZnO + 2H+ → Zn2+ + H2O. W stężonej zasadzie tworzy jon kompleksowy o czterech ligandach hydroksylowych. Do bilansu potrzeba dwóch OH− oraz jednej wody: ZnO + 2OH− + H2O → [Zn(OH)4]2−.
Liczba koordynacyjna cztery nie oznacza czterech jonów OH− jako reagentów, ponieważ tlen i wodór pochodzą także z tlenku i wody. Jony potasu i siarczany pomijamy w zapisie skróconym. Osadu ZnO nie rozpisujemy na wolne jony.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Informacje i źródła zadania
Zadanie 17.1 · czerwiec 2016
Źródło
Informacja do zadania 17.
Przeprowadzono dwuetapowe doświadczenie, którego przebieg umożliwił odróżnienie trzech
bezbarwnych wodnych roztworów azotanów(V): ołowiu(II), baru i magnezu.
W doświadczeniu użyto dwóch odczynników wybranych spośród poniższych:
• wodny roztwór azotanu(V) srebra
• wodny roztwór siarczanu(VI) sodu
• wodny roztwór siarczku sodu
• wodny roztwór ortofosforanu(V) potasu
W pierwszym etapie doświadczenia po dodaniu odczynnika 1. zaobserwowano, że w dwóch
probówkach wytrąciły się osady, a zawartość jednej probówki pozostała klarowna.
Uzupełnij schemat doświadczenia (wpisz nazwę lub wzór wybranego odczynnika 1.) i podaj nazwę lub wzór soli, którą zidentyfikowano w tym etapie doświadczenia.
Odczynnik 1.: …

Zidentyfikowana sól: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź rozpuszczalność siarczanów, siarczków i fosforanów trzech kationów. Szukaj dokładnie dwóch osadów.
Podpowiedź 2
BaSO4 i PbSO4 są trudno rozpuszczalne, a MgSO4 pozostaje w roztworze.
Podpowiedź 3
Wybierz Na2SO4(aq). Jako zidentyfikowaną klarowną próbkę podaj Mg(NO3)2.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Odczynnik 1.: roztwór siarczanu(VI) sodu lub Na2SO4 (aq)

Zidentyfikowana sól: azotan(V) magnezu lub Mg(NO3)2
Zasady oceniania
1 p. – za poprawny wybór odczynnika i poprawną identyfikację soli.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Odczynnik ma dać dwa osady spośród soli Pb2+, Ba2+ i Mg2+, pozostawiając jeden klarowny roztwór. Na2SO4 spełnia ten warunek: siarczany ołowiu(II) i baru są trudno rozpuszczalne, a siarczan magnezu rozpuszczalny. Klarowna próbka zostaje więc zidentyfikowana jako Mg(NO3)2.
Nie jest to identyfikacja przez barwę początkową, bo wszystkie roztwory są bezbarwne. Trzeba uwzględnić jednocześnie wynik dodatni w dwóch próbkach i ujemny w trzeciej. Brak osadu również jest użyteczną informacją analityczną, jeśli wcześniej określono zamknięty zbiór możliwych substancji.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Odczynnik 1.: roztwór siarczanu(VI) sodu lub Na2SO4 (aq)

Zidentyfikowana sól: azotan(V) magnezu lub Mg(NO3)2
Informacje i źródła zadania
Zadanie 17.2 · czerwiec 2016
Źródło
Informacja do zadania 17.
Przeprowadzono dwuetapowe doświadczenie, którego przebieg umożliwił odróżnienie trzech
bezbarwnych wodnych roztworów azotanów(V): ołowiu(II), baru i magnezu.
W doświadczeniu użyto dwóch odczynników wybranych spośród poniższych:
• wodny roztwór azotanu(V) srebra
• wodny roztwór siarczanu(VI) sodu
• wodny roztwór siarczku sodu
• wodny roztwór ortofosforanu(V) potasu
W etapie drugim wybrano odczynnik 2., który należy dodać do dwóch probówek
zawierających wodne roztwory soli niezidentyfikowanych w etapie pierwszym.
