Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 961–980 z 1481

Zadanie 37.3 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 37.

W trzech probówkach (I–III) znajdowały się następujące substancje stałe: fruktoza, sacharoza

i skrobia. W celu ich identyfikacji przeprowadzono trzy serie doświadczeń. W pierwszej serii

doświadczeń do wszystkich probówek dodano wodę o temperaturze 20 °C i wymieszano

zawartość każdego naczynia. W dwóch probówkach zaobserwowano rozpuszczenie substancji

stałych i powstanie roztworów, natomiast w probówce III powstała zawiesina.

W drugiej serii doświadczeń do probówek I i II dodano zalkalizowany świeżo strącony

wodorotlenek miedzi(II) i wymieszano ich zawartość. W obu probówkach powstały roztwory

o szafirowym zabarwieniu. W trzeciej serii doświadczeń, po ogrzaniu szafirowych roztworów

otrzymanych w serii drugiej, tylko w probówce I pojawił się ceglasty osad.

Wyjaśnij, dlaczego w trzeciej serii doświadczeń ceglasty osad nie powstał w wyniku ogrzania roztworu znajdującego się w probówce II.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj cechę potrzebną do redukcji Cu(II) z cechą potrzebną do kompleksowania.

Podpowiedź 2

Sprawdź dostępność atomów anomerycznych w sacharozie.

Podpowiedź 3

Wyjaśnij brak osadu nieredukującym charakterem sacharozy i zablokowaniem obu atomów anomerycznych.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Np.: Związek, którego roztwór był w naczyniu II, nie ma właściwości redukujących.

lub

Sacharoza nie ma właściwości redukujących, (ponieważ nie jest hemiacetalem).

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wyjaśnienie przy poprawnej identyfikacji związków

w probówce I i II.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Sacharoza w probówce II nie ma właściwości redukujących, ponieważ oba atomy anomeryczne są zaangażowane w wiązanie glikozydowe. Brakuje wolnej grupy hemiacetalowej umożliwiającej otwieranie pierścienia i powstawanie formy redukującej.

Ogrzewanie w warunkach próby nie daje więc ceglastoczerwonego Cu2O. Nie oznacza to braku grup OH: ich obecność wcześniej umożliwiła powstanie szafirowego kompleksu. Trzeba odróżnić dodatnią próbę kompleksowania od ujemnej próby redukcyjnej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Np.: Związek, którego roztwór był w naczyniu II, nie ma właściwości redukujących.

lub

Sacharoza nie ma właściwości redukujących, (ponieważ nie jest hemiacetalem).

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_37.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 38 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Poniżej przedstawiono wzory sumaryczne cukrów i ich pochodnych.

I

II

III

IV

C5H10O5

C6H12O6

C12H22O11

C6H12O7

Uzupełnij poniższe zdania. Wpisz numery, którymi oznaczono wzory odpowiednch związków.

1. W wyniku reakcji związku … z amoniakalnym roztworem zawierającym jony

srebra powstają aniony związku … Wodorotlenek miedzi(II) utworzy roztwór

o szafirowym zabarwieniu po dodaniu do związków …

2. Cukrami prostymi są związki … Wiązanie O-glikozydowe występuje

w cząsteczce związku …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odtwórz typowe klasy związków zakładane przez klucz: pentoza, heksoza, disacharyd i kwas aldonowy.

Podpowiedź 2

Utlenienie grupy aldehydowej dodaje tlen bez zmiany liczby atomów węgla.

Podpowiedź 3

Wpisz II → IV; I–IV; I i II; III, pamiętając, że wzór sumaryczny sam nie ustala jednoznacznej struktury.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. W wyniku reakcji związku II z amoniakalnym roztworem zawierającym jony srebra

powstają aniony związku IV. Wodorotlenek miedzi(II) utworzy roztwór o szafirowym

zabarwieniu po dodaniu do niego roztworów związków I–IV.

2. Cukrami prostymi są związki I, II. Wiązania O-glikozydowe występują w cząsteczce

związku III.

Zasady oceniania

2 p. – za poprawne uzupełnienie informacji w dwóch akapitach.

1 p. – za poprawne uzupełnienie informacji w jednym akapicie.

0 p. – za każdą inną odpowiedź albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W interpretacji przyjętej w kluczu II jest redukującą heksozą, a IV odpowiada kwasowi aldonowemu powstałemu po utlenieniu grupy aldehydowej. Zatem pierwsza para to II i IV.

Typowe wymienione cukry i ich kwasowe pochodne mają sąsiednie grupy OH, więc kompleksują Cu(II): I–IV. Monosacharydom odpowiadają I i II, a disacharydowi z wiązaniem O-glikozydowym III. Same wzory sumaryczne nie definiują jednak jednoznacznie budowy ani wszystkich właściwości; wyjaśnienie dotyczy typowych struktur zakładanych przez klucz, co zaznaczono w uwadze.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. W wyniku reakcji związku II z amoniakalnym roztworem zawierającym jony srebra

powstają aniony związku IV. Wodorotlenek miedzi(II) utworzy roztwór o szafirowym

zabarwieniu po dodaniu do niego roztworów związków I–IV.

2. Cukrami prostymi są związki I, II. Wiązania O-glikozydowe występują w cząsteczce

związku III.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_38

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 39 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Przygotowano wodny roztwór sacharozy, który zakwaszono kwasem siarkowym(VI)

i przeprowadzono reakcję hydrolizy sacharozy w temperaturze 298 K. Ta reakcja przebiega

zgodnie ze schematem:

Hydroliza sacharozy katalizowana jonami wodorowymi — CKE.

W czasie doświadczenia mierzono stężenie sacharozy w mieszaninie reakcyjnej i wyniki tych

pomiarów przedstawiono na poniższym wykresie.

Zadanie 39 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 23.

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

Zadanie 39 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 23.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Z wykresu odczytaj stężenie początkowe i największe nachylenie krzywej.

Podpowiedź 2

Jeden mol zużytej sacharozy daje jeden mol glukozy.

Podpowiedź 3

Oblicz 0,30 − 0,15 i zaznacz P, F, P, wskazując katalityczną rolę kwasu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1.

Szybkość hydrolizy sacharozy była największa w momencie rozpoczęcia

reakcji.

P

 

2.

W momencie, w którym stężenie sacharozy wyniosło 0,15 mol dm⋅−3 ,

stężenie glukozy było równe 0,75 mol dm⋅−3

 

F

3.

W opisanej reakcji hydrolizy kwas siarkowy(VI) pełni funkcję katalizatora.

P

 

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Na początku krzywa stężenia sacharozy opada najszybciej, więc szybkość hydrolizy jest wtedy największa. Początkowe stężenie wynosi 0,30 mol·dm−3. Gdy pozostaje 0,15, zużyto 0,15 i powstało po 0,15 mol·dm−3 glukozy oraz fruktozy, a nie 0,75 glukozy.

Kwas siarkowy(VI) dostarcza katalizujących protonów i nie zużywa się sumarycznie w hydrolizie. Otrzymujemy P, F, P. Stężenia produktu nie odczytujemy bezpośrednio z osi oznaczonej jako stężenie sacharozy.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1.

Szybkość hydrolizy sacharozy była największa w momencie rozpoczęcia

reakcji.

P

 

2.

W momencie, w którym stężenie sacharozy wyniosło 0,15 mol dm⋅−3 ,

stężenie glukozy było równe 0,75 mol dm⋅−3

 

F

3.

W opisanej reakcji hydrolizy kwas siarkowy(VI) pełni funkcję katalizatora.

P

 
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_39

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 1 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Dwa pierwiastki oznaczono umownie literami X i Z. Dwuujemny jon pierwiastka Z ma

konfigurację elektronową 1s22s22p63s23p6 w stanie podstawowym. Pierwiastki X i Z tworzą

związek XZ2, w którym stosunek masowy pierwiastka X do pierwiastka Z jest równy 3 : 16.

Cząsteczka tego związku ma budowę liniową.

Napisz wzór sumaryczny związku opisanego w informacji, zastępując umowne oznaczenia X i Z symbolami pierwiastków. Podaj typ hybrydyzacji (sp, sp2, sp3) orbitali walencyjnych atomu pierwiastka X tworzącego związek XZ2 oraz napisz liczbę wiązań typu σ i liczbę wiązań typu π występujących w cząsteczce opisanego związku chemicznego.

Wzór sumaryczny: … Typ hybrydyzacji: …

Liczba wiązań typu σ: … Liczba wiązań typu π: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odejmij od liczby elektronów anionu dwa elektrony uzyskane przy jego tworzeniu.

Podpowiedź 2

Z proporcji mas wyznacz masę atomową X dla dwóch atomów siarki.

Podpowiedź 3

Podaj CS2, sp oraz po dwa wiązania σ i π.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wzór sumaryczny: CS2 Typ hybrydyzacji: sp lub dygonalna

Liczba wiązań typu σ: 2 Liczba wiązań typu π: 2

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie wzoru sumarycznego związku, określenie typu hybrydyzacji

oraz podanie liczby wiązań σ i liczby wiązań π w cząsteczce opisanego związku.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Jon Z2− ma 18 elektronów, więc atom Z ma 16 elektronów i jest siarką. W XZ2 masa dwóch atomów siarki wynosi około 64 u; stosunek 3:16 daje masę X równą 12 u, czyli węgiel.

Związek ma wzór CS2. Dwa wiązania podwójne w liniowej cząsteczce odpowiadają hybrydyzacji sp węgla oraz łącznie dwóm wiązaniom σ i dwóm π. Nie liczymy całego wiązania podwójnego jako dwóch wiązań σ.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wzór sumaryczny: CS2 Typ hybrydyzacji: sp lub dygonalna

Liczba wiązań typu σ: 2 Liczba wiązań typu π: 2

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_01

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 2 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Poniższy diagram fazowy tlenku węgla(IV) przedstawia wartości temperatury i ciśnienia,

w których CO2 występuje w różnych fazach: w stanie stałym, ciekłym lub gazowym. Linie

ciągłe określają warunki temperatury i ciśnienia, w których istnieje trwała równowaga między

dwiema fazami. W punkcie oznaczonym symbolem P3 (T = 216 K i p = 5100 hPa) CO2

występuje w trzech fazach znajdujących się w stanie równowagi.

Zadanie 2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 2.

Na podstawie: K. Pigoń, Z. Ruziewicz, Chemia fizyczna. Podstawy fenomenologiczne, Warszawa 2007.

Oceń, czy podane poniżej informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.

Pod ciśnieniem wyższym od 5100 hPa tlenek węgla(IV) nie występuje

w ciekłym stanie skupienia.

P

F

2.

W temperaturze 195 K i pod ciśnieniem 1013 hPa stały tlenek węgla(IV)

może ulegać sublimacji.

P

F

3.

Zmianę wartości temperatury topnienia tlenku węgla(IV) w zależności od

ciśnienia ilustruje krzywa oznaczona numerem 2.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odczytaj podpisy obszarów sąsiadujących z każdą krzywą.

Podpowiedź 2

Sublimacja łączy ciało stałe i gaz, a topnienie ciało stałe i ciecz.

Podpowiedź 3

Sprawdź punkt 195 K, 1013 hPa oraz granicę ciecz–gaz dla krzywej 2; zaznacz F, P, F.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. – F, 2. – P, 3. – F

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Na diagramie powyżej ciśnienia punktu potrójnego istnieje obszar ciekłego CO2, więc pierwsze zdanie jest fałszywe. Przy 1013 hPa linia równowagi ciała stałego i gazu przebiega w pobliżu 195 K, co potwierdza możliwość sublimacji.

Krzywa 2 oddziela ciecz od gazu, a nie ciało stałe od cieczy, więc nie opisuje temperatury topnienia. Oceny to F, P, F. Nazwę przemiany ustalamy z faz leżących po obu stronach linii.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. – F, 2. – P, 3. – F

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_02

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 3 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Uzupełnij poniższe zdania dotyczące czterech różnych rodzajów kryształów. Wybierz i zaznacz jedno określenie spośród podanych w każdym nawiasie.

W kryształach metalicznych sieć krystaliczna zbudowana jest z (atomów /

cząsteczek / kationów i anionów / kationów metali) otoczonych chmurą zdelokalizowanych

elektronów. Elementami, z których zbudowana jest sieć krystaliczna tlenku wapnia, są

(atomy / cząsteczki / kationy i aniony). W kryształach molekularnych dominują

oddziaływania międzycząsteczkowe, a w kryształach kowalencyjnych atomy tworzące sieć

krystaliczną połączone są wiązaniami kowalencyjnymi. Przykładem kryształu molekularnego

jest kryształ (chlorku sodu / sacharozy / wapnia), a przykładem kryształu kowalencyjnego –

kryształ (diamentu / jodu / węglanu wapnia).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Dla każdego typu wskaż jednostki budujące sieć i oddziaływania między nimi.

Podpowiedź 2

Odróżnij cząsteczki sacharozy od ciągłej sieci atomów w diamencie.

Podpowiedź 3

Wybierz: kationów metali, kationy i aniony, sacharozy, diamentu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie wszystkich zdań.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W szkolnym modelu kryształ metaliczny tworzą kationy metali otoczone zdelokalizowanymi elektronami. CaO ma sieć jonową z kationami i anionami, nie z odrębnymi cząsteczkami.

Sacharoza tworzy kryształ molekularny, w którym zachowane cząsteczki oddziałują między sobą. Diament jest kryształem kowalencyjnym z przestrzenną siecią silnych wiązań. Rozróżnienie dotyczy budowy kryształu: obecność wiązań kowalencyjnych wewnątrz cząsteczki sacharozy nie czyni całego kryształu siecią kowalencyjną.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_03

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 4 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 4–5.

Anion tlenkowy O2− jest zasadą Brønsteda mocniejszą niż jon wodorotlenkowy OH−. Jon

tlenkowy nie występuje w wodnych roztworach, ponieważ jako bardzo mocna zasada reaguje

z cząsteczką wody.

Napisz równanie reakcji anionu tlenkowego z cząsteczką wody.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Potraktuj O2− jako akceptor jednego protonu.

Podpowiedź 2

Woda po oddaniu H+ także staje się jonem wodorotlenkowym.

Podpowiedź 3

Zapisz O2− + H2O → 2OH− i skontroluj bilans ładunku.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

O2− + H2O → 2OH−

lub

O2− + H2O → OH− + OH−

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie równania reakcji.

0 p. – za błędne napisanie równania reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki

stechiometryczne) albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Anion tlenkowy jest silną zasadą Brønsteda i odbiera proton wodzie. Sam przekształca się w OH−, a cząsteczka wody po oddaniu protonu daje drugi OH−.

Równanie ma postać O2− + H2O → 2OH−. Po obu stronach występują dwa atomy tlenu, dwa wodoru i ładunek −2. Nie powstaje wodór gazowy, ponieważ jest to przeniesienie protonu, a nie reakcja utleniania i redukcji.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

O2− + H2O → 2OH−

lub

O2− + H2O → OH− + OH−
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_04

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 5 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 4–5.

Anion tlenkowy O2− jest zasadą Brønsteda mocniejszą niż jon wodorotlenkowy OH−. Jon

tlenkowy nie występuje w wodnych roztworach, ponieważ jako bardzo mocna zasada reaguje

z cząsteczką wody.

Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedno określenie spośród podanych w każdym nawiasie.

Aniony tlenkowe występują w sieci krystalicznej jonowych tlenków pierwiastków

mających (małą / dużą) elektroujemność i należących do grup układu okresowego

o numerach: (1 i 2 / 14 i 15 / 16 i 17). Ulegające reakcji z wodą tlenki tych pierwiastków

tworzą roztwory o silnie (kwasowym / zasadowym) odczynie, a więc o (niskim / wysokim)

pH.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Powiąż budowę jonową z elektrododatnim charakterem pierwiastka.

Podpowiedź 2

Wykorzystaj powstawanie OH− z anionu tlenkowego i wody.

Podpowiedź 3

Wybierz małą, 1 i 2, zasadowym oraz wysokim.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 5 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie wszystkich zdań.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Tlenki jonowe zawierające O2− tworzą typowo silnie elektrododatnie metale o małej elektroujemności, przede wszystkim z grup 1 i 2. Te spośród nich, które reagują z wodą w opisany sposób, wytwarzają jony OH−, dając silnie zasadowy odczyn i wysokie pH.

Wybory wynikają z reakcji anionu tlenkowego z wodą, nie z samej obecności tlenu. Nie uogólniamy reaktywności na wszystkie tlenki metali bez uwzględnienia zastrzeżenia w zdaniu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 5 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_05

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 6 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

W przemyśle wodór można otrzymać w procesie konwersji metanu będącego głównym

składnikiem gazu ziemnego. W mieszaninie gazu ziemnego i pary wodnej w pewnej

temperaturze T i w obecności katalizatora niklowego zachodzą m.in. reakcje opisane

poniższymi równaniami.

I CH4 (g) + H2O (g) ⇌ CO (g) + 3H2 (g)
II CH4 (g) + 2H2O (g) ⇌ CO2 (g) + 4H2 (g)

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.

Oceń, czy podane poniżej informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.

Obniżenie ciśnienia w warunkach izotermicznych (T = const) w reaktorze

skutkuje wzrostem wydajności otrzymywania wodoru w reakcjach I i II.

P

F

2.

Wzbogacenie gazu ziemnego metanem skutkuje spadkiem wydajności

otrzymywania wodoru w reakcjach I i II.

P

F

3.

Gdy do mieszaniny reakcyjnej w stanie równowagi wprowadzi się katalizator

niklowy, to nastąpi wzrost wydajności otrzymywania wodoru w reakcjach

I i II.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Policz sumy moli gazów po obu stronach każdej reakcji.

Podpowiedź 2

Obniżenie ciśnienia sprzyja większej liczbie moli, a dodanie substratu jego zużywaniu.

Podpowiedź 3

Potwierdź tylko pierwsze zdanie; katalizator nie zmienia składu równowagowego, więc zaznacz P, F, F.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. – P, 2. – F, 3. – F

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W obu reakcjach konwersji metanu po stronie produktów jest więcej moli gazu, więc obniżenie ciśnienia sprzyja otrzymywaniu wodoru. Dodanie metanu jako substratu nie przesuwa równowagi w stronę zmniejszenia ilości produktów, dlatego drugie zdanie jest fałszywe.

Katalizator niklowy przyspiesza reakcje, lecz nie zwiększa wydajności równowagowej już ustalonego układu. Otrzymujemy P, F, F. Rozpatrujemy osobno wpływ składu, ciśnienia i katalizy, nie utożsamiając szybkości z wydajnością.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. – P, 2. – F, 3. – F

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_06

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 7 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

W reaktorze o stałej pojemności znajdowały się tlenek węgla(II) i para wodna zmieszane

w stosunku masowym 1 : 1, a sumaryczna liczba moli tych reagentów była równa 20.

Stężeniowa stała równowagi reakcji

CO (g) + H2O (g) ⇌ CO2 (g) + H2 (g)

w warunkach prowadzenia procesu wynosi 1.

Oblicz, ile moli wodoru znajdowało się w reaktorze po osiągnięciu stanu równowagi przez układ.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zamień stosunek masowy 1:1 na stosunek molowy z użyciem mas molowych.

Podpowiedź 2

Oznacz wspólny przyrost produktów przez x i skorzystaj z Kc = 1.

Podpowiedź 3

Po skróceniu x2 otrzymasz x = n0(CO)n0(H2O)/20; podaj około 4,8 mola wodoru.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 7 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

początkowa liczba moli

mH 2O : m CO = 1 : 1, stąd nH 2O · MH 2O = n CO · M CO

nH 2O : nCO = 28 : 18

nH 2O + nCO = 20 moli nH 2O = 12,2 mola … n CO = 7,8 mola

liczba moli

początkowa

reakcja

równowaga

CO

7,8

–x

7,8 – x

H2O

12,2

–x

12,2 – x

H2

0

x

x

CO2

0

x

x

Ponieważ V = const, działania na stężeniach są równoznaczne z działaniami na molach.

Kc = 1, stąd

[CO2][H2] = [CO][H2O]

x2 = (7,8 – x) (12,2 – x)

x2 = 7,8 · 12,2 – 7,8x – 12,2x + x2

x = n = 4,76 (mola) ≈ 4,8 (mola)

Zasady oceniania

2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie liczby

moli wodoru.

1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.

lub

– podanie wyniku z błędną jednostką.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Uwagi:

• Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń wyników

pośrednich. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej

poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

• Za rozwiązanie, w którym zdający nie przedstawi toku rozumowania prowadzącego do

obliczenia początkowej liczby moli CO i H2O, należy przyznać 0 pkt.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Równe masy CO i H2O nie oznaczają równych liczb moli. Warunki 28n(CO) = 18n(H2O) i suma 20 mol dają około 7,826 mola CO oraz 12,174 mola wody. Dla postępu x otrzymujemy po x moli H2 i CO2.

Ponieważ Kc = 1 i objętości się skracają, x2 = (7,826 − x)(12,174 − x). Stąd x około 4,764 mola, czyli około 4,8 mola H2. Nie zaokrąglamy składu początkowego do równych udziałów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 7 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

początkowa liczba moli

mH 2O : m CO = 1 : 1, stąd nH 2O · MH 2O = n CO · M CO

nH 2O : nCO = 28 : 18

nH 2O + nCO = 20 moli nH 2O = 12,2 mola … n CO = 7,8 mola

liczba moli

początkowa

reakcja

równowaga

CO

7,8

–x

7,8 – x

H2O

12,2

–x

12,2 – x

H2

0

x

x

CO2

0

x

x

Ponieważ V = const, działania na stężeniach są równoznaczne z działaniami na molach.

Kc = 1, stąd

[CO2][H2] = [CO][H2O]

x2 = (7,8 – x) (12,2 – x)

x2 = 7,8 · 12,2 – 7,8x – 12,2x + x2

x = n = 4,76 (mola) ≈ 4,8 (mola)

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_07

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

W zamkniętym reaktorze o pojemności 1 dm3 znajdowały się gazowe substancje A i B

zmieszane w stosunku stechiometrycznym. Reagenty ogrzano do temperatury T

i zainicjowano reakcję przebiegającą zgodnie z poniższym schematem.

A (g) + 2B (g) ⇌ 3C (g) + D (g)

Przez jedną minutę, co 10 sekund, oznaczano liczbę moli substancji A

w mieszaninie reakcyjnej. Wyniki zestawiono w poniższej tabeli.

Czas, s

0

10

20

30

40

50

60

Liczba moli substancji A, mol

3,60

2,80

2,20

1,95

1,90

1,90

1,90

Zadanie 8 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oblicz ubytek A względem początkowych 3,60 mola w każdej chwili.

Podpowiedź 2

Pomnóż ubytek przez współczynnik 3 przy C.

Podpowiedź 3

Wpisz siedem wartości i nanieś je na wykres stężenia, uwzględniając poziom 5,10 od 40 s.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Czas, s

0

10

20

30

40

50

60

Liczba moli substancji C, mol

0,00

2,40

4,20

4,95

5,10

5,10

5,10

Odpowiedź CKE 8 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Uwaga: Zdający nie musi zapisywać obliczeń.

Wykres spełniający warunki zadania:

• musi ilustrować zmiany stężenia substancji C w przedziale <0 s, 60 s>.

• musi rozpoczynać się w punkcie (0; 0) i przechodzić przez punkty (10; 2,40) oraz (20; 4,20),

a dla t = 30 s wykres musi przechodzić przez punkt o wartości z przedziału <4,80; 5,00>.

• w przedziale czasu <40, 60> musi być wykresem funkcji stałej o wartości z przedziału

<5,00; 5,20> (czyli odcinkiem poziomym).

• może być wykresem punktowym, pod warunkiem że zawiera 7 poprawnie zaznaczonych

punktów.

Zasady oceniania

2 p. – za poprawne uzupełnienie tabeli i poprawne narysowanie wykresu spełniającego warunki

zadania.

1 p. – za poprawne uzupełnienie tabeli i błędne narysowanie wykresu lub brak wykresu.

lub

– za poprawne narysowanie wykresu spełniającego warunki zadania i błędne lub

częściowe uzupełnienie tabeli albo brak uzupełnienia tabeli.

0 p. – za każdą inną odpowiedź albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Na każdy zużyty mol A powstają trzy mole C, więc n(C) = 3[3,60 − n(A)]. Otrzymujemy kolejno 0; 2,40; 4,20; 4,95; 5,10; 5,10; 5,10 mola.

Objętość wynosi 1 dm3, dlatego wartości liczbowe stężeń C są takie same. Wykres zaczyna się w zerze, rośnie coraz wolniej i od 40 do 60 s ma poziomy odcinek. Stałe stężenie nie oznacza zatrzymania reakcji, lecz równowagę dynamiczną.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Czas, s

0

10

20

30

40

50

60

Liczba moli substancji C, mol

0,00

2,40

4,20

4,95

5,10

5,10

5,10

Odpowiedź CKE 8 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Uwaga: Zdający nie musi zapisywać obliczeń.

Wykres spełniający warunki zadania:

• musi ilustrować zmiany stężenia substancji C w przedziale <0 s, 60 s>.

• musi rozpoczynać się w punkcie (0; 0) i przechodzić przez punkty (10; 2,40) oraz (20; 4,20),

a dla t = 30 s wykres musi przechodzić przez punkt o wartości z przedziału <4,80; 5,00>.

• w przedziale czasu <40, 60> musi być wykresem funkcji stałej o wartości z przedziału

<5,00; 5,20> (czyli odcinkiem poziomym).

• może być wykresem punktowym, pod warunkiem że zawiera 7 poprawnie zaznaczonych

punktów.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_08

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9.1 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 9–10.

Cynk, magnez i glin w opisanych poniżej doświadczeniach ulegają przemianom zilustrowanym

następującymi schematami:

Schematy przemian cynku, magnezu i glinu działaniem H⁺, OH⁻ oraz amoniaku. Zawierają produkty reakcji i informację o braku roztwarzania osadu w próbie z glinem i amoniakiem.

W kolbach oznaczonych numerami I, II i III umieszczono w przypadkowej kolejności próbki

cynku, magnezu i glinu. W każdej kolbie była próbka innego metalu. Na te metale podziałano

kwasem solnym. Opisane doświadczenie zilustrowano poniższym schematem.

Kwas solny wkrapla się do kolby z próbką metalu. Wydzielający się gaz zbiera się nad wodą w odwróconej probówce.
Źródło

Informacja do zadania 9.

Podczas opisanego doświadczenia w każdej kolbie metal uległ całkowitemu roztworzeniu

i powstały klarowne, bezbarwne roztwory chlorków badanych metali. Przebiegowi wszystkich

reakcji towarzyszyło wydzielanie się bezbarwnego gazu.

Spośród czynności, których nazwy podano poniżej, wybierz tę, którą należy wykonać jako pierwszą w celu wyodrębnienia z każdej mieszaniny poreakcyjnej (powstałej podczas opisanego doświadczenia) jonowego produktu reakcji. Podkreśl jej nazwę.

sączenie … odwirowanie … odparowanie pod wyciągiem

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, czy po reakcji pozostała faza stała.

Podpowiedź 2

Sączenie i wirowanie nie wydzielają rozpuszczonych jonów z klarownego roztworu.

Podpowiedź 3

Podkreśl odparowanie pod wyciągiem jako pierwszy etap wydzielania soli.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 9.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawny wybór i podkreślenie nazwy czynności.

0 p. – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Metale całkowicie się roztworzyły, a chlorki znajdują się w klarownych roztworach. Nie ma więc osadu, który można oddzielić przez sączenie lub odwirowanie.

Spośród podanych czynności jako pierwszą wybieramy odparowanie pod wyciągiem, aby usunąć część rozpuszczalnika i zatężyć roztwory soli. Wyciąg jest uwzględniony w nazwie wymaganej czynności. Rozróżniamy produkt jonowy rozpuszczony w wodzie od nierozpuszczalnego ciała stałego.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 9.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_09.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9.2 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 9–10.

Cynk, magnez i glin w opisanych poniżej doświadczeniach ulegają przemianom zilustrowanym

następującymi schematami:

Schematy przemian cynku, magnezu i glinu działaniem H⁺, OH⁻ oraz amoniaku. Zawierają produkty reakcji i informację o braku roztwarzania osadu w próbie z glinem i amoniakiem.

W kolbach oznaczonych numerami I, II i III umieszczono w przypadkowej kolejności próbki

cynku, magnezu i glinu. W każdej kolbie była próbka innego metalu. Na te metale podziałano

kwasem solnym. Opisane doświadczenie zilustrowano poniższym schematem.

Kwas solny wkrapla się do kolby z próbką metalu. Wydzielający się gaz zbiera się nad wodą w odwróconej probówce.
Źródło

Informacja do zadania 9.

Podczas opisanego doświadczenia w każdej kolbie metal uległ całkowitemu roztworzeniu

i powstały klarowne, bezbarwne roztwory chlorków badanych metali. Przebiegowi wszystkich

reakcji towarzyszyło wydzielanie się bezbarwnego gazu.

Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji glinu z kwasem solnym.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal stopień utlenienia glinu w roztworze i produkt redukcji kwasu.

Podpowiedź 2

Sprowadź do wspólnej liczby elektronów utlenienie Al i redukcję H+.

Podpowiedź 3

Zapisz współczynniki 2, 6, 2, 3 przy Al, H+, Al3+ i H2.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

2 Al + 6 H⁺ → 2 Al³⁺ + 3 H₂

lub 2 Al + 6 H₃O⁺ → 2 Al³⁺ + 3 H₂ + 6 H₂O.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie w formie jonowej skróconej równania reakcji.

0 p. – za błędne napisanie równania reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki

stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Glin utlenia się do Al3+, oddając trzy elektrony na atom, a jony wodorowe redukują się do H2. Wspólna liczba sześciu elektronów prowadzi do równania 2Al + 6H+ → 2Al3+ + 3H2.

Jony chlorkowe pomijamy jako obserwatorów. Po obu stronach ładunek wynosi +6. Nie zapisujemy jonów Al2+ ani nie dobieramy współczynników na podstawie wzoru chlorku bez kontroli bilansu elektronowego.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

2 Al + 6 H⁺ → 2 Al³⁺ + 3 H₂

lub 2 Al + 6 H₃O⁺ → 2 Al³⁺ + 3 H₂ + 6 H₂O.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_09.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10.1 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 9–10.

Cynk, magnez i glin w opisanych poniżej doświadczeniach ulegają przemianom zilustrowanym

następującymi schematami:

Schematy przemian cynku, magnezu i glinu działaniem H⁺, OH⁻ oraz amoniaku. Zawierają produkty reakcji i informację o braku roztwarzania osadu w próbie z glinem i amoniakiem.

W kolbach oznaczonych numerami I, II i III umieszczono w przypadkowej kolejności próbki

cynku, magnezu i glinu. W każdej kolbie była próbka innego metalu. Na te metale podziałano

kwasem solnym. Opisane doświadczenie zilustrowano poniższym schematem.

Kwas solny wkrapla się do kolby z próbką metalu. Wydzielający się gaz zbiera się nad wodą w odwróconej probówce.
Źródło

Informacja do zadania 10.

W celu identyfikacji roztworów chlorków otrzymanych w kolbach I, II i III przeprowadzono

dwa doświadczenia. W pierwszym z nich jako odczynnika użyto wodnego roztworu

wodorotlenku sodu, a w drugim – wodnego roztworu amoniaku.

Podczas pierwszego doświadczenia próbki roztworów z kolb I, II i III umieszczono

w probówkach oznaczonych tymi samymi numerami i do każdej z nich dodawano kroplami

roztwór wodorotlenku sodu. We wszystkich probówkach zaobserwowano wytrącenie się

białego osadu. Podczas dodawania kolejnych porcji odczynnika zaobserwowano roztworzenie

się osadów w probówkach I i III, natomiast osad w probówce II pozostał niezmieniony.

Podkreśl symbol metalu, którego jony zidentyfikowano podczas opisanego (pierwszego) doświadczenia. Uzasadnij swój wybór.

Metal, którego jony zidentyfikowano podczas opisanego doświadczenia, to (Al / Mg / Zn).

Uzasadnienie wyboru: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj charakter chemiczny trzech wytrącanych wodorotlenków.

Podpowiedź 2

Dwa amfoteryczne osady znikają w nadmiarze OH−.

Podpowiedź 3

Wskaż Mg, ponieważ zasadowy Mg(OH)2 pozostaje nierozpuszczony w nadmiarze NaOH.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 10.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.Odpowiedź CKE 10.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

i dlatego nie reaguje z nadmiarem NaOH. Natomiast wodorotlenki cynku

i glinu to związki amfoteryczne.

lub

Mg(OH)2 ma charakter zasadowy.

Uwagi:

• Uzasadnienie, w którym zdający odwoła się do możliwości tworzenia kompleksów

z jonami OH− przez cynk i glin lub do braku takiej możliwości w przypadku magnezu, należy

uznać za poprawne.

• Stwierdzenie, że magnez nie jest pierwiastkiem amfoterycznym, jest odpowiedzią

niewystarczającą.

• Odwołanie się do reakcji metali z jonami OH− jest błędne.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne podkreślenie symbolu metalu i poprawne uzasadnienie wyboru odwołujące

się do właściwości wodorotlenku magnezu lub do właściwości wodorotlenku glinu

i wodorotlenku cynku.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Osady Al(OH)3 i Zn(OH)2 rozpuszczają się w nadmiarze NaOH, tworząc aniony kompleksowe. Mg(OH)2 ma w tych warunkach charakter zasadowy i nie reaguje z nadmiarem zasady, dlatego niezmieniony osad w II identyfikuje jony magnezu.

Wybieramy Mg. Uzasadniamy zachowanie wodorotlenku, a nie samego metalu: doświadczenie przeprowadzono już na roztworach soli, więc odwołanie do reaktywności metalicznego magnezu nie odpowiada obserwacji.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 10.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.Odpowiedź CKE 10.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

i dlatego nie reaguje z nadmiarem NaOH. Natomiast wodorotlenki cynku

i glinu to związki amfoteryczne.

lub

Mg(OH)2 ma charakter zasadowy.

Uwagi:

• Uzasadnienie, w którym zdający odwoła się do możliwości tworzenia kompleksów

z jonami OH− przez cynk i glin lub do braku takiej możliwości w przypadku magnezu, należy

uznać za poprawne.

• Stwierdzenie, że magnez nie jest pierwiastkiem amfoterycznym, jest odpowiedzią

niewystarczającą.

• Odwołanie się do reakcji metali z jonami OH− jest błędne.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_10.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10.2 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 9–10.

Cynk, magnez i glin w opisanych poniżej doświadczeniach ulegają przemianom zilustrowanym

następującymi schematami:

Schematy przemian cynku, magnezu i glinu działaniem H⁺, OH⁻ oraz amoniaku. Zawierają produkty reakcji i informację o braku roztwarzania osadu w próbie z glinem i amoniakiem.

W kolbach oznaczonych numerami I, II i III umieszczono w przypadkowej kolejności próbki

cynku, magnezu i glinu. W każdej kolbie była próbka innego metalu. Na te metale podziałano

kwasem solnym. Opisane doświadczenie zilustrowano poniższym schematem.

Kwas solny wkrapla się do kolby z próbką metalu. Wydzielający się gaz zbiera się nad wodą w odwróconej probówce.
Źródło

Informacja do zadania 10.

W celu identyfikacji roztworów chlorków otrzymanych w kolbach I, II i III przeprowadzono

dwa doświadczenia. W pierwszym z nich jako odczynnika użyto wodnego roztworu

wodorotlenku sodu, a w drugim – wodnego roztworu amoniaku.

Podczas drugiego doświadczenia próbki roztworów z kolb I i III umieszczono

w probówkach oznaczonych tymi samymi numerami i do każdej z nich dodawano kroplami

roztwór amoniaku. Najpierw w obu probówkach wytrącił się biały osad, ale przy dodawaniu

kolejnych porcji odczynnika zaobserwowano roztworzenie się osadu w probówce I.

Napisz:

• w formie jonowej skróconej równanie reakcji, w wyniku której w probówce III wytrącił się biały osad;

• w formie jonowej skróconej równanie reakcji, w wyniku której nastąpiło roztworzenie białego osadu w probówce I.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wykorzystaj różnicę w zachowaniu osadów wobec nadmiaru amoniaku.

Podpowiedź 2

Glin pozostaje w osadzie, a cynk tworzy kompleks z czterema ligandami NH3.

Podpowiedź 3

Zapisz strącanie Al(OH)3 z powstaniem NH4+ oraz roztwarzanie Zn(OH)2 do [Zn(NH3)4]2+.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

• równanie reakcji, w wyniku której w probówce III wytrącił się biały osad

Al3+ + 3NH3 ⋅ H2O → Al(OH)3↓ + 3NH4+
lub Al3+ + 3NH3 + 3H2O → Al(OH)3↓ + 3NH4+
lub Al3+ + 3OH− → Al(OH)3↓

• równanie reakcji, w wyniku której nastąpiło roztworzenie białego osadu w probówce I

Zn(OH)2 + 4NH3·H2O → [Zn(NH3)4]2+ + 2OH− + 4H2O
lub Zn(OH)2 + 4NH3 → [Zn(NH3)4]2+ + 2OH−

Uwaga: Brak nawiasu kwadratowego we wzorze jonu kompleksowego nie powoduje utraty

punktu.

Zasady oceniania

2 p. – za poprawne napisanie w formie jonowej skróconej dwóch równań reakcji.

1 p. – za poprawne napisanie w formie jonowej skróconej jednego równania reakcji.

0 p. – za błędne napisanie równań reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki

stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W III znajdują się jony glinu: amoniak odbiera protony wodzie, umożliwiając strącanie Al(OH)3. Zapisujemy Al3+ + 3NH3 + 3H2O → Al(OH)3↓ + 3NH4+.

W I osad cynku roztwarza się dzięki kompleksowaniu: Zn(OH)2 + 4NH3 → [Zn(NH3)4]2+ + 2OH−. Nie przypisujemy zaniku osadu jego amfoteryczności względem samego amoniaku: tutaj istotne jest tworzenie rozpuszczalnego kompleksu aminowego.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

• równanie reakcji, w wyniku której w probówce III wytrącił się biały osad

Al3+ + 3NH3 ⋅ H2O → Al(OH)3↓ + 3NH4+
lub Al3+ + 3NH3 + 3H2O → Al(OH)3↓ + 3NH4+
lub Al3+ + 3OH− → Al(OH)3↓

• równanie reakcji, w wyniku której nastąpiło roztworzenie białego osadu w probówce I

Zn(OH)2 + 4NH3·H2O → [Zn(NH3)4]2+ + 2OH− + 4H2O
lub Zn(OH)2 + 4NH3 → [Zn(NH3)4]2+ + 2OH−

Uwaga: Brak nawiasu kwadratowego we wzorze jonu kompleksowego nie powoduje utraty

punktu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_10.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 11–12.

W temperaturze T rozpuszczono w wodzie kwas HX. Równowagę w otrzymanym roztworze

ilustruje równanie

HX+ H2O ⇌ H3O+ + X−

Poniższy wykres przedstawia procentowy udział drobin znajdujących się w wodnym roztworze

kwasu HX o temperaturze T (na wykresie nie uwzględniono wody oraz jonów pochodzących

z autodysocjacji wody).

Informacja do zadań 11–12. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Oblicz stopień dysocjacji kwasu HX w tym roztworze.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, co stanowi mianownik udziałów procentowych na wykresie.

Podpowiedź 2

Rozdziel 46% jonów po równo na H3O+ i X−.

Podpowiedź 3

Oblicz α = 23/(54 + 23), a nie 46/100.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 11 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Zasady oceniania

1 p. – za zastosowanie poprawnej metody i poprawne wykonanie obliczeń prowadzących do

obliczenia stopnia dysocjacji.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody albo niepoprawne obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Wykres podaje udziały wszystkich drobin, więc 54% niezdysocjowanych HX nie oznacza bezpośrednio dysocjacji 46%. Pozostałe 46% to dwie równoliczne grupy jonów: po 23% H3O+ i X−.

Dla umownych 100 drobin zdysocjowały 23 cząsteczki kwasu, a początkowo było 54 + 23 = 77. Stopień dysocjacji wynosi 23/77 około 0,299, czyli 29,9%. Każda zdysocjowana cząsteczka tworzy dwa liczone jony.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 11 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_11

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12.1 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 11–12.

W temperaturze T rozpuszczono w wodzie kwas HX. Równowagę w otrzymanym roztworze

ilustruje równanie

HX+ H2O ⇌ H3O+ + X−

Poniższy wykres przedstawia procentowy udział drobin znajdujących się w wodnym roztworze

kwasu HX o temperaturze T (na wykresie nie uwzględniono wody oraz jonów pochodzących

z autodysocjacji wody).

Informacja do zadań 11–12. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.
Źródło

Informacja do zadania 12.

Do wodnego roztworu kwasu HX dodano niewielką ilość wodnego roztworu mocnego kwasu.

Temperatura roztworu nie uległa zmianie.

Oceń, czy zmieni się (wzrośnie, zmaleje) czy nie ulegnie zmianie wartość stopnia dysocjacji kwasu HX, jeśli do jego wodnego roztworu doda się niewielką ilość mocnego kwasu. Odpowiedź uzasadnij.

Ocena: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zapisz równowagę HX z wodą i wskaż produkt dostarczany przez mocny kwas.

Podpowiedź 2

Wzrost [H3O+] sprzyja reakcji odwrotnej.

Podpowiedź 3

Podaj spadek α i uzasadnij cofnięciem dysocjacji wskutek wspólnego jonu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 12.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.Odpowiedź CKE 12.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

lub

Zgodnie z regułą przekory wzrośnie stężenie cząsteczek niezdysocjowanych kwasu HX.

lub

Nastąpi cofnięcie procesu dysocjacji kwasu HX, a więc wzrośnie stężenie cząsteczek HX.

Uwaga: Uzasadnienie, w którym zdający stwierdza, że im większe jest stężenie kwasu, tym

mniejszy jest stopień dysocjacji, jest błędne.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawną ocenę i poprawne uzasadnienie odwołujące się do zmiany stężenia

równowagowego kwasu HX.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dodatek mocnego kwasu zwiększa stężenie H3O+, czyli jednego z produktów dysocjacji HX. Zgodnie z regułą przekory równowaga przesuwa się ku niezdysocjowanym cząsteczkom HX, a stopień dysocjacji maleje.

Jest to efekt wspólnego jonu. Nie uzasadniamy tego zwiększeniem stężenia samego HX, ponieważ dodano inny kwas; istotne są dostarczone jony oksoniowe. Trzeba odróżnić zmianę udziału zdysocjowanych cząsteczek od zmiany stałej równowagi.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 12.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.Odpowiedź CKE 12.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

lub

Zgodnie z regułą przekory wzrośnie stężenie cząsteczek niezdysocjowanych kwasu HX.

lub

Nastąpi cofnięcie procesu dysocjacji kwasu HX, a więc wzrośnie stężenie cząsteczek HX.

Uwaga: Uzasadnienie, w którym zdający stwierdza, że im większe jest stężenie kwasu, tym

mniejszy jest stopień dysocjacji, jest błędne.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_12.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12.2 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 11–12.

W temperaturze T rozpuszczono w wodzie kwas HX. Równowagę w otrzymanym roztworze

ilustruje równanie

HX+ H2O ⇌ H3O+ + X−

Poniższy wykres przedstawia procentowy udział drobin znajdujących się w wodnym roztworze

kwasu HX o temperaturze T (na wykresie nie uwzględniono wody oraz jonów pochodzących

z autodysocjacji wody).

Informacja do zadań 11–12. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.
Źródło

Informacja do zadania 12.

Do wodnego roztworu kwasu HX dodano niewielką ilość wodnego roztworu mocnego kwasu.

Temperatura roztworu nie uległa zmianie.

Oceń, czy zmieni się (wzrośnie, zmaleje) czy nie ulegnie zmianie wartość stałej dysocjacji kwasu HX, jeśli do jego wodnego roztworu doda się niewielką ilość mocnego kwasu.

Odpowiedź uzasadnij.

Ocena: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj definicję α z definicją Ka.

Podpowiedź 2

Po przesunięciu równowagi zmieniają się stężenia, ale ich iloraz równowagowy zachowuje wartość.

Podpowiedź 3

Odpowiedz, że Ka nie ulegnie zmianie, ponieważ temperatura się nie zmieniła.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 12.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.Odpowiedź CKE 12.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

Ponieważ nie zmieniła się temperatura.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawną ocenę i poprawne uzasadnienie odwołujące się do niezależności stałej

dysocjacji od stężenia reagentów lub do braku zmiany temperatury, lub do warunków

doświadczenia.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W warunkach zadania temperatura i rozpuszczalnik pozostają bez zmian, więc stała dysocjacji HX nie zmienia się. Dodatek H3O+ przesuwa położenie równowagi oraz zmniejsza stopień dysocjacji, ale nowe stężenia równowagowe nadal spełniają to samo wyrażenie Ka.

Nie utożsamiamy stałej dysocjacji ze stopniem dysocjacji. W szkolnym modelu stężeniowym zmiana składu nie jest sama w sobie zmianą wartości stałej dla danej reakcji w tej samej temperaturze.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 12.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.Odpowiedź CKE 12.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

Ponieważ nie zmieniła się temperatura.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_12.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 13 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Reakcja kwasu solnego z wodorotlenkiem potasu przebiega zgodnie z równaniem

HCl + KOH → KCl + H2O

Oblicz objętość kwasu solnego o stężeniu 0,1 mol·dm−3, jaką należy dodać do 300 cm3

wodnego roztworu wodorotlenku potasu o stężeniu 0,2 mol·dm−3, aby otrzymany roztwór miał pH = 13. W obliczeniach przyjmij, że objętość powstałego roztworu jest sumą objętości użytych roztworów.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oblicz początkową liczbę moli zasady i docelowe stężenie OH−.

Podpowiedź 2

Wyraź pozostałe mole OH− i końcową objętość przez nieznane V.

Podpowiedź 3

Rozwiąż równanie bilansu z mianownikiem 0,300 + V, otrzymując 150 cm3 kwasu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

Zasady oceniania

2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku

z jednostką.

1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.

lub

– podanie wyniku z błędną jednostką lub bez jednostki.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Uwaga: Za rozwiązanie, w którym zdający zakłada – bez przedstawienia toku rozumowania –

V = 150 cm3, a następnie wykonuje obliczenia sprawdzające, należy przyznać 0 pkt.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Początkowo jest 0,300 · 0,200 = 0,0600 mola OH−. Dla dodanej objętości V dm3 kwasu zużywa się 0,100V mola OH−, a objętość mieszaniny wynosi 0,300 + V.

Przy pH 13 wymagane [OH−] wynosi 0,100 mol·dm−3, więc (0,0600 − 0,100V)/(0,300 + V) = 0,100. Rozwiązanie to V = 0,150 dm3 = 150 cm3. Uwzględniamy zarówno zobojętnianie, jak i rozcieńczenie; nie odejmujemy samych stężeń.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_13

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 14 · maj 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 14–15.

W czystej wodzie ustala się stan równowagi reakcji autoprotolizy, która zachodzi zgodnie

z równaniem:

2H2O ⇌ H3O+ + OH−

Tę reakcję opisuje stała równowagi nazywana iloczynem jonowym wody. Wyraża się ona

równaniem:

Kw = [H₃O⁺] · [OH⁻]

Poniżej przedstawiono wartości iloczynu jonowego wody Kw w zakresie temperatury

0 ºC–100 ºC (pod ciśnieniem atmosferycznym).

Temperatura, ºC

0

20

40

60

80

100

Kw

0,1 · 10−14

0,7 · 10−14

3,0 · 10−14

9,6 · 10−14

25,1 · 10−14

55,0 · 10−14

Na podstawie: W. Ufnalski, Równowagi jonowe, Warszawa 2004.

Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedno określenie spośród podanych w każdym nawiasie.

Reakcja autodysocjacji wody jest (egzoenergetyczna / endoenergetyczna). Wraz ze wzrostem

temperatury pH czystej wody (maleje / rośnie / nie ulega zmianie).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odczytaj, czy Kw rośnie, czy maleje po ogrzaniu.

Podpowiedź 2

Dla czystej wody obydwa stężenia jonów są równe pierwiastkowi z Kw.

Podpowiedź 3

Wybierz endoenergetyczna i maleje, zachowując rozróżnienie pH oraz odczynu obojętnego.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 14 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie obu zdań.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Iloczyn jonowy wody rośnie wraz z temperaturą, więc ogrzewanie sprzyja tworzeniu jonów w autodysocjacji. Reakcja jest endoenergetyczna.

W czystej wodzie [H3O+] = [OH−] = √Kw, dlatego wzrost Kw zwiększa stężenie H3O+ i obniża pH. Woda nadal pozostaje obojętna, ponieważ oba stężenia są równe. Obojętność nie oznacza pH dokładnie 7 w każdej temperaturze; ta wartość zależy od iloczynu jonowego wody.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 14 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_14

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania