Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 1141–1160 z 1481

Zadanie 24 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 22–24.

W zamkniętym naczyniu pomiędzy substancjami X, Y oraz Z, które w temperaturze T i pod

ciśnieniem p są gazami, ustala się stan równowagi chemicznej.

Zmianę liczby moli reagentów X, Y oraz Z w trakcie procesu przedstawia poniższy wykres.

Informacja do zadań 22–24. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 14.

Podczas reakcji, dla której zmianę liczby moli reagentów przedstawiono na wykresie,

wydziela się ciepło. Naczynie reakcyjne, w którym został osiągnięty stan równowagi,

podgrzano do temperatury T1 wyższej od temperatury T.

Poniżej przedstawiono opinię dotyczącą szybkości reakcji chemicznych w stanie równowagi

dynamicznej w temperaturze T1 oraz wartości Kc1 w tej temperaturze.

„Po podgrzaniu układu do temperatury T1 ustala się nowy stan równowagi dynamicznej.

Wartość Kc1 w tej temperaturze jest większa od wartości Kc w temperaturze T. W stanie

równowagi dynamicznej w wyższej temperaturze następuje wzrost szybkości reakcji

przekształcenia substratu w produkty oraz spadek szybkości reakcji odwrotnej (w porównaniu

do analogicznych wartości szybkości reakcji w stanie równowagi opisanych wartością Kc)”.

Oceń, czy informacja jest poprawna. Podkreśl właściwe określenie w każdym nawiasie i uzasadnij swoją ocenę.

Informacja (jest / nie jest) poprawna.

1. Wartość Kc1 w temperaturze T1 jest (większa / mniejsza) od wartości Kc w temperaturze T.

Uzasadnienie: …

2. W stanie równowagi układu w temperaturze T1 szybkość reakcji przekształcania

substratu X w produkty jest (większa / mniejsza) niż w temperaturze T. W temperaturze

T1 szybkość reakcji odwrotnej jest (większa / mniejsza) niż w temperaturze T.

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozdziel wpływ temperatury na położenie równowagi od wpływu na kinetykę.

Podpowiedź 2

Ogrzewanie nie sprzyja produktom reakcji egzotermicznej, ale zwiększa szybkość przemian.

Podpowiedź 3

Wskaż mniejsze K oraz większe, równe sobie szybkości obu reakcji w nowej równowadze.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Informacja (jest / nie jest) poprawna.

1. Wartość Kc1 w temperaturze T1 jest (większa / mniejsza) od wartości Kc w temperaturze T.

Uzasadnienie: jest to reakcja egzotermiczna (w trakcie jej przebiegu wydziela się ciepło,

co oznacza, że w wyższej temperaturze zmniejsza się liczba moli produktów, a wzrasta

liczba moli substratu w porównaniu z niższą temperaturą).

2. W stanie równowagi układu w temperaturze T1 szybkość reakcji przekształcania substratu X

w produkty jest (większa / mniejsza) niż w temperaturze T. W temperaturze T1 szybkość

reakcji odwrotnej jest (większa / mniejsza) niż w temperaturze T.

Uzasadnienie: wraz ze wzrostem temperatury wzrasta szybkość reakcji chemicznych.

Zasady oceniania

2 p. – za poprawną ocenę informacji oraz poprawne dokończenie obu zdań.

1 p. – za poprawną ocenę informacji oraz poprawne dokończenie jednego zdania.

0 p. – za błędną ocenę informacji przy błędnym lub poprawnym dokończeniu jednego lub obu

zdań lub brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Reakcja tworzenia produktów jest egzotermiczna, więc ogrzanie przesuwa równowagę w stronę substratu i zmniejsza stałą równowagi. Jednocześnie wyższa temperatura przyspiesza oba kierunki reakcji.

W nowym stanie równowagi szybkości reakcji wprost i odwrotnej są sobie równe, a zgodnie z opisem zadania większe niż przed ogrzaniem. Nie utożsamiamy zmniejszenia wydajności z zatrzymaniem procesu ani ze spadkiem obu szybkości.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacja (jest / nie jest) poprawna.

1. Wartość Kc1 w temperaturze T1 jest (większa / mniejsza) od wartości Kc w temperaturze T.

Uzasadnienie: jest to reakcja egzotermiczna (w trakcie jej przebiegu wydziela się ciepło,

co oznacza, że w wyższej temperaturze zmniejsza się liczba moli produktów, a wzrasta

liczba moli substratu w porównaniu z niższą temperaturą).

2. W stanie równowagi układu w temperaturze T1 szybkość reakcji przekształcania substratu X

w produkty jest (większa / mniejsza) niż w temperaturze T. W temperaturze T1 szybkość

reakcji odwrotnej jest (większa / mniejsza) niż w temperaturze T.

Uzasadnienie: wraz ze wzrostem temperatury wzrasta szybkość reakcji chemicznych.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_24

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 25.1 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 25.

Metaliczny cynk roztwarza się w alkalicznych roztworach zawierających aniony

azotanowe(V) zgodnie ze schematem:

Zn+NO3−+OH−+H 2O→Zn(OH)42−+NH3

Napisz w formie jonowej, z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy), równania procesów redukcji i utleniania zachodzących podczas tej reakcji. Uwzględnij fakt, że reakcja zachodzi w środowisku alkalicznym.

Równanie procesu redukcji:

Równanie procesu utleniania:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal zmianę stopni utlenienia azotu oraz cynku.

Podpowiedź 2

Bilans tlenu i wodoru w środowisku zasadowym wykonaj za pomocą H2O i OH−.

Podpowiedź 3

W redukcji uwzględnij 8 elektronów, a w utlenianiu cynku 2 elektrony oraz anion [Zn(OH)4]2−.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Równanie procesu redukcji: NO 3−+ 6H 2O + 8e−→NH 3+ 9OH−
Równanie procesu utleniania: Zn + 4OH−→Zn(OH)42−+ 2e − (│×4)

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie dwóch równań reakcji w formie jonowej – z uwzględnieniem

środowiska reakcji.

0 p. – za inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Azot w anionie azotanowym(V) zmienia stopień utlenienia z V na −III, przyjmując osiem elektronów. W środowisku zasadowym półreakcja redukcji ma postać NO3− + 6H2O + 8e− → NH3 + 9OH−.

Cynk oddaje dwa elektrony i tworzy kompleks: Zn + 4OH− → [Zn(OH)4]2− + 2e−. Sprawdzamy zarówno bilans atomów, jak i ładunku; nie pozostawiamy jonów H+ w końcowym zapisie dla środowiska zasadowego.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Równanie procesu redukcji: NO 3−+ 6H 2O + 8e−→NH 3+ 9OH−
Równanie procesu utleniania: Zn + 4OH−→Zn(OH)42−+ 2e − (│×4)
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_25.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 25.2 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 25.

Metaliczny cynk roztwarza się w alkalicznych roztworach zawierających aniony

azotanowe(V) zgodnie ze schematem:

Zn+NO3−+OH−+H 2O→Zn(OH)42−+NH3

Dobierz i uzupełnij współczynniki stechiometryczne w poniższym schemacie.

……Zn+……NO3−+……OH−+……H 2O→……Zn(OH)42−+……NH3
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprowadź liczbę elektronów w obu półreakcjach do wspólnej wartości.

Podpowiedź 2

Półreakcję cynku pomnóż przez 4, następnie skróć elektrony i wspólne OH−.

Podpowiedź 3

W równaniu sumarycznym pozostaje 7OH− i 6H2O po stronie substratów; sprawdź ładunek −8.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

4Zn+(1)NO3−+7OH−+6H 2O→4Zn(OH)42−+(1)NH3

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne dobranie współczynników stechiometrycznych.

0 p. – za inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Aby zsumować półreakcje, równanie utleniania cynku mnożymy przez cztery. Osiem oddanych elektronów równoważy osiem przyjętych przez azot.

Po skróceniu elektronów i jonów wodorotlenkowych otrzymujemy 4Zn + NO3− + 7OH− + 6H2O → 4[Zn(OH)4]2− + NH3. Obie strony mają ładunek −8. Taka kontrola pozwala wychwycić błąd znaku lub współczynnika, którego samo porównanie atomów cynku nie ujawni.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

4Zn+(1)NO3−+7OH−+6H 2O→4Zn(OH)42−+(1)NH3
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_25.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 26 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Teoria kwasów i zasad Brønsteda opisuje właściwości kwasowo-zasadowe substancji nie

tylko w roztworach wodnych, ale także w roztworach innych rozpuszczalników

umożliwiających wymianę protonu między tworzącymi je drobinami. Na właściwości

kwasowo-zasadowe substancji rozpuszczonej istotny wpływ ma powinowactwo cząsteczek

rozpuszczalnika do protonu. Zależnie od właściwości rozpuszczalnika rozpuszczana

substancja może się stać kwasem albo zasadą.

Na podstawie: W. Ufnalski, Równowagi jonowe, Warszawa 2004.

Uzupełnij tabelę – wpisz wzory sprzężonych kwasów lub zasad Brønsteda.

Sprzężona para

kwas

zasada

NH 3

 
 

NH 3

H 2PO4−

 
 

H 2PO4−

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

W każdej parze dołącz albo odejmij tylko jeden H+.

Podpowiedź 2

Sprawdź jednocześnie zmianę liczby atomów wodoru i zmianę ładunku.

