Baza zadań z chemii
Moje postępy
Zadania 981–1000 z 1481
Zadanie 15.1 · maj 2019
Źródło
Informacja do zadań 14–15.
W czystej wodzie ustala się stan równowagi reakcji autoprotolizy, która zachodzi zgodnie
z równaniem:
2H2O ⇌ H3O+ + OH−
Tę reakcję opisuje stała równowagi nazywana iloczynem jonowym wody. Wyraża się ona
równaniem:
Kw = [H₃O⁺] · [OH⁻]
Źródło
Informacja do zadania 15.
Zdolność autoprotolizy charakteryzuje nie tylko wodę, lecz także inne rozpuszczalniki, np.:
ciekły amoniak (skroplony pod zwiększonym ciśnieniem), metanol i kwas mrówkowy.

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
W każdej reakcji jedna cząsteczka oddaje proton drugiej.
Podpowiedź 2
Produkty muszą mieć ładunki +1 i −1, a suma atomów ma pozostać taka sama.
Podpowiedź 3
Dla amoniaku wpisz NH4+ i NH2−; analogicznie narysuj protonowane i zdeprotonowane formy metanolu oraz kwasu mrówkowego.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 p. – za poprawne napisanie trzech równań reakcji – z zastosowaniem wzorów
półstrukturalnych (grupowych) produktów organicznych.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Autoprotoliza oznacza wymianę protonu pomiędzy dwiema cząsteczkami tego samego związku. Amoniak daje NH4+ i NH2−. Metanol tworzy protonowany alkohol i anion metanolanowy, a kwas mrówkowy protonowaną cząsteczkę kwasu i anion mrówczanowy.
W każdej parze jeden produkt ma o H+ więcej, a drugi o H+ mniej niż substrat. Nie wprowadzamy wody, bo analizujemy czyste rozpuszczalniki. Wzory półstrukturalne produktów organicznych zachowujemy na grafice odpowiedzi.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 15.2 · maj 2019
Źródło
Informacja do zadań 14–15.
W czystej wodzie ustala się stan równowagi reakcji autoprotolizy, która zachodzi zgodnie
z równaniem:
2H2O ⇌ H3O+ + OH−
Tę reakcję opisuje stała równowagi nazywana iloczynem jonowym wody. Wyraża się ona
równaniem:
Kw = [H₃O⁺] · [OH⁻]
Źródło
Informacja do zadania 15.
Zdolność autoprotolizy charakteryzuje nie tylko wodę, lecz także inne rozpuszczalniki, np.:
ciekły amoniak (skroplony pod zwiększonym ciśnieniem), metanol i kwas mrówkowy.
Wyjaśnij, dlaczego cząsteczki amoniaku, metanolu i kwasu mrówkowego mają zdolność odszczepiania i przyłączania protonu w procesie autoprotolizy. Odnieś się do budowy tych cząsteczek.
Cząsteczki wymienionych związków mają zdolność odszczepiania protonu, ponieważ
Cząsteczki wymienionych związków mają zdolność przyłączania protonu, ponieważ
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozdziel uzasadnienie zdolności oddawania protonu od zdolności jego przyjmowania.
Podpowiedź 2
Oddawanie wiąże się z polaryzacją N–H lub O–H, a przyjmowanie z wolną parą elektronową.
Podpowiedź 3
W pierwszym zdaniu wskaż wodór związany z elektroujemnym atomem, w drugim wolne pary na N lub O.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE


Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wyjaśnienie – podanie dwóch cech budowy cząsteczek wymienionych
związków: 1) (w pierwszym akapicie) istnienie atomu wodoru połączonego z atomem
o wysokiej elektroujemności lub występowanie polaryzacji wiązań i 2) (w drugim
akapicie) istnienie (ujemnie naładowanego) atomu z wolną parą elektronową.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Oddawanie protonu umożliwiają spolaryzowane wiązania wodoru z elektroujemnym atomem azotu albo tlenu. Przyjęcie protonu jest możliwe dzięki wolnym parom elektronowym tych atomów, które mogą utworzyć nowe wiązanie z H+.
Każda z wymienionych substancji ma zatem element budowy potrzebny do obu ról Brønsteda. Nie uzasadniamy przyłączania protonu obecnością samego wodoru ani odszczepiania wyłącznie wolną parą; obie funkcje mają różne bezpośrednie przyczyny.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem


Informacje i źródła zadania
Zadanie 16 · maj 2019
Zdolność elektrolitu do dysocjacji zależy od właściwości tego elektrolitu oraz od właściwości
użytego rozpuszczalnika. Im silniejszą zasadą Brønsteda jest rozpuszczalnik, tym w większym
stopniu dysocjuje w nim elektrolit będący kwasem Brønsteda.
Zbadano dysocjację jednoprotonowego kwasu HA w różnych rozpuszczalnikach. W wodzie
HA jest słabym kwasem.
Uzupełnij poniższe zdanie. Wybierz i zaznacz nazwę rozpuszczalnika.
W danej temperaturze wartość stałej dysocjacji kwasu HA jest największa w roztworze,
w którym rozpuszczalnikiem jest (ciekły amoniak / kwas mrówkowy / metanol / woda).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zastosuj zależność między zasadowością rozpuszczalnika i dysocjacją HA podaną w treści.
Podpowiedź 2
Poszukaj najsilniejszego akceptora protonu w zestawie.
Podpowiedź 3
Zaznacz ciekły amoniak.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie zdania.
0 p. – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Według informacji mocniej zasadowy rozpuszczalnik skuteczniej przyjmuje proton od HA, zwiększając jego dysocjację. Spośród podanych substancji taką rolę najlepiej spełnia ciekły amoniak.
Wybieramy go jako środowisko największej stałej dysocjacji badanego kwasu. Nie traktujemy kwasu jako równie mocnego we wszystkich rozpuszczalnikach: wartość stałej odnosi się do określonej reakcji z konkretnym rozpuszczalnikiem. Nie mylimy tego ze zmianą stałej po samym dodaniu kwasu do tej samej wody.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 17 · maj 2019
Gazowy chlorowodór można otrzymać w wyniku działania stężonego kwasu siarkowego(VI)
na stałe chlorki, np. w reakcjach opisanych równaniami:
Sporządzono 150 g mieszaniny zawierającej tylko NaCl i CaCl2, na którą podziałano stężonym
kwasem siarkowym(VI) użytym w nadmiarze. W wyniku tego procesu otrzymano 58,24 dm3
chlorowodoru (w warunkach normalnych).
Oblicz skład wyjściowej mieszaniny w procentach masowych. Przyjmij, że obie reakcje przebiegły z wydajnością równą 100%.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oblicz łączną liczbę moli HCl i uwzględnij dwa mole gazu z jednego mola CaCl2.
Podpowiedź 2
Ułóż równanie masy 150 g oraz równanie liczby moli gazu.
Podpowiedź 3
Rozwiąż układ bez zaokrąglania odwrotności mas molowych; podziel 38,85 i 111,15 g przez 150 g.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

mol−1
⇒ % mas. CaCl2 = 25,9(%)
⇒ % mas. NaCl = 74,1(%)
mol−1
x – masa NaCl w mieszaninie

% mas. CaCl2 = 33,3(%)
% mas. NaCl = 66,7(%)
Zasady oceniania
2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku
w procentach masowych.
1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.
lub
– niepodanie wyniku w procentach masowych (z błędną jednostką).
0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Uwagi:
• Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń wyników
pośrednich. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej
poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
• Za rozwiązanie, w którym zdający obliczy masę chlorku wapnia i masę chlorku sodu, ale nie
obliczy zawartości (w procentach masowych) tych soli w mieszaninie, należy przyznać
0 pkt.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Objętość HCl odpowiada 58,24/22,4 = 2,60 mola. Dla x moli NaCl i y moli CaCl2 układ równań ma postać x + 2y = 2,60 oraz 58,5x + 111y = 150.
Otrzymujemy y = 0,350 i x = 1,90 mola, czyli 38,85 g CaCl2 i 111,15 g NaCl. Skład wynosi 25,9% i 74,1%. Drugi wariant historycznego klucza, 33,3% i 66,7%, wynika z nadmiernego zaokrąglenia współczynników pośrednich; nie zalecamy go jako równie dokładnego wyniku.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

mol−1
⇒ % mas. CaCl2 = 25,9(%)
⇒ % mas. NaCl = 74,1(%)
mol−1
x – masa NaCl w mieszaninie

% mas. CaCl2 = 33,3(%)
% mas. NaCl = 66,7(%)
Informacje i źródła zadania
Zadanie 18.1 · maj 2019
Źródło
Informacja do zadania 18.
Przeprowadzono doświadczenie, w którym badano działanie pewnego odczynnika na dwa
wodne roztwory soli. W probówce I znajdował się roztwór siarczanu(IV) sodu,
a w probówce II – roztwór krzemianu(IV) sodu. Po dodaniu odczynnika zaobserwowano, że:
• w każdej probówce zaszła reakcja chemiczna;
• przebieg doświadczenia był różny dla obu probówek;
• tylko w jednej z probówek wytrącił się osad.
Uzupełnij schemat doświadczenia. Wybierz i zaznacz w podanym zestawie wzór jednego odczynnika, którego zastosowanie spowodowało efekty opisane w informacji.
Wybrany odczynnik: KOH (aq) / stężony HCl (aq) / CaCl2 (aq)
![]() | ||
Na2SO3 (aq) | Na2SiO3 (aq) | |
|---|---|---|
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź, jaki odczynnik zamienia aniony w produkty ich reakcji z kwasem.
Podpowiedź 2
Siarczan(IV) może dawać SO2, a krzemian produkt trudno rozpuszczalny.
Podpowiedź 3
Zaznacz stężony HCl jako wspólny odczynnik do obu prób.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 p. – za uzupełnienie schematu doświadczenia – poprawny wybór i zaznaczenie wzoru
odczynnika.
0 p. – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Trzeba uzyskać gaz w jednej próbce i osad w drugiej, dlatego wybieramy stężony HCl. Zakwaszenie siarczanu(IV) sodu uwalnia SO2, natomiast zakwaszenie krzemianu sodu daje trudno rozpuszczalny uwodniony tlenek krzemu, w szkolnym zapisie kwas krzemowy.
KOH nie wywołuje tych efektów, a CaCl2 mógłby strącać sole w obu probówkach. Dobór odczynnika opieramy na całym zestawie obserwacji, nie tylko na możliwości powstania dowolnego osadu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 18.2 · maj 2019
Źródło
Informacja do zadania 18.
Przeprowadzono doświadczenie, w którym badano działanie pewnego odczynnika na dwa
wodne roztwory soli. W probówce I znajdował się roztwór siarczanu(IV) sodu,
a w probówce II – roztwór krzemianu(IV) sodu. Po dodaniu odczynnika zaobserwowano, że:
• w każdej probówce zaszła reakcja chemiczna;
• przebieg doświadczenia był różny dla obu probówek;
• tylko w jednej z probówek wytrącił się osad.
Napisz, co zaobserwowano w probówce, w której nie wytrącił się osad podczas opisanego doświadczenia.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Która sól po zakwaszeniu daje produkt gazowy?
Podpowiedź 2
Powstający SO2 jest bezbarwny i ma ostry zapach.
Podpowiedź 3
Opisz wydzielanie bezbarwnego gazu o charakterystycznym ostrym zapachu, bez dopisywania osadu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Wydziela się bezbarwny gaz o ostrym, charakterystycznym zapachu.
lub
Wyczuwalny jest charakterystyczny zapach.
Zasady oceniania
1 p. – za podanie poprawnych obserwacji dla probówki I przy poprawnym wyborze
i zaznaczeniu odczynnika w zadaniu 18.1.
0 p. – za błędny wybór lub brak zaznaczenia odczynnika w zadaniu 18.1., lub podanie błędnych
obserwacji albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W probówce bez osadu kwas reaguje z anionami siarczanowymi(IV), uwalniając tlenek siarki(IV). Obserwujemy wydzielanie pęcherzyków bezbarwnego gazu o ostrym, charakterystycznym zapachu.
Odpowiedź powinna podawać dostrzegalny efekt, a nie tylko nazwę SO2 lub równanie reakcji. Nie opisujemy brunatnego gazu ani zapachu siarkowodoru, bo wymagałyby innych anionów i innych przemian niż występujące w zadaniu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Wydziela się bezbarwny gaz o ostrym, charakterystycznym zapachu.
lub
Wyczuwalny jest charakterystyczny zapach.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 18.3 · maj 2019
Źródło
Informacja do zadania 18.
Przeprowadzono doświadczenie, w którym badano działanie pewnego odczynnika na dwa
wodne roztwory soli. W probówce I znajdował się roztwór siarczanu(IV) sodu,
a w probówce II – roztwór krzemianu(IV) sodu. Po dodaniu odczynnika zaobserwowano, że:
• w każdej probówce zaszła reakcja chemiczna;
• przebieg doświadczenia był różny dla obu probówek;
• tylko w jednej z probówek wytrącił się osad.
Napisz w formie jonowej skróconej równania reakcji, które przebiegły w probówkach
I i II i były przyczyną obserwowanych zmian.
Równanie reakcji przebiegającej w probówce I:
Równanie reakcji przebiegającej w probówce II:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Usuń z obu zapisów jony sodu i chlorkowe jako obserwatorów.
Podpowiedź 2
Na każdy dwuujemny anion przypadają dwa protony.
Podpowiedź 3
W I otrzymaj SO2 i H2O, w II osad H2SiO3 lub równoważny uwodniony tlenek.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Probówka I:
lub
Probówka II:
lub
lub
lub
lub
lub
lub
lub
Uwaga: Za poprawnie zbilansowane równanie reakcji w probówce II prowadzące do powstania uwodnionego tlenku SiO2 · nH2O należy przyznać 1 pkt.
Zasady oceniania
2 p. – za poprawne napisanie w formie jonowej skróconej dwóch równań reakcji przy
poprawnym wyborze i zaznaczeniu odczynnika w zadaniu 18.1.
1 p. – za poprawne napisanie w formie jonowej skróconej jednego równania reakcji przy
poprawnym wyborze i zaznaczeniu odczynnika w zadaniu 18.1.
0 p. – za błędne napisanie równań reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki
stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) lub błędne przyporządkowanie równań,
lub błędny wybór, lub brak zaznaczenia odczynnika w zadaniu 18.1. albo brak
odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W I zachodzi SO32− + 2H+ → SO2↑ + H2O. Anion siarczanowy(IV) zużywa dwa protony i daje gaz.
W II stosujemy szkolny zapis SiO32− + 2H+ → H2SiO3↓, odpowiadający wytrąceniu uwodnionej krzemionki. Klucz dopuszcza równoważne zbilansowane zapisy z SiO2·nH2O. W obu równaniach pomijamy Na+ i Cl−, a wybór innej postaci uwodnienia wymaga ponownego sprawdzenia bilansu wodoru i tlenu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Probówka I:
lub
Probówka II:
lub
lub
lub
lub
lub
lub
lub
Uwaga: Za poprawnie zbilansowane równanie reakcji w probówce II prowadzące do powstania uwodnionego tlenku SiO2 · nH2O należy przyznać 1 pkt.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 19 · maj 2019
Przeprowadzono doświadczenie, w którym do probówki I wlano kwas solny
o pH = 2, a do probówki II – wodny roztwór kwasu octowego (etanowego) o pH = 2. Roztwory
miały temperaturę 298 K. Następnie do obu probówek dodano po 1 gramie pyłu cynkowego.
Opisane doświadczenie zilustrowano poniższym schematem.


Oceń, czy podane poniżej informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.
1. | W warunkach doświadczenia stężenie molowe kwasu solnego jest większe niż stężenie molowe wodnego roztworu kwasu octowego. | P | F |
|---|---|---|---|
2. | Użycie w doświadczeniu wodnych roztworów o pH = 3 skutkowałoby wzrostem szybkości reakcji wyłącznie w probówce II, ponieważ kwas uczestniczący w tej przemianie jest kwasem słabym. | P | F |
3. | Ochłodzenie obu użytych w doświadczeniu wodnych roztworów skutkowałoby zmniejszeniem szybkości wydzielania gazu w przemianach zachodzących w probówkach I i II. | P | F |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oddziel całkowite stężenie kwasu od stężenia jonów H3O+.
Podpowiedź 2
Wyższe pH oznacza niższe stężenie H3O+; spadek temperatury zwykle zmniejsza szybkość reakcji.
Podpowiedź 3
Dla podanych zdań zaznacz F, F, P i oprzyj pierwszą ocenę na niepełnej dysocjacji kwasu etanowego.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. – F, 2. – F, 3. – P
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Jednakowe pH oznacza jednakowe początkowe stężenie H3O+, a nie jednakowe formalne stężenie kwasów. Słaby kwas etanowy musi być bardziej stężony niż HCl, aby dawać to samo pH, więc pierwsze zdanie jest fałszywe.
Zmiana pH z 2 na 3 zmniejsza stężenie jonów oksoniowych, nie uzasadnia wzrostu szybkości reakcji z cynkiem. Ochłodzenie spowalnia oba procesy. Poprawna sekwencja to F, F, P.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. – F, 2. – F, 3. – P
Informacje i źródła zadania
Zadanie 20 · maj 2019
Do wodnego roztworu zawierającego 0,1 mola wodorotlenku sodu dodano wodny roztwór
zawierający 0,1 mola kwasu etanowego (octowego). Następnie w mieszaninie poreakcyjnej
zanurzono żółty uniwersalny papierek wskaźnikowy.
Dokończ poniższe zdanie. Wybierz i zaznacz odpowiedź A, B albo C i jej uzasadnienie 1.,
2., 3. albo 4.
Uniwersalny papierek wskaźnikowy
A. | przyjął niebieskie zabarwienie, | ponieważ | 1. | użyto nadmiaru zasady. |
2. | etanian (octan) sodu ulega hydrolizie kationowej. | |||
B. | nie zmienił zabarwienia, | |||
3. | etanian (octan) sodu ulega hydrolizie anionowej. | |||
C. | przyjął czerwone zabarwienie, | |||
4. | otrzymano roztwór o odczynie obojętnym. |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal produkt reakcji równych ilości kwasu i zasady.
Podpowiedź 2
Anion pochodzący od słabego kwasu może wytwarzać OH− w reakcji z wodą.
Podpowiedź 3
Wybierz A3: niebieska barwa wskutek hydrolizy anionowej etanianu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
A3
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne dokończenie zdania.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Równe ilości 0,1 mola kwasu etanowego i NaOH reagują stechiometrycznie, więc nie pozostaje nadmiar dodanej mocnej zasady. W roztworze występuje etanian sodu, którego anion przyjmuje proton od wody, tworząc OH−.
Odczyn jest zasadowy i papierek staje się niebieski. Poprawny zestaw to A3, czyli barwa zasadowa i hydroliza anionowa. Hydroliza kationowa sodu nie wyjaśnia zjawiska, a słowo zobojętnianie nie gwarantuje obojętnego roztworu po reakcji.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
A3
Informacje i źródła zadania
Zadanie 21 · maj 2019
Jod otrzymuje się z saletry chilijskiej, zawierającej głównie azotan(V) sodu, lecz także m.in.
śladowe ilości jodanu(V) sodu i jodanu(VII) sodu. Po zatężeniu wodnego roztworu jodany
redukuje się do jodu za pomocą wodorosiarczanu(IV) sodu.
Na podstawie: J.D. Lee, Zwięzła chemia nieorganiczna, Warszawa, 1994.
Jedną z opisanych reakcji przedstawia poniższy schemat.
Napisz w formie jonowej skróconej, z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy), równania procesów redukcji i utleniania zachodzących podczas opisanej przemiany. Dobierz i uzupełnij współczynniki stechiometryczne w poniższym schemacie.
Równanie procesu redukcji:
Równanie procesu utleniania:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal zmiany stopni utlenienia jodu i siarki.
Podpowiedź 2
Dwa atomy jodu przyjmują łącznie dziesięć elektronów, a jedna siarka oddaje dwa.
Podpowiedź 3
Pomnóż utlenianie przez 5 i skróć elektrony, protony oraz wodę, otrzymując współczynniki 2:5:1:5:3:1.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Równanie procesu redukcji:
Równanie procesu utleniania:
Zasady oceniania
2 p. – za poprawne napisanie w formie jonowo-elektronowej równania procesu redukcji
i równania procesu utleniania oraz poprawne uzupełnienie sumarycznego równania
reakcji w formie jonowej skróconej.
1 p. – za poprawne napisanie w formie jonowo-elektronowej równania procesu redukcji
i równania procesu utleniania oraz błędne uzupełnienie sumarycznego równania reakcji
lub
– za błędne napisanie w formie jonowo-elektronowej równania procesu redukcji
lub równania procesu utleniania albo brak równań oraz poprawne uzupełnienie
sumarycznego równania reakcji.
0 p. – za każdą inną odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Jod w IO3− redukuje się z V do 0: 2IO3− + 12H+ + 10e− → I2 + 6H2O. Siarka w HSO3− utlenia się z IV do VI: HSO3− + H2O → SO42− + 3H+ + 2e−.
Drugą półreakcję mnożymy przez pięć. Po skróceniu otrzymujemy 2IO3− + 5HSO3− → I2 + 5SO42− + 3H+ + H2O. Końcowe współczynniki to 2, 5, 1, 5, 3, 1; bilans ładunku wynosi −7 po obu stronach.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Równanie procesu redukcji:
Równanie procesu utleniania:
Informacje i źródła zadania
Zadanie 22 · maj 2019
Źródło
Informacja do zadań 22–24.
Jedną z metod otrzymywania halogenoalkanów jest reakcja alkoholu alifatycznego
z halogenkiem fosforu(III). Ta reakcja przebiega zgodnie z poniższym schematem, w którym
R oznacza grupę alkilową, a X – atom halogenu.
Na podstawie: K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii,
Warszawa 2007.
Uwaga redakcyjna. Podany schemat służy tu do formalnego bilansu. Sam schemat nie uzasadnia skuteczności PBr₃ wobec alkoholi III-rzędowych ani racemizacji. Dla alkoholi III-rzędowych typową drogą do bromków jest reakcja z HBr przez mechanizm SN1.
Napisz równanie reakcji otrzymywania 3-bromo-3-metyloheksanu opisaną metodą –
zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) reagentów organicznych. Napisz nazwę systematyczną użytego alkoholu.
Równanie reakcji:
Nazwa systematyczna alkoholu:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odtwórz alkohol przez zastąpienie Br grupą OH przy tym samym atomie węgla.
Podpowiedź 2
Użyj proporcji 3:1 z podanego schematu. Traktuj ją jako formalny model zadania dla alkoholu trzeciorzędowego.
Podpowiedź 3
Napisz równanie z PBr3 i H3PO3 oraz nazwę 3-metyloheksan-3-ol.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Uwaga redakcyjna. Równanie przedstawia formalne zastosowanie schematu z arkusza. Zakres tej reakcji dla alkoholi III-rzędowych i mechanizm ewentualnej racemizacji wymagają odrębnego uzasadnienia.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne napisanie równania reakcji z zastosowaniem wzorów półstrukturalnych
(grupowych) reagentów organicznych i poprawne podanie nazwy systematycznej
alkoholu.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W podanym schemacie otrzymywania bromopochodnej zastępujemy grupę hydroksylową alkoholu atomem bromu, zachowując szkielet węglowy. Potrzebny alkohol to 3-metyloheksan-3-ol.
Na trzy cząsteczki alkoholu przypada jedna PBr3, a powstają trzy cząsteczki 3-bromo-3-metyloheksanu i jedna H3PO3. Równanie organiczne przedstawia grafika odpowiedzi. Współczynnik trzy wynika z trzech atomów bromu w odczynniku; nie tworzymy H3PO4 zamiast podanego produktu fosforowego.
Uwaga redakcyjna. Zapis jest formalnym podstawieniem do schematu podanego przez CKE. Nie wynika z niego ogólna skuteczność PBr₃ wobec alkoholi trzeciorzędowych ani mechanizm racemizacji. Dla takich alkoholi typowa droga z HBr przebiega przez karbokation.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 23 · maj 2019
Źródło
Informacja do zadań 22–24.
Jedną z metod otrzymywania halogenoalkanów jest reakcja alkoholu alifatycznego
z halogenkiem fosforu(III). Ta reakcja przebiega zgodnie z poniższym schematem, w którym
R oznacza grupę alkilową, a X – atom halogenu.
Na podstawie: K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii,
Warszawa 2007.
Uwaga redakcyjna. Podany schemat służy tu do formalnego bilansu. Sam schemat nie uzasadnia skuteczności PBr₃ wobec alkoholi III-rzędowych ani racemizacji. Dla alkoholi III-rzędowych typową drogą do bromków jest reakcja z HBr przez mechanizm SN1.
Napisz wzór elektronowy bromku fosforu(III). Pary elektronowe wiązań oraz wolne pary elektronowe zaznacz kreskami. Oceń, czy cząsteczka bromku fosforu(III) jest płaska.
Wzór:
Ocena: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Policz elektrony walencyjne i odtwórz oktety czterech atomów.
Podpowiedź 2
Jedna wolna para na fosforze zmienia kształt w porównaniu z układem trójkątnym płaskim.
Podpowiedź 3
Narysuj trzy wiązania, jedną wolną parę przy P i po trzy przy Br; oceń cząsteczkę jako niepłaską.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wzór:
Ocena: Cząsteczka nie jest płaska lub ma kształt piramidy trygonalnej lub jest
przestrzenna.
Uwaga: Narysowanie wzoru PBr3, w którym elektrony par elektronowych przedstawione są
kropkami, należy uznać za poprawne.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne napisanie wzoru elektronowego bromku fosforu(III) i poprawną ocenę.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
PBr3 ma 26 elektronów walencyjnych. Fosfor tworzy trzy pojedyncze wiązania z bromem i zachowuje jedną wolną parę; przy każdym bromie pozostają trzy wolne pary.
Cztery obszary elektronowe przy P dają piramidę trygonalną z trzema atomami bromu w podstawie, więc cząsteczka nie jest płaska. Nie mylimy płaszczyzny wyznaczonej przez trzy bromy z położeniem całej cząsteczki. We wzorze zaznaczamy wszystkie pary wymagane w poleceniu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wzór:
Ocena: Cząsteczka nie jest płaska lub ma kształt piramidy trygonalnej lub jest
przestrzenna.
Uwaga: Narysowanie wzoru PBr3, w którym elektrony par elektronowych przedstawione są
kropkami, należy uznać za poprawne.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 24 · maj 2019
Źródło
Informacja do zadań 22–24.
Jedną z metod otrzymywania halogenoalkanów jest reakcja alkoholu alifatycznego
z halogenkiem fosforu(III). Ta reakcja przebiega zgodnie z poniższym schematem, w którym
R oznacza grupę alkilową, a X – atom halogenu.
Na podstawie: K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii,
Warszawa 2007.
Uwaga redakcyjna. Podany schemat służy tu do formalnego bilansu. Sam schemat nie uzasadnia skuteczności PBr₃ wobec alkoholi III-rzędowych ani racemizacji. Dla alkoholi III-rzędowych typową drogą do bromków jest reakcja z HBr przez mechanizm SN1.
W opisanej metodzie 3-bromo-3-metyloheksan otrzymuje się w postaci mieszaniny
racemicznej, czyli równomolowej mieszaniny obu enancjomerów.
Uzupełnij poniższy schemat, tak aby przedstawiał wzory stereochemiczne składników tej mieszaniny.

Uwaga redakcyjna. Racemiczność produktu jest założeniem podanym w zadaniu. Ogólny schemat reakcji alkoholu z halogenkiem fosforu(III) nie wyjaśnia jej mechanizmu.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Nazwij cztery różne podstawniki przy atomie C3.
Podpowiedź 2
Zamiana dwóch podstawników odwraca konfigurację centrum.
Podpowiedź 3
Narysuj parę przeciwnych konfiguracji, zachowując Br oraz grupy metylową, etylową i propylową.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

lub inna para wzorów, w których 2 podstawniki są zamienione miejscami.
Uwaga: Dopuszczalny jest sumaryczny zapis grupy
jako
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie schematu.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Atom C3 bromopochodnej łączy się z bromem oraz trzema różnymi grupami: metylową, etylową i propylową. Jest więc centrum stereogenicznym.
Uzupełniamy dwie konfiguracje o przeciwnym ułożeniu przestrzennym, na przykład zamieniając miejscami dwa podstawniki przy zachowaniu pozostałych. Otrzymane wzory powinny być enancjomerami, nie dwoma obrotami tego samego modelu. Racemat zawiera je w stosunku 1:1; brak skręcalności mieszaniny nie oznacza achiralności pojedynczych cząsteczek.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

lub inna para wzorów, w których 2 podstawniki są zamienione miejscami.
Uwaga: Dopuszczalny jest sumaryczny zapis grupy
jako
Informacje i źródła zadania
Zadanie 25 · maj 2019
Detergenty są składnikami powszechnie używanych środków czyszczących i piorących. Wśród
stosowanych obecnie detergentów można wyróżnić detergenty kationowe i anionowe.
Przykładem detergentu anionowego jest związek o wzorze
CH3‒(CH2)10‒CH2‒OSO3− Na+
Można go otrzymać w reakcji estryfikacji z udziałem alkoholu o długim prostym łańcuchu
węglowym i odpowiedniego kwasu. Tak uzyskany ester poddaje się reakcji
z wodorotlenkiem sodu, w wyniku czego otrzymuje się środek powierzchniowo czynny, który
– podobnie jak mydła – zawiera dwa fragmenty: niepolarny i polarny.
Podaj wzory sumaryczne alkoholu i kwasu nieorganicznego, których należy użyć w opisanym procesie otrzymania tego detergentu.
Wzór sumaryczny alkoholu: …
Wzór sumaryczny kwasu nieorganicznego: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Policz atomy węgla długiego łańcucha i rozpoznaj fragment nieorganicznego estru.
Podpowiedź 2
Alkohol nasycony z jedną grupą OH ma wzór CₙH2ₙ₊2O.
Podpowiedź 3
Wpisz C12H26O oraz H2SO4.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Wzór sumaryczny alkoholu: C12H26O lub C12H25OH
Uwaga: Podanie wzoru CH3‒(CH2)10‒CH2‒OH należy uznać za poprawne.
Wzór sumaryczny kwasu nieorganicznego: H2SO4
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne podanie wzoru alkoholu i wzoru kwasu.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Długi fragment detergentu zawiera dwanaście atomów węgla i pochodzi od nasyconego alkoholu monohydroksylowego, dodekan-1-olu. Jego wzór sumaryczny to C12H26O.
Fragment siarczanowy wskazuje kwas siarkowy(VI), H2SO4, którego kwaśny monoester następnie zobojętnia się NaOH. Nie wybieramy kwasu sulfonowego ani kwasu karboksylowego: w detergencie między łańcuchem węglowym i siarką występuje atom tlenu. Polecenie wymaga wzorów sumarycznych, nie pełnego równania syntezy.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Wzór sumaryczny alkoholu: C12H26O lub C12H25OH
Uwaga: Podanie wzoru CH3‒(CH2)10‒CH2‒OH należy uznać za poprawne.
Wzór sumaryczny kwasu nieorganicznego: H2SO4
Informacje i źródła zadania
Zadanie 26 · maj 2019
Źródło
Informacja do zadań 26–27.
Alkanonitryle to związki o wzorze ogólnym R–CN, które otrzymuje się w reakcji
odpowiedniego halogenku alkilu z cyjankiem potasu o wzorze KCN. Reakcja przebiega
w roztworze wodno-alkoholowym. W wyniku hydrolizy alkanonitryli w środowisku
rozcieńczonego kwasu siarkowego(VI) powstaje odpowiedni kwas karboksylowy.
Na podstawie: K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii,
Warszawa 2007.
Poniżej przedstawiono schemat ciągu reakcji, w wyniku których z alkanu I otrzymano alkan II:
alkan I

alkan II

Równanie reakcji 2.:
Nazwa systematyczna produktu reakcji 3.: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
W reakcji 2 prześledź zastąpienie chloru grupą z odczynnika KCN.
Podpowiedź 2
Węgiel grupy nitrylowej pozostaje w produkcie hydrolizy jako węgiel COOH.
Podpowiedź 3
Narysuj produkt nitrylowy i KCl w równaniu, a produkt 3 nazwij kwasem 3-metylobutanowym.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Uwaga: Nazwy: kwas 2-metylo-propano-1-karboksylowy oraz kwas β -metylobutanowy jako
niesystematyczne nie spełniają warunków zadania i należy je uznać za błędne.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne napisanie równania reakcji 2. z zastosowaniem wzorów półstrukturalnych
(grupowych) związków organicznych i poprawne napisanie nazwy systematycznej
organicznego produktu reakcji 3.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Cyjanek potasu zastępuje chlor w 1-chloro-2-metylopropanie grupą nitrylową, tworząc związek A oraz KCl. Węgiel tej grupy staje się nowym atomem węgla przyszłej grupy karboksylowej.
Hydroliza w etapie 3 daje więc kwas 3-metylobutanowy. Przy nadawaniu nazwy wliczamy atom węgla COOH do głównego łańcucha i nadajemy mu numer 1. Nie kopiujemy lokantu grupy metylowej z nazwy początkowego chloroalkanu bez ponownego ponumerowania produktu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Uwaga: Nazwy: kwas 2-metylo-propano-1-karboksylowy oraz kwas β -metylobutanowy jako
niesystematyczne nie spełniają warunków zadania i należy je uznać za błędne.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 27 · maj 2019
Źródło
Informacja do zadań 26–27.
Alkanonitryle to związki o wzorze ogólnym R–CN, które otrzymuje się w reakcji
odpowiedniego halogenku alkilu z cyjankiem potasu o wzorze KCN. Reakcja przebiega
w roztworze wodno-alkoholowym. W wyniku hydrolizy alkanonitryli w środowisku
rozcieńczonego kwasu siarkowego(VI) powstaje odpowiedni kwas karboksylowy.
Na podstawie: K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii,
Warszawa 2007.
Poniżej przedstawiono schemat ciągu reakcji, w wyniku których z alkanu I otrzymano alkan II:
alkan I

alkan II
Napisz wzory półstrukturalne (grupowe) alkanów I i II. Porównaj oba wzory i na tej podstawie określ, w jakim celu opisany proces (reakcje 1.–4.) jest stosowany w syntezie organicznej.
Wzór alkanu I | Wzór alkanu II |
|---|---|
Zastosowanie opisanego procesu: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odtwórz alkan I z chloropochodnej, a II z produktu redukcji kwasu.
Podpowiedź 2
Policz atomy węgla przed wprowadzeniem grupy nitrylowej i po nim.
Podpowiedź 3
Narysuj 2-metylopropan i 2-metylobutan oraz wskaż wydłużenie łańcucha o jeden atom węgla.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Wzór alkanu I | Wzór alkanu II |
|---|---|
![]() | ![]() |
Zastosowanie opisanego procesu, np.:
Proces ten umożliwia wydłużenie łańcucha węglowego lub otrzymywanie kolejnych
homologów lub przekształcenie jednych alkanów w inne o dłuższym łańcuchu węglowym lub
tworzenie kolejnych alkanów lub powstawanie alkanów o dłuższym łańcuchu.
Zasady oceniania
2 p. – za poprawne napisanie wzorów półstrukturalnych (grupowych) obu alkanów
i poprawne określenie celu zastosowania opisanego procesu w syntezie organicznej
uwzględniające otrzymanie związków o dłuższym łańcuchu węglowym.
1 p. – za poprawne napisanie wzorów półstrukturalnych (grupowych) obu alkanów
i błędne określenie celu zastosowania opisanego procesu w syntezie organicznej
albo
– za błędne napisanie wzorów półstrukturalnych (grupowych) obu alkanów lub wzoru
jednego z alkanów ale poprawne określenie celu zastosowania opisanego procesu
w syntezie organicznej.
0 p. – za każdą inną odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Alkan I odtwarzamy z chloropochodnej, zastępując chlor wodorem: jest nim 2-metylopropan. Po wprowadzeniu dodatkowego atomu węgla przez grupę nitrylową, hydrolizie i redukcji otrzymujemy alkan II, 2-metylobutan.
Proces służy zatem wydłużeniu szkieletu węglowego o jeden atom węgla, czyli syntezie kolejnego homologu. Nie polega tylko na zmianie położenia podstawnika w cząsteczce o tej samej liczbie atomów. Wymagane wzory półstrukturalne obu alkanów pokazuje grafika klucza.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Wzór alkanu I | Wzór alkanu II |
|---|---|
![]() | ![]() |
Zastosowanie opisanego procesu, np.:
Proces ten umożliwia wydłużenie łańcucha węglowego lub otrzymywanie kolejnych
homologów lub przekształcenie jednych alkanów w inne o dłuższym łańcuchu węglowym lub
tworzenie kolejnych alkanów lub powstawanie alkanów o dłuższym łańcuchu.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 28 · maj 2019
Mieszanina tlenku węgla(II) i wodoru to gaz syntezowy, który stosuje się do otrzymywania
wielu związków organicznych. Proces produkcji metanolu z gazu syntezowego zilustrowano
poniższym równaniem.

Oblicz, ile m3 gazu syntezowego odmierzonego w warunkach normalnych potrzeba do otrzymania 2 · 1025 cząsteczek metanolu, jeżeli reakcja przebiega z wydajnością równą
70%. Przyjmij, że stosunek molowy nCO : nH2 jest równy 1 : 2. Wynik zaokrąglij do jednego miejsca po przecinku.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przelicz liczbę cząsteczek produktu na mole.
Podpowiedź 2
Uwzględnij wydajność i sumę trzech moli gazowych substratów na mol metanolu.
Podpowiedź 3
Pomnóż 33,22/0,70 przez 3 i przez 22,4 dm3·mol−1; zamień na m3 i podaj 3,2 m3.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE


x = 3237dm3 ≈ 3,2 (m3)

1 mol metanolu … – 3 mole gazu
33,22 mola metanolu – y moli gazu
y = 99,66 moli gazu
99,66 moli gazu – 70%
z moli gazu – 100%
z = 142,37 moli
142,37 moli gazu – w dm3 gazu
1 mol … – 22,4 dm3
w = 3189,088 dm3 ≈ 3,2 (m3)
Zasady oceniania
2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku
w m3 z dokładnością do jednego miejsca po przecinku.
1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.
lub
– podanie wyniku z niewłaściwą jednostką i/lub niewłaściwą dokładnością.
0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Żądana ilość metanolu to 2·1025/(6,02·1023) około 33,22 mola. Przy wydajności 70% trzeba zapewnić substraty na 33,22/0,70 około 47,46 mola produktu teoretycznego. Na mol metanolu przypadają łącznie trzy mole gazu syntezowego: jeden CO i dwa H2.
Potrzeba około 142,38 mola mieszaniny, czyli 142,38 · 22,4 dm3 około 3,189 m3. Po wymaganym zaokrągleniu wynik wynosi 3,2 m3. Wydajnością dzielimy zapotrzebowanie, a nie zmniejszamy ilości substratu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem


x = 3237dm3 ≈ 3,2 (m3)

1 mol metanolu … – 3 mole gazu
33,22 mola metanolu – y moli gazu
y = 99,66 moli gazu
99,66 moli gazu – 70%
z moli gazu – 100%
z = 142,37 moli
142,37 moli gazu – w dm3 gazu
1 mol … – 22,4 dm3
w = 3189,088 dm3 ≈ 3,2 (m3)
Informacje i źródła zadania
Zadanie 29 · maj 2019
Źródło
Informacja do zadań 29–30.
Poniżej przedstawiono uproszczony wzór para-benzochinonu – jednego z chinonów – oraz
produktu jego redukcji, czyli hydrochinonu. Pod wzorami tych związków podano ich nazwy
systematyczne.
para-benzochinon | hydrochinon |
|---|---|
![]() | ![]() |
cykloheksa-2,5-dieno-1,4-dion | benzeno-1,4-diol |
Izomerem para-benzochinonu jest orto-benzochinon. Jego nazwa systematyczna to
cykloheksa-3,5-dieno-1,2-dion.
Napisz wzór uproszczony orto-benzochinonu.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozpisz znaczenie wszystkich lokantów nazwy systematycznej.
Podpowiedź 2
Orto oznacza sąsiednie położenie dwóch grup karbonylowych.
Podpowiedź 3
Narysuj sześcioczłonowy pierścień z karbonylami 1,2 i wiązaniami podwójnymi 3,5, kontrolując wartościowość.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 p. – za poprawne napisanie wzoru uproszczonego orto-benzochinonu.
0 p. – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Nazwa cykloheksa-3,5-dieno-1,2-dion określa sześcioczłonowy pierścień z grupami karbonylowymi przy sąsiednich atomach C1 i C2. Dwa wiązania podwójne między atomami węgla umieszczamy w pozycjach 3 i 5.
Tak odtwarzamy orto-benzochinon, izomer para-benzochinonu o tych samych atomach, ale innym rozmieszczeniu grup. Nie rysujemy aromatycznego koła z dwoma dodatkowymi karbonylami: trzeba zachować poprawną wartościowość każdego atomu węgla. Wzór uproszczony przedstawia grafika odpowiedzi.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 30 · maj 2019
Źródło
Informacja do zadań 29–30.
Poniżej przedstawiono uproszczony wzór para-benzochinonu – jednego z chinonów – oraz
produktu jego redukcji, czyli hydrochinonu. Pod wzorami tych związków podano ich nazwy
systematyczne.
para-benzochinon | hydrochinon |
|---|---|
![]() | ![]() |
cykloheksa-2,5-dieno-1,4-dion | benzeno-1,4-diol |
Izomerem para-benzochinonu jest orto-benzochinon. Jego nazwa systematyczna to
cykloheksa-3,5-dieno-1,2-dion.
Określ formalny stopień utlenienia oraz typ hybrydyzacji (sp, sp2, sp3) orbitali walencyjnych atomu węgla oznaczonego literą a w cząsteczce para-benzochinonu i w cząsteczce hydrochinonu. Uzupełnij tabelę.
Stopień utlenienia | Typ hybrydyzacji | |
|---|---|---|
para-benzochinon | ||
hydrochinon |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Policz wkład wiązań z tlenem dla obu oznaczonych atomów.
Podpowiedź 2
Podwójne C=O wnosi +II, a pojedyncze C–O +I.
Podpowiedź 3
Wpisz II i sp2 dla para-benzochinonu oraz I i sp2 dla hydrochinonu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Stopień utlenienia | Typ hybrydyzacji | |
|---|---|---|
para-benzochinon | (+) II lub (+) 2 | sp2 |
hydrochinon | (+) I lub (+) 1 | sp2 |
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie tabeli: poprawne określenie stopnia utlenienia oraz poprawne
określenie hybrydyzacji orbitali walencyjnych atomu węgla oznaczonego literą a
w cząsteczce para-benzochinonu i w cząsteczce hydrochinonu.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Oznaczony atom węgla para-benzochinonu tworzy wiązanie podwójne z tlenem, co daje formalny stopień utlenienia II. W hydrochinonie odpowiadający atom ma pojedyncze wiązanie z tlenem i stopień I.
Wiązania C–C nie wnoszą wkładu do tego bilansu. W obu strukturach rozpatrywany węgiel ma hybrydyzację sp2: karbonylową w chinonie i aromatyczną w hydrochinonie. Redukcja zmienia stopień utlenienia, ale nie musi zmieniać hybrydyzacji danego atomu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Stopień utlenienia | Typ hybrydyzacji | |
|---|---|---|
para-benzochinon | (+) II lub (+) 2 | sp2 |
hydrochinon | (+) I lub (+) 1 | sp2 |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 31.1 · maj 2019
Źródło
Informacja do zadania 31.


Wybierz jedną parę odczynników, które umożliwią odróżnienie D-glukozy od D-tagatozy.
Uzupełnij schemat doświadczenia – podkreśl wzory wybranych odczynników.

Odczynniki: AgNO3 (aq) i NH3 (aq) / CuSO4 (aq) i KOH (aq) / Br2 (aq) i KHCO3 (aq)
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj warunki trzech prób, uwzględniając informację o izomeryzacji ketoz.
Podpowiedź 2
Zasadowe odczynniki mogą dać dodatnią próbę z obydwoma cukrami.
Podpowiedź 3
Wybierz Br2(aq) i KHCO3(aq).
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
wodny roztwór D-glukozy … wodny roztwór D-tagatozy

Zasady oceniania
1 p. – za uzupełnienie schematu doświadczenia – poprawny wybór i zaznaczenie wzorów
odczynników
0 p. – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Glukoza jest aldozą, a tagatoza α-hydroksyketozą. W zasadowych próbach Tollensa i Trommera tagatoza może izomeryzować do aldoz, dlatego oba cukry wykazują właściwości redukujące i nie uzyskujemy pewnego rozróżnienia.
Wybieramy wodę bromową z KHCO3, w której glukoza się utlenia, a tagatoza nie daje analogicznej próby. Kluczowy jest dobór środowiska ograniczającego izomeryzację, nie sama obecność utleniacza w odczynniku.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
wodny roztwór D-glukozy … wodny roztwór D-tagatozy