Uzupełnij tabelę. Wpisz nazwę lub wzór wybranego odczynnika 2., podaj nazwy lub wzory soli, które identyfikowano w tym etapie doświadczenia, oraz opisz zmiany zachodzące w probówkach pod wpływem wybranego odczynnika (lub podaj informację, że reakcja nie zachodzi).
Odczynnik 2. | Probówka z … Zmiany: … |
|---|---|
Probówka z … Zmiany: … |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Poszukaj odczynnika dającego różne wyniki z Pb2+ i Ba2+. Porównaj ich siarczki.
Podpowiedź 2
PbS wytrąca się jako ciemny osad, a próba z barem pozostaje bez widocznych zmian.
Podpowiedź 3
Wpisz Na2S, dla Pb(NO3)2 czarny lub brunatny osad, dla Ba(NO3)2 brak objawów reakcji.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Odczynnik 2. (roztwór) siarczku sodu lub Na2S (aq) | Probówka z azotanem(V) ołowiu(II) lub Pb(NO3)2 Zmiany: wytrąca się (czarny lub brunatny) osad |
|---|---|
Probówka z azotanem(V) baru lub Ba(NO3)2 Zmiany: brak objawów reakcji |
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie tabeli przy poprawnym wyborze odczynnika w zadaniu 17.1.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Po rozpoznaniu magnezu pozostają do odróżnienia roztwory azotanów ołowiu(II) i baru. Siarczek sodu daje z Pb2+ czarny lub brunatny osad PbS, natomiast z Ba2+ nie daje w warunkach próby widocznego strącania. Wybieramy Na2S i opisujemy oba wyniki.
Używamy próbek niezidentyfikowanych pierwotnych roztworów, a nie próbujemy odróżniać barwnych produktów już po dowolnej serii nieopisanych przemian. Samo wskazanie, że jeden siarczek jest nierozpuszczalny, nie zastępuje wymaganego opisu obserwacji. Odpowiedź powinna zawierać odczynnik, tożsamość obu soli oraz kontrast objawów.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Odczynnik 2. (roztwór) siarczku sodu lub Na2S (aq) | Probówka z azotanem(V) ołowiu(II) lub Pb(NO3)2 Zmiany: wytrąca się (czarny lub brunatny) osad |
|---|---|
Probówka z azotanem(V) baru lub Ba(NO3)2 Zmiany: brak objawów reakcji |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 18 · czerwiec 2016
Źródło
Informacja do zadań 18–20.
Przeprowadzono doświadczenie, którego przebieg zilustrowano na poniższym schemacie.

Opisz obserwowane zmiany, które świadczą o przebiegu reakcji w probówkach I i II.
Probówka I: …
Probówka II: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal, jaki słabszy kwas może powstać z fenolanu, a jaki z węglanu. Uwzględnij ich postać fizyczną.
Podpowiedź 2
Fenol powoduje zmętnienie lub oleiste krople. Kwas węglowy rozpada się na wodę i gaz.
Podpowiedź 3
Dla I podaj zmętnienie lub tłuste plamy, dla II wydzielanie gazu lub pienienie. Nie zamieniaj reagentu CO2 z produktem drugiej próby.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Probówka I:
• roztwór mętnieje
• pojawiają się „tłuste plamy”
Probówka II:
• wydziela się gaz
• zawartość probówki się pieni
Zasady oceniania
1 p. – za poprawny opis zmian.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W I CO2 w wodzie tworzy układ kwasu węglowego, który protonuje anion fenolanowy. Powstający fenol ma ograniczoną rozpuszczalność, dlatego roztwór mętnieje lub pojawiają się oleiste „tłuste” plamy. W II mocniejszy kwas siarkowy reaguje z węglanem, a powstający nietrwały kwas węglowy rozpada się z wydzieleniem CO2.
Widać pęcherzyki gazu lub pienienie. Trzeba opisać obserwacje, nie tylko nazwać wypierane kwasy. Nie przypisujemy gazu pierwszej probówce jako produktu, bo CO2 jest w niej wprowadzanym reagentem; objawem chemicznym jest wydzielenie słabiej rozpuszczalnego fenolu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Probówka I:
• roztwór mętnieje
• pojawiają się „tłuste plamy”
Probówka II:
• wydziela się gaz
• zawartość probówki się pieni
Informacje i źródła zadania
Zadanie 19 · czerwiec 2016
Źródło
Informacja do zadań 18–20.
Przeprowadzono doświadczenie, którego przebieg zilustrowano na poniższym schemacie.

Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji zachodzącej w probówce I oraz w formie jonowej skróconej równanie reakcji zachodzącej w probówce II.
Probówka I:
Probówka II:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Dla I uwzględnij CO2 rozpuszczony w wodzie i powstanie wodorowęglanu. Dla II usuń jony obserwatory.
Podpowiedź 2
Fenolan przechodzi w fenol, a węglan z dwoma H+ w CO2 i wodę.
Podpowiedź 3
Zapisz I cząsteczkowo: fenolan sodu + CO2 + H2O → fenol + NaHCO3. W II użyj CO32− + 2H+ → CO2 + H2O.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 p. – za poprawne napisanie równania reakcji I w formie cząsteczkowej i równania reakcji II
w formie jonowej skróconej.
0 p. – za błędne napisanie jednego lub obu równań reakcji (błędne wzory reagentów, błędne
współczynniki stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) lub odpowiedź niepełną
albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W I kwas węglowy powstający z CO2 i wody przekazuje proton fenolanowi sodu. Cząsteczkowo zapisujemy fenolan sodu + CO2 + H2O → fenol + NaHCO3, zachowując wymagane wzory organiczne. W II wystarcza jonowy bilans węglanu z kwasem: CO32− + 2H+ → CO2 + H2O.
Wariant z H3O+ wymaga trzech wód po stronie produktów. Nie zapisujemy rozkładu węglanu przez samą wodę jako źródła gazu. Dwa równania mają celowo różne formy: pierwsze cząsteczkową, drugie skróconą jonową. Należy zachować tę różnicę mimo podobnego mechanizmu przekazania protonu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 20 · czerwiec 2016
Źródło
Informacja do zadań 18–20.
Przeprowadzono doświadczenie, którego przebieg zilustrowano na poniższym schemacie.

Napisz, jaki był cel opisanego doświadczenia.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Połącz obie próby w jeden wniosek. W każdej kwas reaguje z solą innego, słabszego kwasu.
Podpowiedź 2
W I porównujesz kwas węglowy z fenolem, w II siarkowy z węglowym.
Podpowiedź 3
Podaj cel: porównanie mocy fenolu, kwasu węglowego i kwasu siarkowego(VI). Nie ograniczaj go do obserwacji CO2.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• porównanie mocy (trzech) kwasów
• porównanie mocy fenolu, kwasu siarkowego(VI) i kwasu węglowego
Dopuszczalne odpowiedzi
• sprawdzenie, czy sole reagują z kwasami
• porównanie właściwości fenolu, kwasu siarkowego(VI) i kwasu węglowego
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne określenie celu doświadczenia.
0 p. – za błędne określenie celu doświadczenia albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Doświadczenie porównuje moc kwasu siarkowego(VI), kwasu węglowego i fenolu. Kwas węglowy powstający w I protonuje fenolan, więc w danych warunkach jest mocniejszy od fenolu. W II kwas siarkowy protonuje węglan, a CO2 opuszcza mieszaninę, co sprzyja przemianie.
Łącznie uzyskujemy porządek zgodny z większą mocą H2SO4 niż kwasu węglowego i fenolu. Cel powinien wskazywać porównanie właściwości kwasowych, a nie samo otrzymanie gazu lub osadu. Obserwowane postacie produktów są narzędziem wnioskowania o przekazywaniu protonów między kwasem a zasadą sprzężoną.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
• porównanie mocy (trzech) kwasów
• porównanie mocy fenolu, kwasu siarkowego(VI) i kwasu węglowego
Dopuszczalne odpowiedzi
• sprawdzenie, czy sole reagują z kwasami
• porównanie właściwości fenolu, kwasu siarkowego(VI) i kwasu węglowego
Informacje i źródła zadania
Zadanie 21 · czerwiec 2016
Źródło
Informacja do zadań 21–22.
Kwas ortofosforowy(V) jest kwasem trójprotonowym o średniej mocy. Kwas ten tworzy sole:
diwodoroortofosforany(V), np. Ca(H2PO4)2, wodoroortofosforany(V), np. Na2HPO4
i ortofosforany(V), np. Na3PO4. Diwodoroortofosforany(V) są dobrze rozpuszczalne
w wodzie. Spośród wodoroortofosforanów(V) i ortofosforanów(V) rozpuszczalne są tylko
fosforany litowców z wyjątkiem odpowiednich soli litu.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.
Fosforany w roztworach wodnych ulegają hydrolizie anionowej, która polega na dysocjacji
zasadowej anionów: PO43−, HPO42− i H2PO4−. Poniżej przedstawiono równania dysocjacji
kwasowej i dysocjacji zasadowej jonów H2PO4− i HPO42− oraz odpowiadające im stałe
dysocjacji kwasowej (Ka) i stałe dysocjacji zasadowej (Kb).
Równanie dysocjacji kwasowej | Ka | Równanie dysocjacji zasadowej | Kb |
|---|---|---|---|
H2PO4− ⇌ HPO42− + H + | 6,3 · 10−8 | H2PO4− + H2O ⇌ H3PO4 + OH − | 1,6 · 10−12 |
HPO42− ⇌ PO43− + H + | 5,0 · 10−13 | HPO42− + H2O ⇌ H2PO4− + OH − | 1,6 · 10−7 |
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004
oraz A. Hulanicki, Reakcje kwasów i zasad w chemii analitycznej, Warszawa 2012.
Trzej uczniowie mieli za zadanie określić odczyn wodnych roztworów: K3PO4, K2HPO4
i KH2PO4,. Poniżej przedstawiono odpowiedzi uczniów.
Uczeń I: Roztwory wszystkich wymienionych soli mają odczyn zasadowy, ponieważ te
sole ulegają hydrolizie anionowej.
Uczeń II: Najbardziej zasadowy jest roztwór K3PO4, mniej zasadowy – roztwór
KH2PO4. Roztwór K2HPO4 ma odczyn słabo kwasowy.
Uczeń III: Najbardziej zasadowy jest roztwór K3PO4, mniej zasadowy – roztwór
K2HPO4. Roztwór KH2PO4 ma odczyn słabo kwasowy.
Napisz, który uczeń poprawnie określił odczyn wodnych roztworów K3PO4, K2HPO4
i KH2PO4, oraz – na podstawie podanych informacji – uzasadnij jego odpowiedź (odnieś się do roztworów trzech soli).
Poprawnie określił odczyn roztworów uczeń …
Uzasadnienie:
Roztwór K3PO4 …
Roztwór K2HPO4 …
Roztwór KH2PO4 …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oceń każdy anion osobno. Dla amfiprotycznych porównaj Kₐ i Kᵦ, nie tylko obecność hydrolizy.
Podpowiedź 2
HPO42− ma dominujące właściwości zasadowe, a H2PO4− kwasowe. PO43− w tym modelu tylko przyjmuje proton.
Podpowiedź 3
Wybierz ucznia III i uzasadnij wszystkie trzy roztwory, podając dla dwóch ostatnich przewagę odpowiedniej stałej.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Poprawnie określił odczyn roztworów uczeń III
Uzasadnienie:
Roztwór K3PO4
• W roztworze tym jony PO 4 3− ulegają hydrolizie z odszczepieniem jonów OH −ze
znaczną wydajnością, a nie ulegają dysocjacji z odszczepieniem jonów H +.
• Możliwe są również dwa dalsze etapy hydrolizy, stąd zasadowy odczyn roztworu.
Roztwór K2HPO4
• Zawiera jony HPO 4 2−, które ulegają procesowi dysocjacji z odszczepieniem jonów H +
oraz hydrolizie z odszczepieniem jonów OH −, a w większym stopniu zachodzi proces
hydrolizy niż proces dysocjacji.
• Stała dysocjacji jonu HPO 4 2− jest o wiele niższa od stałej hydrolizy.
• Jony HPO 4 2− ulegają dwuetapowej hydrolizie i nieznacznej dysocjacji i dlatego
odczyn roztworu jest mniej zasadowy.
Roztwór KH2PO4
• Zawiera jony H2PO 4 −, które ulegają procesowi dysocjacji z odszczepieniem jonów H +
oraz hydrolizie z odszczepieniem jonów OH −, a w większym stopniu zachodzi proces
dysocjacji niż proces hydrolizy.
• Stała dysocjacji jonu H2PO 4 − jest o wiele wyższa od stałej hydrolizy.
• Jony H2PO 4 − ulegają jednoetapowej hydrolizie i dwuetapowej dysocjacji i dlatego
odczyn roztworu jest słabo kwasowy.
Zasady oceniania

Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Poprawna jest odpowiedź ucznia III. PO43− przyjmuje proton od wody, tworząc OH−, i nie ma własnego protonu do oddania, dlatego K3PO4 daje odczyn zasadowy.
HPO42− może działać w obie strony, lecz Kᵦ = 1,6 · 10−7 jest znacznie większe od Kₐ = 5,0 · 10−13, więc przeważa zasadowość. Dla H2PO4− odwrotnie: Kₐ = 6,3 · 10−8 przewyższa Kᵦ = 1,6 · 10−12, więc KH2PO4 jest słabo kwasowy. Sama możliwość hydrolizy anionu nie wystarcza do uznania roztworu za zasadowy; trzeba porównać konkurencyjne procesy.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Poprawnie określił odczyn roztworów uczeń III
Uzasadnienie:
Roztwór K3PO4
• W roztworze tym jony PO 4 3− ulegają hydrolizie z odszczepieniem jonów OH −ze
znaczną wydajnością, a nie ulegają dysocjacji z odszczepieniem jonów H +.
• Możliwe są również dwa dalsze etapy hydrolizy, stąd zasadowy odczyn roztworu.
Roztwór K2HPO4
• Zawiera jony HPO 4 2−, które ulegają procesowi dysocjacji z odszczepieniem jonów H +
oraz hydrolizie z odszczepieniem jonów OH −, a w większym stopniu zachodzi proces
hydrolizy niż proces dysocjacji.
• Stała dysocjacji jonu HPO 4 2− jest o wiele niższa od stałej hydrolizy.
• Jony HPO 4 2− ulegają dwuetapowej hydrolizie i nieznacznej dysocjacji i dlatego
odczyn roztworu jest mniej zasadowy.
Roztwór KH2PO4
• Zawiera jony H2PO 4 −, które ulegają procesowi dysocjacji z odszczepieniem jonów H +
oraz hydrolizie z odszczepieniem jonów OH −, a w większym stopniu zachodzi proces
dysocjacji niż proces hydrolizy.
• Stała dysocjacji jonu H2PO 4 − jest o wiele wyższa od stałej hydrolizy.
• Jony H2PO 4 − ulegają jednoetapowej hydrolizie i dwuetapowej dysocjacji i dlatego
odczyn roztworu jest słabo kwasowy.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 22.1 · czerwiec 2016
Źródło
Informacja do zadań 21–22.
Kwas ortofosforowy(V) jest kwasem trójprotonowym o średniej mocy. Kwas ten tworzy sole:
diwodoroortofosforany(V), np. Ca(H2PO4)2, wodoroortofosforany(V), np. Na2HPO4
i ortofosforany(V), np. Na3PO4. Diwodoroortofosforany(V) są dobrze rozpuszczalne
w wodzie. Spośród wodoroortofosforanów(V) i ortofosforanów(V) rozpuszczalne są tylko
fosforany litowców z wyjątkiem odpowiednich soli litu.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.
Źródło
Informacja do zadania 22.
Ortofosforany(V) wapnia znajdują zastosowanie jako sztuczne nawozy fosforowe. Jednym ze
źródeł ortofosforanu(V) wapnia [Ca3(PO4)2] jest minerał zwany fosforytem. Jako związek
bardzo trudno rozpuszczalny w wodzie zawiera fosfor w postaci nieprzyswajalnej przez
rośliny. Przeprowadza się go w dobrze rozpuszczalny w wodzie diwodoroortofosforan(V)
wapnia.
Napisz w formie cząsteczkowej
• równanie reakcji otrzymywania nawozu zwanego superfosfatem (w jego skład oprócz diwodoroortofosforanu(V) wapnia wchodzi siarczan(VI) wapnia), który powstaje w wyniku reakcji fosforytu z kwasem siarkowym(VI) (reakcja I)
• równanie reakcji otrzymywania nawozu zwanego superfosfatem podwójnym
(diwodoroortofosforan(V) wapnia), który powstaje w wyniku reakcji fosforytu z kwasem ortofosforowym(V) (reakcja II).
Równanie reakcji I:
Równanie reakcji II:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj, co do mieszaniny wnosi kwas siarkowy, a co fosforowy. W obu produkt zawiera aniony H2PO4−.
Podpowiedź 2
Z H2SO4 powstaje również CaSO4. Z H3PO4 całość wapnia może wejść do Ca(H2PO4)2.
Podpowiedź 3
Zbilansuj pierwszą reakcję w stosunku 1:2:1:2, a drugą 1:4:3. Zachowaj oba produkty superfosfatu zwykłego.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne napisanie obu równań reakcji w formie cząsteczkowej.
0 p. – za błędne napisanie jednego lub obu równań reakcji (błędne wzory reagentów, błędne
współczynniki stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) lub odpowiedź niepełną
albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W obu przemianach trudno rozpuszczalny fosforan wapnia zostaje przekształcony w rozpuszczalny diwodorofosforan. Z H2SO4 część wapnia tworzy dodatkowo CaSO4: Ca3(PO4)2 + 2H2SO4 → Ca(H2PO4)2 + 2CaSO4. Z H3PO4 dodatkowy fosfor wchodzi do produktu: Ca3(PO4)2 + 4H3PO4 → 3Ca(H2PO4)2.
To rozróżnia skład superfosfatu zwykłego i podwójnego. Nie należy w pierwszym równaniu usuwać siarczanu wapnia, bo jest częścią opisanego nawozu. Współczynniki kontrolujemy przez bilans Ca, P, S oraz wodoru, a formę pozostawiamy cząsteczkową.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Informacje i źródła zadania
Zadanie 22.2 · czerwiec 2016
Źródło
Informacja do zadań 21–22.
Kwas ortofosforowy(V) jest kwasem trójprotonowym o średniej mocy. Kwas ten tworzy sole:
diwodoroortofosforany(V), np. Ca(H2PO4)2, wodoroortofosforany(V), np. Na2HPO4
i ortofosforany(V), np. Na3PO4. Diwodoroortofosforany(V) są dobrze rozpuszczalne
w wodzie. Spośród wodoroortofosforanów(V) i ortofosforanów(V) rozpuszczalne są tylko
fosforany litowców z wyjątkiem odpowiednich soli litu.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.
Źródło
Informacja do zadania 22.
Ortofosforany(V) wapnia znajdują zastosowanie jako sztuczne nawozy fosforowe. Jednym ze
źródeł ortofosforanu(V) wapnia [Ca3(PO4)2] jest minerał zwany fosforytem. Jako związek
bardzo trudno rozpuszczalny w wodzie zawiera fosfor w postaci nieprzyswajalnej przez
rośliny. Przeprowadza się go w dobrze rozpuszczalny w wodzie diwodoroortofosforan(V)
wapnia.
Dokończ zdanie. Wybierz i zaznacz odpowiedź A. lub B. oraz uzasadnij swój wybór.
Korzystniejszą metodą nawożenia gleby w celu uzupełnienia jej składu w fosfor jest
stosowanie
A. | superfosfatu, | ponieważ | |
|---|---|---|---|
B. | superfosfatu podwójnego, |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj udział związków zawierających fosfor, a nie tylko nazwy nawozów.
Podpowiedź 2
CaSO4 w zwykłym superfosfacie zwiększa masę bez zwiększenia ilości fosforu. W podwójnym ten składnik nie występuje w podanym składzie.
Podpowiedź 3
Wybierz B i uzasadnij większą zawartością fosforu w jednostce masy oraz brakiem siarczanu wapnia jako dodatkowego składnika.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
A. | superfosfatu, | ponieważ | • superfosfat podwójny zawiera więcej fosforu niż superfosfat. • superfosfat podwójny nie zawiera siarczanu(VI) wapnia. • superfosfat podwójny nie zawiera gipsu. • superfosfat zawiera mniej fosforu niż superfosfat podwójny. • superfosfat oprócz diwodoroortofosforanu(V) wapnia zawiera siarczan(VI) wapnia. • superfosfat zawiera gips. |
|---|---|---|---|
![]() | superfosfatu podwójnego, |
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie tabeli.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W rozpatrywanym celu korzystniejszy jest superfosfat podwójny, odpowiedź B, ponieważ ma większy udział przyswajalnego fosforu w tej samej masie nawozu. Superfosfat zwykły oprócz diwodorofosforanu wapnia zawiera CaSO4, który zwiększa masę, ale nie dostarcza fosforu.
Podwójny nie ma tego rozcieńczającego składnika siarczanowego w opisanym modelu. Nie wnioskujemy z samej nazwy „podwójny”, że dowolna dawka daje dokładnie dwukrotnie więcej fosforu; porównujemy rzeczywisty skład. Uzasadnienie dotyczy uzupełniania fosforu, nie uniwersalnej oceny wszystkich potrzeb nawozowych gleby.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
A. | superfosfatu, | ponieważ | • superfosfat podwójny zawiera więcej fosforu niż superfosfat. • superfosfat podwójny nie zawiera siarczanu(VI) wapnia. • superfosfat podwójny nie zawiera gipsu. • superfosfat zawiera mniej fosforu niż superfosfat podwójny. • superfosfat oprócz diwodoroortofosforanu(V) wapnia zawiera siarczan(VI) wapnia. • superfosfat zawiera gips. |
|---|---|---|---|
![]() | superfosfatu podwójnego, |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 23 · czerwiec 2016

Otrzymany roztwór ogrzano w celu całkowitego usunięcia wydzielającego się tlenku
węgla(IV). Po ostudzeniu do otrzymanego roztworu dodawano w obecności wskaźnika
wodny roztwór wodorotlenku sodu, aby zobojętnić nadmiar kwasu solnego. Na zobojętnienie
zużyto 25 cm3 roztworu wodorotlenku sodu o stężeniu c = 2 mol·dm−3.
Oblicz w procentach masowych zawartość węglanu sodu w badanej próbce sody kalcynowanej, jeżeli wiadomo, że ta próbka nie zawierała żadnej innej substancji reagującej z kwasem solnym.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Od ilości dodanego HCl odejmij nadmiar oznaczony roztworem NaOH. Dopiero różnicę przelicz na węglan.
Podpowiedź 2
NaOH wskazuje 0,050 mol pozostałego HCl, a początkowo było 0,200 mol. Węglan reaguje z kwasem w stosunku 1:2.
Podpowiedź 3
Oblicz 0,150/2 mol Na2CO3, pomnóż przez 106 g/mol i odnieś masę do 10 g próbki. Otrzymasz 79,5%.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Kwas HCl reaguje z zasadą NaOH w stosunku molowym 1 : 1
liczba moli zasady zużytej na zobojętnienie kwasu
nzas. = czas · Vzas = 2 mol · dm−3· 0,025 dm 3 = 0,05 mola = nkw
liczba moli kwasu dodanego do sody
nk1 = 2 mol · dm−3· 0,1 dm 3 = 0,2 mola
liczba moli kwasu, który uległ reakcji z sodą

Zasady oceniania
2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie
wyniku w procentach.
1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego
lub
– niepodanie wyniku w procentach.
0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
To miareczkowanie odwrotne: najpierw dodano znaną ilość HCl, a potem oznaczono jego pozostałość. Początkowo było 0,100·2 = 0,200 mol HCl. Na nadmiar zużyto 0,025·2 = 0,050 mol NaOH, więc soda zużyła 0,150 mol HCl.
Jeden mol Na2CO3 wymaga dwóch moli HCl, zatem w próbce było 0,0750 mol, czyli 7,95 g węglanu. W próbce 10 g stanowi to 79,5%. Usunięcie CO2 przed miareczkowaniem zapobiega dodatkowej reakcji jego kwaśnego roztworu z zasadą. Nie utożsamiamy pozostałości kwasu z ilością zużytą przez sodę.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Kwas HCl reaguje z zasadą NaOH w stosunku molowym 1 : 1
liczba moli zasady zużytej na zobojętnienie kwasu
nzas. = czas · Vzas = 2 mol · dm−3· 0,025 dm 3 = 0,05 mola = nkw
liczba moli kwasu dodanego do sody
nk1 = 2 mol · dm−3· 0,1 dm 3 = 0,2 mola
liczba moli kwasu, który uległ reakcji z sodą

Informacje i źródła zadania
Zadanie 24.1 · czerwiec 2016
Źródło
Informacja do zadań 24–25.
Poniżej przedstawiono schemat reakcji utleniania i redukcji zachodzącej z udziałem jonów
MnO 4 −.
Napisz w formie jonowej z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy) równanie reakcji utleniania i równanie reakcji redukcji zachodzących podczas tego procesu. Uwzględnij, że reakcja przebiega w środowisku kwasowym.
Równanie reakcji utleniania:
Równanie reakcji redukcji:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wyznacz stopień utlenienia tlenu w nadtlenku i w O2. Porównaj go ze zmianą manganu.
Podpowiedź 2
H2O2 oddaje 2 elektrony, a MnO4− przyjmuje 5. Bilansuj w kwasie z H+ i H2O.
Podpowiedź 3
Zapisz utlenianie H2O2 → O2 + 2H+ + 2e− oraz redukcję MnO4− + 8H+ + 5e− → Mn2+ + 4H2O.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Równanie procesu utleniania:
Równanie procesu redukcji:
Zasady oceniania
2 p. – za poprawne napisanie dwóch równań reakcji w formie jonowo-elektronowej.
1 p. – za poprawne napisanie jednego równania reakcji.
0 p. – za błędne napisanie obu równań reakcji lub błędne przyporządkowanie równań albo
brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W H2O2 tlen ma stopień −I, a w O2 zero, więc nadtlenek oddaje elektrony i ulega utlenieniu. Półreakcja to H2O2 → O2 + 2H+ + 2e−. Mangan(VII) przyjmuje pięć elektronów i przechodzi w Mn2+: MnO4− + 8H+ + 5e− → Mn2+ + 4H2O.
Środowisko kwasowe uzasadnia użycie H+ i wody w bilansie. Nie zakładamy, że H2O2 zawsze jest utleniaczem: jego rola zależy od partnera. W tej reakcji redukuje silniejszy utleniacz manganianowy, sam wytwarzając gazowy tlen. Elektrony muszą znaleźć się po właściwych stronach obu półreakcji.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Równanie procesu utleniania:
Równanie procesu redukcji:
Informacje i źródła zadania
Zadanie 24.2 · czerwiec 2016
Źródło
Informacja do zadań 24–25.
Poniżej przedstawiono schemat reakcji utleniania i redukcji zachodzącej z udziałem jonów
MnO 4 −.
Uzupełnij współczynniki stechiometryczne w poniższym schemacie.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zrównaj wymianę elektronów do dziesięciu. Dodaj półreakcje z poprzedniego podpunktu.
Podpowiedź 2
Mnożniki wynoszą 5 dla nadtlenku i 2 dla manganianu. Po zsumowaniu skróć również protony.
Podpowiedź 3
Wpisz 2, 5, 6, 2, 5, 8. Kontrolnie sprawdź ładunek +4 i liczbę atomów tlenu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 p. – za poprawny dobór współczynników w schemacie reakcji.
0 p. – za błędne współczynniki stechiometryczne albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Aby zsumować półreakcje, mnożymy utlenianie nadtlenku przez pięć, a redukcję manganianu przez dwa. Obie strony wymieniają wtedy dziesięć elektronów. Po dodaniu skracamy elektrony oraz dziesięć protonów występujących po obu stronach.
Pozostaje 2MnO4− + 5H2O2 + 6H+ → 2Mn2+ + 5O2 + 8H2O. Współczynniki w kolejności schematu to 2, 5, 6, 2, 5, 8. Suma ładunków wynosi +4 po obu stronach. Nie zostawiamy szesnastu H+, ponieważ część protonów powstała także w półreakcji utleniania i musi zostać skrócona.