Podpowiedź 3

Uzupełnij pary NH3/NH2−, NH4+/NH3, H2PO4−/HPO42− oraz H3PO4/H2PO4− w wymaganym porządku.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Sprzężona para

kwas

zasada

NH 3

NH 2−

NH 4+

NH 3

H 2PO4−

HPO42−

H 3PO 4

H 2PO4−

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie tabeli.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Sprzężony kwas i zasada różnią się dokładnie jednym protonem. Kwas sprzężony z NH2− to NH3, a zasada sprzężona z NH4+ to również NH3.

Dla par fosforanowych H2PO4− oddaje proton, tworząc HPO42−, a H3PO4 po oddaniu protonu tworzy H2PO4−. Każdorazowo wraz z utratą H+ ładunek zmniejsza się o jeden. Nie dodajemy ani nie usuwamy całej grupy wodorotlenkowej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Sprzężona para

kwas

zasada

NH 3

NH 2−

NH 4+

NH 3

H 2PO4−

HPO42−

H 3PO 4

H 2PO4−

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_26

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 27.1 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 27.

W celu ustalenia liczby oktanowej LO benzyny porównuje się proces spalania badanego

paliwa ze spalaniem mieszanki wzorcowej złożonej z dwóch składników: n-heptanu

i 2,2,4-trimetylopentanu.

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) 2,2,4-trimetylopentanu oraz oceń, czy ten związek jest izomerem n-heptanu. Ocenę uzasadnij.

Wzór półstrukturalny:

2,2,4-trimetylopentan (jest / nie jest) izomerem n-heptanu, ponieważ …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Znajdź najdłuższy łańcuch i ponumeruj go tak, aby podstawniki miały najniższe lokanty.

Podpowiedź 2

Dodaj atomy węgla łańcucha i trzech podstawników metylowych.

Podpowiedź 3

Zapisz CH₃–C(CH₃)₂–CH₂–CH(CH₃)–CH₃. Porównaj C₈H₁₈ z C₇H₁₆, aby rozstrzygnąć, czy związki są izomerami.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 27.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) 2,2,4-trimetylopentanu

oraz poprawną ocenę, czy jest izomerem n-heptanu, i poprawne uzasadnienie.

0 p. – za inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W szkielecie izooktanu najdłuższy łańcuch ma pięć atomów węgla, a podstawniki metylowe znajdują się przy atomach 2, 2 i 4. Nazwa systematyczna brzmi 2,2,4-trimetylopentan.

Łącznie cząsteczka zawiera osiem atomów węgla, więc ma wzór C8H18. Nie jest izomerem heptanu C7H16, ponieważ izomery muszą mieć taki sam wzór sumaryczny. Podobieństwo nazw zwyczajowych lub właściwości paliwowych nie zastępuje tego warunku.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 27.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_27.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 27.2 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 27.

W celu ustalenia liczby oktanowej LO benzyny porównuje się proces spalania badanego

paliwa ze spalaniem mieszanki wzorcowej złożonej z dwóch składników: n-heptanu

i 2,2,4-trimetylopentanu.

Napisz, czy cząsteczki 2,2,4-trimetylopentanu są chiralne. Odpowiedź uzasadnij.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź osobno wszystkie potencjalne tetraedryczne centra stereogeniczne.

Podpowiedź 2

Przy C2 i C4 zwróć uwagę na powtarzające się grupy metylowe.

Podpowiedź 3

Uzasadnij brak asymetrycznego atomu węgla brakiem czterech różnych podstawników przy każdym kandydacie.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Nie, ponieważ w cząsteczce tego węglowodoru nie ma centrum stereogenicznego lub

asymetrycznego atomu węgla lub połączonego z czterema różnymi podstawnikami.

lub

Nie, ponieważ cząsteczka ma płaszczyznę symetrii.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawną odpowiedź i poprawne wyjaśnienie.

0 p. – za inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Asymetryczny atom węgla musi być związany z czterema różnymi podstawnikami. W izooktanie atom C2 ma trzy jednakowe grupy metylowe, a atom C4 dwie takie grupy.

Pozostałe atomy również nie spełniają warunku czterech różnych podstawników. Cząsteczka jest więc achiralna w rozpatrywanym modelu. Samo rozgałęzienie łańcucha ani występowanie atomu węgla trzeciorzędowego nie wystarcza do stwierdzenia chiralności.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Nie, ponieważ w cząsteczce tego węglowodoru nie ma centrum stereogenicznego lub

asymetrycznego atomu węgla lub połączonego z czterema różnymi podstawnikami.

lub

Nie, ponieważ cząsteczka ma płaszczyznę symetrii.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_27.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 28 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Jednym z procesów zachodzących podczas przeróbki benzyny jest izomeryzacja

cykloalkenów pięcioczłonowych do cykloalkenów sześcioczłonowych. Przykładem takiej

reakcji jest izomeryzacja 1-metylocyklopentenu (1-metylocyklopent-1-enu) do cykloheksenu.

Na podstawie: E. Grzywa, J. Molenda, Technologia podstawowych syntez organicznych, t.1, Warszawa 2008.

Napisz równanie reakcji izomeryzacji 1-metylocyklopentenu do cykloheksenu. Zastosuj wzory uproszczone.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj wzory sumaryczne substratu i produktu.

Podpowiedź 2

Zwróć uwagę na zmianę wielkości pierścienia przy zachowaniu liczby atomów.

Podpowiedź 3

Narysuj 1-metylocyklopent-1-en po lewej i cykloheksen po prawej. Połącz je strzałką i sprawdź stosunek 1:1.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 28 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 14.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie równania opisanej reakcji z zastosowaniem wzorów

uproszczonych.

0 p. – za inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Po lewej stronie narysuj pięcioczłonowy pierścień z wiązaniem C1=C2 i grupą CH₃ przy C1. Po prawej narysuj sześcioczłonowy pierścień cykloheksenu z jednym wiązaniem C=C.

Połącz oba wzory strzałką w stosunku 1:1. Oba związki mają wzór C₆H₁₀, więc atomy są zachowane. Zmienia się szkielet węglowy, co określamy jako izomeryzację.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 28 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 14.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_28

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 29 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Zadanie 29 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Policz atomy głównego łańcucha w jednostce powtarzalnej i zauważ pozostałe wiązanie podwójne.

Podpowiedź 2

Kauczuk naturalny powstaje z dienu w addycji 1,4.

Podpowiedź 3

Odtwórz izopren, 2-metylobuta-1,3-dien, korzystając z wzoru graficznego w odpowiedzi.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 29 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 14.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) monomeru.

0 p. – za inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Jednostka powtarzalna kauczuku naturalnego zachowuje jedno wiązanie podwójne, mimo że monomer miał dwa sprzężone wiązania podwójne. Odtwarzamy więc dien przez cofnięcie addycji 1,4 i usunięcie oznaczeń polimerowych.

Monomerem jest izopren, czyli 2-metylobuta-1,3-dien. Należy odtworzyć cztery atomy głównego łańcucha i grupę metylową we właściwym miejscu; prosty alken nie prowadziłby do pokazanej jednostki kauczuku.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 29 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 14.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_29

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 30 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

O węglowodorach A i B, z których każdy ma wzór sumaryczny C5H10, wiadomo, że

odbarwiają one zakwaszony wodny roztwór manganianu(VII) potasu. Ponadto:

• węglowodór A wykazuje izomerię geometryczną cis–trans

• węglowodór B w reakcji polimeryzacji tworzy polimer o wzorze:

Zadanie 30 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.
  
 

nn

 

Nazwa systematyczna węglowodoru A

Wzór węglowodoru B

  

Ocena i uzasadnienie:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Warunek cis–trans sprawdza się osobno przy każdym atomie wiązania podwójnego.

Podpowiedź 2

Zidentyfikuj A jako nierozgałęziony alken, a B odtwórz z jednostki polimeru.

Podpowiedź 3

Podaj pent-2-en dla A i wzór 2-metylobut-2-enu dla B; odrzuć cis–trans B z powodu dwóch identycznych podstawników.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Nazwa systematyczna węglowodoru A

Wzór węglowodoru B

pent-2-en

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 14.
Odpowiedź CKE 30 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 14.

Uwaga: Przy poprawnym szkielecie węglowym węglowodoru B i poprawnym uzasadnieniu na-

leży przyznać 1 pkt

Zasady oceniania

2 p. – za poprawne napisanie nazwy alkenu A i narysowanie wzoru półstrukturalnego

(grupowego) alkenu B, i za poprawne wyjaśnienie.

1 p. – za poprawne napisanie nazwy alkenu A i narysowanie wzoru półstrukturalnego

(grupowego) alkenu B i błędne wyjaśnienie lub brak wyjaśnienia

lub

– za poprawne narysowanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) alkenu B

i sformułowanie poprawnego wyjaśnienia.

0 p. – za inną odpowiedź albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Spośród alkenów C5H10 izomerię cis–trans wykazuje pent-2-en, dlatego jest związkiem A. Monomer B odtwarzamy z jednostki polimeru przez zamianę wiązania między dwoma atomami szkieletu na podwójne; otrzymujemy 2-metylobut-2-en.

B nie wykazuje izomerii cis–trans, bo jeden z atomów węgla wiązania podwójnego ma dwa jednakowe podstawniki metylowe. Sama obecność wiązania podwójnego nie wystarcza do izomerii geometrycznej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Nazwa systematyczna węglowodoru A

Wzór węglowodoru B

pent-2-en

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 14.
Odpowiedź CKE 30 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 14.

Uwaga: Przy poprawnym szkielecie węglowym węglowodoru B i poprawnym uzasadnieniu na-

leży przyznać 1 pkt

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_30

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 31 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Zadanie 31 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Znajdź centra stereogeniczne w pozycjach 2 i 3.

Podpowiedź 2

Porównaj dwie konfiguracje różniące się tylko przy jednym z tych centrów.

Podpowiedź 3

Odpowiedz tak: dwa asymetryczne atomy węgla umożliwiają istnienie diastereoizomerów.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Tak, ponieważ w cząsteczce (2-bromo-3-chlorobutanu) dwa atomy węgla (2. i 3.) są

asymetryczne, (więc mogą istnieć cząsteczki, w których jeden z tych atomów węgla ma taką

samą konfigurację, a drugi – przeciwną.)

Zasady oceniania

1 p. – za poprawną ocenę i poprawne jej uzasadnienie.

0 p. – za inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W 2-bromo-3-chlorobutanie oba środkowe atomy węgla mają po cztery różne podstawniki, a więc stanowią dwa centra stereogeniczne. Możliwe są pary konfiguracji, w których zmieniono układ tylko przy jednym centrum.

Takie cząsteczki nie są swoimi odbiciami lustrzanymi i stanowią diastereoizomery. Odpowiedź jest zatem twierdząca. Uzasadnienie musi wskazywać dwa centra i relację konfiguracji, a nie jedynie stwierdzać ogólnie, że związek jest chiralny.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Tak, ponieważ w cząsteczce (2-bromo-3-chlorobutanu) dwa atomy węgla (2. i 3.) są

asymetryczne, (więc mogą istnieć cząsteczki, w których jeden z tych atomów węgla ma taką

samą konfigurację, a drugi – przeciwną.)

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_31

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 32.1 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 32.

Propanon można otrzymać z propenu na drodze dwuetapowej syntezy. Przebieg procesu

zilustrowano na poniższym schemacie.

Informacja do zadania 32. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.

Spośród odczynników wymienionych poniżej wybierz te, które zastosowano w etapie I i etapie II opisanej syntezy, i wpisz ich wzory do tabeli.

HBr (g) … H2O, H+ … KOH (aq) … K2Cr2O7 (aq), H+

 

Etap I

Etap II

Wzór odczynnika

  
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw ustal, jaki alkohol jest prekursorem acetonu.

Podpowiedź 2

Hydratacja propenu w środowisku kwasowym daje alkohol drugorzędowy.

Podpowiedź 3

Wybierz wodę w obecności kwasu, następnie zakwaszony dichromian(VI) potasu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

 

Etap I

Etap II

Wzór odczynnika

H2O, H+

K2Cr2O7, H+

Zasady oceniania

1 p. – za poprawny wybór obu odczynników (poprawne wypełnienie tabeli).

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Aby otrzymać aceton z propenu, najpierw przeprowadzamy hydratację wiązania podwójnego w środowisku kwasowym. Zgodnie z regułą Markownikowa powstaje propan-2-ol.

Następnie utleniamy alkohol drugorzędowy zakwaszonym dichromianem(VI) potasu do ketonu. Dobór odczynników powinien odpowiadać właśnie tym etapom: woda z katalizatorem kwasowym, a potem utleniacz w środowisku kwasowym. Bezpośrednie przypisanie propan-1-olu prowadziłoby do innej grupy produktów utleniania.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

 

Etap I

Etap II

Wzór odczynnika

H2O, H+

K2Cr2O7, H+

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_32.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 32.2 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 32.

Propanon można otrzymać z propenu na drodze dwuetapowej syntezy. Przebieg procesu

zilustrowano na poniższym schemacie.

Informacja do zadania 32. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.

Określ typ (addycja, eliminacja, substytucja) i mechanizm (elektrofilowy, nukleofilowy, rodnikowy) reakcji, która zachodzi w etapie I, oraz napisz nazwę systematyczną organicznego produktu tego etapu.

Typ i mechanizm reakcji: …

Nazwa systematyczna produktu: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj zmianę wiązania podwójnego w pojedyncze w pierwszym etapie.

Podpowiedź 2

Kataliza kwasowa wskazuje mechanizm elektrofilowy, a reguła Markownikowa położenie grupy OH.

Podpowiedź 3

Podaj typ reakcji (addycja), mechanizm (elektrofilowy) i nazwę produktu (propan-2-ol).

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Typ i mechanizm reakcji: addycja elektrofilowa

Nazwa systematyczna produktu: propan-2-ol

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne określenie typu i mechanizmu reakcji oraz poprawne napisanie nazwy sys-

tematycznej jej produktu.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Pierwszy etap jest addycją elektrofilową wody do wiązania podwójnego propenu. W środowisku kwasowym kierunek przyłączenia odpowiada regule Markownikowa, a produktem jest propan-2-ol.

Przy jego rysowaniu zachowujemy trzyatomowy łańcuch, umieszczając grupę hydroksylową przy środkowym atomie węgla. Nie klasyfikujemy tej przemiany jako substytucji, ponieważ żaden podstawnik nie jest wymieniany na inny: przyłączenie usuwa wiązanie π.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Typ i mechanizm reakcji: addycja elektrofilowa

Nazwa systematyczna produktu: propan-2-ol

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_32.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 32.3 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 32.

Propanon można otrzymać z propenu na drodze dwuetapowej syntezy. Przebieg procesu

zilustrowano na poniższym schemacie.

Informacja do zadania 32. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.
Zadanie 32.3 — oryginalny fragment CKE, s.19
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal stopień utlenienia atomu węgla z grupą OH przed reakcją i po utworzeniu ketonu.

Podpowiedź 2

Wzrost stopnia utlenienia oznacza oddanie elektronów.

Podpowiedź 3

Wskaż rolę reduktora i oddanie dwóch moli elektronów na jeden mol alkoholu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Związek ten jest reduktorem.

1 mol tego związku wymienia (oddaje) 2 (mole elektronów).

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne określenie, czy produkt etapu I jest utleniaczem, czy reduktorem i poprawne

określenie liczby moli elektronów, którą w II etapie wymienia 1 mol tego związku typu

i mechanizmu reakcji oraz poprawne napisanie nazwy systematycznej jej produktu.

0 p. – za inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Podczas utleniania propan-2-olu do acetonu zmienia się stopień utlenienia środkowego atomu węgla z 0 na II. Jedna cząsteczka alkoholu oddaje więc dwa elektrony w bilansie przemiany, a jeden mol oddaje dwa mole elektronów.

Alkohol jest reduktorem, ponieważ sam ulega utlenieniu, redukując dichromian(VI). Nie należy nazywać go utleniaczem tylko dlatego, że występuje jako substrat reakcji utleniania.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Związek ten jest reduktorem.

1 mol tego związku wymienia (oddaje) 2 (mole elektronów).

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_32.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 33 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Sole sodowe kwasów karboksylowych w wyniku ogrzewania z wodorotlenkiem sodu ulegają

Zadanie 33 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.

Zaznacz odpowiedź, w której podano poprawne nazwy związków Q, X, Y i Z.

 

Q

X

Y

Z

A.

etan

chloroetan

eten

etyn

B.

propan

1-chloropropan

propan-1-ol

propen

C.

etan

chloroetan

etanol

eten

D.

metan

etan

etanol

eten

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

W dekarboksylacji policz atomy węgla pozostające po usunięciu grupy karboksylowej.

Podpowiedź 2

Dla chloroetanu rozróżnij hydrolizę do alkoholu od eliminacji do alkenu.

Podpowiedź 3

Prześledź etan → chloroetan → etanol → eten i zaznacz C.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 33 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 15.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie wiersza.

0 p. – za inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Ogrzewanie propionianu sodu z wodorotlenkiem sodu usuwa atom węgla grupy karboksylowej, dlatego Q jest etanem. Jego chlorowanie daje chloroetan X.

Wodne środowisko zasadowe prowadzi następnie do etanolu Y, którego odwodnienie daje eten Z. Zestaw nazw odpowiada wierszowi C. Należy śledzić warunki etapów: wodna zasada sprzyja substytucji, a nie bezpośredniemu otrzymaniu alkenu w tym miejscu ciągu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 33 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 15.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_33

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 34 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Cząsteczka pewnego związku organicznego ulega przemianie, w której wyniku traci

cząsteczkę wody. Organicznym produktem tej przemiany jest cząsteczka związku o nazwie

γ-butyrolakton. Poniżej przedstawiono wzór półstrukturalny γ-butyrolaktonu, w którym linią

przerywaną zaznaczono charakterystyczne ugrupowanie atomów.

Zadanie 34 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.

Napisz nazwę zaznaczonego wiązania oraz wzór półstrukturalny (grupowy) cząsteczki związku, z której po oderwaniu cząsteczki wody powstaje cząsteczka γ-butyrolaktonu.

Nazwa wiązania: …

Wzór półstrukturalny cząsteczki, z której powstała cząsteczka γ-butyrolaktonu:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Znajdź w pierścieniu fragment charakterystyczny dla estru.

Podpowiedź 2

Otwórz wiązanie estrowe, odtwarzając COOH i grupę hydroksylową.

Podpowiedź 3

Podaj nazwę „wiązanie estrowe” i narysuj produkt jako HO–CH₂–CH₂–CH₂–COOH.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 34 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie nazwy wiązania oraz wzoru półstrukturalnego (grupowego)

cząsteczki, z której po oderwaniu cząsteczki wody powstaje γ-butyrolaktonu.

0 p. – za inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Lakton jest estrem wewnątrzcząsteczkowym powstającym z hydroksykwasu. W pokazanym pierścieniu rozpoznajemy wiązanie estrowe, a po jego hydrolitycznym otwarciu odtwarzamy grupę karboksylową i hydroksylową.

Prekursorem γ-butyrolaktonu jest kwas 4-hydroksybutanowy. Liczba atomów pierścienia uwzględnia tlen estrowy, więc nie wolno utożsamiać jej z liczbą atomów węgla łańcucha. Końcowy wzór hydroksykwasu pokazuje grafika odpowiedzi.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 34 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_34

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 35 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Zadanie 35 — oryginalny fragment CKE, s.21
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, jak sól sodowa powstaje z kwaśnego estru H2SO4.

Podpowiedź 2

Reszta dodecylowa łączy się z siarką przez atom tlenu alkoholu.

Podpowiedź 3

Odtwórz monoester dodekan-1-olu i kwasu siarkowego(VI), pozostawiając jedną kwasową grupę OH.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 35 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne narysowanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) opisanego estru.

0 p. – za inną odpowiedź albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Estryfikacja alkoholu kwasem siarkowym(VI) może prowadzić do estru kwaśnego: tylko jedna grupa hydroksylowa kwasu zostaje zastąpiona resztą alkoksylową. W zadaniu chodzi o wodorosiarczan dodecylu, którego neutralizacja zasadą daje dodecylosiarczan sodu.

Wzór musi zachować łańcuch dwunastowęglowy, tlen łączący go z siarką i jedną kwasową grupę OH przy siarce. Nie mylimy tego estru z sulfonianem zawierającym bezpośrednie wiązanie węgiel–siarka.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 35 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_35

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 36.1 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 36.

Tłuszcz X jest związkiem czynnym optycznie. W wyniku reakcji uwodornienia tego tłuszczu

przebiegającej w stosunku molowym n tłuszczu : n wodoru = 1 : 2 można otrzymać tłuszcz Y

niewykazujący czynności optycznej. W wyniku hydrolizy tłuszczu Y z wodorotlenkiem sodu

otrzymuje się wyłącznie dwa produkty.

Zadanie 36.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Połącz zużycie dwóch moli H2 z liczbą wiązań podwójnych w całym tłuszczu.

Podpowiedź 2

Dwa produkty hydrolizy Y oznaczają glicerol i tylko jeden rodzaj mydła.

Podpowiedź 3

Wstaw dwie reszty C17H33 i jedną C17H35, umieszczając nasyconą na skrajnym ramieniu glicerolu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 36.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie schematu.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dwa mole wodoru na mol tłuszczu oznaczają dwa wiązania podwójne w resztach kwasowych X. Hydroliza uwodornionego Y daje tylko glicerol i jedną sól kwasu tłuszczowego, więc wszystkie jego reszty kwasowe są jednakowe.

X zawiera zatem dwie reszty nienasycone C17H33 i jedną nasyconą C17H35. Aby X był czynny optycznie, skrajne reszty przy glicerolu muszą się różnić: nasyconą umieszczamy na końcu, nie w środku. Reszta C15H31 nie spełnia warunków produktu hydrolizy.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 36.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_36.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 36.2 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 36.

Tłuszcz X jest związkiem czynnym optycznie. W wyniku reakcji uwodornienia tego tłuszczu

przebiegającej w stosunku molowym n tłuszczu : n wodoru = 1 : 2 można otrzymać tłuszcz Y

niewykazujący czynności optycznej. W wyniku hydrolizy tłuszczu Y z wodorotlenkiem sodu

otrzymuje się wyłącznie dwa produkty.

Jeden z produktów hydrolizy zasadowej tłuszczu Y jest stosowany jako środek usuwający

brud.

Narysuj wzór półstrukturalny (grupowy) produktu hydrolizy tłuszczu Y stosowanego jako środek usuwający brud. Wzór produktu wpisz w odpowiednie pola poniższego schematu.

Zadanie 36.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Który produkt zmydlania jest mydłem: glicerol czy sól długołańcuchowego kwasu?

Podpowiedź 2

Po uwodornieniu reszty kwasowe są nasycone i jednakowe.

Podpowiedź 3

Przedstaw stearynian sodu: długi łańcuch wpisz do części hydrofobowej, fragment jonowy do hydrofilowej.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 36.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie schematu.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Uwodornienie X daje tłuszcz Y z trzema jednakowymi nasyconymi resztami kwasu stearynowego. Jego zmydlanie prowadzi do glicerolu i stearynianu sodu; właściwości myjące ma sól, a nie glicerol.

W produkcie wyróżniamy długi niepolarny fragment C17H35 jako część hydrofobową oraz jonową grupę karboksylanową z kationem sodu jako część hydrofilową. Poprawne rozmieszczenie obu fragmentów w polach pokazuje grafika odpowiedzi.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 36.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_36.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 37 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Kwas jabłkowy ogrzewany bez dostępu powietrza ulega procesowi dehydratacji. W tej reakcji

powstają kwasy fumarowy i maleinowy oraz woda. Kwasy fumarowy i maleinowy należą do

grupy nienasyconych kwasów dikarboksylowych i są względem siebie izomerami

geometrycznymi.

Kwas fumarowy ma nazwę systematyczną: kwas trans-butenodiowy.

Uzupełnij poniższy schemat tak, aby otrzymać równanie opisanej reakcji dehydratacji kwasu jabłkowego. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych i uwzględnij powstanie dwóch izomerów geometrycznych.

Zadanie 37 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 22.

… kwas maleinowy … kwas fumarowy

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zlokalizuj atomy, z których usuwana jest woda podczas tworzenia wiązania podwójnego.

Podpowiedź 2

Maleinowy oznacza układ cis, a fumarowy układ trans grup karboksylowych.

Podpowiedź 3

W obu polach narysuj kwas but-2-enodiowy, różnicując położenie grup COOH względem wiązania podwójnego.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 37 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie równania reakcji.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dehydratacja kwasu jabłkowego usuwa wodę i tworzy wiązanie podwójne pomiędzy środkowymi atomami węgla. Możliwe są dwa układy przestrzenne grup karboksylowych: po tej samej stronie w kwasie maleinowym i po przeciwnych stronach w kwasie fumarowym.

W schemacie dla dwóch cząsteczek substratu wpisujemy po jednej cząsteczce każdego izomeru oraz dwie cząsteczki wody. Nie traktujemy produktów jako związków o różnej łączności atomów; to izomery geometryczne.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 37 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_37

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 38.1 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 38.

Kwas galusowy, czyli kwas 3,4,5-trihydroksybenzoesowy, jest jednym ze składników liści

herbaty. Należy on do grupy tzw. kwasów fenolowych. Galusan propylu, który jest estrem

kwasu galusowego i propan-1-olu, znalazł zastosowanie jako przeciwutleniacz – stosuje się

go w przemyśle spożywczym jako dodatek do żywności (symbol E310 w spisie dodatków)

i w przemyśle kosmetycznym.

W celu wykrycia kwasu galusowego w żółto zabarwionym naparze herbaty, do probówki,

w której znajdował się ten napar, dodano wodny roztwór chlorku żelaza(III). Stwierdzono, że

w wyniku reakcji kompleksowania powstało granatowofioletowe zabarwienie.

Spośród poniższych wzorów wybierz wzory wszystkich związków chemicznych, które

Zadanie 38.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 22.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź bezpośrednie otoczenie atomu tlenu każdej grupy OH.

Podpowiedź 2

Pierścień aromatyczny musi łączyć się bezpośrednio z tlenem grupy hydroksylowej.

Podpowiedź 3

Wskaż II i IV oraz nazwij element budowy: grupy fenolowe.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 38.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.

Element budowy, np.: Obecność grupy fenolowej lub obecność grupy lub grup –OH zwią-

zanych bezpośrednio z pierścieniem aromatycznym.

Zasady oceniania

2 p. – za poprawne podkreślenie numerów wzorów i wskazanie elementu budowy.

1 p. – za poprawne wskazanie elementu budowy i błędne podkreślenie

lub

– za poprawne podkreślenie i błędne wskazanie elementu budowy.

0 p. – za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Chlorek żelaza(III) wykrywa w tym doświadczeniu grupy fenolowe, czyli grupy hydroksylowe połączone bezpośrednio z pierścieniem aromatycznym. Warunek spełniają związki II i IV.

W I grupa hydroksylowa leży w bocznym łańcuchu, a w III pierścień nie jest aromatyczny, więc nie są to odpowiednie fenole. O wykryciu kwasu galusowego przesądza obecność fenolowych grup hydroksylowych, nie sama grupa karboksylowa czy dowolna grupa OH.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 38.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.

Element budowy, np.: Obecność grupy fenolowej lub obecność grupy lub grup –OH zwią-

zanych bezpośrednio z pierścieniem aromatycznym.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_38.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania