Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 1061–1080 z 1481

Zadanie 38 · czerwiec 2018

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.

Dodanie do wodnego roztworu białka wodnego roztworu (NH4)2SO4 jest

przyczyną tzw. wysalania białka. Ten proces jest odwracalny.

P

F

2.

Wiązania wodorowe powstające między fragmentami –CO− i –NH−

wiązań peptydowych łańcucha polipeptydowego odpowiadają za powstanie

struktury trzeciorzędowej białka.

P

F

3.

W czasie hydrolizy łańcucha polipeptydowego prowadzącej do powstania

aminokwasów następuje zniszczenie struktury pierwszo-, drugo-

i trzeciorzędowej tego polipeptydu.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozróżnij trzy procesy: wysalanie, fałdowanie łańcucha i jego hydrolizę.

Podpowiedź 2

Wiązania wodorowe szkieletu stabilizują typowe struktury drugorzędowe.

Podpowiedź 3

Potwierdź odwracalność wysalania oraz zniszczenie łańcucha w hydrolizie; zaznacz P, F, P.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1.

Dodanie do wodnego roztworu białka wodnego roztworu (NH4)2SO4 jest

przyczyną tzw. wysalania białka. Ten proces jest odwracalny.

P

 

2.

Wiązania wodorowe powstające między fragmentami –CO− i –NH−

wiązań peptydowych łańcucha polipeptydowego odpowiadają za powstanie

struktury trzeciorzędowej białka.

 

F

3.

W czasie hydrolizy łańcucha polipeptydowego prowadzącej do powstania

aminokwasów następuje zniszczenie struktury pierwszo-, drugo-

i trzeciorzędowej tego polipeptydu.

P

 

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Siarczan(VI) amonu może powodować odwracalne wysalanie białka, więc pierwsze zdanie jest prawdziwe. Opisane wiązania wodorowe między grupami szkieletu peptydowego są charakterystyczne dla struktur drugorzędowych, takich jak helisa i harmonijka; nie stanowią podanej w zdaniu definicji struktury trzeciorzędowej.

Całkowita hydroliza przecina wiązania peptydowe, niszcząc sekwencję łańcucha i oparte na nim struktury wyższych rzędów. Otrzymujemy P, F, P. Wysalania nie utożsamiamy z denaturacją ani z hydrolizą.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1.

Dodanie do wodnego roztworu białka wodnego roztworu (NH4)2SO4 jest

przyczyną tzw. wysalania białka. Ten proces jest odwracalny.

P

 

2.

Wiązania wodorowe powstające między fragmentami –CO− i –NH−

wiązań peptydowych łańcucha polipeptydowego odpowiadają za powstanie

struktury trzeciorzędowej białka.

 

F

3.

W czasie hydrolizy łańcucha polipeptydowego prowadzącej do powstania

aminokwasów następuje zniszczenie struktury pierwszo-, drugo-

i trzeciorzędowej tego polipeptydu.

P

 
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_06_dodatkowy_38

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 39 · czerwiec 2018

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Niepasteryzowane mleko, pozostawione w temperaturze pokojowej, kwaśnieje: obecne w nim

bakterie mlekowe przekształcają cukier mlekowy, czyli laktozę C12H22O11, w kwas mlekowy

o wzorze Wzór półstrukturalny: CH3CH(OH)COOH. Ten proces nazywamy fermentacją mlekową.

Napisz równanie reakcji fermentacji mlekowej laktozy – uzupełnij poniższy schemat.

Zastosuj wzór półstrukturalny (grupowy) kwasu mlekowego. Pamiętaj, że w procesie fermentacji mlekowej laktozy uczestniczy woda.

Zadanie 39 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 24.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Uwzględnij wodę potrzebną do hydrolizy disacharydu.

Podpowiedź 2

Podziel dwanaście atomów węgla laktozy między trójwęglowe cząsteczki kwasu mlekowego.

Podpowiedź 3

Wstaw jedną H2O i współczynnik 4 przy graficznym wzorze kwasu mlekowego; sprawdź bilans H i O.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 39 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie schematu – napisanie równania reakcji.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Laktoza jest disacharydem, a w sumarycznym procesie najpierw wymaga przyłączenia wody do rozszczepienia wiązania glikozydowego. Dwie powstałe jednostki sześciowęglowe mogą dać łącznie cztery cząsteczki kwasu mlekowego.

W równaniu na jedną laktozę przypada jedna H2O i cztery kwasy mlekowe. Bilans wzorów sumarycznych to C12H22O11 + H2O → 4C3H6O3, natomiast produkt w wymaganej odpowiedzi zapisujemy wzorem półstrukturalnym z grafiki.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 39 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_06_dodatkowy_39

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 40 · czerwiec 2018

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Zadanie 40 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 24.

Uzupełnij poniższy schemat, tak aby otrzymać wzór jednoczłonowego fragmentu łańcucha opisanego diazotanu(V) celulozy.

Zadanie 40 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 24.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ponumeruj atomy jednostki glukozowej od atomu anomerycznego.

Podpowiedź 2

Modyfikacji ulegają tylko OH przy C2 i C6, a tlen alkoholu pozostaje w estrze.

Podpowiedź 3

W odpowiednich miejscach narysuj ester azotanowy(V), zachowując OH przy C3 i połączenia łańcucha celulozy.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 40 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie wzoru jednoczłonowego fragmentu diazotanu(V) celulozy.

0 p. – za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Opis dotyczy estryfikacji dwóch konkretnych grup hydroksylowych każdej jednostki glukozowej celulozy, przy C2 i C6. W tych miejscach wodór grupy OH zastępujemy fragmentem azotanowym, zachowując wiązanie węgla z tlenem.

Powstają grupy azotanowe(V) estru, a nie bezpośrednie wiązania C–N. Grupa OH przy C3 oraz mostki glikozydowe pozostają niezmienione. Uzupełniamy wszystkie wymagane atomy wodoru i podstawniki szablonu zgodnie z orientacją jednostki na grafice odpowiedzi.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 40 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_06_dodatkowy_40

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 1.1 · maj 2018

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 1.

Pierwiastki X i Z leżą w czwartym okresie układu okresowego. Pierwiastek X jest metalem,

natomiast pierwiastek Z – niemetalem. W stanie podstawowym atomów obu tych pierwiastków

tylko jeden elektron jest niesparowany. Znajduje się on na ostatniej powłoce. Niesparowany

elektron atomu pierwiastka X znajduje się na innej podpowłoce niż niesparowany elektron

atomu pierwiastka Z. Ponadto wiadomo, że pierwiastek X tworzy tlenki o wzorach X2O i XO

oraz że ten metal jest jednym z najlepszych przewodników ciepła i elektryczności. Pierwiastek

Z występuje w postaci dwuatomowych cząsteczek.

Uzupełnij poniższą tabelę. Wpisz symbole pierwiastków X i Z, dane dotyczące ich położenia w układzie okresowym oraz symbol bloku konfiguracyjnego, do którego należy każdy z pierwiastków.

 

Symbol pierwiastka

Numer grupy

Symbol bloku

pierwiastek X

   

pierwiastek Z

   
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zestaw wskazówki o elektronach walencyjnych i możliwych stopniach utlenienia.

Podpowiedź 2

Rozpoznane pierwiastki to metal przejściowy i fluorowiec czwartego okresu.

Podpowiedź 3

Wpisz Cu — 11 — d oraz Br — 17 — p w odpowiednich wierszach tabeli.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

 

Symbol pierwiastka

Numer grupy

Symbol bloku

pierwiastek X

Cu

11

d

pierwiastek Z

Br

17

p

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie wszystkich komórek tabeli.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dane o konfiguracji i stopniach utlenienia pozwalają rozpoznać miedź jako X oraz brom jako Z. Miedź należy do grupy 11 i bloku d, a brom do grupy 17 i bloku p.

Przy wypełnianiu tabeli oddzielamy symbol pierwiastka, numer grupy i symbol bloku. Nie przypisujemy miedzi do bloku s jedynie dlatego, że jej konfiguracja zawiera elektron 4s; o klasyfikacji decyduje budowa szeregu pierwiastków przejściowych.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

 

Symbol pierwiastka

Numer grupy

Symbol bloku

pierwiastek X

Cu

11

d

pierwiastek Z

Br

17

p

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_05_glowny_01.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 1.2 · maj 2018

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 1.

Pierwiastki X i Z leżą w czwartym okresie układu okresowego. Pierwiastek X jest metalem,

natomiast pierwiastek Z – niemetalem. W stanie podstawowym atomów obu tych pierwiastków

tylko jeden elektron jest niesparowany. Znajduje się on na ostatniej powłoce. Niesparowany

elektron atomu pierwiastka X znajduje się na innej podpowłoce niż niesparowany elektron

atomu pierwiastka Z. Ponadto wiadomo, że pierwiastek X tworzy tlenki o wzorach X2O i XO

oraz że ten metal jest jednym z najlepszych przewodników ciepła i elektryczności. Pierwiastek

Z występuje w postaci dwuatomowych cząsteczek.

Przedstaw konfigurację elektronową jonu X2+ (stan podstawowy). Zastosuj skrócony zapis konfiguracji elektronowej z symbolem gazu szlachetnego.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zapisz poprawną konfigurację atomu Cu, uwzględniając jego odstępstwo od prostego schematu.

Podpowiedź 2

Elektron z 4s jest usuwany przed elektronem 3d.

Podpowiedź 3

Po zabraniu dwóch elektronów pozostaje [Ar]3d9.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

[Ar] 3d9

lub

Odpowiedź CKE 1.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.

[Ar]

Uwaga! Zastosowanie zapisu klatkowego bez uwzględnienia numeru powłoki lub symbolu

podpowłoki powoduje utratę punktu.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie skróconej (z zastosowaniem symbolu argonu) konfiguracji

elektronowej jonu Cu2+.

0 p. – za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Atom miedzi ma konfigurację [Ar]3d104s1. Tworzenie Cu2+ wymaga usunięcia dwóch elektronów: najpierw elektronu 4s, a potem jednego 3d.

Skrócona konfiguracja jonu to [Ar]3d9. Nie pozostawiamy elektronu 4s przy jednoczesnym usunięciu dwóch elektronów 3d. Jeżeli stosujemy zapis klatkowy, trzeba oznaczyć numer powłoki i rodzaj podpowłoki, a rozmieszczenie dziewięciu elektronów powinno odpowiadać regule Hunda.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

[Ar] 3d9

lub

Odpowiedź CKE 1.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.

[Ar]

Uwaga! Zastosowanie zapisu klatkowego bez uwzględnienia numeru powłoki lub symbolu

podpowłoki powoduje utratę punktu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_05_glowny_01.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 1.3 · maj 2018

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 1.

Pierwiastki X i Z leżą w czwartym okresie układu okresowego. Pierwiastek X jest metalem,

natomiast pierwiastek Z – niemetalem. W stanie podstawowym atomów obu tych pierwiastków

tylko jeden elektron jest niesparowany. Znajduje się on na ostatniej powłoce. Niesparowany

elektron atomu pierwiastka X znajduje się na innej podpowłoce niż niesparowany elektron

atomu pierwiastka Z. Ponadto wiadomo, że pierwiastek X tworzy tlenki o wzorach X2O i XO

oraz że ten metal jest jednym z najlepszych przewodników ciepła i elektryczności. Pierwiastek

Z występuje w postaci dwuatomowych cząsteczek.

Dla cząsteczki Z2 określ liczbę: wiązań σ, wiązań π oraz wolnych par elektronowych.

Liczba

wiązań σ

wiązań π

wolnych par elektronowych

   
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Narysuj wzór elektronowy cząsteczki Br2.

Podpowiedź 2

Pojedyncze wiązanie jest wiązaniem σ, a każdy brom zachowuje trzy wolne pary.

Podpowiedź 3

Wpisz kolejno 1, 0 i 6 dla σ, π i wolnych par elektronowych.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Liczba

wiązań σ

wiązań π

wolnych par elektronowych

1

0

6

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne podanie liczby wiązań σ i π oraz wolnych par elektronowych

w cząsteczce Br2.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Każdy atom bromu wnosi siedem elektronów walencyjnych. Jedna wspólna para tworzy pojedyncze wiązanie σ, a przy każdym atomie pozostają trzy wolne pary.

W całej cząsteczce Br2 są więc jedno wiązanie σ, zero wiązań π i sześć wolnych par. Liczymy pary w całej cząsteczce, nie tylko przy jednym atomie; liczba wolnych elektronów i liczba wolnych par to różne wielkości.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Liczba

wiązań σ

wiązań π

wolnych par elektronowych

1

0

6

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_05_glowny_01.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 2 · maj 2018

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 2–3.

Gal występuje w przyrodzie w postaci mieszaniny dwóch izotopów. Na 3 atomy pierwszego

izotopu galu o masie atomowej 68,926 u przypadają 2 atomy drugiego izotopu galu o masie

atomowej mx. Średnia masa atomowa galu jest równa 69,723 u.

Na podstawie: J. Sawicka i inni, Tablice chemiczne, Gdańsk 2002.

Na podstawie powyższych danych oblicz masę atomową mx drugiego izotopu galu. Wynik końcowy podaj z dokładnością do trzeciego miejsca po przecinku.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zamień stosunek liczby atomów na udziały w całej próbce.

Podpowiedź 2

Cięższy izotop ma udział 2/5, a lżejszy 3/5.

Podpowiedź 3

Rozwiąż równanie średniej ważonej i zaokrąglij 70,9185 u do 70,919 u.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawną metodę obliczenia masy atomowej jednego z izotopów galu, poprawne

wykonanie obliczeń i podanie wyniku z właściwą dokładnością i z właściwą jednostką.

0 p. – za błędne rozwiązanie albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Średnia masa atomowa jest średnią ważoną, a stosunek liczby atomów 3:2 odpowiada udziałom 3/5 i 2/5. Dla nieznanej masy x zapisujemy (3 · 68,926 + 2x)/5 = 69,723.

Rozwiązanie daje x = 70,9185 u, czyli po zaokrągleniu 70,919 u. Nie stosujemy zwykłej średniej arytmetycznej dwóch mas, ponieważ izotopy nie występują w jednakowych ilościach. Masa izotopu nie musi być dokładnie równa jego liczbie masowej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_05_glowny_02

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 3 · maj 2018

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 2–3.

Gal występuje w przyrodzie w postaci mieszaniny dwóch izotopów. Na 3 atomy pierwszego

izotopu galu o masie atomowej 68,926 u przypadają 2 atomy drugiego izotopu galu o masie

atomowej mx. Średnia masa atomowa galu jest równa 69,723 u.

Na podstawie: J. Sawicka i inni, Tablice chemiczne, Gdańsk 2002.

Na podstawie powyższych danych oblicz bezwzględną masę (wyrażoną w gramach) jednego atomu tego izotopu galu, który ma mniejszą masę atomową.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wybierz masę właściwego izotopu, a nie średnią masę galu.

Podpowiedź 2

Przelicz jednostkę u na gramy albo skorzystaj z liczby Avogadra.

Podpowiedź 3

Oblicz 68,926 · 1,661·10−24 g i zapisz około 1,14·10−22 g.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.

⋅10−22 (g)

Zasady oceniania

1 p. – za poprawną metodę obliczenia masy atomu galu, poprawne wykonanie obliczeń

i podanie wyniku w gramach.

0 p. – za błędne rozwiązanie albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Pytanie dotyczy masy jednego atomu lżejszego izotopu galu, nie masy mola ani średniej dla naturalnego składu. Mnożymy więc 68,926 u przez około 1,661·10−24 g/u.

Otrzymujemy około 1,14·10−22 g. Równoważnie można podzielić odpowiednią masę molową przez liczbę Avogadra. Wynik należy podać w gramach; użycie kilogramów bez przeliczenia lub masy średniej zmieniłoby odpowiedź.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.

⋅10−22 (g)

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_05_glowny_03

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 4 · maj 2018

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Beryl jest metalem, który reaguje z kwasami oraz ze stężonymi zasadami. Poniżej

przedstawiono schemat reakcji berylu z kwasem i zasadą.

Zadanie 4 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.

… Be

Napisz w formie jonowej skróconej równania reakcji oznaczonych numerami 1 i 2, wiedząc, że jednym z produktów obu przemian jest ten sam gaz. Uwzględnij tworzenie się kompleksowych jonów berylu.

Równanie reakcji 1:

Równanie reakcji 2:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

W obu reakcjach beryl przechodzi na stopień utlenienia II i wydziela się H2.

Podpowiedź 2

Rozróżnij kompleks z czterema cząsteczkami wody od kompleksu z czterema ligandami OH−.

Podpowiedź 3

Zbilansuj oba równania z uwzględnieniem wody; skontroluj ładunki +2 w kwasie i −2 w zasadzie.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Równanie reakcji 1:

Be + 2H3O+ + 2H2O →[Be(H2O)4]2+ + H2

lub

Be + 2H+ + 4H2O →[Be(H2O)4]2+ + H2

Równanie reakcji 2:

Be + 2OH− + 2H2O →[Be(OH)4]2− + H2

Zasady oceniania

2 p. – za poprawne napisanie w formie jonowej skróconej dwóch równań reakcji.

1 p. – za poprawne napisanie w formie jonowej skróconej jednego równania reakcji.

0 p. – za błędne napisanie równań reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki

stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Beryl reaguje zarówno z kwasem, jak i z mocną zasadą, wydzielając wodór i tworząc różne kompleksy. W kwasie zapisujemy Be + 2H3O+ + 2H2O → [Be(H2O)4]2+ + H2.

W zasadzie reakcję opisuje Be + 2OH− + 2H2O → [Be(OH)4]2− + H2. Woda jest tu potrzebna także do bilansu ligandów. Nie wystarczy wpisać wolnego Be2+, skoro polecenie podaje formę kompleksową produktu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Równanie reakcji 1:

Be + 2H3O+ + 2H2O →[Be(H2O)4]2+ + H2

lub

Be + 2H+ + 4H2O →[Be(H2O)4]2+ + H2

Równanie reakcji 2:

Be + 2OH− + 2H2O →[Be(OH)4]2− + H2
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_05_glowny_04

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 5 · maj 2018

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 5–6.

W wysokiej temperaturze węgiel reaguje z tlenkiem węgla(IV) i ustala się równowaga

chemiczna:

CO2 (g) + C (s) ⇌ 2CO (g)

Objętościową zawartość procentową CO i CO2 w gazie pozostającym w równowadze

z węglem w zależności od temperatury (pod ciśnieniem atmosferycznym 1013 hPa)

przedstawiono na poniższym wykresie.

Informacja do zadań 5–6. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.

Oceń, czy reakcja pomiędzy tlenkiem węgla(IV) i węglem jest procesem endo- czy egzoenergetycznym. Odpowiedź uzasadnij.

Zadanie 5 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, którego gazu udział procentowy rośnie po ogrzaniu.

Podpowiedź 2

Wzrost udziału produktu wskazuje, że podwyższenie temperatury sprzyja reakcji wprost.

Podpowiedź 3

Nazwij reakcję endoenergetyczną i uzasadnij to wzrostem równowagowej zawartości CO.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przemiana jest procesem endoenergetycznym. Wraz ze wzrostem temperatury wzrasta

zawartość (a więc stężenie) CO, czyli zwiększa się wydajność reakcji.

lub

Przemiana jest procesem endoenergetycznym. Wraz ze wzrostem temperatury wzrasta procent

objętościowy CO.

lub

Przemiana jest procesem endoenergetycznym, ponieważ im wyższa temperatura tym więcej

CO w mieszaninie równowagowej.

Uwaga! Stwierdzenie: ∆H > 0 nie jest uzasadnieniem.

Uwaga! Za uzasadnienie zawierające stwierdzenie, że wraz ze wzrostem temperatury wzrasta

objętość CO, należy przyznać 0 punktów.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie, czy opisana przemiana jest procesem egzoenergetycznym, czy

endoenergetycznym, wraz z uzasadnieniem, które odwołuje się do kierunku zmiany

wydajności reakcji pod wpływem zmiany temperatury.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Ze wzrostem temperatury na wykresie rośnie procent objętościowy CO w mieszaninie równowagowej. Ogrzanie sprzyja więc reakcji CO2 + C ⇌ 2CO prowadzącej do produktu, co świadczy o jej endoenergetyczności.

Uzasadnienie opieramy na zmianie składu, nie na samym zwiększeniu objętości gazu podczas ogrzewania. Sam zapis dodatniego ΔH bez powiązania z wykresem nie wyjaśnia kierunku obserwowanej zmiany.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przemiana jest procesem endoenergetycznym. Wraz ze wzrostem temperatury wzrasta

zawartość (a więc stężenie) CO, czyli zwiększa się wydajność reakcji.

lub

Przemiana jest procesem endoenergetycznym. Wraz ze wzrostem temperatury wzrasta procent

objętościowy CO.

lub

Przemiana jest procesem endoenergetycznym, ponieważ im wyższa temperatura tym więcej

CO w mieszaninie równowagowej.

Uwaga! Stwierdzenie: ∆H > 0 nie jest uzasadnieniem.

Uwaga! Za uzasadnienie zawierające stwierdzenie, że wraz ze wzrostem temperatury wzrasta

objętość CO, należy przyznać 0 punktów.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_05_glowny_05

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 6 · maj 2018

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 5–6.

W wysokiej temperaturze węgiel reaguje z tlenkiem węgla(IV) i ustala się równowaga

chemiczna:

CO2 (g) + C (s) ⇌ 2CO (g)

Objętościową zawartość procentową CO i CO2 w gazie pozostającym w równowadze

z węglem w zależności od temperatury (pod ciśnieniem atmosferycznym 1013 hPa)

przedstawiono na poniższym wykresie.

Informacja do zadań 5–6. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.

Zadanie 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.

warunkach 1 mol gazu zajmuje objętość 71,6 dm3.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zamień udziały objętościowe gazów na udziały molowe.

Podpowiedź 2

Dla próbki jednego mola oblicz osobno masy obu gazów i masy tlenu w każdym.

Podpowiedź 3

Podziel 28,8 g tlenu przez 40,8 g mieszaniny i pomnóż przez 100%.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

28 g CO –––– 16 g tlenu

5,6 g CO –––– y g tlenu … ⇒ y = 3,2 g

masa tlenu: 25,6 g + 3,2 g = 28,8 g

Odpowiedź CKE 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

%

Odpowiedź CKE 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

28 g CO … –––– 16 g tlenu

0,084 g CO –––– y g tlenu … ⇒ y = 0,048 g

masa tlenu: 0,352 g + 0,048 g = 0,400 g

Odpowiedź CKE 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

%

Odpowiedź CKE 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.Odpowiedź CKE 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

28 g CO –––– 16 g tlenu

Odpowiedź CKE 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Uwaga! Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Uwaga! Za rozwiązanie odnoszące się do warunków normalnych (Vmol = 22,4 dm3·mol−1 ),

należy przyznać 0 pkt.

Zasady oceniania

2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku

w procentach.

1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.

lub

– niepodanie wyniku w procentach.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Z wykresu dla 873 K odczytujemy 80% objętościowych CO2 i 20% CO. Dla gazów w tych samych warunkach są to także udziały molowe, więc przyjmujemy próbkę jednego mola: 0,8 mola CO2 i 0,2 mola CO.

Masa mieszaniny gazowej wynosi 40,8 g, a masa zawartego w niej tlenu 28,8 g. Udział masowy tlenu to 28,8/40,8 · 100% = 70,59%. Nie utożsamiamy procentów objętościowych z masowymi ani nie stosujemy objętości molowej dla warunków normalnych.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

28 g CO –––– 16 g tlenu

5,6 g CO –––– y g tlenu … ⇒ y = 3,2 g

masa tlenu: 25,6 g + 3,2 g = 28,8 g

Odpowiedź CKE 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

%

Odpowiedź CKE 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

28 g CO … –––– 16 g tlenu

0,084 g CO –––– y g tlenu … ⇒ y = 0,048 g

masa tlenu: 0,352 g + 0,048 g = 0,400 g

Odpowiedź CKE 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

%

Odpowiedź CKE 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.Odpowiedź CKE 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

28 g CO –––– 16 g tlenu

Odpowiedź CKE 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Uwaga! Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Uwaga! Za rozwiązanie odnoszące się do warunków normalnych (Vmol = 22,4 dm3·mol−1 ),

należy przyznać 0 pkt.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_05_glowny_06

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 7 · maj 2018

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Przeprowadzono doświadczenia, których przebieg zilustrowano na schemacie:

Zadanie 7 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.

W dwóch probówkach nastąpiła zmiana barwy roztworów z żółtej na

pomarańczową.

P

F

2.

W jednej probówce roztwór zmienił barwę na zieloną.

P

F

3.

W jednej probówce wytrącił się osad.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przeanalizuj oddzielnie równowagę chromianową, zobojętnianie i strącanie wodorotlenku.

Podpowiedź 2

Oranż metylowy w roztworze obojętnym jest żółty; amoniak dostarcza środowiska zasadowego.

Podpowiedź 3

Zestaw obserwacje: jedna zmiana żółty–pomarańczowy, brak zieleni i jeden osad; zaznacz F, F, P.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. – F, 2. – F, 3. – P

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Zakwaszenie żółtego roztworu chromianu(VI) przesuwa równowagę w stronę pomarańczowych dichromianów(VI). Zmieszanie równych ilości molowych mocnego kwasu i zasady daje roztwór obojętny, w którym oranż metylowy jest żółty, a nie zielony.

Dodanie amoniaku do roztworu soli żelaza(III) prowadzi do strącenia brunatnego wodorotlenku żelaza(III). Zmiana z żółtej na pomarańczową dotyczy tylko jednego doświadczenia; poprawne oceny to F, F, P.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. – F, 2. – F, 3. – P

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_05_glowny_07

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8.1 · maj 2018

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 8.

Za pomocą odpowiednio przeprowadzonych doświadczeń można porównać charakter

kwasowy fenolu, kwasu solnego i kwasu węglowego.

Zaprojektuj jedno doświadczenie, którym potwierdzisz, że spośród wymienionych

Zadanie 8.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.Zadanie 8.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zaplanuj dwa kolejne wypierania słabszego kwasu przez mocniejszy.

Podpowiedź 2

Wytworzony CO2 wykorzystaj jako odczynnik w drugiej części doświadczenia.

Podpowiedź 3

Umieść HCl i Na2CO3 w kolbie, a fenolan sodu w odbieralniku; nie wybieraj Ca(OH)2.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 8.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Uwaga! Za odpowiedź, w której zdający zamieni miejscami odczynniki 1. i 2., należy przyznać

1 pkt.

Uwaga! Za odpowiedź, w której zdający wybierze Ca(OH)2 – nawet jako dodatkowy odczynnik

– należy przyznać 0 pkt.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawny wybór odczynników i uzupełnienie schematu.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Projekt ma porównać kolejno moc HCl, kwasu węglowego i fenolu. W kolbie reagują HCl i Na2CO3, wydzielając CO2.

Gaz kierujemy do roztworu fenolanu sodu, w którym układ CO2–woda wypiera słabszy kwas, fenol. Wybieramy więc HCl, Na2CO3 i fenolan sodu. Woda wapienna wykryłaby CO2, ale nie wykazałaby relacji mocy kwasu węglowego i fenolu, dlatego nie spełnia celu tego projektu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 8.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Uwaga! Za odpowiedź, w której zdający zamieni miejscami odczynniki 1. i 2., należy przyznać

1 pkt.

Uwaga! Za odpowiedź, w której zdający wybierze Ca(OH)2 – nawet jako dodatkowy odczynnik

– należy przyznać 0 pkt.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_05_glowny_08.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8.2 · maj 2018

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 8.

Za pomocą odpowiednio przeprowadzonych doświadczeń można porównać charakter

kwasowy fenolu, kwasu solnego i kwasu węglowego.

Napisz, co będzie można zaobserwować podczas przeprowadzonego doświadczenia.

Kolba: …

Probówka: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oddziel obserwacje w kolbie od zmian w probówce odbierającej gaz.

Podpowiedź 2

Fenol rozpuszcza się w wodzie gorzej niż jego sól sodowa.

Podpowiedź 3

Opisz pęcherzyki gazu w kolbie oraz zmętnienie lub rozwarstwienie w probówce.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Kolba: Wydziela się gaz.

lub Widoczne są pęcherzyki gazu.

lub Roztwór się pieni.

Probówka: Zmętnienie zawartości probówki.

lub Powstaje zawiesina.

lub Roztwór staje się mleczny.

lub Następuje rozwarstwienie cieczy.

lub Tworzą się dwie warstwy cieczy.

lub Pojawia się (charakterystyczny) zapach.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawny opis zmian przy poprawnym wyborze odczynników w zadaniu 8.1.

0 p. – za błędny wybór odczynników w zadaniu 8.1. lub błędny opis zmian albo brak

odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W kolbie reakcja kwasu solnego z węglanem powoduje wydzielanie pęcherzyków gazu. Po przepuszczeniu CO2 przez roztwór fenolanu sodu powstaje słabo rozpuszczalny fenol, więc zawartość probówki mętnieje, może tworzyć mleczną zawiesinę lub dwie warstwy.

Podajemy obserwowalne zmiany, a nie same nazwy produktów czy równania. Osad węglanu wapnia nie należy do tego doświadczenia, ponieważ nie zastosowano wody wapiennej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Kolba: Wydziela się gaz.

lub Widoczne są pęcherzyki gazu.

lub Roztwór się pieni.

Probówka: Zmętnienie zawartości probówki.

lub Powstaje zawiesina.

lub Roztwór staje się mleczny.

lub Następuje rozwarstwienie cieczy.

lub Tworzą się dwie warstwy cieczy.

lub Pojawia się (charakterystyczny) zapach.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_05_glowny_08.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8.3 · maj 2018

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 8.

Za pomocą odpowiednio przeprowadzonych doświadczeń można porównać charakter

kwasowy fenolu, kwasu solnego i kwasu węglowego.

Napisz w formie jonowej skróconej równania reakcji zachodzących w kolbie i w probówce podczas przeprowadzonego doświadczenia.

Równanie reakcji zachodzącej w kolbie:

Równanie reakcji zachodzącej w probówce:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

W pierwszym równaniu usuń jony, które są tylko obserwatorami.

Podpowiedź 2

W drugim równaniu fenolan przyjmuje proton z układu CO2 i wody.

Podpowiedź 3

Zapisz powstawanie CO2 w kolbie, a w probówce fenolu i HCO3−, zgodnie z graficznym równaniem odpowiedzi.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 8.3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.Odpowiedź CKE 8.3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Uwaga! Ponieważ zadanie dotyczy właściwości kwasu węglowego, wyjątkowo zdający nie traci

punktu za użycie zapisu: H2CO3 zamiast CO2 + H2O.

Zasady oceniania

2 p. – za poprawne napisanie dwóch równań reakcji w formie jonowej skróconej przy

poprawnym wyborze wszystkich odczynników w zadaniu 8.1.

1 p. – za poprawne napisanie tylko jednego równania reakcji w formie jonowej skróconej

(w kolbie albo w probówce) przy poprawnym wyborze wszystkich odczynników

w zadaniu 8.1.

lub

– za poprawne napisanie tylko równania reakcji w formie jonowej skróconej zachodzącej

w kolbie przy poprawnym wyborze odczynników 1. i 2. w zadaniu 8.1.

0 p. – za błędne napisanie dwóch równań reakcji (błędne wzory reagentów, błędne

współczynniki stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) lub błędny wybór

odczynników w zadaniu 8.1. albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W kolbie jony węglanowe reagują z kwasem: CO32− + 2H+ → CO2 + H2O. W probówce układ CO2–woda przekazuje proton fenolanowi i powstają fenol oraz jon wodorowęglanowy.

Zapisujemy równanie jonowe skrócone, pomijając jony sodu i chlorkowe; wzory organiczne zachowujemy na grafice. Sprawdzamy bilans wodoru, tlenu i ładunku. Utworzenie fenolu potwierdza, że kwas węglowy jest mocniejszym kwasem niż fenol w rozpatrywanym porównaniu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 8.3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.Odpowiedź CKE 8.3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Uwaga! Ponieważ zadanie dotyczy właściwości kwasu węglowego, wyjątkowo zdający nie traci

punktu za użycie zapisu: H2CO3 zamiast CO2 + H2O.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_05_glowny_08.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9.1 · maj 2018

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 9.

Kwas siarkowy(VI) w temperaturze pokojowej jest oleistą cieczą o gęstości prawie dwukrotnie

większej niż gęstość wody. Czysty, bezwodny kwas siarkowy(VI) ulega częściowej

autodysocjacji, dzięki czemu przewodzi prąd elektryczny.

W wyniku reakcji kwasu siarkowego(VI) z wodorotlenkiem sodu, w której stosunek molowy

substratów jest równy 1 : 1, powstaje wodorosiarczan(VI) sodu. Wodny roztwór

wodorosiarczanu(VI) sodu charakteryzuje się kwasowym odczynem, ponieważ jony obecne

w roztworze ulegają reakcji zgodnie z poniższym równaniem:

HSO₄⁻(aq) + H₂O ⇌ SO₄²⁻(aq) + H₃O⁺(aq)

Stała równowagi opisanej reakcji w temperaturze T jest równa 1,0 · 10−2 .

Na podstawie: T. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2004.

Napisz równanie autodysocjacji kwasu siarkowego(VI) polegającej na przeniesieniu protonu z jednej cząsteczki H2SO4 do drugiej. W równaniu podkreśl wzór kwasu

Brønsteda sprzężonego z cząsteczką H2SO4 jako zasadą Brønsteda.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zestaw dwie cząsteczki H2SO4 i przekaż proton z jednej na drugą.

Podpowiedź 2

Jeden produkt ma o jeden wodór więcej i ładunek dodatni, drugi o jeden wodór mniej i ładunek ujemny.

Podpowiedź 3

Zapisz H3SO4+ i HSO4− oraz podkreśl H3SO4+ jako kwas w reakcji odwrotnej.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 9.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.Odpowiedź CKE 9.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

lub H2SO4

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisane równania autodysocjacji i podkreślenie wzoru kwasu Brønsteda.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Autodysocjacja polega na przekazaniu protonu pomiędzy dwiema cząsteczkami tej samej substancji. Dla kwasu siarkowego(VI) zapis ma postać 2H2SO4 ⇌ H3SO4+ + HSO4−.

Jeden produkt jest kwasem sprzężonym, drugi zasadą sprzężoną. W reakcji odwrotnej proton oddaje H3SO4+, dlatego ten wzór podkreślamy jako kwas Brønsteda. Nie wprowadzamy wody, ponieważ chodzi o autodysocjację samego kwasu, nie jego dysocjację w roztworze wodnym.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 9.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.Odpowiedź CKE 9.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

lub H2SO4

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_05_glowny_09.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9.2 · maj 2018

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 9.

Kwas siarkowy(VI) w temperaturze pokojowej jest oleistą cieczą o gęstości prawie dwukrotnie

większej niż gęstość wody. Czysty, bezwodny kwas siarkowy(VI) ulega częściowej

autodysocjacji, dzięki czemu przewodzi prąd elektryczny.

W wyniku reakcji kwasu siarkowego(VI) z wodorotlenkiem sodu, w której stosunek molowy

substratów jest równy 1 : 1, powstaje wodorosiarczan(VI) sodu. Wodny roztwór

wodorosiarczanu(VI) sodu charakteryzuje się kwasowym odczynem, ponieważ jony obecne

w roztworze ulegają reakcji zgodnie z poniższym równaniem:

HSO₄⁻(aq) + H₂O ⇌ SO₄²⁻(aq) + H₃O⁺(aq)

Stała równowagi opisanej reakcji w temperaturze T jest równa 1,0 · 10−2 .

Na podstawie: T. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2004.

Rozpuszczono 0,600 g NaHSO4 w wodzie i otrzymano 100 cm3 roztworu o temperaturze T.

W tym roztworze reakcji z wodą uległo znacznie więcej niż 5% jonów

wodorosiarczanowych(VI).

Oblicz pH tego roztworu. Wynik końcowy podaj z dokładnością do trzeciego miejsca po przecinku.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oblicz stężenie soli i zapisz tabelę zmian dla dysocjacji HSO4−.

Podpowiedź 2

Ponieważ dysocjacja przekracza 5%, zachowaj wyrażenie c − x w mianowniku.

Podpowiedź 3

Rozwiąż x2/(0,0500 − x) = 0,0100 i licz −log x bez wcześniejszego zaokrąglania.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 9.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

0,745 1+ = 1,745

Odpowiedź CKE 9.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

0,745 1+ = 1,745

Zasady oceniania

2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku.

1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale:

… – popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.

lub

… – podanie wyniku z jednostką.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia (również błędnego wyrażenia na stałą

dysocjacji) albo brak rozwiązania.

Uwaga! Zastosowanie uproszczonych zależności w obliczeniach jest błędną metodą.

Uwaga! Rozwiązanie, w którym zdający zapisze wynik z wymaganą dokładnością, a następnie

poda go z mniejszą dokładnością, należy uznać za poprawne.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Z 0,600 g NaHSO4 otrzymujemy 0,00500 mola, a w 0,100 dm3 roztworu stężenie 0,0500 mol·dm−3. Dla dysocjacji HSO4− przyjmujemy x = [H3O+] i zapisujemy x2/(0,0500 − x) = 0,0100.

Dodatni pierwiastek wynosi 0,0179129 mol·dm−3, co daje pH = 1,747 po zaokrągleniu na końcu. Przybliżenie małej dysocjacji jest niedopuszczalne. W kluczu wynik 1,745 pochodzi z przedwczesnego zaokrąglenia x do 0,018; różnicę wyjaśnia osobna uwaga redakcyjna.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 9.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

0,745 1+ = 1,745

Odpowiedź CKE 9.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

0,745 1+ = 1,745

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_05_glowny_09.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10 · maj 2018

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

W temperaturze T przygotowano wodne roztwory pięciu elektrolitów o jednakowym stężeniu

molowym równym 0,1 mol⋅ dm−3 . Poniżej podano wzory tych elektrolitów.

KCl … HCl … NaNO2 … NH4Cl … KOH

Uszereguj związki o podanych wzorach zgodnie z rosnącym pH ich wodnych roztworów.

Napisz wzory tych związków w odpowiedniej kolejności.

najniższe pH najwyższe pH

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Podziel roztwory na kwaśne, obojętne i zasadowe.

Podpowiedź 2

W solach sprawdź, czy kation lub anion reaguje z wodą.

Podpowiedź 3

Ułóż HCl < NH4Cl < KCl < NaNO2 < KOH pod względem pH.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

HCl, NH4Cl, KCl, NaNO2, KOH

Uwaga! Za błędne przepisanie wzorów należy przyznać 0 punktów.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uszeregowanie podanych wzorów.

0 p. – za każdą inną odpowiedź albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przy równych stężeniach mocny kwas HCl ma najniższe pH. Chlorek amonu daje odczyn kwaśny wskutek reakcji NH4+ z wodą, a KCl jest obojętny w przyjętym modelu.

Azotan(III) sodu daje odczyn zasadowy wskutek hydrolizy anionu, natomiast mocna zasada KOH ma najwyższe pH. Porządek rosnących wartości to HCl, NH4Cl, KCl, NaNO2, KOH. Moc elektrolitu nie przesądza sama o odczynie soli.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

HCl, NH4Cl, KCl, NaNO2, KOH

Uwaga! Za błędne przepisanie wzorów należy przyznać 0 punktów.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_05_glowny_10

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11 · maj 2018

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 11–13.

Do wodnego roztworu kwasu etanowego (octowego) o określonej objętości, ale o nieznanym stężeniu, dodawano kroplami wodny roztwór wodorotlenku sodu o znanym stężeniu i za pomocą pehametru mierzono pH mieszaniny reakcyjnej. W ten sposób przeprowadzono tzw. miareczkowanie pehametryczne, które jest jedną z metod analizy ilościowej. W czasie doświadczenia zachodziła reakcja opisana równaniem:

Równanie reakcji kwasu octowego z wodorotlenkiem sodu — CKE.

Zestaw użyty w tym doświadczeniu przedstawiono na poniższym schemacie, a otrzymane wyniki miareczkowania umieszczono na wykresie.

Zestaw do miareczkowania i kompletny wykres pH w zależności od objętości NaOH — CKE.

Po dodaniu takiej objętości roztworu wodorotlenku sodu, w jakiej znajdowała się liczba moli NaOH równa liczbie moli CH3COOH w roztworze wziętym do analizy, w układzie został osiągnięty punkt równoważnikowy. Ustalono, że w opisanym doświadczeniu pH w punkcie równoważnikowym było równe 9.

Podczas miareczkowania kwas–zasada zamiast pehametru można stosować wskaźniki pH.

Muszą one być tak dobrane, aby zakres zmiany barwy wskaźnika przypadał w pobliżu punktu

równoważnikowego miareczkowania.

Właściwości wybranych wskaźników oznaczonych numerami I, II, III i IV przedstawiono

w poniższej tabeli.

 

Zakres pH zmiany barwy

wskaźnik I

3,2 – 4,4

wskaźnik II

3,0 – 5,0

wskaźnik III

8,2 – 10,0

wskaźnik IV

11,0 – 12,4

Na podstawie: L. Jones, P. Atkins, Chemia ogólna, Warszawa 2006.

Spośród wskaźników podanych w tabeli i oznaczonych numerami I, II, III i IV wybierz i podaj numer tego wskaźnika, który powinien zostać użyty podczas opisanego miareczkowania roztworu kwasu etanowego.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odczytaj z krzywej pH w pobliżu punktu równoważnikowego.

Podpowiedź 2

Wskaźnik powinien zmieniać barwę w obrębie skoku miareczkowania.

Podpowiedź 3

Wybierz III, którego zakres pH 8,2–10 odpowiada zasadowemu punktowi równoważnikowemu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

wskaźnik III

Zasady oceniania

1 p. – za poprawny wybór wskaźnika.

0 p. – za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Miareczkowanie słabego kwasu etanowego mocną zasadą ma punkt równoważnikowy po stronie zasadowej. Zakres zmiany barwy wskaźnika powinien mieścić się w stromym odcinku krzywej w jego pobliżu.

Odpowiedni jest wskaźnik III o zakresie około pH 8,2–10. Nie wybieramy wskaźnika wyłącznie dlatego, że zmienia barwę w pobliżu pH 7: punkt równoważnikowy nie jest tutaj punktem obojętnym.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

wskaźnik III

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_05_glowny_11

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12 · maj 2018

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 11–13.

Do wodnego roztworu kwasu etanowego (octowego) o określonej objętości, ale o nieznanym stężeniu, dodawano kroplami wodny roztwór wodorotlenku sodu o znanym stężeniu i za pomocą pehametru mierzono pH mieszaniny reakcyjnej. W ten sposób przeprowadzono tzw. miareczkowanie pehametryczne, które jest jedną z metod analizy ilościowej. W czasie doświadczenia zachodziła reakcja opisana równaniem:

Równanie reakcji kwasu octowego z wodorotlenkiem sodu — CKE.

Zestaw użyty w tym doświadczeniu przedstawiono na poniższym schemacie, a otrzymane wyniki miareczkowania umieszczono na wykresie.

Zestaw do miareczkowania i kompletny wykres pH w zależności od objętości NaOH — CKE.

Po dodaniu takiej objętości roztworu wodorotlenku sodu, w jakiej znajdowała się liczba moli NaOH równa liczbie moli CH3COOH w roztworze wziętym do analizy, w układzie został osiągnięty punkt równoważnikowy. Ustalono, że w opisanym doświadczeniu pH w punkcie równoważnikowym było równe 9.

Uzupełnij poniższe zdanie – wybierz i podkreśl jedno określenie spośród podanych w nawiasie. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do procesu zachodzącego w roztworze.

W opisanym doświadczeniu odczyn roztworu w punkcie równoważnikowym jest

(kwasowy / obojętny / zasadowy).

Uzasadnienie:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal, jaka sól pozostaje po stechiometrycznym zobojętnieniu słabego kwasu.

Podpowiedź 2

Anion pochodzący od słabego kwasu może przyjąć proton od wody.

Podpowiedź 3

Wyjaśnij zasadowe pH hydrolizą etanianu z wytworzeniem OH−, bez powoływania się na nadmiar NaOH.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.

Uzasadnienie:

W wyniku reakcji jonów octanowych z cząsteczkami wody wzrasta stężenie jonów

wodorotlenkowych.

lub

Zachodzi dysocjacja zasadowa jonu octanowego.

lub

Odpowiedź CKE 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.

Ponieważ (w punkcie równoważnikowym) obecne są niezdysocjowane cząsteczki kwasu i jest

nadmiar jonów OH−.

Odpowiedź CKE 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie zdania i uzasadnienie.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W punkcie równoważnikowym kwas etanowy i NaOH zostały zmieszane w ilościach stechiometrycznych. Nie ma więc nadmiaru dodanej mocnej zasady, lecz roztwór zawiera etanian sodu.

Aniony etanianowe reagują z wodą, tworząc kwas etanowy i OH−, dlatego pH przekracza 7. Wyjaśnienie zasadowości musi wskazywać hydrolizę anionu słabego kwasu; samo słowo zobojętnianie nie określa odczynu otrzymanej soli.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.

Uzasadnienie:

W wyniku reakcji jonów octanowych z cząsteczkami wody wzrasta stężenie jonów

wodorotlenkowych.

lub

Zachodzi dysocjacja zasadowa jonu octanowego.

lub

Odpowiedź CKE 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.

Ponieważ (w punkcie równoważnikowym) obecne są niezdysocjowane cząsteczki kwasu i jest

nadmiar jonów OH−.

Odpowiedź CKE 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_05_glowny_12

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania