Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 1161–1180 z 1481

Zadanie 38.2 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 38.

Kwas galusowy, czyli kwas 3,4,5-trihydroksybenzoesowy, jest jednym ze składników liści

herbaty. Należy on do grupy tzw. kwasów fenolowych. Galusan propylu, który jest estrem

kwasu galusowego i propan-1-olu, znalazł zastosowanie jako przeciwutleniacz – stosuje się

go w przemyśle spożywczym jako dodatek do żywności (symbol E310 w spisie dodatków)

i w przemyśle kosmetycznym.

W celu wykrycia kwasu galusowego w żółto zabarwionym naparze herbaty, do probówki,

w której znajdował się ten napar, dodano wodny roztwór chlorku żelaza(III). Stwierdzono, że

w wyniku reakcji kompleksowania powstało granatowofioletowe zabarwienie.

Narysuj wzór półstrukturalny (grupowy) lub uproszczony organicznego anionu o najwyższym ładunku ujemnym, który może być obecny w roztworze po reakcji galusanu propylu z nadmiarem wodnego roztworu wodorotlenku sodu.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zaznacz osobno wiązanie estrowe i trzy kwasowe grupy fenolowe.

Podpowiedź 2

Jedna porcja zasady hydrolizuje ester, a trzy kolejne zobojętniają grupy fenolowe.

Podpowiedź 3

Narysuj anion z COO⁻ i trzema grupami O⁻ w pozycjach 3, 4 i 5. Sprawdź łączny ładunek −4.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 38.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne narysowanie wzoru.

0 p. – za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Nadmiar NaOH hydrolizuje wiązanie estrowe galusanu propylu. Część kwasowa daje karboksylan. Zasada odszczepia też protony trzech fenolowych grup OH.

Na pierścieniu narysuj grupę COO⁻ w pozycji 1 i trzy grupy O⁻ w pozycjach 3, 4 i 5. Łączny ładunek wynosi −4. Polecenie wymaga wzoru samego anionu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 38.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_38.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 39 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Poniżej przedstawiono wzory taflowe α-D-glukopiranozy i α-D-fruktofuranozy.

Zadanie 39 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 23.

W cząsteczce sacharozy jednostka α-D-glukopiranozy połączona jest z jednostką

β-D-fruktofuranozy wiązaniem α,β-1,2-O-glikozydowym.

Uzupełnij poniższe zdania. Podkreśl właściwe określenie spośród wymienionych w każdym nawiasie.

Sacharoza daje (pozytywny / negatywny) wynik próby Trommera, co oznacza, że

(jest / nie jest) cukrem redukującym. Jest to spowodowane faktem, że w cząsteczce tego

disacharydu lokalizacja wiązania glikozydowego (umożliwia / uniemożliwia) odtworzenie

grupy (aldehydowej / ketonowej) w jednostce glukozowej i grupy (aldehydowej

/ ketonowej) w jednostce fruktozowej.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, które atomy obu reszt cukrowych tworzą wiązanie glikozydowe.

Podpowiedź 2

Do właściwości redukujących potrzebny jest dostępny atom anomeryczny umożliwiający otwarcie pierścienia.

Podpowiedź 3

Wyjaśnij ujemną próbę udziałem obu atomów anomerycznych, C1 glukozy i C2 fruktozy, w wiązaniu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 39 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie zdań.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Sacharoza nie daje dodatniej próby Trommera, ponieważ oba atomy anomeryczne uczestniczą w wiązaniu glikozydowym. Zablokowane są atom C1 reszty glukozy i atom C2 reszty fruktozy, więc pierścienie nie otwierają się w sposób zapewniający wolną grupę redukującą.

Obecność wielu grup hydroksylowych nie oznacza właściwości redukujących. Nie mylimy braku ceglastoczerwonego osadu po ogrzewaniu ze zdolnością do kompleksowania miedzi(II) na zimno.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 39 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_39

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 40 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

W dwóch probówkach znajduje się zawiesina świeżo wytrąconego wodorotlenku miedzi(II).

Do jednej probówki dodano wodny roztwór albuminy (białka), a do drugiej – wodny roztwór

glicyny. Przebieg doświadczenia zilustrowano na poniższym rysunku.

Zadanie 40 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 24.

Tylko w jednej probówce powstał różowofioletowy roztwór.

Podaj numer probówki, w której zaobserwowano opisaną zmianę, oraz napisz, który element budowy cząsteczki związku zadecydował o przebiegu reakcji w wybranej probówce.

Numer probówki: …

Element budowy, którego obecność zadecydowała o przebiegu reakcji:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Która badana substancja ma łańcuchy z wieloma wiązaniami peptydowymi?

Podpowiedź 2

Fioletowa próba biuretowa wykrywa odpowiedni układ wiązań amidowych, nie każdy aminokwas.

Podpowiedź 3

Wskaż albuminę w I i uzasadnij wynik obecnością wiązań peptydowych; porównaj z glicyną.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Numer probówki: I

Element budowy, którego obecność zadecydowała o przebiegu reakcji:

wiązania peptydowe lub grupa –CO–NH− lub wiązanie amidowe

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wpisanie numeru i podanie właściwego elementu budowy.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Albumina daje dodatnią próbę biuretową dzięki licznym wiązaniom peptydowym w cząsteczce białka. W środowisku zasadowym tworzy charakterystyczny fioletowy kompleks z jonami miedzi(II), dlatego identyfikujemy ją w probówce I.

Glicyna jako pojedynczy aminokwas nie ma wiązań peptydowych i nie daje tej próby. Uzasadnienie powinno odwoływać się do budowy białka, a nie do samej obecności atomów azotu lub grup aminowych.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Numer probówki: I

Element budowy, którego obecność zadecydowała o przebiegu reakcji:

wiązania peptydowe lub grupa –CO–NH− lub wiązanie amidowe

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_40

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 1.1 · maj 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 1.

Dwa pierwiastki oznaczone literami X i Z leżą w czwartym okresie układu okresowego

pierwiastków. Ponadto wiadomo, że w stanie podstawowym:

• atom pierwiastka X ma na ostatniej powłoce sześć elektronów;

• atom pierwiastka Z ma łącznie na ostatniej powłoce i na podpowłoce 3d sześć

elektronów.

Uzupełnij poniższą tabelę. Wpisz symbole pierwiastków X i Z, dane dotyczące ich położenia w układzie okresowym oraz symbol bloku konfiguracyjnego, do którego należy każdy z pierwiastków.

 

Symbol pierwiastka

Numer grupy

Symbol bloku

pierwiastek X

   

pierwiastek Z

   
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oddziel „sześć na ostatniej powłoce” od „sześć łącznie na ostatniej i 3d”. Oba pierwiastki są w okresie 4.

Podpowiedź 2

Końcówka 4s24p4 wskazuje Se. Z sześcioma elektronami 3d i 4s rozpoznaj podstawową konfigurację chromu.

Podpowiedź 3

Wpisz X: Se, 16, p; Z: Cr, 6, d. Pamiętaj o konfiguracji Cr 3d54s1.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

 

Symbol pierwiastka

Numer grupy

Symbol bloku

pierwiastek X

Se

16

p

pierwiastek Z

Cr

6

d

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie wszystkich komórek tabeli.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Oba pierwiastki leżą w czwartym okresie, ale warunki liczenia elektronów są różne. X ma sześć elektronów na ostatniej powłoce, więc końcówkę 4s24p4 i jest selenem Se, grupa 16, blok p.

Z ma łącznie sześć elektronów na powłoce zewnętrznej i 3d; odpowiada temu chrom Cr z 3d54s1, grupa 6, blok d. Nie należy wymuszać dla chromu błędnego 3d44s2, bo zadanie dotyczy stanu podstawowego. Numery grup wynikają z rozpoznania pierwiastków, a nie z potraktowania obu warunków jako identycznego opisu powłoki walencyjnej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

 

Symbol pierwiastka

Numer grupy

Symbol bloku

pierwiastek X

Se

16

p

pierwiastek Z

Cr

6

d

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_05_glowny_01.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 1.2 · maj 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 1.

Dwa pierwiastki oznaczone literami X i Z leżą w czwartym okresie układu okresowego

pierwiastków. Ponadto wiadomo, że w stanie podstawowym:

• atom pierwiastka X ma na ostatniej powłoce sześć elektronów;

• atom pierwiastka Z ma łącznie na ostatniej powłoce i na podpowłoce 3d sześć

elektronów.

Wybierz pierwiastek (X albo Z), którego atomy w stanie podstawowym mają większą liczbę elektronów niesparowanych. Uzupełnij poniższy zapis, tak aby przedstawiał on konfigurację elektronową atomu w stanie podstawowym wybranego pierwiastka.

Zastosuj schematy klatkowe, podaj numery powłok i symbole podpowłok.

Zadanie 1.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 2.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Policz niesparowane elektrony w Se i Cr zgodnie z regułą Hunda.

Podpowiedź 2

Se ma dwa w 4p4, a Cr pięć w 3d5 i jeden w 4s1.

Podpowiedź 3

Wybierz Z i narysuj 3d54s1: po jednej strzałce w pięciu klatkach d oraz jednej w s. Podpisz obie podpowłoki.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 1.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 3.

Uwaga: zwroty strzałek mogą być przeciwne.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie konfiguracji elektronowej (zapis graficzny) atomu w stanie

podstawowym chromu z uwzględnieniem numerów powłok i symboli podpowłok.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Selen ma dwa niesparowane elektrony w 4p4; pozostałe podpowłoki w jego atomie są wypełnione parami. Chrom ma pięć niesparowanych elektronów w 3d5 i jeden w 4s1, łącznie sześć. Wybieramy więc Z.

Po podanym rdzeniu rysujemy pięć klatek 3d z pojedynczymi równoległymi strzałkami oraz jedną 4s z pojedynczą strzałką. Nie dopisujemy drugiego elektronu 4s kosztem jednego 3d: rzeczywista konfiguracja podstawowa chromu jest tutaj konieczna. Trzeba podpisać numery powłok i podpowłoki, bo same strzałki bez oznaczeń nie wskazują jednoznacznie konfiguracji.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 1.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 3.

Uwaga: zwroty strzałek mogą być przeciwne.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_05_glowny_01.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 1.3 · maj 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 1.

Dwa pierwiastki oznaczone literami X i Z leżą w czwartym okresie układu okresowego

pierwiastków. Ponadto wiadomo, że w stanie podstawowym:

• atom pierwiastka X ma na ostatniej powłoce sześć elektronów;

• atom pierwiastka Z ma łącznie na ostatniej powłoce i na podpowłoce 3d sześć

elektronów.

Napisz wzór sumaryczny wodorku pierwiastka X oraz wzór sumaryczny tlenku pierwiastka Z, w którym ten pierwiastek przyjmuje maksymalny stopień utlenienia.

Wzór sumaryczny wodorku pierwiastka X: …

Wzór sumaryczny tlenku pierwiastka Z: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wykorzystaj rozpoznane Se i Cr. Dla chromu zwróć uwagę na słowo maksymalny.

Podpowiedź 2

Wodorek grupy 16 ma dwa wodory. Chrom na +VI potrzebuje trzech tlenów na jeden atom.

Podpowiedź 3

Wpisz H2Se i CrO3. Cr2O3 odpowiadałby innemu stopniowi utlenienia.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wzór sumaryczny wodorku pierwiastka X: … H2Se lub H2X lub SeH2 lub XH2

Wzór sumaryczny tlenku pierwiastka Z: … CrO3 lub ZO3

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie wzoru sumarycznego wodorku pierwiastka X oraz wzoru

sumarycznego tlenku pierwiastka Z.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Pierwiastek X jest selenem z grupy 16, więc jego prosty wodorek ma analogiczny skład do siarkowodoru: H2Se. Pierwiastek Z to chrom, którego maksymalny typowy stopień utlenienia w wymaganym tlenku wynosi +VI. Trzy atomy tlenu po −II równoważą +VI, dając CrO3.

Nie wybieramy Cr2O3 tylko dlatego, że jest znanym tlenkiem chromu: zawiera chrom na +III i nie spełnia warunku maksimum. Zadanie wymaga wzorów sumarycznych, więc nie trzeba rysować struktury elektronowej. Można kontrolować oba wyniki przez bilans formalnych stopni utlenienia.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wzór sumaryczny wodorku pierwiastka X: … H2Se lub H2X lub SeH2 lub XH2

Wzór sumaryczny tlenku pierwiastka Z: … CrO3 lub ZO3

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_05_glowny_01.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 2 · maj 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Zadanie 2 — oryginalny fragment CKE, s.3
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj odległość elektronu walencyjnego Li i Na. Potem ustal konfigurację po pierwszej jonizacji.

Podpowiedź 2

Litowiec po oddaniu jednego elektronu ma już trwały rdzeń, a berylowiec nadal jeden elektron walencyjny do usunięcia.

Podpowiedź 3

Wybierz bliżej jądra, trudniej, niższe, neonu. Mg2+ ma 10 elektronów.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.Odpowiedź CKE 2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie zdań (w dwóch akapitach).

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W atomie litu elektron walencyjny leży na drugiej powłoce, bliżej jądra niż elektron trzeciej powłoki sodu, dlatego trudniej go oderwać i pierwsza energia jonizacji jest większa. Po oddaniu jednego elektronu litowce mają konfigurację gazu szlachetnego; usunięcie następnego narusza zamknięty rdzeń i wymaga bardzo dużej energii. Beryl i magnez przy drugiej jonizacji tracą jeszcze elektron walencyjny, dlatego ich drugie energie są niższe.

Mg2+ ma dziesięć elektronów, czyli konfigurację neonu. Kolejne wybory to bliżej jądra, trudniej, niższe, neonu. Nie mylimy drugiej jonizacji z jednoczesnym oderwaniem dwóch elektronów z atomu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.Odpowiedź CKE 2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_05_glowny_02

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 3.1 · maj 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 3.

Chlorek arsenu(III) – AsCl3 – jest w temperaturze pokojowej cieczą. W stanie ciekłym

chlorek arsenu(III) nie przewodzi prądu elektrycznego. W reakcji z wodą tworzy kwas

arsenowy(III) o wzorze H3AsO3 oraz chlorowodór.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.

Czy chlorek arsenu(III) ma budowę kowalencyjną, czy – jonową? Narysuj wzór elektronowy chlorku arsenu(III). Uwzględnij wolne pary elektronowe.

Chlorek arsenu(III) ma budowę …

Wzór

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wykorzystaj brak przewodnictwa cieczy i policz elektrony walencyjne As oraz trzech Cl.

Podpowiedź 2

Arsen tworzy trzy pojedyncze wiązania i zachowuje jedną wolną parę. Każdy chlor ma trzy wolne pary.

Podpowiedź 3

Podaj budowę kowalencyjną i narysuj pełny wzór Lewisa z 26 elektronami. Nie przedstawiaj cząsteczki jako oddzielnych jonów.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Chlorek arsenu(III) ma budowę kowalencyjną.

Wzór

Odpowiedź CKE 3.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne określenie budowy chlorku arsenu(III) i za poprawne narysowanie wzoru

elektronowego (kropkowego lub kreskowego) chlorku arsenu(III).

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Ciekły AsCl3 nie przewodzi prądu, co wraz z opisem substancji wskazuje na budowę cząsteczkową kowalencyjną. Arsen ma pięć elektronów walencyjnych: trzy wykorzystuje do pojedynczych wiązań z Cl, a dwa tworzą wolną parę. Każdy chlor ma jedno wiązanie i trzy wolne pary.

Łącznie cząsteczka ma 5+3·7 = 26 elektronów walencyjnych. Nie rysujemy oddzielnych As3+ i Cl− jako jonowej sieci. Wolna para arsenu jest ważną częścią wzoru Lewisa i nie może zostać pominięta, podobnie jak wolne pary chlorów. Brak przewodnictwa nie oznacza braku elektronów, tylko braku swobodnych nośników ładunku.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Chlorek arsenu(III) ma budowę kowalencyjną.

Wzór

Odpowiedź CKE 3.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_05_glowny_03.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 3.2 · maj 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 3.

Chlorek arsenu(III) – AsCl3 – jest w temperaturze pokojowej cieczą. W stanie ciekłym

chlorek arsenu(III) nie przewodzi prądu elektrycznego. W reakcji z wodą tworzy kwas

arsenowy(III) o wzorze H3AsO3 oraz chlorowodór.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.

Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji chlorku arsenu(III) z wodą.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wpisz produkty wskazane w informacji, a następnie zbilansuj chlor i tlen.

Podpowiedź 2

Trzy Cl dają 3HCl, a trzy O w H3AsO3 wymagają 3H2O.

Podpowiedź 3

Zapisz AsCl3 + 3H2O → H3AsO3 + 3HCl i sprawdź sześć atomów wodoru po obu stronach.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

AsCl3 + 3H2O → H3AsO3 + 3HCl

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie równania reakcji w formie cząsteczkowej.

0 p. – za błędne napisanie równania reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki

stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Opis podaje oba produkty reakcji AsCl3 z wodą: H3AsO3 i HCl. Trzy atomy chloru wymagają trzech cząsteczek HCl, a trzy atomy tlenu w oksokwasie pochodzą z trzech H2O. Równanie wynosi AsCl3 + 3H2O → H3AsO3 + 3HCl.

Wodór również jest zbilansowany: sześć po obu stronach. To reakcja z wodą, a nie proste rozpuszczenie związku do jonów; nie zapisujemy As3+ jako produktu zamiast podanego kwasu. Forma cząsteczkowa oznacza zachowanie pełnych wzorów reagentów, nawet jeśli produkt HCl później jonizuje w roztworze.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

AsCl3 + 3H2O → H3AsO3 + 3HCl
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_05_glowny_03.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 4 · maj 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Zależność między mocą kwasu Brønsteda a mocą zasady sprzężonej z tym kwasem opisuje

równanie:

Ka · Kb = Kw

gdzie: Ka – stała dysocjacji kwasu, Kb – stała dysocjacji sprzężonej zasady, a Kw – iloczyn

jonowy wody.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.

Zadanie 4 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.

Uzupełnij poniższe zdania. Wpisz w wyznaczone miejsca odpowiednie wzory i podkreśl właściwe określenie spośród wymienionych w nawiasie.

Spośród związków oznaczonych numerami I, II i III najmocniejszym kwasem jest

… Spośród zasad sprzężonych z kwasami I, II i III najsłabszą zasadą jest

… W sprzężonej parze kwas–zasada im słabszy jest kwas, tym

(mocniejsza / słabsza) jest sprzężona z nim zasada.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj Kₐ trzech kwasów. Największa stała wskazuje najmocniejszy kwas.

Podpowiedź 2

Zasada sprzężona najmocniejszego kwasu jest najsłabsza, bo iloczyn KₐKᵦ pozostaje stały.

Podpowiedź 3

Wybierz kwas benzoesowy i anion benzoesanowy oraz określenie mocniejsza. Zapisz wymagane wzory, nie tylko numer związku.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 4 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie zdań.

0 p. – za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Najmocniejszy z podanych kwasów ustalamy z wartości Kₐ: jest nim kwas benzoesowy, mocniejszy od octowego i propanowego. Jego zasadą sprzężoną jest anion benzoesanowy, najsłabszy spośród trzech rozważanych anionów.

Wynika to z KₐKᵦ = Kw: przy stałej temperaturze większej wartości Kₐ odpowiada mniejsze Kᵦ. Ogólne zdanie kończymy zatem „mocniejsza”: im słabszy kwas, tym mocniejsza zasada sprzężona. Nie wystarczy wskazać numeru III, jeśli polecenie wymaga wzorów; należy użyć właściwych wzorów graficznych kwasu i jego anionu z zachowaniem ujemnego ładunku grupy karboksylanowej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 4 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_05_glowny_04

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 5 · maj 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 5–6.

Reakcja syntezy amoniaku przebiega zgodnie z równaniem:

N2 (g) + 3H2 (g) ⇌ 2NH3 (g)

W poniższej tabeli zestawiono wartości stałej równowagi reakcji syntezy amoniaku

w różnych temperaturach.

Temperatura, K

673

723

773

823

873

Stała równowagi

1,82⋅10−4

4,68⋅10−5

1,48⋅10−5

5,25⋅10−6

2,14⋅10−6

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.

Przeanalizuj dane dotyczące syntezy amoniaku. Następnie uzupełnij zdania wyrażeniami spośród podanych poniżej.

zmaleje … wzrośnie … się nie zmieni

Jeżeli w układzie będącym w stanie równowagi nastąpi wzrost temperatury w warunkach

izobarycznych (p = const), to wydajność reakcji syntezy amoniaku

… , natomiast przy wzroście ciśnienia w warunkach izotermicznych

(T = const) wydajność tego procesu … Jeżeli zmaleje temperatura

w układzie, to szybkość reakcji syntezy amoniaku …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

W pierwszych dwóch lukach analizuj równowagę, a w trzeciej szybkość reakcji.

Podpowiedź 2

Ogrzewanie zmniejsza K, sprężanie sprzyja mniejszej liczbie moli gazów, a chłodzenie spowalnia reakcję.

Podpowiedź 3

Wpisz zmaleje, wzrośnie, zmaleje. Korzystna temperatura równowagowa nie musi być korzystna dla szybkości.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 5 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie zdań.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Z tabeli wynika, że ogrzewanie obniża stałą równowagi syntezy amoniaku, więc zmniejsza równowagową wydajność. Sprężanie przy tej samej temperaturze sprzyja stronie o mniejszej liczbie moli gazowych: z czterech moli substratów powstają dwa mole NH3, dlatego wydajność wzrasta. Oziębienie wprawdzie sprzyja równowadze syntezy, ale zmniejsza szybkość reakcji.

Kolejne uzupełnienia to zmaleje, wzrośnie, zmaleje. Ostatnia luka pyta o inną wielkość niż dwie pierwsze. Trzeba rozdzielić termodynamikę i kinetykę, aby nie przenieść korzystnego wpływu niższej temperatury na wydajność bezpośrednio na szybkość.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 5 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_05_glowny_05

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 6 · maj 2017

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 5–6.

Reakcja syntezy amoniaku przebiega zgodnie z równaniem:

N2 (g) + 3H2 (g) ⇌ 2NH3 (g)

W mieszaninie wodoru i azotu użytej do syntezy amoniaku zawartość wodoru wyrażona

w procentach objętościowych jest równa 75%. Wydajność reakcji syntezy amoniaku

przeprowadzonej w temperaturze T i pod ciśnieniem p jest równa 93%.

Oblicz wyrażoną w procentach objętościowych zawartość amoniaku w mieszaninie poreakcyjnej.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przyjmij początkowo 3 mol H2 i 1 mol N2. Oblicz produkty oraz oba niezużyte substraty.

Podpowiedź 2

Przy wydajności 93% powstaje 1,86 mol NH3, a pozostaje 0,21 mol H2 i 0,07 mol N2.

Podpowiedź 3

Podziel 1,86 przez sumę 2,14 mol i przelicz na procenty. Otrzymasz 86,92%, a nie samą wydajność 93%.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

V(N2) = 25 dm3 · 0,07 = 1,75 dm3

Odpowiedź CKE 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

2 mole NH3 –––– 100% (wydajność reakcji)

… x –––– 93% … ⇒ x = 1,86 mola NH3

1 mol N2 –––– 2 mole NH3

… y –––– 1,86 mola NH3 … ⇒ … y = 0,93 mola N2

Liczba moli azotu w mieszaninie poreakcyjnej: 1 mol – 0,93 mola = 0,07 mola N2

3 mole H2 –––– 2 mole NH3

… z –––– 1,86 mola NH3 … ⇒ … z = 2,79 mola H2

Liczba moli wodoru w mieszaninie poreakcyjnej: 3 mole – 2,79 mola = 0,21 mola H2

Liczba moli reagentów w mieszaninie reakcyjnej:

0,07 mola N2 + 0,21 mola H2 + 1,86 mola NH3 = 2,14 mola

2,14 mola –––– 100%

1,86 mola –––– w ⇒ … w = 86,92%

Zasady oceniania

2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie

wyniku w procentach objętościowych.

1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

lub

– niepodanie wyniku w procentach objętościowych (z błędną jednostką).

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Uwaga: należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Mieszanina zawiera 75% H2 i 25% N2, czyli proporcję stechiometryczną 3:1. Przyjmijmy 3 mol H2 i 1 mol N2. Wydajność 93% daje 1,86 mol NH3, zużywając 2,79 mol H2 oraz 0,93 mol N2.

Pozostaje 0,21 mol wodoru i 0,07 mol azotu. Cała mieszanina ma więc 2,14 mol, z czego 1,86 mol to amoniak. Jego udział objętościowy wynosi 1,86/2,14·100% ≈ 86,92%. Nie jest równy 93%: wydajność odnosi się do ilości teoretycznej, a udział do końcowej mieszaniny o zmienionej liczbie moli.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

V(N2) = 25 dm3 · 0,07 = 1,75 dm3

Odpowiedź CKE 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

2 mole NH3 –––– 100% (wydajność reakcji)

… x –––– 93% … ⇒ x = 1,86 mola NH3

1 mol N2 –––– 2 mole NH3

… y –––– 1,86 mola NH3 … ⇒ … y = 0,93 mola N2

Liczba moli azotu w mieszaninie poreakcyjnej: 1 mol – 0,93 mola = 0,07 mola N2

3 mole H2 –––– 2 mole NH3

… z –––– 1,86 mola NH3 … ⇒ … z = 2,79 mola H2

Liczba moli wodoru w mieszaninie poreakcyjnej: 3 mole – 2,79 mola = 0,21 mola H2

Liczba moli reagentów w mieszaninie reakcyjnej:

0,07 mola N2 + 0,21 mola H2 + 1,86 mola NH3 = 2,14 mola

2,14 mola –––– 100%

1,86 mola –––– w ⇒ … w = 86,92%

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_05_glowny_06

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 7 · maj 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Zadanie 7 — oryginalny fragment CKE, s.6
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zastosuj współczynnik 2 przy B do każdego ubytku A. Początkowe stężenie B wynosi zero.

Podpowiedź 2

Dla dowolnej chwili [B] = 2([A]0−[A]). Zachowaj czas osiągnięcia plateau z wykresu A.

Podpowiedź 3

Narysuj rosnącą, stopniowo spłaszczającą się krzywą od (0,0) do około 1,1 mol/dm3, a następnie odcinek poziomy. Nie zastępuj jej linią prostą.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 7 — oryginalny fragment CKE, s.8

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne naszkicowanie wykresu.

0 p. – za błędne narysowanie wykresu albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przy stałej objętości ubytek stężenia A przekłada się na dwukrotnie większy przyrost stężenia B, bo A ⇌ 2B. Początkowo B nie było, więc [B](t) = 2([A]0−[A](t)). Krzywa B zaczyna się w punkcie zero, rośnie coraz wolniej i przechodzi w poziome plateau w tym samym czasie co A osiąga stałą wartość.

Z odczytu wykresu końcowe [B] wynosi około 1,1 mol/dm3. Nie rysujemy prostej, ponieważ tempo zmian maleje w miarę zbliżania do równowagi. Poziomy odcinek nie oznacza zatrzymania obu reakcji, tylko niezmienny skład przy ich równych szybkościach.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 7 — oryginalny fragment CKE, s.8
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_05_glowny_07

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8 · maj 2017

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 8–9.

Informacja do zadań 8–9. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.

Oblicz masę m próbki węglanu wapnia poddanej prażeniu.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozdziel 18,0 g pozostałości na CaCO3 i CaO. Drugi składnik przelicz na masę węglanu przed rozkładem.

Podpowiedź 2

Pozostaje 10,35 g węglanu oraz 7,65 g tlenku. Jeden mol CaO odpowiada jednemu molowi CaCO3.

Podpowiedź 3

Oblicz 10,35 + 7,65·100/56 g. Otrzymasz około 24,0 g próbki początkowej.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 8 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.Odpowiedź CKE 8 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Zasady oceniania

2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie

wyniku z jednostką.

1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

lub

– podanie wyniku z błędną jednostką lub bez jednostki.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Uwaga: należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Po prażeniu 57,5% z 18,0 g stanowi nieprzereagowany CaCO3, czyli 10,35 g. Pozostałe 7,65 g to CaO. Każdy mol CaO pochodzi z jednego mola rozłożonego CaCO3, więc odpowiada początkowo 7,65·100/56 ≈ 13,66 g węglanu.

Masa wyjściowa wynosi 10,35+13,66 ≈ 24,0 g. Nie wystarczy przyjąć 18,0 g jako masy początkowej: w otwartym naczyniu wydzielony CO2 opuścił układ ważony. W obliczeniu sumujemy pozostały węglan i węglan, który został rozłożony, a nie dodajemy bezpośrednio masy CaO bez przeliczenia stechiometrycznego.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 8 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.Odpowiedź CKE 8 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_05_glowny_08

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9 · maj 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 8–9.

Informacja do zadań 8–9. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.

Zaprojektuj doświadczenie, którym potwierdzisz, że w uzyskanej mieszaninie substancji stałych znajduje się węglan.

Uzupełnij schemat doświadczenia – podkreśl wzór jednego odczynnika, którego dodanie

(w nadmiarze) do mieszaniny znajdującej się w probówce doprowadzi do potwierdzenia obecności węglanu, oraz opisz zmiany możliwe do zaobserwowania w czasie doświadczenia.

Schemat doświadczenia:

… H2O (c) / K2SO4 (s) / HCl (aq) / NaOH (aq)

… mieszanina substancji stałych

Zmiany możliwe do zaobserwowania w czasie doświadczenia:

1 …

2 …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wybierz odczynnik wydzielający gaz z węglanu. Uwzględnij również zachowanie obecnego CaO.

Podpowiedź 2

HCl roztwarza oba składniki, lecz CO2 powstaje tylko z CaCO3. To właściwy sygnał analityczny.

Podpowiedź 3

Wybierz HCl(aq), opisz zanik substancji stałej i pęcherzyki gazu lub pienienie. Samo roztwarzanie nie identyfikuje jednoznacznie węglanu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Zmiany możliwe do zaobserwowania w czasie doświadczenia:

1. Roztwarzanie zawartości probówki. lub Roztwarzanie substancji stałej. lub Zanik

stałej zawartości probówki.

2. Wydziela się gaz. lub Widoczne są pęcherzyki gazu. lub Zawartość probówki pieni się.

Zasady oceniania

Zasady oceniania 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Uwaga: kolejność wymieniania obserwowanych zmian jest dowolna.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dodanie nadmiaru HCl roztwarza zarówno CaO, jak i CaCO3, ale tylko reakcja węglanu wydziela CO2. Dlatego potwierdzeniem jego obecności są pęcherzyki gazu lub pienienie, towarzyszące zanikowi stałej zawartości. Wybieramy kwas solny i podajemy dwa oczekiwane objawy: roztwarzanie ciała stałego oraz wydzielanie gazu.

Sama reakcja z wodą nie byłaby równie dobrym dowodem, bo CaO także z nią reaguje. Nadmiar kwasu zapewnia roztworzenie całej mieszaniny, a nie częściowe pozostawienie osadu z powodu niewystarczającej ilości odczynnika. Obserwacja gazu odróżnia węglan od samego tlenku.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Zmiany możliwe do zaobserwowania w czasie doświadczenia:

1. Roztwarzanie zawartości probówki. lub Roztwarzanie substancji stałej. lub Zanik

stałej zawartości probówki.

2. Wydziela się gaz. lub Widoczne są pęcherzyki gazu. lub Zawartość probówki pieni się.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_05_glowny_09

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10 · maj 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 10–12.

Informacja do zadań 10–12. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Dla przemiany zilustrowanej powyższym równaniem napisz wzory kwasów i zasad tworzących w tej reakcji sprzężone pary. Uzupełnij poniższą tabelę.

 

Kwas

Zasada

Sprzężona para 1.

  

Sprzężona para 2.

  
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zapisz hydrolizę CO32− z wodą, a następnie dopasuj formy różniące się jednym H+.

Podpowiedź 2

Woda oddaje proton, a węglan go przyjmuje. Produkty to OH− i HCO3−.

Podpowiedź 3

Wpisz pary kwas/zasada: H2O/OH− oraz HCO3−/CO32−. Nie dobieraj par według samego znaku ładunku.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

 

Kwas

Zasada

Sprzężona para 1.

H2O

OH −

Sprzężona para 2.

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 10.

CO32−

Uwaga: kolejność wymieniania sprzężonych par jest dowolna.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Reakcja hydrolizy węglanu polega na przyjęciu protonu od wody: powstają HCO3− i OH−. Sprzężone pary różnią się jednym H+. Woda jest kwasem, a jej zasadą sprzężoną OH−; HCO3− jest kwasem sprzężonym względem zasady CO32−.

W tabeli „kwas, zasada” wpisujemy więc H2O/OH− i HCO3−/CO32−. Nie łączymy CO32− z OH− tylko dlatego, że oba są anionami lub stoją po różnych stronach równania. Kryterium to zmiana dokładnie jednego protonu z zachowaniem pozostałego składu drobiny. Kolejność par może być dowolna.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

 

Kwas

Zasada

Sprzężona para 1.

H2O

OH −

Sprzężona para 2.

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 10.

CO32−

Uwaga: kolejność wymieniania sprzężonych par jest dowolna.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_05_glowny_10

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11 · maj 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 10–12.

Informacja do zadań 10–12. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.
Zadanie 11 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przepisz równanie hydrolizy i zaznacz położenie OH−. Zastanów się nad skutkiem dodania produktu.

Podpowiedź 2

Więcej OH− przesuwa równowagę w lewo i odtwarza CO32−.

Podpowiedź 3

Wskaż wzrost stężenia anionów węglanowych. Nie utożsamiaj większego pH z większą wydajnością hydrolizy.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wzrost pH spowoduje zwiększenie stężenia anionów węglanowych.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawną ocenę.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Podwyższenie pH oznacza wzrost zasadowości i większą dostępność OH−. W równowadze CO32− + H2O ⇌ HCO3− + OH− zwiększenie ilości produktu OH− sprzyja kierunkowi odwrotnemu, czyli odtwarzaniu CO32−. Stężenie anionów węglanowych zatem wzrasta, przy pozostałych warunkach modelu zadania.

Można to także odczytać jako odszczepienie protonu od HCO3− w bardziej zasadowym środowisku. Nie zmienia się przez to stała równowagi w ustalonej temperaturze. Wzrost pH nie oznacza automatycznie zwiększenia stopnia hydrolizy węglanu; tutaj wspólny produkt hamuje właśnie tę hydrolizę.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wzrost pH spowoduje zwiększenie stężenia anionów węglanowych.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_05_glowny_11

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12 · maj 2017

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 10–12.

Informacja do zadań 10–12. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

W temperaturze 25 °C wodny roztwór węglanu potasu o stężeniu 0,51 mol⋅dm−3 ma

pH równe 12,0.

Oblicz stałą dysocjacji zasadowej (stałą równowagi reakcji hydrolizy) anionu węglanowego. Uwzględnij fakt, że w wyrażeniu na stałą dysocjacji zasadowej anionu węglanowego pomija się stężenie wody.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wyznacz [OH−] z pH i iloczynu jonowego wody. Następnie zastosuj stechiometrię hydrolizy 1:1.

Podpowiedź 2

[HCO3−] wynosi 0,010, a [CO32−] 0,50 mol/dm3. Pomiń aktywność wody w wyrażeniu stałej.

Podpowiedź 3

Oblicz Kᵦ = 0,012/0,50 = 2,0 · 10−4. Nie podstawiaj stężenia H+ zamiast OH−.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.Odpowiedź CKE 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

Zasady oceniania

2 p. – za zastosowanie poprawnej metody (w tym poprawne zapisanie – w dowolnej postaci –

wyrażenia na stałą równowagi danej przemiany), poprawne wykonanie obliczeń

oraz podanie wyniku.

1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

lub

– podanie wyniku z błędną jednostką.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Uwaga: należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przy 25°C pH = 12 oznacza pOH = 2 i [OH−] = 0,010 mol/dm3. W pierwszym etapie hydrolizy powstaje tyle samo HCO3−, a stężenie pozostałego CO32− wynosi 0,51−0,01 = 0,50 mol/dm3. Stała Kᵦ = [HCO3−][OH−]/[CO32−] daje 0,01·0,01/0,50 = 2,0 · 10−4.

Wody jako rozpuszczalnika nie umieszczamy w mianowniku. Stężenie formalne 0,51 nie jest identyczne z równowagowym stężeniem anionu, choć ich różnica jest mała. Bilans opieramy na dominującym etapie hydrolizy przyjętym w zadaniu, nie na pełnym arbitralnym rozpadzie soli.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.Odpowiedź CKE 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_05_glowny_12

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 13 · maj 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Przeprowadzono doświadczenie, którego przebieg zilustrowano na schemacie:

alkoholowy roztwór wodny roztwór

fenoloftaleiny oranżu metylowego

Zadanie 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Podczas przeprowadzonego doświadczenia zaobserwowano, że zawartość probówki I

przybrała zabarwienie malinowe, a zawartość probówki II – czerwone.

Uzupełnij poniższe zapisy, tak aby otrzymać w formie jonowej skróconej równania procesów zachodzących w probówkach I oraz II i decydujących o odczynie wodnych roztworów soli.

Probówka I

… + H2O ⇌ … + …

Probówka II

… + H2O ⇌ … + …
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Na podstawie barw ustal odczyn każdej próbki. Dopiero potem wybierz kierunek reakcji anionu z wodą.

Podpowiedź 2

HPO42− w I wytwarza OH−, a HSO4− w II H3O+. Litowce nie uczestniczą w skróconym bilansie.

Podpowiedź 3

Zapisz HPO42− + H2O ⇌ H2PO4− + OH− oraz HSO4− + H2O ⇌ SO42− + H3O+. Sprawdź ładunki.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Probówka I … HPO42− + H2O ⇌ H2PO4−+ OH−
Probówka II HSO 4− + H2O ⇌ H3O+ +SO42−

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie dwóch równań reakcji w formie jonowej skróconej.

0 p. – za błędne napisanie równań reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki

stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) lub napisanie równań w niewłaściwej

kolejności albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Malinowa fenoloftaleina w I wskazuje odczyn zasadowy roztworu K2HPO4. Jon HPO42− przyjmuje proton od wody, tworząc H2PO4− i OH−. Czerwony oranż w II wskazuje kwaśny NaHSO4: HSO4− oddaje proton wodzie, dając SO42− i H3O+.

Oba jony mogą zachowywać się kwasowo-zasadowo, lecz obserwacja rozstrzyga kierunek procesu decydującego o odczynie. Nie zapisujemy dla I dysocjacji kwasowej tylko dlatego, że anion zawiera wodór. Jony sodu i potasu pozostają obserwatorami. Równania powinny być równowagowe oraz zachowywać atomy i sumy ładunków.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Probówka I … HPO42− + H2O ⇌ H2PO4−+ OH−
Probówka II HSO 4− + H2O ⇌ H3O+ +SO42−
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_05_glowny_13

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 14 · maj 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

W temperaturze T przygotowano wodne roztwory sześciu elektrolitów: NaBr, NH4NO3, HCl,

HCOOH, NaClO, NaClO4 o jednakowym stężeniu molowym równym 0,1 mol · dm−3.

Porównaj pH tych roztworów. Uzupełnij zdania wyrażeniami wybranymi spośród podanych poniżej.

wyższe niż … równe … niższe niż

pH wodnego roztworu NaBr jest … pH wodnego roztworu NH4NO3.

pH wodnego roztworu HCl jest … pH wodnego roztworu HCOOH.

pH wodnego roztworu NaClO jest … pH wodnego roztworu NaClO4.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Dla każdej pary ustal, czy zachodzi hydroliza lub niepełna dysocjacja. Stężenia formalne są jednakowe.

Podpowiedź 2

NH4+ zakwasza, HCl jest mocniejszy od HCOOH, a ClO− podwyższa pH przez hydrolizę.

Podpowiedź 3

Wpisz kolejno wyższe niż, niższe niż, wyższe niż. NaBr i NaClO4 traktuj w tym modelu jako obojętne.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

pH wodnego roztworu NaBr jest wyższe niż pH wodnego roztworu NH4NO3.

pH wodnego roztworu HCl jest niższe niż pH wodnego roztworu HCOOH.

pH wodnego roztworu NaClO jest wyższe niż pH wodnego roztworu NaClO4.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie trzech zdań.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

NaBr jest solą mocnego kwasu i mocnej zasady, więc w przyjętym modelu roztwór jest obojętny. NH4NO3 zawiera kwasowy NH4+, dlatego jego pH jest niższe: pierwsza relacja to wyższe niż. HCl jest mocnym kwasem, a HCOOH słabym; przy tym samym stężeniu formalnym HCl daje więcej H+ i niższe pH.

Anion ClO− hydrolizuje zasadowo, natomiast ClO4− praktycznie nie, więc pH NaClO jest wyższe od NaClO4. Otrzymujemy wyższe, niższe, wyższe. Nie porównujemy samych liczb atomów tlenu, lecz moc kwasów i zasadowość ich anionów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

pH wodnego roztworu NaBr jest wyższe niż pH wodnego roztworu NH4NO3.

pH wodnego roztworu HCl jest niższe niż pH wodnego roztworu HCOOH.

pH wodnego roztworu NaClO jest wyższe niż pH wodnego roztworu NaClO4.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_05_glowny_14

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania