Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 1121–1140 z 1481

Zadanie 8.1 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 8.

Pewien związek organiczny ulega reakcji rozkładu. Energia aktywacji tej reakcji jest

niezerowa (EA > 0). Przeprowadzono doświadczenie, w którym badano szybkość reakcji

rozkładu związku X. W tym celu mierzono w odstępach co 2×103 sekund stężenie molowe

związku X w ciągu pierwszych 12×103 sekund od momentu zainicjowania reakcji. Następnie

obliczono średnią szybkość reakcji rozkładu związku X w przedziałach czasu po 2×103

sekund. Przedziały te oznaczono numerami od I do VI. Zależność średniej szybkości reakcji

rozkładu związku X od czasu zilustrowano na poniższym wykresie.

Informacja do zadania 8. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.

Przedział czasu

Na podstawie: P.W. Atkins, C.A. Trapp, M.P. Cady, C. Giunta, Chemia fizyczna. Zbiór zadań z rozwiązaniami,

Warszawa 2001.

Określ jednostkę, w jakiej wyrażona jest szybkość reakcji w opisanym doświadczeniu.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Jakie dwie wielkości występują w definicji szybkości reakcji?

Podpowiedź 2

Podziel jednostkę stężenia molowego przez jednostkę czasu.

Podpowiedź 3

Zapisz mol·dm−3·s−1; mnożnik przy osi uwzględnia się dopiero w odczytanej wartości.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 8.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.

mol dm×−3 ×s−1 lub

Dopuszcza się zapis:

mol dm×−3 ×10−3 ×s−1 lub

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne określenie jednostki szybkości reakcji.

0 p. – za inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Szybkość reakcji opisuje zmianę stężenia w jednostce czasu, dlatego jej jednostką jest mol·dm−3·s−1. Na wykresie przed osią może występować mnożnik 10−3, który skaluje wartości liczbowe, lecz nie zmienia rodzaju wielkości fizycznej ani wymiaru jednostki.

Odpowiadając, podajemy jednostkę szybkości, a nie jednostkę stężenia lub czasu. Przy odczycie liczby z osi należałoby osobno uwzględnić wskazany mnożnik.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 8.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.

mol dm×−3 ×s−1 lub

Dopuszcza się zapis:

mol dm×−3 ×10−3 ×s−1 lub

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_08.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8.2 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 8.

Pewien związek organiczny ulega reakcji rozkładu. Energia aktywacji tej reakcji jest

niezerowa (EA > 0). Przeprowadzono doświadczenie, w którym badano szybkość reakcji

rozkładu związku X. W tym celu mierzono w odstępach co 2×103 sekund stężenie molowe

związku X w ciągu pierwszych 12×103 sekund od momentu zainicjowania reakcji. Następnie

obliczono średnią szybkość reakcji rozkładu związku X w przedziałach czasu po 2×103

sekund. Przedziały te oznaczono numerami od I do VI. Zależność średniej szybkości reakcji

rozkładu związku X od czasu zilustrowano na poniższym wykresie.

Informacja do zadania 8. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.

Przedział czasu

Na podstawie: P.W. Atkins, C.A. Trapp, M.P. Cady, C. Giunta, Chemia fizyczna. Zbiór zadań z rozwiązaniami,

Warszawa 2001.

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz literę P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo literę F – jeżeli jest fałszywa.

1.

Wzrost temperatury, w której zachodzi reakcja rozkładu związku X,

poskutkuje zwiększeniem szybkości tej reakcji.

P

F

2.

Średnia szybkość reakcji rozkładu związku X jest tym większa, im

mniejsze jest stężenie tego związku.

P

F

3.

Zależność szybkości reakcji rozkładu związku X od czasu jest liniowa.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Dla pierwszego zdania wykorzystaj zależność Arrheniusa. Dla dwóch pozostałych prześledź punkty I–VI na wykresie.

Podpowiedź 2

Spadek szybkości nie musi być liniowy i nie oznacza jej wzrostu wraz z ubytkiem substratu.

Podpowiedź 3

Zastosuj obserwacje z wykresu do kolejnych zdań i zaznacz P, F, F.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1.

Wzrost temperatury, w której zachodzi reakcja rozkładu związku X,

poskutkuje zwiększeniem szybkości tej reakcji.

P

 

2.

Średnia szybkość reakcji rozkładu związku X jest tym większa, im mniejsze

jest stężenie tego związku.

 

F

3.

Zależność szybkości reakcji rozkładu związku X od czasu jest liniowa.

 

F

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Wzrost temperatury podnosi stałą szybkości reakcji o dodatniej energii aktywacji, zgodnie z zależnością Arrheniusa. To uzasadnia prawdziwość zdania pierwszego.

Punkty I–VI z wykresu pokazują malejącą szybkość w miarę postępu reakcji. Nie układają się na prostej, więc sam spadek nie oznacza zależności liniowej. Dwa pozostałe zdania są fałszywe. Odpowiedzi: P, F, F.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1.

Wzrost temperatury, w której zachodzi reakcja rozkładu związku X,

poskutkuje zwiększeniem szybkości tej reakcji.

P

 

2.

Średnia szybkość reakcji rozkładu związku X jest tym większa, im mniejsze

jest stężenie tego związku.

 

F

3.

Zależność szybkości reakcji rozkładu związku X od czasu jest liniowa.

 

F

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_08.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Pierwszy etap przemysłowej produkcji żelaza w wielkim piecu polega na reakcji tlenku

żelaza(III) z tlenkiem węgla(II) z utworzeniem Fe3O4 i gazowego produktu utleniania tlenku

węgla(II) (etap 1.). Następnie, w etapie 2., otrzymany tlenek żelaza, w którym żelazo

występuje na dwóch różnych stopniach utlenienia, poddaje się reakcji z tlenkiem węgla(II),

w wyniku czego powstają metaliczne żelazo oraz ten sam gazowy produkt, który powstawał

w etapie 1.

Na podstawie: K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii,

Warszawa 2007.

Napisz w formie cząsteczkowej równania reakcji etapu 1. i etapu 2. przemysłowego procesu otrzymywania żelaza w wielkim piecu.

Etap 1.: …

Etap 2.: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

W każdym etapie porównaj liczbę atomów żelaza po obu stronach.

Podpowiedź 2

Tlen odebrany tlenkowi żelaza przechodzi do CO, tworząc CO₂.

Podpowiedź 3

Dobierz współczynniki 3:1:2:1 w pierwszym etapie i 1:4:3:4 w drugim.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Etap 1.: 3Fe2O3 + CO → 2Fe3O4 + CO2
Etap 2.: Fe3O4 + 4CO → 3Fe + 4CO2

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie obu równań reakcji.

0 p. – za błędne napisanie jednego lub obu równań reakcji (błędne wzory reagentów, błędne

współczynniki stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) lub brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Redukcja hematytu przebiega etapami: najpierw powstaje magnetyt, następnie żelazo. Bilansujemy osobno oba równania, zachowując tlen w CO i CO2.

Pierwszy etap opisuje 3Fe2O3 + CO → 2Fe3O4 + CO2, a drugi Fe3O4 + 4CO → 3Fe + 4CO2. Tlenek węgla(II) jest reduktorem i utlenia się do tlenku węgla(IV). Nie zastępujemy obu wymaganych etapów jednym równaniem sumarycznym.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Etap 1.: 3Fe2O3 + CO → 2Fe3O4 + CO2
Etap 2.: Fe3O4 + 4CO → 3Fe + 4CO2
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_09

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10.1 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 10.

Informacja do zadania 10. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.
Zadanie 10.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.

Liczba moli wodoru: …

Ocena: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wybierz krzywą 10,0 MPa i odczytaj argument dla 10% metanolu.

Podpowiedź 2

Odczytany stosunek molowy pomnóż przez podane 2 mole CO.

Podpowiedź 3

Podaj około 7 mol H2 oraz wzrost wydajności po zwiększeniu ciśnienia.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Liczba moli wodoru: (około) 7 (moli)

Ocena: (Wzrost ciśnienia spowoduje) zwiększenie (wydajność reakcji otrzymywania me-

tanolu).

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne podanie liczby moli i poprawną ocenę.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Na krzywej dla 10,0 MPa odnajdujemy 10% objętościowych metanolu i odczytujemy stosunek ilości wodoru do CO równy około 3,5. Dla 2 moli CO potrzeba więc 7 moli wodoru.

Nie podstawiamy bezpośrednio stosunku stechiometrycznego 2:1: pytanie dotyczy składu gazu wejściowego odczytanego z wykresu. Podwyższenie ciśnienia zwiększa wydajność syntezy, ponieważ po stronie metanolu jest mniej moli gazu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Liczba moli wodoru: (około) 7 (moli)

Ocena: (Wzrost ciśnienia spowoduje) zwiększenie (wydajność reakcji otrzymywania me-

tanolu).

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_10.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10.2 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 10.

Informacja do zadania 10. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.
Zadanie 10.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.

równowagowe stężenie metanolu jest najwyraźniej widoczny dla ciśnienia … MPa.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, czy każda krzywa rośnie, czy maleje w prawo.

Podpowiedź 2

Porównaj różnicę między początkową i końcową wysokością trzech krzywych.

Podpowiedź 3

Uzupełnij: mniejsze, zmniejszenie oraz 30,0 MPa, zgodnie z formą zdań.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 10.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie zdań.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W całym pokazanym zakresie wzrost stosunku ilości wodoru do CO odpowiada spadkowi równowagowej zawartości procentowej metanolu. Kierunek zmiany jest taki sam dla wszystkich trzech ciśnień.

Największy zakres zmian zawartości alkoholu występuje na krzywej 30,0 MPa. Odczytujemy procent objętościowy w mieszaninie, a nie bezwzględną liczbę moli produktu, dlatego nie zastępujemy analizy wykresu prostą regułą o dodawaniu substratu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 10.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_10.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11.1 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 11.

Uczeń miał wykonać zadanie polegające na otrzymaniu stałego krystalicznego chlorku

miedzi(II).

Dysponował niezbędnym sprzętem laboratoryjnym oraz następującymi odczynnikami:

– wodą destylowaną

– stałym azotanem(V) miedzi(II)

– kwasem solnym

– wodnym roztworem chlorku sodu

– wodnym roztworem wodorotlenku sodu.

Poniżej przedstawiono opis doświadczenia sporządzony przez ucznia.

Etap 1.

Porcję stałego azotanu(V) miedzi(II) rozpuszczę w niewielkiej ilości wody destylowanej i do

otrzymanego roztworu dodam wodny roztwór wodorotlenku sodu. Powstały niebieski

galaretowaty osad oddzielę od roztworu przez odsączenie na lejku z bibuły filtracyjnej

i następnie przemyję go kilkukrotnie wodą destylowaną.

Etap 2.

Po przeniesieniu osadu do czystej probówki dodam do niej wodny roztwór chlorku sodu.

Powstanie stały krystaliczny chlorek miedzi(II) i roztwór wodorotlenku sodu. Następnie

oddzielę kryształy soli od roztworu.

Uczeń nieprawidłowo zaplanował doświadczenie, gdyż w jednym z etapów wybrał

nieodpowiedni odczynnik.

Dokończ poniższe zdanie. Podaj numer etapu doświadczenia, w którym uczeń wybrał nieodpowiedni odczynnik, oraz napisz, dlaczego nie mógł użyć tego odczynnika.

Uczeń popełnił błąd w … etapie doświadczenia, ponieważ wybrany przez niego

odczynnik …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, czy w proponowanym etapie istnieje czynnik powodujący zanik Cu(OH)2.

Podpowiedź 2

Obojętny roztwór NaCl nie dostarcza protonów potrzebnych do rozpuszczenia tego wodorotlenku.

Podpowiedź 3

Wskaż etap 2 i wyjaśnij, dlaczego dodanie NaCl nie przekształca osadu w roztwór CuCl2.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Uczeń popełnił błąd w 2. etapie doświadczenia, ponieważ wybrany przez niego odczynnik

(wodny roztwór chlorku sodu) nie reaguje z wodorotlenkiem miedzi(II) lub nie spowoduje

otrzymania stałego chlorku miedzi(II)

Dopuszcza się uzasadnienie: chlorek miedzi(II) jest rozpuszczalny w wodzie.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne określenie etapu doświadczenia oraz napisanie uzasadnienia.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Błędny jest etap zakładający otrzymanie chlorku miedzi(II) przez dodanie chlorku sodu do wodorotlenku miedzi(II). Nie powstaje wtedy produkt usuwany z układu, który napędzałby reakcję: chlorek miedzi(II) jest rozpuszczalny, a sam chlorek sodu nie zobojętnia osadu.

Wskazujemy etap 2 i wyjaśniamy chemiczny powód niepowodzenia. Sama poprawność formalnego schematu wymiany nie dowodzi, że reakcja zajdzie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Uczeń popełnił błąd w 2. etapie doświadczenia, ponieważ wybrany przez niego odczynnik

(wodny roztwór chlorku sodu) nie reaguje z wodorotlenkiem miedzi(II) lub nie spowoduje

otrzymania stałego chlorku miedzi(II)

Dopuszcza się uzasadnienie: chlorek miedzi(II) jest rozpuszczalny w wodzie.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_11.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11.2 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 11.

Uczeń miał wykonać zadanie polegające na otrzymaniu stałego krystalicznego chlorku

miedzi(II).

Dysponował niezbędnym sprzętem laboratoryjnym oraz następującymi odczynnikami:

– wodą destylowaną

– stałym azotanem(V) miedzi(II)

– kwasem solnym

– wodnym roztworem chlorku sodu

– wodnym roztworem wodorotlenku sodu.

Podaj nazwę lub wzór odczynnika, którego powinien użyć uczeń do przeprowadzenia reakcji w tym etapie doświadczenia, w którym popełnił błąd, oraz wyjaśnij swój wybór.

Opisz prawidłowy sposób wydzielenia czystego stałego chlorku miedzi(II).

Odczynnik: …

Wyjaśnienie wyboru: …

Sposób wydzielenia czystego stałego CuCl2: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Jaki odczynnik dostarczy jednocześnie kwasu i jonów chlorkowych?

Podpowiedź 2

Po reakcji sól znajduje się w roztworze, a nie na sączku.

Podpowiedź 3

Zastosuj HCl, a chlorek miedzi(II) wydziel przez zatężenie i krystalizację.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odczynnik: kwas solny

Wyjaśnienie wyboru, np.:

(Uczeń powinien wybrać kwas solny, który) reaguje z wodorotlenkiem miedzi(II).

W wyniku reakcji powstaje wodny roztwór chlorku miedzi(II).

Sposób wydzielenia czystego stałego CuCl2:

odparowanie wody z roztworu lub zagęszczenie i krystalizacja

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie odczynnika, poprawne wyjaśnienie i poprawny opis przy po-

prawnym wskazaniu numeru etapu doświadczenia w zadaniu 12.1.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Wodorotlenek miedzi(II) należy potraktować kwasem chlorowodorowym: jony oksoniowe zobojętniają grupy wodorotlenkowe i osad przechodzi do roztworu. Otrzymany chlorek miedzi(II) jest rozpuszczony, więc nie można wydzielić go zwykłym sączeniem.

Trzeba zatężyć roztwór przez odparowanie wody, a następnie przeprowadzić krystalizację. Poprawiamy zatem zarówno dobór odczynnika, jak i sposób wyodrębnienia soli.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odczynnik: kwas solny

Wyjaśnienie wyboru, np.:

(Uczeń powinien wybrać kwas solny, który) reaguje z wodorotlenkiem miedzi(II).

W wyniku reakcji powstaje wodny roztwór chlorku miedzi(II).

Sposób wydzielenia czystego stałego CuCl2:

odparowanie wody z roztworu lub zagęszczenie i krystalizacja

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_11.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 12–13.

W wyniku reakcji chemicznej roztworu siarczanu(IV) sodu z siarką otrzymuje się wodny

roztwór tiosiarczanu sodu. Proces ten można opisać równaniem:

S + Na2SO3 → Na2S2O3

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.

W wodzie rozpuszczono 6,3 g Na2SO3 ⋅ 7H2O i dodano nadmiar siarki. Otrzymaną

mieszaninę gotowano przez pewien czas, po czym przesączono w celu usunięcia nadmiaru

siarki. Z przesączu po ochłodzeniu otrzymano 5,2 g kryształów uwodnionego tiosiarczanu

sodu. Ten związek, poddany odwodnieniu pod obniżonym ciśnieniem, zmniejszył swoją masę

o 36,3%.

Wykonaj odpowiednie obliczenia i podaj wzór hydratu tiosiarczanu sodu, który otrzymano z mieszaniny poreakcyjnej w wyniku krystalizacji.

Obliczenia:

Wzór: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wyraź masę molową hydratu przez nieznany współczynnik x.

Podpowiedź 2

Masa molowa soli bezwodnej wynosi 158 g·mol−1, a wody w hydracie 18x g·mol−1.

Podpowiedź 3

Ułóż równanie 18x/(158 + 18x) = 0,363 i wybierz całkowite x = 5.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

x – liczba moli cząsteczek wody przypadająca na 1 mol tiosiarczanu sodu

MNa2S2O3 = 158 g ∙ mol−1

M = (158 + 18 · x) g ∙ mol−1

Odpowiedź CKE 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.

Zasady oceniania

2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie

poprawnego wzoru soli uwodnionej.

1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

i/lub błędnego wzoru

lub

– poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie błędnego wzoru soli uwodnionej lub brak

wzoru.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia lub brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Udział masowy wody dotyczy całego hydratu, więc w mianowniku musi znaleźć się także masa wody krystalizacyjnej. Dla Na2S2O3·xH2O zapisujemy 18x/(158 + 18x) = 0,363.

Rozwiązanie daje x około 5, zatem wzór soli to Na2S2O3·5H2O. Współczynnik x oznacza liczbę cząsteczek wody przypadających na jednostkę soli, a nie procent wody ani liczbę atomów wodoru.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

x – liczba moli cząsteczek wody przypadająca na 1 mol tiosiarczanu sodu

MNa2S2O3 = 158 g ∙ mol−1

M = (158 + 18 · x) g ∙ mol−1

Odpowiedź CKE 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_12

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 13 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 12–13.

W wyniku reakcji chemicznej roztworu siarczanu(IV) sodu z siarką otrzymuje się wodny

roztwór tiosiarczanu sodu. Proces ten można opisać równaniem:

S + Na2SO3 → Na2S2O3

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.

W wodzie rozpuszczono 6,3 g Na2SO3 ⋅ 7H2O i dodano nadmiar siarki. Otrzymaną

mieszaninę gotowano przez pewien czas, po czym przesączono w celu usunięcia nadmiaru

siarki. Z przesączu po ochłodzeniu otrzymano 5,2 g kryształów uwodnionego tiosiarczanu

sodu. Ten związek, poddany odwodnieniu pod obniżonym ciśnieniem, zmniejszył swoją masę

o 36,3%.

Załóż, że synteza tiosiarczanu sodu zachodzi z wydajnością 100%, i oblicz, jaka była wydajność procesu krystalizacji.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przelicz masę uwodnionego substratu na mole.

Podpowiedź 2

Z proporcji reakcji wyznacz teoretyczną liczbę moli uwodnionego produktu i pomnóż ją przez 248 g·mol−1.

Podpowiedź 3

Podziel rzeczywiste 5,2 g przez teoretyczne 6,2 g i pomnóż przez 100%.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

m = 248 g ∙ mol−1 · 0,025 mol = 6,2 g

Odpowiedź CKE 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

błąd nie wystąpił.

Zasady oceniania

2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wartości wyniku końcowego od ewentualnych

wcześniejszych zaokrągleń.

1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

lub

… – niepodanie wyniku w procentach.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia lub brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Z 6,3 g Na2SO3·7H2O otrzymujemy 6,3/252 = 0,025 mola substratu. Stosunek molowy do produktu jest równy 1:1, więc teoretycznie powstaje 0,025 mola Na2S2O3·5H2O, czyli 6,2 g.

Rzeczywista masa 5,2 g daje wydajność 5,2/6,2 · 100% około 83,9%. W obu masach molowych uwzględniamy odpowiednią wodę krystalizacyjną; porównywanie samych mas substratu i produktu nie wyznacza wydajności.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

m = 248 g ∙ mol−1 · 0,025 mol = 6,2 g

Odpowiedź CKE 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

błąd nie wystąpił.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_13

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 14 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Na wykresie przedstawiono zależność rozpuszczalności siarczanu(VI) sodu w wodzie od

temperatury. W zakresie temperatury 0 ºC – 32,38 ºC w równowadze z roztworem nasyconym

istnieje sól uwodniona siarczan(VI) sodu–woda (1/10) o wzorze Na2SO4 · 10H2O, której

rozpuszczalność w przeliczeniu na sól bezwodną ilustruje krzywa AB. W zakresie

Zadanie 14 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Na podstawie: R.C. Wells, Sodium sulphate: its sources and uses, Washington 1923.

W temperaturze 32,38 ºC przygotowano nasycony roztwór siarczanu(VI) sodu: rozpuszczono

odpowiednią ilość soli w 200 gramach wody. Otrzymany roztwór podzielono na dwie równe

próbki. Próbkę I ochłodzono do temperatury 25 ºC, a próbkę II ogrzano do temperatury 75 ºC.

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Odpowiedź uzasadnij.

1. Po ochłodzeniu próbki I do temperatury 25 ºC wykrystalizowało około 22 gramów soli

uwodnionej o wzorze Na2SO4 · 10H2O pozostającej w równowadze z roztworem

nasyconym.

2. Po ogrzaniu próbki II do temperatury 75 ºC wykrystalizowało około 6 gramów soli

bezwodnej o wzorze Na2SO4 pozostającej w równowadze z roztworem nasyconym.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw oblicz, ile wody i soli znajduje się w jednej połowie próbki.

Podpowiedź 2

Przy krystalizacji hydratu maleje masa zarówno rozpuszczonej soli, jak i wody w roztworze.

Podpowiedź 3

Dla chłodzenia zastosuj pełny bilans podany w wyjaśnieniu; dla ogrzewania odejmij 44 od 50 g i oceń zdania jako F oraz P.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. Nie.

Po ochłodzeniu do temperatury 25 ºC z roztworu – zgodnie z krzywą rozpuszczalności AB

– wykrystalizowały 22 g substancji (Na2SO4) w przeliczeniu na sól bezwodną, (a nie

hydratu o wzorze Na2SO4 ∙ 10H2O, którego wykrystalizuje ok. 50 g).

2. Tak.

(Po ogrzaniu do temperatury 75 ºC z roztworu, jak) wynika to z krzywej rozpuszczalności

(BC, wykrystalizowało 6 g soli bezwodnej).

Zasady oceniania

2 p. – za poprawną ocenę obu informacji i poprawne uzasadnienie oceny obu informacji.

1 p. – za poprawną ocenę jednej informacji i poprawne uzasadnienie tej oceny.

0 p. – za inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Każda połowa roztworu zawiera początkowo 100 g wody i około 50 g soli bezwodnej. Przy chłodzeniu krystalizuje hydrat, zabierając także wodę: dla x gramów kryształów bilans daje (50 − 142x/322)/(100 − 180x/322) = 0,28.

Wynika stąd około 77 g hydratu, więc pierwsze zdanie jest fałszywe. Przy ogrzewaniu wytrąca się sól bezwodna: spadek rozpuszczalności do około 44 g daje 6 g, więc drugie zdanie jest prawdziwe. Historyczny klucz pomija ubytek wody przy chłodzeniu; szczegóły oddzielono w uwadze redakcyjnej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. Nie.

Po ochłodzeniu do temperatury 25 ºC z roztworu – zgodnie z krzywą rozpuszczalności AB

– wykrystalizowały 22 g substancji (Na2SO4) w przeliczeniu na sól bezwodną, (a nie

hydratu o wzorze Na2SO4 ∙ 10H2O, którego wykrystalizuje ok. 50 g).

2. Tak.

(Po ogrzaniu do temperatury 75 ºC z roztworu, jak) wynika to z krzywej rozpuszczalności

(BC, wykrystalizowało 6 g soli bezwodnej).

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_14

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 15.1 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 15.

Cząsteczki fluorowodoru ulegają asocjacji, czyli łączą się ze sobą, tworząc zygzakowate

łańcuchy. W temperaturze bliskiej temperatury wrzenia równej 293,7 K i pod ciśnieniem

p = 1013 hPa gęstość par fluorowodoru wynosi 4,98 g · dm−3.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010.

Oblicz masę molową asocjatu fluorowodoru (HF)n w temperaturze 293,7 K i pod ciśnieniem 1013 hPa oraz ustal liczbę cząsteczek n tworzących ten asocjat. Objętość molowa gazu w tych warunkach temperatury i ciśnienia jest równa 24,1 dm3 · mol−1.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zestaw gęstość z objętością jednego mola gazu w podanych warunkach.

Podpowiedź 2

Masę molową agregatu podziel przez masę molową pojedynczego HF.

Podpowiedź 3

Otrzymasz około 120 g·mol−1 i n = 6; współczynnik n jest bez jednostki.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 15.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

1=120 g ×mol−1

(HF)6)

Zasady oceniania

1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie

wartości masy molowej w g ×mol−1 i wartości n jako wielkości niemianowanej (lub jako

liczby moli).

Uwaga: należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych

zaokrągleń.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia lub popełnienie błędów rachunkowych

prowadzących do błędnego wyniku liczbowego, lub podanie wyniku liczbowego

w innej jednostce niż g ×mol−1 (dotyczy masy molowej), lub brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Gęstość gazu wiąże się z masą molową przez zależność M = dVₘ. W warunkach zadania stosujemy podaną objętość molową około 24,1 dm3·mol−1, co daje M około 120 g·mol−1.

Pojedyncza cząsteczka HF ma masę molową 20 g·mol−1, więc n = 120/20 = 6. Badany agregat ma postać (HF)6. Nie używamy automatycznie objętości 22,4 dm3·mol−1, bo warunki nie są normalne.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 15.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

1=120 g ×mol−1

(HF)6)

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_15.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 15.2 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 15.

Cząsteczki fluorowodoru ulegają asocjacji, czyli łączą się ze sobą, tworząc zygzakowate

łańcuchy. W temperaturze bliskiej temperatury wrzenia równej 293,7 K i pod ciśnieniem

p = 1013 hPa gęstość par fluorowodoru wynosi 4,98 g · dm−3.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010.

Wyjaśnij, dlaczego cząsteczki fluorowodoru ulegają asocjacji.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Jakie oddziaływanie tworzą cząsteczki z wodorem związanym z fluorem?

Podpowiedź 2

Uwzględnij silną polaryzację H–F i wolne pary na atomie fluoru.

Podpowiedź 3

Wyjaśnij powstawanie agregatów wiązaniami wodorowymi pomiędzy różnymi cząsteczkami HF.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Między cząsteczkami fluorowodoru tworzą się wiązania wodorowe.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wyjaśnienie.

0 p. – za inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Agregacja fluorowodoru wynika z tworzenia wiązań wodorowych między cząsteczkami. Fluor jest silnie elektroujemny, więc wiązanie H–F jest silnie spolaryzowane, a atom fluoru ma wolne pary elektronowe.

Wodór jednej cząsteczki może zatem oddziaływać z fluorem drugiej. Nie oznacza to powstania sześciu nowych zwykłych wiązań kowalencyjnych H–F ani rozerwania wszystkich istniejących cząsteczek. Wyjaśnienie musi wskazywać oddziaływanie odpowiedzialne za łączenie cząsteczek w większe zespoły.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Między cząsteczkami fluorowodoru tworzą się wiązania wodorowe.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_15.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 16 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 16–18.

Wodny roztwór soli amonowej kwasu HX ma odczyn kwasowy, a wodny roztwór soli

sodowej kwasu HZ ma odczyn zasadowy.

Przeprowadzono doświadczenie zilustrowane na poniższym schemacie.

Informacja do zadań 16–18. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Objawy świadczące o przebiegu reakcji zaobserwowano tylko w jednej probówce.

Uwaga redakcyjna. W zadaniu sprawdzającym samodzielnie porządek mocy kwasów należy przyjąć Ka(HX) > Ka(HZ). W oryginalnym zestawie wynika to po dołączeniu danej z zadania 18 o obojętnym odczynie roztworu NH₄Z. Zasadowy odczyn NaZ sam w sobie nie pozwala porównać HX i HZ.

Wskaż numer probówki, w której zaobserwowano objawy reakcji chemicznej, oraz zapisz w formie cząsteczkowej równanie zachodzącej reakcji. Zastosuj wzory, których użyto w schemacie doświadczenia.

Objawy reakcji zaobserwowano w probówce: …

Równanie reakcji: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj Kₐ(HX) z Kᵦ(NH₃), korzystając z odczynu NH₄X. Zestaw wynik z obojętnym odczynem NH₄Z z sąsiedniego zadania.

Podpowiedź 2

Przy Kₐ(HX) > Kₐ(HZ) proton przechodzi od HX do Z⁻.

Podpowiedź 3

Wskaż probówkę z HX i NaZ oraz zapisz przemianę z symbolami z polecenia.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Objawy reakcji zaobserwowano w probówce: II

Równanie reakcji: NaZ + HX → HZ + NaX

Zasady oceniania

1 p. – za wskazanie właściwej probówki i poprawne napisanie równania reakcji.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Kwaśny odczyn NH₄X wskazuje, że Kₐ(HX) jest większe od Kᵦ(NH₃). Porównanie z HZ uzyskujemy po uwzględnieniu sąsiedniego zadania: obojętny odczyn NH₄Z w szkolnym modelu oznacza Kₐ(HZ) = Kᵦ(NH₃). Same dane o NaZ nie wystarczają do uporządkowania mocy HX i HZ.

Przy warunku Kₐ(HX) > Kₐ(HZ) proton przechodzi od HX do Z⁻. W modelu klucza reakcja zachodzi w probówce II: NaZ + HX → HZ + NaX.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Objawy reakcji zaobserwowano w probówce: II

Równanie reakcji: NaZ + HX → HZ + NaX
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_16

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 17 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 16–18.

Wodny roztwór soli amonowej kwasu HX ma odczyn kwasowy, a wodny roztwór soli

sodowej kwasu HZ ma odczyn zasadowy.

Przeprowadzono doświadczenie zilustrowane na poniższym schemacie.

Informacja do zadań 16–18. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Objawy świadczące o przebiegu reakcji zaobserwowano tylko w jednej probówce.

Uwaga redakcyjna. W zadaniu sprawdzającym samodzielnie porządek mocy kwasów należy przyjąć Ka(HX) > Ka(HZ). W oryginalnym zestawie wynika to po dołączeniu danej z zadania 18 o obojętnym odczynie roztworu NH₄Z. Zasadowy odczyn NaZ sam w sobie nie pozwala porównać HX i HZ.

Za pomocą pehametru zmierzono wartości pH wodnych roztworów kwasów HX i HZ o tym

samym stężeniu molowym i na tej podstawie obliczono stopnie dysocjacji badanych

roztworów.

Wskaż kwas (HX lub HZ), którego roztwór ma wyższe pH, oraz kwas, który w tym roztworze ma większy stopień dysocjacji α.

Kwas, którego roztwór ma wyższe pH: …

Kwas, który w roztworze ma wyższy stopień dysocjacji α: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przyjmij porządek mocy użyty w kluczu: Kₐ(HX) > Kₐ(HZ). Przypomnij sobie, jak pH zależy od [H₃O⁺].

Podpowiedź 2

Dla równych stężeń formalnych mocniejszy kwas ma większy stopień dysocjacji i niższe pH.

Podpowiedź 3

Wpisz HZ przy wyższym pH oraz HX przy większym stopniu dysocjacji.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Kwas, którego roztwór ma wyższe pH: HZ.

Kwas, który w roztworze ma wyższy stopień dysocjacji α: HX.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie wzorów kwasów.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dla jednakowych stężeń formalnych mocniejszy kwas daje większe stężenie H₃O⁺ i większy stopień dysocjacji. W porównaniu klucza przyjmujemy Kₐ(HX) > Kₐ(HZ). Można to wyprowadzić z kwaśnego odczynu NH₄X i obojętnego odczynu NH₄Z w szkolnym modelu, czyli porównania obu Kₐ z tym samym Kᵦ(NH₃).

Wyższą wartość pH ma roztwór HZ, a większy stopień dysocjacji ma HX. Wniosek wymaga wskazanego porządku mocy kwasów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Kwas, którego roztwór ma wyższe pH: HZ.

Kwas, który w roztworze ma wyższy stopień dysocjacji α: HX.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_17

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 18 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 16–18.

Wodny roztwór soli amonowej kwasu HX ma odczyn kwasowy, a wodny roztwór soli

sodowej kwasu HZ ma odczyn zasadowy.

Przeprowadzono doświadczenie zilustrowane na poniższym schemacie.

Informacja do zadań 16–18. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Objawy świadczące o przebiegu reakcji zaobserwowano tylko w jednej probówce.

Uwaga redakcyjna. W zadaniu sprawdzającym samodzielnie porządek mocy kwasów należy przyjąć Ka(HX) > Ka(HZ). W oryginalnym zestawie wynika to po dołączeniu danej z zadania 18 o obojętnym odczynie roztworu NH₄Z. Zasadowy odczyn NaZ sam w sobie nie pozwala porównać HX i HZ.

Odczyn wodnego roztworu soli pochodzącej od słabego kwasu i słabej zasady zależy od

stałych dysocjacji tego kwasu i tej zasady. Wartość pH wodnego roztworu soli amonowej

kwasu HZ zmierzona w temperaturze 25 °C wynosi 7.

Przeanalizuj dane dotyczące stałych dysocjacji wybranych kwasów i zasad w roztworach wodnych i podaj wartość stałej dysocjacji kwasu HZ.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odczyn soli zależy od obu jonów, a nie tylko od kwasu, z którego pochodzi.

Podpowiedź 2

Dla obojętnej soli słabego kwasu i słabej zasady porównaj Kₐ kwasu z Kᵦ zasady.

Podpowiedź 3

Odszukaj Kᵦ amoniaku i przypisz HZ tę samą wartość około 1,8·10−5.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

(około) 1,8 · 10 −5

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne podanie wartości stałej dysocjacji.

0 p. – za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Sól słabego kwasu i słabej zasady może dawać odczyn kwaśny, zasadowy lub obojętny. Dla soli amonowej HZ obojętność w temperaturze 25°C oznacza równoważenie kwasowości kationu i zasadowości anionu.

W szkolnym modelu zachodzi wtedy Kₐ(HZ) = Kᵦ(NH3). Korzystając z wartości tablicowej dla amoniaku, otrzymujemy około 1,8·10−5. Nie przypisujemy Kₐ wartości 10−7 tylko dlatego, że pH wynosi 7.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

(około) 1,8 · 10 −5

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_18

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 19 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Azotany(III) ulegają w roztworach wodnych odwracalnej reakcji hydrolizy anionowej

zgodnie z równaniem:

NO2−+H 2O⇌HNO2+OH−

Oblicz stałą równowagi tej reakcji w temperaturze 25 ºC. W obliczeniach wykorzystaj wartość stałej dysocjacji Ka kwasu azotowego(III) oraz iloczynu jonowego wody Kw w tej temperaturze. Przyjmij, że stężenie wody jest stałe.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zapisz stałą reakcji NO2− z wodą oraz stałą dysocjacji HNO2.

Podpowiedź 2

Po pomnożeniu obu wyrażeń pozostaje iloczyn stężeń H3O+ i OH−.

Podpowiedź 3

Użyj Kᵦ = Kw/Kₐ i wartości 5,1·10−4 dla HNO2; otrzymasz około 1,96·10−11.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 19 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Zasady oceniania

2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie

wartości stałej równowagi reakcji.

1 p. – zastosowanie poprawnej metody i:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

– podanie wyniku liczbowego z błędną jednostką.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia lub brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Stała hydrolizy anionu azotanowego(III) jest stałą zasadową sprzężoną ze stałą kwasową HNO2. Mnożąc oba wyrażenia równowagowe, otrzymujemy KₐKᵦ = Kw.

Dlatego Kᵦ = 10−14/(5,1·10−4) około 1,96·10−11. W wyrażeniu nie zapisujemy zmiennego stężenia wody, gdyż zgodnie z poleceniem jest ono stałe i zawarte w definicji stałej. Mała wartość wskazuje słabe właściwości zasadowe tego anionu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 19 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_19

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 20 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Do dwóch probówek zawierających świeżo strącony biały osad wodorotlenku ołowiu(II)

dodano oddzielnie stężony wodny roztwór wodorotlenku sodu (probówka I) oraz wodny

roztwór kwasu octowego (probówka II). Przebieg doświadczenia zilustrowano na poniższym

rysunku.

Zadanie 20 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

W obu probówkach zaobserwowano roztworzenie osadu wodorotlenku ołowiu(II).

Napisz w formie jonowej równania reakcji, które zaszły w obu probówkach.

W związkach kompleksowych kation ołowiu Pb2+ przyjmuje liczbę koordynacyjną równą 4. Określ charakter chemiczny wodorotlenku ołowiu(II).

Probówka I: …

Probówka II: …

Charakter chemiczny wodorotlenku ołowiu(II): …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wykorzystaj amfoteryczność Pb(OH)2, pisząc dwie różne reakcje.

Podpowiedź 2

Nadmiar OH− prowadzi do anionu kompleksowego, a słaby kwas w zapisie jonowym pozostaje cząsteczką.

Podpowiedź 3

Zbilansuj powstawanie [Pb(OH)4]2− oraz reakcję dwóch cząsteczek kwasu etanowego z jednym Pb(OH)2.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 20 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Zasady oceniania

2 p. – za poprawne napisanie w formie jonowej obu równań reakcji oraz poprawne określenie

charakteru chemicznego wodorotlenku ołowiu (II).

1 p. – za poprawne napisanie w formie jonowej obu równań reakcji, ale błędne określenie

charakteru chemicznego wodorotlenku ołowiu (II)

lub

– za poprawne napisanie wzorów substratów i produktów obu reakcji, ale błędne dobranie

współczynników stechiometrycznych, i poprawne określenie charakteru chemicznego

wodorotlenku ołowiu (II).

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Wodorotlenek ołowiu(II) jest amfoteryczny: reaguje zarówno z kwasem, jak i z nadmiarem mocnej zasady. W środowisku zasadowym zapisujemy Pb(OH)2 + 2OH− → [Pb(OH)4]2−.

W reakcji z kwasem etanowym powstają jony ołowiu(II), aniony etanianowe i woda. Ponieważ kwas etanowy jest słabym elektrolitem, w równaniu jonowym skróconym pozostawiamy go w formie cząsteczkowej, zgodnie z grafiką klucza; nie zastępujemy go automatycznie samymi jonami H+.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 20 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_20

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 21 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Zadanie 21 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.

Oblicz, jaki procent początkowej masy węglanu wapnia nie uległ rozkładowi.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Co opuszcza otwarte naczynie podczas rozkładu CaCO3?

Podpowiedź 2

Ubytek 3,96 g przelicz na mole CO2, a następnie na masę rozłożonego węglanu.

Podpowiedź 3

Od 10,00 g odejmij 9,00 g i podaj pozostałe 1,00 g jako procent masy początkowej.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 21 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Masa węglanu wapnia, który nie uległ rozkładowi:

Odpowiedź CKE 21 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.Odpowiedź CKE 21 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

Zasady oceniania

2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku

w procentach.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wartości wyniku końcowego od ewentualnych

wcześniejszych zaokrągleń.

1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

lub

… – niepodanie wyniku w procentach.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia lub brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Ubytek masy podczas prażenia odpowiada ulatniającemu się CO2: 10,00 − 6,04 = 3,96 g. Jest to 3,96/44 = 0,090 mola, czyli tyle samo moli rozłożonego CaCO3.

Rozłożyło się 9,00 g węglanu, a pozostało 1,00 g z początkowych 10,00 g, co daje 10%. Pozostałość stała zawiera także CaO, dlatego całych 6,04 g nie można uznać za nierozłożony węglan.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 21 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Masa węglanu wapnia, który nie uległ rozkładowi:

Odpowiedź CKE 21 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.Odpowiedź CKE 21 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_21

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 22 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 22–24.

W zamkniętym naczyniu pomiędzy substancjami X, Y oraz Z, które w temperaturze T i pod

ciśnieniem p są gazami, ustala się stan równowagi chemicznej.

Zmianę liczby moli reagentów X, Y oraz Z w trakcie procesu przedstawia poniższy wykres.

Informacja do zadań 22–24. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 14.
Zadanie 22 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 14.

W naczyniu, w trakcie procesu, zachodzi reakcja chemiczna przedstawiona schematycznym

równaniem

A. X ⇌ 2Y + Z
B. 2X ⇌ 2Y + 2Z
C. 2X ⇌ Y + 2Z
D. 2X ⇌ 2Y + Z
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odczytaj ilości początkowe i końcowe, a następnie oblicz ich różnice.

Podpowiedź 2

Porównuj 6 mol zużytego X, 6 mol powstałego Y i 3 mol powstałego Z.

Podpowiedź 3

Skróć stosunek 6:6:3 do 2:2:1 i wybierz D.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

D

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie równania reakcji.

0 p. – za inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Współczynniki reakcji wyznaczamy ze zmian ilości reagentów, a nie z ich końcowych ilości. Z wykresu odczytujemy ubytek X równy 6 mol oraz przyrosty Y i Z równe odpowiednio 6 i 3 mol.

Stosunek zmian wynosi 6:6:3, czyli 2:2:1. Poprawne równanie to 2X ⇌ 2Y + Z, odpowiedź D. Pozostanie 5 mol X w równowadze nie oznacza współczynnika 5 przy substracie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

D

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_22

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 23 · czerwiec 2017

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 22–24.

W zamkniętym naczyniu pomiędzy substancjami X, Y oraz Z, które w temperaturze T i pod

ciśnieniem p są gazami, ustala się stan równowagi chemicznej.

Zmianę liczby moli reagentów X, Y oraz Z w trakcie procesu przedstawia poniższy wykres.

Informacja do zadań 22–24. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 14.

Reakcja, dla której zmianę liczby moli reagentów przedstawiono na wykresie, przebiegała

w reaktorze o pojemności 4 dm3. W temperaturze T i pod ciśnieniem p do reaktora

wprowadzono substrat reakcji X i badano zmiany liczby moli reagentów w trakcie trwania

procesu prowadzącego do ustalenia stanu równowagi dynamicznej.

Oblicz stężeniową stałą równowagi Kc opisanego procesu w temperaturze T.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw zamień wszystkie równowagowe liczby moli na stężenia.

Podpowiedź 2

Potęgi w wyrażeniu Kc wynikają ze współczynników 2:2:1.

Podpowiedź 3

Oblicz 1,502 · 0,75 / 1,252; otrzymasz Kc = 1,08 w przyjętej konwencji stężeniowej.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

Zasady oceniania

2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie

wartości stałej równowagi reakcji.

1 p. – zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

lub

– podanie wyniku liczbowego z błędną jednostką.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia lub brak rozwiązania.

Uwaga: Należy również uznać poprawne rozwiązanie zadania w oparciu o inną reakcję

(błędnie wybraną w zad. 22.).

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W stanie równowagi wykres wskazuje 5 mol X, 6 mol Y i 3 mol Z. Dzieląc przez objętość 4 dm3, otrzymujemy stężenia 1,25, 1,50 i 0,75 mol·dm−3.

Dla reakcji 2X ⇌ 2Y + Z zapisujemy Kc = [Y]2[Z]/[X]2. Podstawienie daje 1,502 · 0,75 / 1,252 = 1,08. Nie wolno wstawiać bezpośrednio liczby moli, bo objętość nie skraca się całkowicie w tym wyrażeniu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_06_dodatkowy_23

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania