Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 1001–1020 z 1481

Zadanie 31.2 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 31.

Informacja do zadania 31. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.Informacja do zadania 31. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.

Opisz możliwe do zaobserwowania różnice w przebiegu doświadczenia dla obu monosacharydów – uzupełnij tabelę.

Numer

probówki

Opis zawartości probówki

przed wprowadzeniem roztworu

monosacharydu

po wprowadzeniu roztworu

monosacharydu

I

  

II

 
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zacznij od barwy wspólnego odczynnika w obu probówkach.

Podpowiedź 2

Zużywanie bromu przez glukozę usuwa jego barwę.

Podpowiedź 3

W I zapisz odbarwienie, w II zachowanie początkowej barwy wody bromowej.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Numer

probówki

Opis zawartości probówki

przed wprowadzeniem roztworu

monosacharydu

po wprowadzeniu roztworu

monosacharydu

I

żółty lub pomarańczowy

lub czerwony lub brunatny roztwór

bezbarwny roztwór lub roztwór

odbarwia się (i wydziela się

bezbarwny gaz)

II

żółty lub pomarańczowy

lub czerwony lub brunatny roztwór

Zasady oceniania

1 p. – za poprawny opis możliwych do zaobserwowania różnic w przebiegu doświadczenia dla

obu monosacharydów – przy poprawnym wyborze i zaznaczeniu odczynników

w zadaniu 31.1.

0 p. – za błędny lub niepełny opis zmian, lub błędny wybór, lub brak zaznaczenia odczynników

w zadaniu 31.1. albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przed dodaniem cukrów obie probówki zawierają zabarwioną wodę bromową, opisywaną jako żółta, pomarańczowa lub brunatna. W I glukoza redukuje brom, więc roztwór odbarwia się; w obecności wodorowęglanu możliwe jest także wydzielanie CO2.

W II po dodaniu tagatozy barwa pozostaje. Opisujemy różnicę przed i po doświadczeniu w obu probówkach, zachowując tę samą początkową barwę odczynnika. Nie wpisujemy srebrnego lustra ani osadu Cu2O z innych prób.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Numer

probówki

Opis zawartości probówki

przed wprowadzeniem roztworu

monosacharydu

po wprowadzeniu roztworu

monosacharydu

I

żółty lub pomarańczowy

lub czerwony lub brunatny roztwór

bezbarwny roztwór lub roztwór

odbarwia się (i wydziela się

bezbarwny gaz)

II

żółty lub pomarańczowy

lub czerwony lub brunatny roztwór

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_31.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 31.3 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 31.

Informacja do zadania 31. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.Informacja do zadania 31. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.

Wskaż różnicę w budowie cząsteczek D-glukozy i D-tagatozy umożliwiającą odróżnienie ich zaproponowaną metodą.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj położenie grupy karbonylowej w otwartych formach obu cukrów.

Podpowiedź 2

Końcowa grupa aldehydowa i wewnętrzna ketonowa reagują inaczej z wodą bromową w tych warunkach.

Podpowiedź 3

Napisz: glukoza jest aldozą z grupą aldehydową, a tagatoza ketozą z grupą ketonową.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Glukoza jest aldozą, a tagatoza jest ketozą.

lub

W cząsteczce glukozy występuje grupa aldehydowa, a w cząsteczce tagatozy – ketonowa.

lub

Cząsteczki glukozy zawierają grupę aldehydową, a tagatozy – nie.

Zasady oceniania

Zasady oceniania 31.3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 25.
Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Różnica umożliwiająca rozpoznanie to rodzaj grupy karbonylowej w formie łańcuchowej. D-glukoza ma grupę aldehydową, więc jest aldozą, a D-tagatoza ma grupę ketonową i jest ketozą.

W wybranych warunkach brom utlenia grupę aldehydową, nie dając analogicznego efektu z ketonem tagatozy. Nie opieramy odpowiedzi na liczbie atomów węgla lub grup hydroksylowych, bo nie one rozstrzygają o tej próbie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Glukoza jest aldozą, a tagatoza jest ketozą.

lub

W cząsteczce glukozy występuje grupa aldehydowa, a w cząsteczce tagatozy – ketonowa.

lub

Cząsteczki glukozy zawierają grupę aldehydową, a tagatozy – nie.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_31.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 32 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Kwas L-askorbinowy, zwany witaminą C, może być otrzymywany z glukozy

w czteroetapowym procesie (I, II, III i IV) zgodnie z poniższym schematem.

Zadanie 32 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.

Na podstawie: P. Mastalerz, Chemia organiczna, Warszawa 1986.

Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedno określenie spośród podanych w każdym nawiasie.

1. Glukoza w etapie I jest (redukowana / utleniana) do związku o nazwie sorbitol.

2. W etapie II sorbitol jest (redukowany / utleniany) biotechnologicznie przez

mikroorganizmy.

3. Podczas etapu III następuje zmiana stopnia utlenienia tylko jednego atomu węgla.

W tej przemianie stopień utlenienia atomu węgla (maleje / rośnie).

4. Podczas etapu IV, w którym powstaje kwas askorbinowy, zachodzi m.in. reakcja

(estryfikacji wewnątrzcząsteczkowej / hydrolizy / polimeryzacji).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Dla każdego etapu porównaj grupę funkcyjną przed reakcją i po niej.

Podpowiedź 2

Przejście karbonylu w alkohol oznacza redukcję, a alkoholu w karbonyl lub COOH utlenienie.

Podpowiedź 3

Wybierz: redukowana, utleniany, rośnie, estryfikacji wewnątrzcząsteczkowej.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 32 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 25.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie wszystkich zdań.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W etapie I grupa aldehydowa glukozy przechodzi w alkoholową, więc glukoza jest redukowana do sorbitolu. W II jedna grupa alkoholowa przekształca się w ketonową: sorbitol ulega utlenieniu.

Etap III zamienia końcową grupę alkoholową na karboksylową, podwyższając stopień utlenienia jej atomu węgla. W IV powstaje pierścień laktonowy przez estryfikację wewnątrzcząsteczkową. Analizujemy każdy etap osobno; nie wszystkie przemiany w ciągu są procesami redoks.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 32 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 25.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_32

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 33 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Witaminę C otrzymano w czteroetapowym procesie. Poszczególne etapy miały wydajność:

WI = 92,0%, WII = 91,0%, WIII = 92,0% i WIV = 91,0%.

Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2005.

Wybierz i zaznacz poprawne dokończenie zdania.

Całkowita wydajność procesu otrzymywania witaminy C była równa

A. 91,5% B. 90,0% C. 80,0% D. 70,1%

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Prześledź, jaka część początkowej porcji przetrwa kolejne cztery etapy.

Podpowiedź 2

Procenty zamień na ułamki i pomnóż, zamiast liczyć średnią.

Podpowiedź 3

Oblicz 0,922 · 0,912 · 100% i zaznacz D, 70,1%.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

D

Zasady oceniania

1 p. – za poprawną odpowiedź.

0 p. – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W procesie wieloetapowym tylko część materiału przechodząca przez jeden etap trafia do następnego, więc wydajności należy mnożyć. Całkowity udział produktu to 0,920 · 0,910 · 0,920 · 0,910 = 0,70090384, czyli około 70,1%.

Poprawna odpowiedź to D. Średnia arytmetyczna 91,5% opisuje przeciętną wydajność pojedynczego etapu, a nie całego ciągu. Wynik całkowity musi być mniejszy od każdej wydajności etapowej poniżej 100%.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

D

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_33

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 34 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 34–35.

Zawartość kwasu askorbinowego w próbce wyznacza się na podstawie stechiometrii jego

reakcji z jodem. Do roztworu zawierającego nieznaną ilość kwasu askorbinowego i niewielką

ilość skrobi dodaje się kroplami roztwór jodu w roztworze jodku potasu. Stężenie roztworu

Informacja do zadań 34–35. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.

Gdy cały kwas askorbinowy przereaguje, jod dostarczony w nadmiarowej kropli poskutkuje

zabarwieniem skrobi. W tym momencie kończy się miareczkowanie, co oznacza, że osiągnięto

punkt końcowy i należy odczytać objętość zużytego roztworu jodu. Gdy zna się jego stężenie,

można obliczyć, ile kwasu askorbinowego zawierała próbka.

Podaj, jaką funkcję (utleniacza czy reduktora) pełni jod w reakcji z kwasem askorbinowym. Napisz, na jaki kolor zabarwi się mieszanina reakcyjna w punkcie końcowym miareczkowania.

Jod w reakcji z kwasem pełni funkcję …

Pod wpływem jodu skrobia zabarwi się na …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal, czy jod przyjmuje, czy oddaje elektrony w pokazanej reakcji.

Podpowiedź 2

Zabarwienie skrobi pojawia się, gdy dodany jod przestaje być zużywany przez witaminę C.

Podpowiedź 3

Wpisz utleniacz oraz barwę ciemnoniebieską lub granatową.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Jod w reakcji z kwasem pełni funkcję utleniacza.

Pod wpływem jodu skrobia zabarwi się na ciemnoniebiesko lub niebiesko lub granatowo

lub czarno.

Uwaga: Barwa: fioletowa lub ciemnofioletowa, lub fioletowogranatowa, lub inna wskazująca

na fioletowy odcień jest błędna.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne podanie funkcji jodu oraz poprawne podanie barwy wskaźnika.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Jod przyjmuje elektrony od kwasu askorbinowego i redukuje się do jonów jodkowych, więc pełni funkcję utleniacza. Dopóki witamina C pozostaje w próbce, dodawany jod jest zużywany.

Pierwszy niewielki nadmiar po jej przereagowaniu tworzy ze skrobią trwałe ciemnoniebieskie lub granatowe zabarwienie, oznaczające punkt końcowy. Nie wybieramy fioletowego odcienia: taki opis nie jest zgodny z wymaganym wynikiem dla skrobi użytej w tym doświadczeniu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Jod w reakcji z kwasem pełni funkcję utleniacza.

Pod wpływem jodu skrobia zabarwi się na ciemnoniebiesko lub niebiesko lub granatowo

lub czarno.

Uwaga: Barwa: fioletowa lub ciemnofioletowa, lub fioletowogranatowa, lub inna wskazująca

na fioletowy odcień jest błędna.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_34

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 35 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 34–35.

Zawartość kwasu askorbinowego w próbce wyznacza się na podstawie stechiometrii jego

reakcji z jodem. Do roztworu zawierającego nieznaną ilość kwasu askorbinowego i niewielką

ilość skrobi dodaje się kroplami roztwór jodu w roztworze jodku potasu. Stężenie roztworu

Informacja do zadań 34–35. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.

Gdy cały kwas askorbinowy przereaguje, jod dostarczony w nadmiarowej kropli poskutkuje

zabarwieniem skrobi. W tym momencie kończy się miareczkowanie, co oznacza, że osiągnięto

punkt końcowy i należy odczytać objętość zużytego roztworu jodu. Gdy zna się jego stężenie,

można obliczyć, ile kwasu askorbinowego zawierała próbka.

Próbkę X pewnego preparatu, którego głównym składnikiem jest witamina C, rozpuszczono

w wodzie, w wyniku czego otrzymano 100,0 cm3 roztworu. Następnie pobrano 10,0 cm3 tego

roztworu, przeniesiono do kolby i miareczkowano roztworem jodu o stężeniu 0,052 mol ⋅ dm−3

Stwierdzono, że punkt końcowy miareczkowania został osiągnięty po dodaniu 10,8 cm3

roztworu jodu.

Oblicz w miligramach zawartość witaminy C w próbce X, jeśli wiadomo, że pozostałe składniki preparatu nie reagują z jodem. Przyjmij, że masa molowa witaminy C jest równa M = 176 g·mol−1.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wyznacz liczbę moli jodu w 10,8 cm3 titranta.

Podpowiedź 2

Wykorzystaj stosunek 1:1, a potem pomnóż masę z porcji przez 100,0/10,0.

Podpowiedź 3

Oblicz 0,052 · 0,0108 · 176 · 10 · 1000 mg, odkładając zaokrąglenie do końca.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Kwas askorbinowy reaguje z jodem w stosunku molowym: 1 : 1

n jodu = 0,052 · 0,0108 = 0,000562 mola ⇒ masa kwasu askorbinowego w 10 cm3 roztworu:

m kwasu = 0,000562 · 176 = 0,09891 g = 98,91 mg

⇒ masa kwasu askorbinowego w próbce X: 989,1 (mg)

Zasady oceniania

2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku

w miligramach.

1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.

lub

– podanie wyniku w jednostkach innych niż miligramy.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Kwas askorbinowy reaguje z I2 w stosunku molowym 1:1. Dla pobranej porcji n(I2) = 0,052 · 0,0108 = 0,0005616 mola, co odpowiada 0,0005616 · 176 = 0,0988416 g witaminy C.

Porcja stanowi 10,0/100,0 całego roztworu, więc próbka X zawiera dziesięć razy więcej: 0,988416 g = 988,416 mg, około 988 mg. Historyczny klucz podaje 989,1 mg wskutek wcześniejszego zaokrąglenia liczby moli. Nie zapominamy o mnożniku dziesięć ani o zamianie gramów na miligramy.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Kwas askorbinowy reaguje z jodem w stosunku molowym: 1 : 1

n jodu = 0,052 · 0,0108 = 0,000562 mola ⇒ masa kwasu askorbinowego w 10 cm3 roztworu:

m kwasu = 0,000562 · 176 = 0,09891 g = 98,91 mg

⇒ masa kwasu askorbinowego w próbce X: 989,1 (mg)

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_35

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 36.1 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 36.

W laboratorium pod wyciągiem przeprowadzono reakcję manganianu(VII) potasu

z nadmiarem kwasu solnego. Do wykrycia gazowego produktu zastosowano papierek

jodoskrobiowy zwilżony wodą. Przebieg doświadczenia zilustrowano na poniższym

schemacie.

Informacja do zadania 36. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 22.

Opisz zmiany możliwe do zaobserwowania podczas przebiegu doświadczenia. Uzupełnij poniższą tabelę.

 Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 22.

po zajściu reakcji

Barwa roztworu w probówce

  

Barwa papierka jodoskrobiowego

biała

 
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oddziel zmianę zachodzącą w probówce od zmiany na papierku.

Podpowiedź 2

Redukcja Mn(VII) usuwa fioletową barwę, a gazowy produkt utlenia jodki papierka.

Podpowiedź 3

Wpisz dla roztworu fioletowy → bezbarwny, dla papierka biały → granatowy.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

 Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 27.

po zajściu reakcji

Barwa roztworu w probówce

fioletowa

bezbarwna

Barwa papierka jodoskrobiowego

biała

ciemnoniebieska lub

niebieska lub granatowa

lub czarna

Uwaga: Barwa papierka jodoskrobiowego: fioletowa lub ciemnofioletowa, lub

fioletowogranatowa, lub inna wskazująca na fioletowy odcień jest błędna.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie tabeli.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W reakcji manganianu(VII) z nadmiarem kwasu solnego mangan redukuje się do Mn2+, dlatego fioletowy roztwór odbarwia się. Powstający chlor dociera do zwilżonego papierka jodoskrobiowego i uwalnia jod z jodków.

Skrobia z jodem daje granatowe lub ciemnoniebieskie zabarwienie. Przed doświadczeniem roztwór był fioletowy, a papierek biały. W tabeli opisujemy obie zmiany; fioletowa barwa papierka nie jest poprawną obserwacją dla tego wskaźnika.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

 Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 27.

po zajściu reakcji

Barwa roztworu w probówce

fioletowa

bezbarwna

Barwa papierka jodoskrobiowego

biała

ciemnoniebieska lub

niebieska lub granatowa

lub czarna

Uwaga: Barwa papierka jodoskrobiowego: fioletowa lub ciemnofioletowa, lub

fioletowogranatowa, lub inna wskazująca na fioletowy odcień jest błędna.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_36.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 36.2 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 36.

W laboratorium pod wyciągiem przeprowadzono reakcję manganianu(VII) potasu

z nadmiarem kwasu solnego. Do wykrycia gazowego produktu zastosowano papierek

jodoskrobiowy zwilżony wodą. Przebieg doświadczenia zilustrowano na poniższym

schemacie.

Informacja do zadania 36. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 22.

Wyjaśnij przyczynę zmiany barwy papierka jodoskrobiowego.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przypomnij, jakie dwie substancje znajdują się na papierku jodoskrobiowym.

Podpowiedź 2

Gaz z probówki utlenia I− do I2.

Podpowiedź 3

Nazwij chlor, zapisz uwolnienie jodu z jodku i powiąż granatową barwę z obecnością skrobi.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Powstający podczas reakcji zachodzącej w probówce po zmieszaniu roztworów chlor wypiera

jod z roztworu jodku potasu. (Skrobia w obecności jodu przyjmuje granatowe zabarwienie.)

lub

W reakcji jodku potasu z chlorem powstał jod (który ze skrobią tworzy związek

o zabarwieniu granatowym).

Uwagi:

• Wyjaśnienie nieuwzględniające nazwy gazu reagującego z jodkiem potasu jest

niewystarczające.

• Wyjaśnienie nieuwzględniające powstania jodu w reakcji chloru z jodkiem potasu jest

niewystarczające.

Zasady oceniania

1 p. – za sformułowanie poprawnego wyjaśnienia uwzględniającego powstawanie jodu

w reakcji chloru z jodkiem potasu.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Chlor wydzielony w probówce jest silniejszym utleniaczem niż jod i utlenia jony jodkowe na papierku: Cl2 + 2I− → 2Cl− + I2. Powstający jod tworzy ze skrobią układ o granatowym zabarwieniu.

Wyjaśnienie wymaga wskazania zarówno reagującego gazu, jak i uwolnienia jodu. Samo stwierdzenie, że skrobia barwi się od gazu, pomija istotną reakcję chemiczną i nie wyjaśnia roli jodku potasu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Powstający podczas reakcji zachodzącej w probówce po zmieszaniu roztworów chlor wypiera

jod z roztworu jodku potasu. (Skrobia w obecności jodu przyjmuje granatowe zabarwienie.)

lub

W reakcji jodku potasu z chlorem powstał jod (który ze skrobią tworzy związek

o zabarwieniu granatowym).

Uwagi:

• Wyjaśnienie nieuwzględniające nazwy gazu reagującego z jodkiem potasu jest

niewystarczające.

• Wyjaśnienie nieuwzględniające powstania jodu w reakcji chloru z jodkiem potasu jest

niewystarczające.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_36.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 37.1 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 37.

Wykonano doświadczenie, w którym do probówki I wprowadzono wodny roztwór mocznika

CO(NH2)2, a do probówki II – wodny roztwór węglanu amonu (NH4)2CO3. Następnie do obu

probówek dodano ten sam odczynnik, który umożliwił potwierdzenie zawartości obu

probówek.

Uzupełnij schemat doświadczenia. Podkreśl nazwę odczynnika, który – po dodaniu do probówek z roztworami opisanych związków i wymieszaniu ich zawartości – umożliwi zaobserwowanie różnic w przebiegu doświadczenia z udziałem mocznika i węglanu amonu.

Odczynnik:

– wodny roztwór chlorku wapnia

– wodny roztwór siarczanu(VI) sodu

– roztwór bromu w CCl4

Probówka I — roztwór mocznika CO(NH2)2.

Probówka II — roztwór węglanu amonu (NH4)2CO3.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Poszukaj reakcji charakterystycznej dla jonów CO32−.

Podpowiedź 2

Wapń tworzy z nimi trudno rozpuszczalną sól.

Podpowiedź 3

Podkreśl wodny roztwór chlorku wapnia; tylko węglan amonu da biały osad CaCO3.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wodny roztwór chlorku wapnia.

Zasady oceniania

1 p. – za uzupełnienie schematu doświadczenia – poprawny wybór i podkreślenie nazwy

odczynnika.

0 p. – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Do odróżnienia mocznika i węglanu amonu wybieramy wodny roztwór chlorku wapnia. Jony Ca2+ reagują z jonami węglanowymi, tworząc trudno rozpuszczalny CaCO3, natomiast mocznik nie daje analogicznego osadu w tych warunkach.

Siarczan sodu ani brom w tetrachlorometanie nie zapewniają wskazanej próby rozróżniającej. Dobieramy odczynnik wykrywający anion węglanowy, a nie dowolny związek zawierający azot; oba badane związki mają atomy azotu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wodny roztwór chlorku wapnia.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_37.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 37.2 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 37.

Wykonano doświadczenie, w którym do probówki I wprowadzono wodny roztwór mocznika

CO(NH2)2, a do probówki II – wodny roztwór węglanu amonu (NH4)2CO3. Następnie do obu

probówek dodano ten sam odczynnik, który umożliwił potwierdzenie zawartości obu

probówek.

Napisz, jakie obserwacje potwierdzą, że w probówce I znajduje się wodny roztwór mocznika, a w probówce II – wodny roztwór węglanu amonu.

Probówka I: …

Probówka II: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zastosuj wybrany odczynnik do obu roztworów osobno.

Podpowiedź 2

Tylko próbka zawierająca jony węglanowe daje osad z Ca2+.

Podpowiedź 3

W I podaj brak zmian, w II wytrącenie białego osadu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 37.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 28.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne obserwacje umożliwiające odróżnienie zawartości probówek przy

poprawnym wyborze i zaznaczeniu odczynnika w zadaniu 37.1.

0 p. – za błędne lub niepełne obserwacje, lub błędny wybór, lub brak zaznaczenia odczynnika

w zadaniu 37.1. albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Po dodaniu chlorku wapnia roztwór mocznika w I pozostaje klarowny i nie obserwujemy zmian. W II powstaje biały osad węglanu wapnia, ponieważ Ca2+ + CO32− → CaCO3↓.

Te obserwacje potwierdzają przyporządkowanie obu substancji. Nie opisujemy wydzielania amoniaku: nie zastosowano ogrzewania z mocną zasadą. Odpowiedź powinna uwzględniać brak objawów w jednej probówce i konkretny wygląd produktu w drugiej, a nie wyłącznie nazwy związków.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 37.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 28.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_37.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 38 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Aminokwasy białkowe są α-aminokwasami, co znaczy, że w ich cząsteczkach jedna para grup

Zadanie 38 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 23.

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) kwasu karboksylowego, którego należy użyć do otrzymania leucyny opisaną metodą, i podaj nazwę systematyczną bromopochodnej tego kwasu stanowiącej produkt pośredni w opisanej metodzie.

Wzór półstrukturalny kwasu: …

Nazwa systematyczna bromopochodnej:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odtwórz szkielet leucyny i usuń grupę aminową z pozycji α.

Podpowiedź 2

Bromowanie poprzedzające aminowanie dotyczy atomu C2.

Podpowiedź 3

Narysuj kwas 4-metylopentanowy i nazwij pośredni kwas 2-bromo-4-metylopentanowy.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 38 — oryginalny wzór półstrukturalny; s. 29

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) i poprawne ułożenie nazwy

systematycznej kwasu.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Leucyna ma szkielet kwasu 4-metylopentanowego z grupą aminową przy atomie C2. W opisanej syntezie najpierw bromuje się właśnie pozycję α względem COOH, a potem brom zastępuje grupą aminową. Potrzebnym substratem jest więc kwas 4-metylopentanowy, a produktem pośrednim kwas 2-bromo-4-metylopentanowy.

Numerację zaczynamy od atomu węgla grupy karboksylowej. Nie zmieniamy położenia grupy metylowej ani liczby atomów węgla w kolejnych etapach. Wzór substratu zachowuje grafika klucza.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 38 — oryginalny wzór półstrukturalny; s. 29
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_38

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 39 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Laktamy to związki, które powstają w wyniku wewnątrzcząsteczkowej kondensacji niektórych

Zadanie 39 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 23.

A. kwas 2-amino-4-metylopentanowy

B. kwas 4-amino-3,4-dimetylobutanowy

C. kwas 4-amino-3-metylopentanowy

D. kwas 4-metylo-4-aminopentanowy

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Znajdź wiązanie amidowe, które powstało podczas zamknięcia pierścienia.

Podpowiedź 2

Po jego rozcięciu odtwórz COOH oraz NH2 i ponumeruj łańcuch od kwasu.

Podpowiedź 3

Wskaż C: kwas 4-amino-3-metylopentanowy.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 39 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 29.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawną odpowiedź.

0 p. – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Laktam jest cyklicznym amidem. Otwieramy jego wiązanie między azotem a węglem karbonylowym i odtwarzamy grupy aminową oraz karboksylową.

Numerując od COOH, otrzymujemy szkielet kwasu pentanowego z grupą aminową przy C4 i metylową przy C3. Poprawna odpowiedź to C, kwas 4-amino-3-metylopentanowy. Atom azotu należy do pierścienia laktamu, dlatego liczba atomów pierścienia nie jest równa liczbie atomów węgla w odtworzonym łańcuchu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 39 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 29.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_39

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 40 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Poniżej przedstawiono sekwencję aminokwasów pewnego tripeptydu:

Phe-Gly-Cys

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) tego tripeptydu. Pamiętaj, że w zastosowanej notacji umieszcza się z lewej strony kod aminokwasu, którego reszta zawiera wolną grupę aminową połączoną z atomem węgla α.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odtwórz trzy aminokwasy i ustaw je w podanej kolejności.

Podpowiedź 2

Każde połączenie reszt usuwa H2O i tworzy wiązanie peptydowe.

Podpowiedź 3

Zachowaj wolne NH2 po stronie Phe i COOH po stronie Cys, z dwoma wiązaniami peptydowymi między resztami.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 40 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 29.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) tripeptydu.

0 p. – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Sekwencję czytamy od końca aminowego do karboksylowego: fenyloalanina, glicyna, cysteina. Łączymy grupę karboksylową pierwszej reszty z aminową drugiej, a następnie drugą z trzecią, tworząc dwa wiązania peptydowe.

Zachowujemy wolną grupę aminową fenyloalaniny, końcową karboksylową cysteiny i jej boczną grupę tiolową. Glicyna ma przy węglu α dwa wodory, nie podstawnik metylowy. Poprawny pełny wzór półstrukturalny przedstawia grafika odpowiedzi; odwrócenie kolejności dałoby inny tripeptyd.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 40 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 29.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_40

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 1 · czerwiec 2018

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Wpisz do tabeli symbole chemiczne pierwiastków opisanych niżej.

1.

Niemetal, w którego atomie w stanie podstawowym liczba sparowanych

elektronów walencyjnych trzeciej powłoki jest dwa razy większa niż liczba

elektronów niesparowanych.

 

2.

Pierwiastek, którego atom w stanie podstawowym ma następującą

konfigurację elektronową: 1s2 2s2 2 p6 3s2 3 p6 4s1 3d5

 

3.

Pierwiastek, którego dwudodatni kation w stanie podstawowym ma

następującą konfigurację elektronową: 1s2 2s2 2 p6 3s2 3 p6 3d10

 
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Dla pierwszego pierwiastka narysuj obsadzenie podpowłok 3s i 3p.

Podpowiedź 2

Rozpoznaj szczególną konfigurację chromu oraz odejmowanie dwóch elektronów 4s przy tworzeniu kationu cynku.

Podpowiedź 3

Wpisz S, Cr i Zn w kolejności opisów.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1.

Niemetal, w którego atomie w stanie podstawowym liczba sparowanych

elektronów walencyjnych trzeciej powłoki jest dwa razy większa niż liczba

elektronów niesparowanych.

S

2.

Pierwiastek, którego atom w stanie podstawowym ma następującą

konfigurację elektronową: 1s2 2s2 2 p6 3s2 3 p6 4s1 3d5

Cr

3.

Pierwiastek, którego dwudodatni kation w stanie podstawowym ma

następującą konfigurację elektronową: 1s2 2s2 2 p6 3s2 3 p6 3d10

Zn

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wpisanie do tabeli symboli chemicznych trzech pierwiastków.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Siarka ma konfigurację walencyjną 3s23p4: cztery elektrony są sparowane, a dwa niesparowane, co spełnia pierwszy warunek. Konfiguracja [Ar]3d54s1 wskazuje chrom, którego stan podstawowy odbiega od prostego schematu zapełniania.

Kation o konfiguracji [Ar]3d10 i ładunku +2 pochodzi od cynku, gdyż atom miał jeszcze dwa elektrony 4s. Do tabeli wpisujemy S, Cr i Zn. Liczymy elektrony, a nie same zajęte orbitale.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1.

Niemetal, w którego atomie w stanie podstawowym liczba sparowanych

elektronów walencyjnych trzeciej powłoki jest dwa razy większa niż liczba

elektronów niesparowanych.

S

2.

Pierwiastek, którego atom w stanie podstawowym ma następującą

konfigurację elektronową: 1s2 2s2 2 p6 3s2 3 p6 4s1 3d5

Cr

3.

Pierwiastek, którego dwudodatni kation w stanie podstawowym ma

następującą konfigurację elektronową: 1s2 2s2 2 p6 3s2 3 p6 3d10

Zn

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_06_dodatkowy_01

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 2 · czerwiec 2018

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Atomy pewnego pierwiastka oznaczonego umownie symbolem X mają w stanie podstawowym

następującą konfigurację elektronową:

1s2 2s2 2 p6 3s2 3 p6 3d10 4s2 4 p5

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.

Pierwiastek X tworzy związek z wodorem o wzorze ogólnym HX. Wodny

roztwór wodorku HX o stężeniu równym 0,1 mol·dm −3 ma pH ≈ 1.

P

F

2.

Rozcieńczony wodny roztwór wodorku HX ma pH wyższe niż stężony

wodny roztwór tego wodorku.

P

F

3.

Najniższy stopień utlenienia, jaki pierwiastek X przyjmuje w związkach

chemicznych, jest równy –I, a najwyższy wynosi VII.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj fluorowiec na podstawie liczby elektronów 4p.

Podpowiedź 2

Zastosuj pełną dysocjację HBr oraz zależność pH = −log[H3O+].

Podpowiedź 3

Dla bromu potwierdź również skrajne stopnie utlenienia −I i VII; zaznacz P, P, P.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1.

Pierwiastek X tworzy związek z wodorem o wzorze ogólnym HX. Wodny

roztwór wodorku HX o stężeniu równym 0,1 mol∙dm −3 ma pH ≈ 1.

P

 

2.

Rozcieńczony wodny roztwór wodorku HX ma pH wyższe niż stężony

wodny roztwór tego wodorku.

P

 

3.

Najniższy stopień utlenienia, jaki pierwiastek X przyjmuje w związkach

chemicznych, jest równy –I, a najwyższy wynosi VII.

P

 

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Konfiguracja kończąca się 4s24p5 identyfikuje brom. Jego wodorek HBr jest mocnym kwasem: roztwór 0,1 mol·dm−3 ma w szkolnym modelu pH około 1. Rozcieńczenie obniża stężenie H3O+, a więc podwyższa pH.

Brom osiąga stopnie utlenienia od −I do VII w odpowiednich związkach. Wszystkie trzy zdania są prawdziwe. Nie odwracamy zależności między liczbą pH a stężeniem jonów oksoniowych.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1.

Pierwiastek X tworzy związek z wodorem o wzorze ogólnym HX. Wodny

roztwór wodorku HX o stężeniu równym 0,1 mol∙dm −3 ma pH ≈ 1.

P

 

2.

Rozcieńczony wodny roztwór wodorku HX ma pH wyższe niż stężony

wodny roztwór tego wodorku.

P

 

3.

Najniższy stopień utlenienia, jaki pierwiastek X przyjmuje w związkach

chemicznych, jest równy –I, a najwyższy wynosi VII.

P

 
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_06_dodatkowy_02

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 3 · czerwiec 2018

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Atomy pierwiastków chemicznych mogą występować w różnych stanach energetycznych. Stan

o najniższej energii nazywamy podstawowym, a stany o energiach wyższych – wzbudzonymi.

Na podstawie: W. Kołos, Elementy chemii kwantowej sposobem niematematycznym wyłożone, Warszawa 1984.

Atom germanu w stanie podstawowym ma dwa sparowane elektrony walencyjne

w podpowłoce 4s i dwa niesparowane elektrony walencyjne w podpowłoce 4p.

Oceń, czy możliwe jest obsadzenie elektronami podpowłok 4s i 4p w atomie germanu w sposób przedstawiony poniżej. Odpowiedź uzasadnij.

W klatce 4s jedna strzałka w górę. W każdej z trzech klatek 4p po jednej strzałce w górę.

Ocena: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź najpierw liczbę elektronów i dopuszczalną obsadę każdego orbitalu.

Podpowiedź 2

Rozróżnij stan podstawowy od stanu o podwyższonej energii.

Podpowiedź 3

Uzasadnij TAK wzbudzeniem jednego elektronu z 4s do 4p.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Tak. Przedstawiono atom germanu w stanie wzbudzonym.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawną ocenę i poprawne uzasadnienie.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Pokazane obsadzenie 4s14p3 zachowuje cztery elektrony walencyjne germanu i nie narusza zakazu Pauliego. Jeden elektron został przeniesiony z orbitalu 4s na wolny orbital 4p, więc jest to możliwy stan wzbudzony, o energii wyższej od stanu podstawowego 4s24p2.

Odpowiedź brzmi TAK. Reguła najniższej energii opisuje konfigurację podstawową; jej niespełnienie nie czyni automatycznie każdego stanu wzbudzonego niemożliwym.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Tak. Przedstawiono atom germanu w stanie wzbudzonym.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_06_dodatkowy_03

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 4 · czerwiec 2018

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Na poniższym diagramie przedstawiono zmiany elektroujemności w skali Paulinga

pierwiastków grup 1.–2. oraz 13.–17. układu okresowego (wartości elektroujemności

poszczególnych pierwiastków danej grupy połączono linią ciągłą).

Zadanie 4 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 3.

Elektroujemność

Na podstawie: K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii,

Warszawa 2007.

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.

Pierwiastki, których elektroujemność przedstawiono na diagramie, należą

do bloków konfiguracyjnych s, p i d układu okresowego.

P

F

2.

W grupach 1.–2. oraz 13.–17. elektroujemność wszystkich pierwiastków

wchodzących w ich skład maleje ze wzrostem numeru okresu.

P

F

3.

W grupach 1.–2. oraz 13.–17. największą elektroujemność ma pierwiastek

danej grupy o najmniejszej liczbie atomowej Z.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal bloki dla numerów grup wskazanych w poleceniu.

Podpowiedź 2

Słowo wszystkich wymaga sprawdzenia całej krzywej, także lokalnych wzrostów.

Podpowiedź 3

Zaznacz F, F, P, oddzielając ogólny trend od maksimum w każdej grupie.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1.

Pierwiastki, których elektroujemność przedstawiono na diagramie, należą

do bloków konfiguracyjnych s, p i d układu okresowego.

 

F

2.

W grupach 1.–2. oraz 13.–17. elektroujemność wszystkich pierwiastków

wchodzących w ich skład maleje ze wzrostem numeru okresu.

 

F

3.

W grupach 1.–2. oraz 13.–17. największą elektroujemność ma pierwiastek

danej grupy o najmniejszej liczbie atomowej Z.

P

 

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Grupy 1–2 należą do bloku s, a 13–17 do bloku p; diagram nie obejmuje bloku d. Przebieg części krzywych pokazuje odstępstwa od ściśle monotonicznego spadku elektroujemności w dół grupy, więc zdanie o wszystkich pierwiastkach jest fałszywe.

Mimo tych odstępstw największa wartość w każdej przedstawionej grupie przypada pierwiastkowi o najmniejszej liczbie atomowej. Poprawne oceny to F, F, P. Ogólny trend nie zastępuje odczytu konkretnego diagramu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1.

Pierwiastki, których elektroujemność przedstawiono na diagramie, należą

do bloków konfiguracyjnych s, p i d układu okresowego.

 

F

2.

W grupach 1.–2. oraz 13.–17. elektroujemność wszystkich pierwiastków

wchodzących w ich skład maleje ze wzrostem numeru okresu.

 

F

3.

W grupach 1.–2. oraz 13.–17. największą elektroujemność ma pierwiastek

danej grupy o najmniejszej liczbie atomowej Z.

P

 
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_06_dodatkowy_04

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 5.1 · czerwiec 2018

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 5.

Cząsteczka trichlorku fosforu o wzorze PCl3 ma budowę przestrzenną podobną do struktury

cząsteczki amoniaku.

Określ charakter wiązania chemicznego (wiązanie kowalencyjne niespolaryzowane, kowalencyjne spolaryzowane) w cząsteczce trichlorku fosforu i napisz wzór elektronowy tej cząsteczki. Zaznacz kreskami wiążące i wolne pary elektronowe.

 
 

Charakter wiązania: …

 
 

Wzór elektronowy:

 
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zsumuj pięć elektronów walencyjnych fosforu i po siedem od trzech atomów chloru.

Podpowiedź 2

Po utworzeniu trzech wiązań rozdziel pozostałe pary tak, aby każdy atom miał oktet.

Podpowiedź 3

Narysuj trzy wiązania P–Cl, jedną wolną parę przy P i po trzy przy Cl; nazwij wiązania spolaryzowanymi.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Charakter wiązania: kowalencyjne spolaryzowane

Wzór elektronowy:

Odpowiedź CKE 5.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne określenie charakteru wiązania i napisanie wzoru elektronowego.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Fosfor i chlor mają różne elektroujemności, dlatego wiązania P–Cl są kowalencyjne spolaryzowane w stronę chloru. Cała cząsteczka ma 26 elektronów walencyjnych, czyli 13 par.

Trzy pary tworzą wiązania, po trzy wolne pary umieszczamy przy każdym chlorze, a jedną przy fosforze. Wszystkie atomy osiągają oktety. We wzorze elektronowym zaznaczamy także wolne pary: ich pominięcie nie daje kompletnej odpowiedzi na polecenie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Charakter wiązania: kowalencyjne spolaryzowane

Wzór elektronowy:

Odpowiedź CKE 5.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_06_dodatkowy_05.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 5.2 · czerwiec 2018

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 5.

Cząsteczka trichlorku fosforu o wzorze PCl3 ma budowę przestrzenną podobną do struktury

cząsteczki amoniaku.

Uzupełnij poniższe zdania – wybierz i podkreśl jedno właściwe określenie spośród podanych w każdym nawiasie.

Orbitalom walencyjnym atomu centralnego w cząsteczce trichlorku fosforu przypisuje się

hybrydyzację typu (sp / sp2 / sp3). Atom centralny (nie stanowi bieguna elektrycznego /

stanowi biegun elektryczny dodatni / stanowi biegun elektryczny ujemny) w tej cząsteczce.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Policz wszystkie obszary elektronowe przy P, także niewiążący.

Podpowiedź 2

Porównaj elektroujemność P i Cl oraz kształt cząsteczki.

Podpowiedź 3

Wybierz sp3 i dodatni biegun elektryczny przy atomie centralnym.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 5.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie zdań.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przy atomie fosforu są cztery obszary elektronowe: trzy wiązania i jedna wolna para. Odpowiada to hybrydyzacji sp3 oraz kształtowi piramidy trygonalnej, podobnemu do amoniaku.

Chlor silniej przyciąga elektrony wiązań, więc fosfor stanowi dodatni biegun cząsteczki. Przestrzenny kształt sprawia, że momenty dipolowe nie znoszą się całkowicie. Nie wybieramy sp2 na podstawie samej liczby trzech wiązań, pomijając wolną parę.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 5.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_06_dodatkowy_05.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 6 · czerwiec 2018

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Poniżej podano wzory pięciu rozpuszczalnych w wodzie związków chemicznych.

1

2

3

4

5

CaCl2

C2H5OH

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 4.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 4.

KOH

Wypełnij tabelę – wpisz numery, którymi oznaczono wzory wszystkich związków wykazujących podane w tabeli właściwości.

Właściwość związku

Numery wzorów

Jest związkiem jonowym.

 

Jego wodny roztwór dobrze przewodzi

prąd elektryczny.

 
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oddziel pytanie o kryształ jonowy od pytania o przewodnictwo wodnego roztworu.

Podpowiedź 2

Mocny kwas może tworzyć jony dopiero w reakcji z wodą.

Podpowiedź 3

Wpisz 1, 5 jako jonowe oraz 1, 4, 5 jako dobrze przewodzące; wariant z dodatkowym 3 jest dopuszczony w kluczu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Właściwość związku

Numery wzorów

Jest związkiem jonowym.

1, 5

Jego wodny roztwór dobrze

przewodzi prąd elektryczny.

1, 4, 5 lub 1, 3, 4, 5

Uwaga: dopuszcza się podanie wzorów zamiast numerów, którymi je oznaczono.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wypełnienie obu wierszy tabeli.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Budowę jonową mają CaCl2 i KOH, czyli związki 1 i 5. HCl jest związkiem cząsteczkowym, ale w wodzie tworzy jony i dobrze przewodzi prąd, dlatego w drugiej rubryce dołączamy numer 4.

Etanol nie dostarcza istotnej liczby jonów. Kwas etanowy jest słabym elektrolitem i przewodzi słabiej; klucz dopuszcza jego uwzględnienie pod numerem 3. Rozróżniamy budowę czystej substancji od obecności ruchliwych jonów w jej roztworze.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Właściwość związku

Numery wzorów

Jest związkiem jonowym.

1, 5

Jego wodny roztwór dobrze

przewodzi prąd elektryczny.

1, 4, 5 lub 1, 3, 4, 5

Uwaga: dopuszcza się podanie wzorów zamiast numerów, którymi je oznaczono.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_06_dodatkowy_06

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania