Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 941–960 z 1481

Zadanie 21.2 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 21–23.

Do probówek, zawierających przygotowany wcześniej odczynnik, wprowadzono dwa różne

związki: do probówki I – propan-2-ol, a do probówki II – propano-1,2-diol. Zawartość każdej

probówki wymieszano. Objawy reakcji zaobserwowano tylko w jednej probówce.

Opisz zmiany możliwe do zaobserwowania po dodaniu propan-2-olu i propano-1,2-diolu do wybranego odczynnika. Uwzględnij wygląd zawartości probówek przed reakcją i po dodaniu badanych związków.

 

Wygląd zawartości probówki

przed reakcją

po reakcji

Probówka I

  

Probówka II

 
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zapisz wspólny wygląd początkowego odczynnika.

Podpowiedź 2

Tylko diol zmienia niebieską zawiesinę w jednorodny roztwór.

Podpowiedź 3

W I pozostaw niebieski osad; w II opisz jego zanik i szafirowy roztwór.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

 

Wygląd zawartości probówki

przed reakcją

po reakcji

Probówka I

niebieski osad

(niebieski) osad nie ulega

zmianie lub brak objawów

reakcji

Probówka II

(niebieski) osad roztwarza się lub

powstaje szafirowy roztwór

Zasady oceniania

1 p. – za poprawny opis zmian przy poprawnym wyborze i zaznaczeniu odczynnika

w zadaniu 21.1.

0 p. – za błędny opis zmian lub błędny wybór, lub brak zaznaczenia odczynnika w zadaniu

21.1 albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przed dodaniem alkoholi obie probówki zawierają niebieski osad Cu(OH)2. W I po dodaniu propan-2-olu osad pozostaje i nie obserwujemy zmiany wyglądu.

W II propano-1,2-diol roztwarza osad, tworząc szafirowy roztwór kompleksowy. Odpowiedź opisuje stan przed i po próbie w obu naczyniach. Nie przewidujemy ceglastoczerwonego osadu Cu2O: w tym doświadczeniu badamy kompleksowanie bez ogrzewania, a nie redukcję miedzi w próbie Trommera.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

 

Wygląd zawartości probówki

przed reakcją

po reakcji

Probówka I

niebieski osad

(niebieski) osad nie ulega

zmianie lub brak objawów

reakcji

Probówka II

(niebieski) osad roztwarza się lub

powstaje szafirowy roztwór

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_21.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 22 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 21–23.

Do probówek, zawierających przygotowany wcześniej odczynnik, wprowadzono dwa różne

związki: do probówki I – propan-2-ol, a do probówki II – propano-1,2-diol. Zawartość każdej

probówki wymieszano. Objawy reakcji zaobserwowano tylko w jednej probówce.

Napisz, jaka różnica w budowie cząsteczek badanych alkoholi była przyczyną różnicy w przebiegu doświadczenia. Odnieś się do struktury cząsteczek obu związków.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj bezpośrednie otoczenie grup OH w obu strukturach.

Podpowiedź 2

Diol ma dwie grupy przy kolejnych atomach węgla.

Podpowiedź 3

Wyjaśnij kompleksowanie przez sąsiednie grupy OH diolu i brak tego układu w propan-2-olu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Obecność grup hydroksylowych (przy sąsiednich atomach węgla) w cząsteczce

propano-1,2-diolu i jednej grupy hydroksylowej w cząsteczce propan-2-olu.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie różnicy w budowie cząsteczek obu alkoholi przy poprawnym

wyborze i zaznaczeniu odczynnika w zadaniu 21.1.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Propano-1,2-diol ma dwie grupy hydroksylowe połączone z sąsiednimi atomami węgla. Takie rozmieszczenie umożliwia ich współudział w kompleksowaniu miedzi(II), co prowadzi do powstania rozpuszczalnego szafirowego kompleksu.

Propan-2-ol ma tylko jedną grupę OH i nie daje tego efektu. Nie wystarczy wskazać, że związki mają różne nazwy lub masy molowe: należy połączyć konkretny element budowy z różnicą obserwacji. Ważna jest nie tylko liczba grup, ale również ich położenie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Obecność grup hydroksylowych (przy sąsiednich atomach węgla) w cząsteczce

propano-1,2-diolu i jednej grupy hydroksylowej w cząsteczce propan-2-olu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_22

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 23 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 21–23.

Do probówek, zawierających przygotowany wcześniej odczynnik, wprowadzono dwa różne

związki: do probówki I – propan-2-ol, a do probówki II – propano-1,2-diol. Zawartość każdej

probówki wymieszano. Objawy reakcji zaobserwowano tylko w jednej probówce.

Uzupełnij zdanie. Wybierz i zaznacz odpowiedź A. albo B. oraz jej uzasadnienie 1. albo 2.

Gdyby zamiast propano-1,2-diolu do probówki II wprowadzono 1,4-dihydroksybenzen, efekt

doświadczenia byłby

A.

taki sam,

ponieważ

1.

1,4-dihydroksybenzen jest fenolem.

B.

inny,

2.

w cząsteczce 1,4-dihydroksybenzenu są dwie

grupy hydroksylowe.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, czy badane grupy OH należą do alkoholu, czy fenolu.

Podpowiedź 2

Porównaj ich rozmieszczenie z sąsiednimi grupami w propano-1,2-diolu.

Podpowiedź 3

Wybierz B1: efekt będzie inny, ponieważ 1,4-dihydroksybenzen jest fenolem.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

B1

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie zdania przy poprawnym wyborze i zaznaczeniu odczynnika

w zadaniu 21.1.

0 p. – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

1,4-Dihydroksybenzen jest fenolem: grupy OH łączą się bezpośrednio z pierścieniem aromatycznym i nie tworzą układu sąsiednich grup alkoholowych propano-1,2-diolu. Sama liczba dwóch grup OH nie gwarantuje identycznego kompleksowania Cu(II).

Wybieramy B1, czyli inny efekt ze względu na fenolowy charakter związku. Nie uzasadniamy tej odpowiedzi twierdzeniem, że związek ma tylko jedną grupę OH; ma dwie, lecz ich otoczenie i rozmieszczenie są inne.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

B1

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_23

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 24 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Cykloheksanol reaguje z manganianem(VII) potasu w środowisku kwasowym zgodnie

z poniższym schematem.

Cykloheksanol + MnO₄⁻ + H₃O⁺ → cykloheksanon + Mn²⁺ + H₂O.

Napisz w formie jonowej z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy) równania reakcji redukcji i utleniania zachodzących w czasie opisanej przemiany. Uwzględnij, że reakcja przebiega w środowisku kwasowym. Dobierz współczynniki stechiometryczne w poniższym schemacie.

Równanie reakcji redukcji:

Równanie reakcji utleniania:

Schemat z pustymi miejscami na wszystkie współczynniki reakcji cykloheksanolu z MnO₄⁻ i H₃O⁺.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal zmianę stopni utlenienia manganu i węgla z grupą alkoholową.

Podpowiedź 2

Połącz oddawanie dwóch elektronów przez alkohol z przyjmowaniem pięciu przez MnO4−.

Podpowiedź 3

Pomnóż utlenianie przez 5, redukcję przez 2 i skróć wspólne składniki; użyj 6H3O+ w równaniu sumarycznym.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Redukcja: MnO₄⁻ + 8 H₃O⁺ + 5 e⁻ → Mn²⁺ + 12 H₂O

lub MnO₄⁻ + 8 H⁺ + 5 e⁻ → Mn²⁺ + 4 H₂O.

Utlenianie: C₆H₁₁OH + 2 H₂O → C₆H₁₀O + 2 H₃O⁺ + 2 e⁻

lub C₆H₁₁OH → C₆H₁₀O + 2 H⁺ + 2 e⁻.

Równanie sumaryczne: 5 C₆H₁₁OH + 2 MnO₄⁻ + 6 H₃O⁺ → 5 C₆H₁₀O + 2 Mn²⁺ + 14 H₂O. C₆H₁₁OH i C₆H₁₀O oznaczają odpowiednio cykloheksanol i cykloheksanon.

Zasady oceniania

2 p. – za poprawne napisanie w formie jonowo-elektronowej równania procesu redukcji

i równania procesu utleniania oraz poprawne uzupełnienie sumarycznego równania

reakcji w formie jonowej skróconej.

1 p. – za poprawne napisanie w formie jonowo-elektronowej równania procesu redukcji

i równania procesu utleniania oraz błędne uzupełnienie sumarycznego równania reakcji

lub

– za błędne napisanie w formie jonowo-elektronowej równania procesu redukcji

lub równania procesu utleniania oraz poprawne uzupełnienie sumarycznego równania

reakcji.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Cykloheksanol utlenia się do cykloheksanonu, oddając dwa elektrony na cząsteczkę. Redukcja manganu wymaga pięciu elektronów: MnO4− + 8H3O+ + 5e− → Mn2+ + 12H2O.

Półreakcję alkoholu zapisujemy z 2H2O po lewej oraz 2H3O+ i 2e− po prawej, jak na grafice. Wspólny bilans dziesięciu elektronów daje współczynniki sumaryczne 5, 2, 6, 5, 2, 14. Nie zamieniamy Mn2+ na MnO2, ponieważ środowisko jest kwasowe.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Redukcja: MnO₄⁻ + 8 H₃O⁺ + 5 e⁻ → Mn²⁺ + 12 H₂O

lub MnO₄⁻ + 8 H⁺ + 5 e⁻ → Mn²⁺ + 4 H₂O.

Utlenianie: C₆H₁₁OH + 2 H₂O → C₆H₁₀O + 2 H₃O⁺ + 2 e⁻

lub C₆H₁₁OH → C₆H₁₀O + 2 H⁺ + 2 e⁻.

Równanie sumaryczne: 5 C₆H₁₁OH + 2 MnO₄⁻ + 6 H₃O⁺ → 5 C₆H₁₀O + 2 Mn²⁺ + 14 H₂O. C₆H₁₁OH i C₆H₁₀O oznaczają odpowiednio cykloheksanol i cykloheksanon.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_24

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 25 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 25–27.

Informacja do zadań 25–27. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Ubichinon Q10 (koenzym Q10) jest niezbędnym elementem łańcucha oddechowego.

Zapobiega produkcji rodników, oksydacyjnym modyfikacjom białek, lipidów oraz DNA i pełni

wiele innych funkcji w organizmie. Poniżej przedstawiono wzór opisujący strukturę cząsteczki

Informacja do zadań 25–27. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Przeprowadzono analizę elementarną pewnej substancji biologicznie czynnej i stwierdzono, że

zawiera ona 82,13% masowych węgla i 10,44% masowych wodoru.

Zadanie 25 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Obliczenia:

Badanym związkiem … ubichinon.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oblicz masę molową z podanych dokładnie mas atomowych.

Podpowiedź 2

Wyznacz osobno udział masy węgla i wodoru w całej cząsteczce.

Podpowiedź 3

Porównaj 82,13% C i 10,44% H z danymi oraz wpisz mógł być.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 25 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 15.

Zasady oceniania

1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz stwierdzenie,

czy badanym związkiem mógł być ubichinon.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia lub popełnienie błędów rachunkowych

prowadzących do błędnego wyniku liczbowego lub błędne stwierdzenie lub brak

stwierdzenia lub brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Masa molowa C59H90O4 w podanej konwencji wynosi 59 · 12 + 90 · 1 + 4 · 16 = 862 g·mol−1. Udział węgla to 708/862 · 100% około 82,13%, a wodoru 90/862 · 100% około 10,44%.

Obie wartości zgadzają się z analizą, więc badanym związkiem mógł być ubichinon. Zgodność składu procentowego nie jest jednak jednoznacznym dowodem tożsamości struktury: polecenie pyta o możliwość, nie o pełną identyfikację.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 25 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 15.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_25

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 26 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 25–27.

Informacja do zadań 25–27. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Ubichinon Q10 (koenzym Q10) jest niezbędnym elementem łańcucha oddechowego.

Zapobiega produkcji rodników, oksydacyjnym modyfikacjom białek, lipidów oraz DNA i pełni

wiele innych funkcji w organizmie. Poniżej przedstawiono wzór opisujący strukturę cząsteczki

Informacja do zadań 25–27. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

Zadanie 26 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Uwzględnij mnożnik 10 przy fragmencie łańcucha i wszystkie karbonyle.

Podpowiedź 2

Sprawdź osobno aromatyczność pierścienia i obecność nasyconych atomów węgla w łańcuchu.

Podpowiedź 3

Policz 10 + 2 + 2 wiązania π i zaznacz P, F, F.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1.

Cząsteczka ubichinonu Q10 o strukturze przedstawionej w informacji

zawiera 14 wiązań π.

P

 

2.

Cząsteczka ubichinonu Q10 o strukturze przedstawionej w informacji

zawiera pierścień aromatyczny.

 

F

3.

W łańcuchowym fragmencie cząsteczki ubichinonu Q10 o strukturze

przedstawionej w informacji wszystkim atomom węgla można przypisać

hybrydyzację sp2.

 

F

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Łańcuch ubichinonu zawiera dziesięć powtarzających się wiązań podwójnych. Pierścień chinonowy wnosi dwa wiązania C=C i dwa C=O, więc łącznie występuje 14 wiązań π.

Pierścień chinonowy nie jest pierścieniem aromatycznym benzenu, a w łańcuchu są zarówno atomy sp2, jak i sp3 w fragmentach nasyconych. Oceny to P, F, F. Nie liczymy jednego wiązania π tylko dla całego wielokrotnie powtórzonego fragmentu ani nie uznajemy każdego sześcioczłonowego pierścienia za aromatyczny.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1.

Cząsteczka ubichinonu Q10 o strukturze przedstawionej w informacji

zawiera 14 wiązań π.

P

 

2.

Cząsteczka ubichinonu Q10 o strukturze przedstawionej w informacji

zawiera pierścień aromatyczny.

 

F

3.

W łańcuchowym fragmencie cząsteczki ubichinonu Q10 o strukturze

przedstawionej w informacji wszystkim atomom węgla można przypisać

hybrydyzację sp2.

 

F

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_26

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 27.1 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 25–27.

Informacja do zadań 25–27. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Ubichinon Q10 (koenzym Q10) jest niezbędnym elementem łańcucha oddechowego.

Zapobiega produkcji rodników, oksydacyjnym modyfikacjom białek, lipidów oraz DNA i pełni

wiele innych funkcji w organizmie. Poniżej przedstawiono wzór opisujący strukturę cząsteczki

Informacja do zadań 25–27. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.
Źródło

Informacja do zadania 27.

Utlenianie i redukcja zachodzą w organizmie w ciągłym cyklu. Cząsteczka ubichinonu

przyjmuje dwa elektrony i redukuje się do ubichinolu – związku aromatycznego, który jest

pochodną fenolu. Ten proces jest odwracalny, gdyż ubichinol łatwo ulega ponownemu

utlenieniu do ubichinonu. Utlenianie ubichinolu zachodzi w środowisku o odczynie obojętnym.

Uzupełnij schemat procesu utleniania ubichinolu do ubichinonu w środowisku obojętnym

– wpisz w wykropkowane miejsca wybrane wzory i symbole.

H3O+ H2O OH− e−

ubichinol + 2 … → ubichinon + 2 … + 2 …
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przypomnij, po której stronie półreakcji utleniania zapisuje się elektrony.

Podpowiedź 2

Dwa oddawane protony połącz z dwiema cząsteczkami wody w H3O+.

Podpowiedź 3

Wstaw kolejno H2O, H3O+ i e−, ze współczynnikami dwa podanymi w schemacie.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

ubichinol + 2H2O → ubichinon + 2H3O+ + 2e−

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie schematu.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Utlenianie ubichinolu do ubichinonu polega na oddaniu dwóch elektronów i dwóch protonów. Aby przedstawić protony jako H3O+ w podanym zapisie, po stronie substratów umieszczamy dwie cząsteczki H2O.

Otrzymujemy ubichinol + 2H2O → ubichinon + 2H3O+ + 2e−. Wydzielone elektrony są po stronie produktów, bo zachodzi utlenianie. Ładunki produktów +2 i −2 znoszą się; informacja o obojętnym środowisku nie zakazuje obecności H3O+ w zapisie półreakcji.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

ubichinol + 2H2O → ubichinon + 2H3O+ + 2e−
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_27.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 27.2 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 25–27.

Informacja do zadań 25–27. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Ubichinon Q10 (koenzym Q10) jest niezbędnym elementem łańcucha oddechowego.

Zapobiega produkcji rodników, oksydacyjnym modyfikacjom białek, lipidów oraz DNA i pełni

wiele innych funkcji w organizmie. Poniżej przedstawiono wzór opisujący strukturę cząsteczki

Informacja do zadań 25–27. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.
Źródło

Informacja do zadania 27.

Utlenianie i redukcja zachodzą w organizmie w ciągłym cyklu. Cząsteczka ubichinonu

przyjmuje dwa elektrony i redukuje się do ubichinolu – związku aromatycznego, który jest

pochodną fenolu. Ten proces jest odwracalny, gdyż ubichinol łatwo ulega ponownemu

utlenieniu do ubichinonu. Utlenianie ubichinolu zachodzi w środowisku o odczynie obojętnym.

Uzupełnij poniższy rysunek, tak aby przedstawiał wzór cząsteczki ubichinolu.

Zadanie 27.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj strukturę chinonu z informacją, że ubichinol jest pochodną fenolu.

Podpowiedź 2

Zmieniaj grupy karbonylowe i wiązania pierścienia, zachowując podstawniki.

Podpowiedź 3

Narysuj aromatyczny pierścień z dwiema grupami OH i niezmienionymi grupami metoksylowymi, metylową oraz łańcuchem.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 27.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie rysunku.

0 p. – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Redukcja ubichinonu przekształca dwie grupy karbonylowe pierścienia w grupy fenolowe, a układ wiązań w pierścieniu przechodzi w aromatyczny. Odtwarzamy zatem pochodną benzenu z dwiema grupami OH, zachowując obie grupy metoksylowe, grupę metylową i długi łańcuch boczny w tych samych pozycjach.

Nie uwodorniamy dziesięciu wiązań podwójnych łańcucha: redukcja opisana w zadaniu dotyczy układu chinonowego. Kompletne rozmieszczenie podstawników przedstawia grafika odpowiedzi.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 27.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_27.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 28 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Poniżej przedstawiono wzory sześciu związków organicznych.

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 17.

II

C6H5OH

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 17.
Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 17.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 17.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 17.

Uzupełnij poniższe zdania. Wpisz numery, którymi oznaczono wzory odpowiednich związków.

1. Octan fenylu jest produktem reakcji związków oznaczonych numerami … i …

2. Izomerami są związki oznaczone numerami … i …

3. W wyniku redukcji związku oznaczonego numerem I powstaje związek oznaczony

numerem …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj część kwasową i alkoholową wskazanego estru.

Podpowiedź 2

Porównaj wzory sumaryczne kwasu i estru z listy oraz produkt redukcji aldehydu.

Podpowiedź 3

Wpisz II + IV; IV + VI; III w kolejności zdań.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. Octan fenylu jest produktem reakcji związków oznaczonych numerami II i IV.

2. Izomerami funkcyjnymi są związki oznaczone numerami IV i VI.

3. W wyniku redukcji związku oznaczonego numerem I powstaje związek oznaczony

numerem III.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie wszystkich zdań.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Octan fenylu pochodzi od fenolu II i kwasu etanowego IV. Wzór sumaryczny C2H4O2 mają kwas etanowy IV i metanian metylu VI, więc są izomerami funkcyjnymi, choć należą do różnych grup związków.

Redukcja aldehydu benzoesowego I daje alkohol benzylowy III, przy zachowaniu pierścienia. Kolejne odpowiedzi to II i IV, IV i VI, III. Nie mylimy octanu fenylu z octanem benzylu: dodatkowy atom węgla między pierścieniem a tlenem zmienia strukturę estru.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. Octan fenylu jest produktem reakcji związków oznaczonych numerami II i IV.

2. Izomerami funkcyjnymi są związki oznaczone numerami IV i VI.

3. W wyniku redukcji związku oznaczonego numerem I powstaje związek oznaczony

numerem III.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_28

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 29 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Zadanie 29 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.

Na podstawie: K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii,

… Warszawa 2007.

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) lub uproszczony aldehydu, z którego w wyniku reakcji Cannizzaro otrzymano benzenokarboksylan sodu (benzoesan sodu) i fenylometanol (alkohol benzylowy), oraz podaj formalne stopnie utlenienia atomów węgla, które uczestniczą w procesie utleniania i redukcji (przed reakcją i po reakcji).

Wzór aldehydu

Stopień utlenienia atomu węgla

w aldehydzie

w benzoesanie sodu

w alkoholu benzylowym

   
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odtwórz aldehyd, którego grupa funkcyjna może dać zarówno karboksylan, jak i alkohol.

Podpowiedź 2

Policz wkłady C–O, C=O i C–H dla tego samego atomu w trzech związkach.

Podpowiedź 3

Narysuj aldehyd benzoesowy i wpisz kolejno I, III oraz −I.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 29 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.

Stopień utlenienia atomu węgla

w aldehydzie

w benzoesanie sodu

w alkoholu benzylowego

(+)I lub (+)1

(+)III lub (+)3

–I lub –1

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) lub uproszczonego

aldehydu i podanie poprawnych stopni utlenienia atomów węgla.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Oba produkty reakcji Cannizzaro wskazują aldehyd benzoesowy jako substrat. Jego atom węgla aldehydowego ma stopień I: wkład +II od C=O i −I od C–H. W benzoesanie ten sam atom ma stopień III, a w alkoholu benzylowym −I.

Jedna cząsteczka aldehydu ulega więc utlenieniu o dwa stopnie, druga redukcji o dwa. Nie zmieniają się atomy węgla pierścienia; formalny bilans dotyczy atomu bocznej grupy funkcyjnej. Wzór aldehydu pokazuje grafika klucza.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 29 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.

Stopień utlenienia atomu węgla

w aldehydzie

w benzoesanie sodu

w alkoholu benzylowego

(+)I lub (+)1

(+)III lub (+)3

–I lub –1

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_29

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 30 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 30–32.

Poniżej przedstawiono ciąg przemian chemicznych, w których biorą udział związki organiczne

umownie oznaczone literami Q, X, Y i Z oraz metanian etylu.

Informacja do zadań 30–32. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.

Zaznacz odpowiedź, w której podano poprawne nazwy związków Q, X, Y i Z.

 

Q

X

Y

Z

A.

chlorometan

metan

metanal

metanolan sodu

B.

chloroetan

eten

etanol

metanian sodu

C.

chlorometan

etan

etanol

etanian sodu

D.

chloroetan

eten

etanol

metanolan sodu

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zacznij identyfikację od znanej nazwy estru i alkoholu tworzącego jego część etylową.

Podpowiedź 2

Hydratacja etenu daje etanol, a hydroliza zasadowa estru daje sól kwasu mrówkowego.

Podpowiedź 3

Wybierz B: chloroetan, eten, etanol, metanian sodu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

B

Zasady oceniania

1 p. – za wybór poprawnej odpowiedzi.

0 p. – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Etanol Y tworzy z kwasem mrówkowym metanian etylu, dlatego X musi być etenem ulegającym hydratacji, a Q chloroetanem poddawanym eliminacji. Zasadowa hydroliza estru daje ponownie etanol oraz metanian sodu Z, nie metanolan sodu.

Cały zestaw odpowiada wierszowi B. Do rozpoznania ostatniego produktu trzeba rozdzielić sól reszty kwasowej i alkohol: atomy węgla nie przechodzą dowolnie z jednej części estru do drugiej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

B

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_30

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 31 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 30–32.

Poniżej przedstawiono ciąg przemian chemicznych, w których biorą udział związki organiczne

umownie oznaczone literami Q, X, Y i Z oraz metanian etylu.

Informacja do zadań 30–32. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.

Narysuj wzory półstrukturalne (grupowe) cząsteczek dwóch związków będących izomerami metanianu etylu oraz podaj nazwy tych związków.

Wzór I

Wzór II

  

Nazwa

Nazwa

  
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Policz atomy metanianu etylu, aby ustalić wzór sumaryczny.

Podpowiedź 2

Przesuń podział atomów węgla między części estru albo zmień grupę funkcyjną na karboksylową.

Podpowiedź 3

Narysuj etanian metylu i kwas propanowy oraz podpisz oba wzory.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wzór I

Wzór II

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 17.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 17.

Nazwa

Nazwa

etanian metylu

lub octan metylu

kwas propanowy

lub kwas propionowy

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne narysowanie wzorów półstrukturalnych (grupowych) i podanie nazw

dwóch izomerów.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Metanian etylu ma wzór C3H6O2. Taki sam wzór sumaryczny mają etanian metylu oraz kwas propanowy, lecz różnią się rozmieszczeniem atomów i grupami funkcyjnymi.

Pierwszy jest innym estrem, drugi kwasem karboksylowym. Należy narysować oba wymagane wzory półstrukturalne i podać nazwy, jak na grafice odpowiedzi. Nie wybieramy kwasu etanowego, który ma tylko dwa atomy węgla, ani innego zapisu tej samej cząsteczki metanianu etylu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wzór I

Wzór II

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 17.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 17.

Nazwa

Nazwa

etanian metylu

lub octan metylu

kwas propanowy

lub kwas propionowy

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_31

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 32 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 30–32.

Poniżej przedstawiono ciąg przemian chemicznych, w których biorą udział związki organiczne

umownie oznaczone literami Q, X, Y i Z oraz metanian etylu.

Informacja do zadań 30–32. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.

Przemiana związku X do związku Y przebiega według mechanizmu

rodnikowego.

P

F

2.

Związek Y można otrzymać ze związku Q z pominięciem związku X,

jeżeli zastosuje się wodny roztwór wodorotlenku potasu.

P

F

3.

Wszystkie przemiany przedstawione na schemacie to reakcje substytucji.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zidentyfikuj X jako eten, Y jako etanol i Q jako chloroetan.

Podpowiedź 2

Porównaj działanie wodnego KOH z eliminacją prowadzoną w etanolu i podwyższonej temperaturze.

Podpowiedź 3

Oceń zdania jako F, P, F: hydratacja nie jest rodnikowa, a bezpośrednia hydroliza chloroetanu jest możliwa.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1.

Przemiana związku X do związku Y przebiega według mechanizmu

rodnikowego.

 

F

2.

Związek Y można otrzymać ze związku Q z pominięciem związku X,

jeżeli zastosuje się wodny roztwór wodorotlenku potasu.

P

 

3.

Wszystkie przemiany przedstawione na schemacie to reakcje substytucji.

 

F

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przemiana X w Y jest kwasowo katalizowaną hydratacją etenu, czyli addycją elektrofilową, a nie rodnikową. Etanol Y można też otrzymać bezpośrednio z chloroetanu Q przez substytucję nukleofilową wodnym KOH.

Nie wszystkie etapy ciągu są substytucjami: występuje między innymi eliminacja prowadząca do etenu oraz addycja wody. Poprawna sekwencja to F, P, F. Kluczowe jest rozróżnienie wodnego i etanolowego roztworu zasady, które kierują przemianę w inną stronę.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1.

Przemiana związku X do związku Y przebiega według mechanizmu

rodnikowego.

 

F

2.

Związek Y można otrzymać ze związku Q z pominięciem związku X,

jeżeli zastosuje się wodny roztwór wodorotlenku potasu.

P

 

3.

Wszystkie przemiany przedstawione na schemacie to reakcje substytucji.

 

F

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_32

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 33 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Cząsteczki kwasu 2-hydroksybutanowego są chiralne.

Uzupełnij poniższy schemat, tak aby otrzymać wzory enancjomerów kwasu

2-hydroksybutanowego w projekcji Fischera.

Zadanie 33 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź cztery różne podstawniki przy C2.

Podpowiedź 2

Zachowaj jednakowe grupy na pionowej osi obu projekcji.

Podpowiedź 3

W jednej projekcji ustaw OH z lewej i H z prawej, a w drugiej odwrotnie, jak na grafice.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 33 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie schematu.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Kwas 2-hydroksybutanowy ma jedno centrum stereogeniczne przy C2, połączone z H, OH, COOH i grupą etylową. W projekcji Fischera umieszczamy COOH u góry, grupę etylową u dołu, a H i OH na ramionach poziomych.

Drugi enancjomer otrzymujemy przez zamianę lewego i prawego podstawnika, przy zachowaniu pionowych. Wiązania poziome są skierowane do obserwatora, pionowe od niego. Sam obrót całej projekcji o 180° nie tworzy drugiego enancjomeru.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 33 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_33

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 34.1 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 34–35.

Przygotowano cztery wodne roztwory o tym samym stężeniu molowym, z których każdy

zawierał inną pochodną węglowodoru. Te związki zostały opisane poniższymi wzorami

z uwzględnieniem dominującej formy, w jakiej występują w roztworze.

Informacja do zadań 34–35. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.
Źródło

Informacja do zadania 34.

W trzech probówkach A, B i C znajdują się w przypadkowej kolejności wodne roztwory –

o równej objętości – trzech różnych pochodnych węglowodorów wybranych spośród związków

I–IV. Stwierdzono, że cząsteczki związku, którego roztwór znajduje się w probówce B, są

chiralne, a cząsteczki związków, których roztwory znajdują się w probówkach A i C, nie są

chiralne.

Każdy roztwór podzielono na dwie próbki o tej samej objętości i przeprowadzono dwa

doświadczenia umożliwiające identyfikację badanych substancji.

Doświadczenie pierwsze

W roztworach z probówek A, B i C zanurzono uniwersalny papierek wskaźnikowy. Okazało

się, że tylko w roztworach z probówek A i B uniwersalny papierek wskaźnikowy zmienił barwę

z żółtej na czerwoną.

Do roztworów (o tej samej objętości) z probówek A, B i C wprowadzano stopniowo roztwór

wodorotlenku sodu o stężeniu molowym 0,1 mol · dm−3 z dodatkiem alkoholowego roztworu

fenoloftaleiny. Okazało się, że roztwór w probówce B przereagował całkowicie z dwukrotnie

większą objętością roztworu wodorotlenku sodu niż roztwór w probówce A i roztwór

w probówce C.

Doświadczenie drugie

Do roztworów (o tej samej objętości) z probówek A, B i C wprowadzono kwas solny

z dodatkiem oranżu metylowego. Zmianę barwy z czerwonej na żółtą zaobserwowano tylko po

wprowadzeniu kwasu solnego do roztworu z probówki C.

Napisz numery związków, których roztwory znajdowały się w probówkach A, B i C.

 

Numer związku

probówka A

 

probówka B

 

probówka C

 
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw oddziel próbkę chiralną B od dwóch achiralnych.

Podpowiedź 2

Dwukrotnie większe zużycie zasady wskazuje dodatkową grupę karboksylową.

Podpowiedź 3

Przyporządkuj A związkowi II, B IV i C III.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

 

Numer związku

probówka A

II

probówka B

IV

probówka C

III

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie związków.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Chiralna próbka B o kwaśnym odczynie i dwukrotnie większym zużyciu NaOH odpowiada związkowi IV, kwasowi asparaginowemu. Achiralny kwas karboksylowy II to A. Probówka C zawiera achiralny aminokwas III, β-alaninę, który zużywa dodany kwas przez protonowanie grupy karboksylanowej.

Zatem A = II, B = IV, C = III. Seryna I jest chiralna, ale nie spełnia zestawu informacji o B. Korzystamy z łącznych wyników chiralności, odczynu i reakcji z kwasem oraz zasadą.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

 

Numer związku

probówka A

II

probówka B

IV

probówka C

III

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_34.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 34.2 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 34–35.

Przygotowano cztery wodne roztwory o tym samym stężeniu molowym, z których każdy

zawierał inną pochodną węglowodoru. Te związki zostały opisane poniższymi wzorami

z uwzględnieniem dominującej formy, w jakiej występują w roztworze.

Informacja do zadań 34–35. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.
Źródło

Informacja do zadania 34.

W trzech probówkach A, B i C znajdują się w przypadkowej kolejności wodne roztwory –

o równej objętości – trzech różnych pochodnych węglowodorów wybranych spośród związków

I–IV. Stwierdzono, że cząsteczki związku, którego roztwór znajduje się w probówce B, są

chiralne, a cząsteczki związków, których roztwory znajdują się w probówkach A i C, nie są

chiralne.

Każdy roztwór podzielono na dwie próbki o tej samej objętości i przeprowadzono dwa

doświadczenia umożliwiające identyfikację badanych substancji.

Doświadczenie pierwsze

W roztworach z probówek A, B i C zanurzono uniwersalny papierek wskaźnikowy. Okazało

się, że tylko w roztworach z probówek A i B uniwersalny papierek wskaźnikowy zmienił barwę

z żółtej na czerwoną.

Do roztworów (o tej samej objętości) z probówek A, B i C wprowadzano stopniowo roztwór

wodorotlenku sodu o stężeniu molowym 0,1 mol · dm−3 z dodatkiem alkoholowego roztworu

fenoloftaleiny. Okazało się, że roztwór w probówce B przereagował całkowicie z dwukrotnie

większą objętością roztworu wodorotlenku sodu niż roztwór w probówce A i roztwór

w probówce C.

Doświadczenie drugie

Do roztworów (o tej samej objętości) z probówek A, B i C wprowadzono kwas solny

z dodatkiem oranżu metylowego. Zmianę barwy z czerwonej na żółtą zaobserwowano tylko po

wprowadzeniu kwasu solnego do roztworu z probówki C.

Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, jakiej ulega związek znajdujący się w probówce B podczas doświadczenia pierwszego, oraz równanie reakcji, jakiej ulega związek znajdujący się w probówce C podczas doświadczenia drugiego. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych przedstawione w informacji wstępnej.

Probówka B:

Probówka C:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zidentyfikuj w IV dwa miejsca zużywające OH−.

Podpowiedź 2

W β-alaninie dodany H+ przyłącza się do COO−, nie do już protonowanej grupy amoniowej.

Podpowiedź 3

W B zastosuj 2OH− i 2H2O, w C jeden H+ oraz kation z grupą COOH.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 34.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.

Probówka C:

Odpowiedź CKE 34.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.

Zasady oceniania

2 p. – za poprawne napisanie dwóch równań reakcji w formie jonowej skróconejprzy

poprawnej identyfikacji związków w probówkach B i C w zadaniu 34.1.

1 p. – za poprawne napisanie jednego równania reakcji przy poprawnej identyfikacji związku

w danej probówce w zadaniu 34.1.

0 p. – za błędne napisanie równań reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki

stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) lub błędna identyfikacja związków

w probówkach B i C w zadaniu 34.1. albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W B związek IV reaguje z dwoma OH−: jeden usuwa proton wolnej grupy karboksylowej, drugi proton grupy amoniowej. Powstaje anion z dwiema grupami karboksylanowymi, grupą aminową i ładunkiem −2 oraz dwie cząsteczki wody.

W C jon obojnaczy β-alaniny przyjmuje jeden proton na grupie karboksylanowej, dając kation aminokwasu. Zachowujemy wzory z wprowadzenia i prawidłowe ładunki. Wymagane równania półstrukturalne przedstawia grafika odpowiedzi.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 34.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.

Probówka C:

Odpowiedź CKE 34.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_34.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 35 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 34–35.

Przygotowano cztery wodne roztwory o tym samym stężeniu molowym, z których każdy

zawierał inną pochodną węglowodoru. Te związki zostały opisane poniższymi wzorami

z uwzględnieniem dominującej formy, w jakiej występują w roztworze.

Informacja do zadań 34–35. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.

W roztworze o pH ˂ 5 związek I występuje głównie w formie kationu.

P

F

2.

Liczba wszystkich możliwych produktów kondensacji jednej cząsteczki

związku III i jednej cząsteczki związku IV wynosi 2.

P

F

3.

Związek III to aminokwas białkowy.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Dla pierwszego zdania odróżnij przewagę kationów nad anionami od przewagi kationu nad jonem obojnaczym.

Podpowiedź 2

W drugim sprawdź obie grupy COOH związku IV; w trzecim ustal położenie grupy aminowej III.

Podpowiedź 3

Porównaj pH 4 z pKa seryny; odnotuj różnicę między historycznym P, F, F a dosłownym F, F, F.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1.

W roztworze o pH ˂ 5 związek I występuje głównie w formie kationu.

P

 

2.

Liczba wszystkich możliwych produktów kondensacji jednej cząsteczki

związku III i jednej cząsteczki związku IV wynosi 2.

 

F

3.

Związek III to aminokwas białkowy.

 

F

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Związek I to seryna. Historyczny klucz podaje P, F, F, ale pierwsze zdanie jest zbyt szerokie: pH poniżej 5 nie gwarantuje przewagi kationu. Na przykład przy pH 4 dominuje jon obojnaczy, około 98,4% przy pKa 2,21 i 9,15.

Przy dosłownej ocenie pierwsze zdanie także jest fałszywe. W kondensacji III i IV można wskazać co najmniej trzy różne połączenia amidowe dzięki dwóm grupom karboksylowym IV. Związek III jest β-alaniną, a nie aminokwasem białkowym. Rozbieżność pierwszej oceny opisano oddzielnie od klucza.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1.

W roztworze o pH ˂ 5 związek I występuje głównie w formie kationu.

P

 

2.

Liczba wszystkich możliwych produktów kondensacji jednej cząsteczki

związku III i jednej cząsteczki związku IV wynosi 2.

 

F

3.

Związek III to aminokwas białkowy.

 

F

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_35

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 36 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Do probówki zawierającej roztwór białka jaja kurzego wprowadzono stężony kwas

azotowy(V), a następnie dodano wody destylowanej.

Sformułuj wnioski wynikające z przeprowadzonego doświadczenia. Wybierz i zaznacz poprawne zakończenie zdania.

Białko uległo denaturacji, a żółte zabarwienie to rezultat

A. zniszczenia struktury pierwszorzędowej cząsteczek białka.

B. zniszczenia elementów struktury trzeciorzędowej cząsteczek białka.

C. nitrowania pierścieni aromatycznych, obecnych w łańcuchach bocznych reszt

aminokwasowych.

D. utleniania grup aminowych, obecnych w bocznych łańcuchach reszt aminokwasowych.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozdziel zmianę struktury przestrzennej od reakcji odpowiedzialnej za barwę.

Podpowiedź 2

Przypomnij, co wykrywa próba ksantoproteinowa.

Podpowiedź 3

Zaznacz C: nitrowanie pierścieni aromatycznych w resztach aminokwasowych.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 36 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.

Zasady oceniania

1 p. – za wybór poprawnej odpowiedzi.

0 p. – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Stężony HNO3 denaturuje białko, lecz żółta barwa ma odrębną przyczynę chemiczną. Kwas nitruje pierścienie aromatyczne w łańcuchach bocznych niektórych reszt aminokwasowych, tworząc żółte nitropochodne.

Jest to reakcja ksantoproteinowa i odpowiada wariantowi C. Samo zniszczenie struktury przestrzennej nie tłumaczy specyficznego żółknięcia. Nie należy też utożsamiać denaturacji z hydrolizą i całkowitym zerwaniem wiązań peptydowych struktury pierwszorzędowej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 36 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_36

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 37.1 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 37.

W trzech probówkach (I–III) znajdowały się następujące substancje stałe: fruktoza, sacharoza

i skrobia. W celu ich identyfikacji przeprowadzono trzy serie doświadczeń. W pierwszej serii

doświadczeń do wszystkich probówek dodano wodę o temperaturze 20 °C i wymieszano

zawartość każdego naczynia. W dwóch probówkach zaobserwowano rozpuszczenie substancji

stałych i powstanie roztworów, natomiast w probówce III powstała zawiesina.

W drugiej serii doświadczeń do probówek I i II dodano zalkalizowany świeżo strącony

wodorotlenek miedzi(II) i wymieszano ich zawartość. W obu probówkach powstały roztwory

o szafirowym zabarwieniu. W trzeciej serii doświadczeń, po ogrzaniu szafirowych roztworów

otrzymanych w serii drugiej, tylko w probówce I pojawił się ceglasty osad.

Napisz nazwy związków, które zidentyfikowano podczas przeprowadzonych trzech serii doświadczeń.

Probówka I: …

Probówka II: …

Probówka III: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw wykorzystaj różnicę rozpuszczalności w wodzie o temperaturze 20°C.

Podpowiedź 2

Następnie odróżnij kompleksowanie na zimno od redukcji miedzi po ogrzaniu.

Podpowiedź 3

Przypisz I fruktozie, II sacharozie i III skrobi, zgodnie z kolejnością obserwacji.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Probówka I: fruktoza

Probówka II: sacharoza

Probówka III: skrobia

Zasady oceniania

1 p. – za poprawną identyfikację substancji.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Zawiesina po dodaniu zimnej wody wskazuje skrobię w III; fruktoza i sacharoza rozpuszczają się. Obie rozpuszczone substancje kompleksują Cu(II) na zimno, ale tylko zawartość I po ogrzaniu daje Cu2O. Jest to fruktoza, która w środowisku zasadowym izomeryzuje do form redukujących.

Sacharoza w II nie daje dodatniej próby redukcyjnej. Łączymy więc wyniki wszystkich trzech serii: I fruktoza, II sacharoza, III skrobia. Szafirowa barwa sama nie rozstrzyga między I i II.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Probówka I: fruktoza

Probówka II: sacharoza

Probówka III: skrobia

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_37.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 37.2 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 37.

W trzech probówkach (I–III) znajdowały się następujące substancje stałe: fruktoza, sacharoza

i skrobia. W celu ich identyfikacji przeprowadzono trzy serie doświadczeń. W pierwszej serii

doświadczeń do wszystkich probówek dodano wodę o temperaturze 20 °C i wymieszano

zawartość każdego naczynia. W dwóch probówkach zaobserwowano rozpuszczenie substancji

stałych i powstanie roztworów, natomiast w probówce III powstała zawiesina.

W drugiej serii doświadczeń do probówek I i II dodano zalkalizowany świeżo strącony

wodorotlenek miedzi(II) i wymieszano ich zawartość. W obu probówkach powstały roztwory

o szafirowym zabarwieniu. W trzeciej serii doświadczeń, po ogrzaniu szafirowych roztworów

otrzymanych w serii drugiej, tylko w probówce I pojawił się ceglasty osad.

Napisz, jaki element budowy cząsteczek związków znajdujących się w probówkach I i II zadecydował o powstaniu szafirowego zabarwienia roztworów w drugiej serii doświadczeń.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Znajdź wspólny element budowy fruktozy i sacharozy.

Podpowiedź 2

W tej serii nie ogrzewano mieszaniny: badano tworzenie kompleksu Cu(II).

Podpowiedź 3

Wskaż liczne grupy hydroksylowe, zwłaszcza przy sąsiednich atomach węgla, umożliwiające kompleksowanie.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Np.: Obecność grup hydroksylowych w cząsteczce fruktozy i sacharozy lub w cząsteczkach

związków, których roztwory były w probówkach I i II.

lub

Obecność więcej niż jednej grupy hydroksylowej w cząsteczce fruktozy i sacharozy lub

w cząsteczkach związków, których roztwory były w probówkach I i II.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie elementu budowy przy poprawnej identyfikacji związków

w probówce I i II.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Uwaga: Jeśli zdający w zadaniu 37.1. stwierdzi, że w probówce I znajduje się sacharoza,

a w probówce II fruktoza, to za rozwiązanie tego zadania zdający nie otrzymuje punktu, ale

pozytywnie należy ocenić odpowiedź w zadaniu 37.2., jeśli jest ona poprawna co do opisu

elementu budowy cząsteczek związków znajdujących się w probówkach I i II.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Fruktoza i sacharoza mają wiele grup hydroksylowych, w tym grupy przy sąsiednich atomach węgla. Ich odpowiednie rozmieszczenie umożliwia kompleksowanie jonów miedzi(II), co powoduje roztwarzanie Cu(OH)2 i powstanie szafirowego roztworu.

Ten wynik dotyczy budowy wielohydroksylowej, nie właściwości redukujących. Sacharoza również go daje, chociaż nie redukuje odczynnika po ogrzaniu. Uzasadnienie powinno wskazać wspólny element budowy obu cukrów, a nie tylko powtórzyć nazwę otrzymanej barwy.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Np.: Obecność grup hydroksylowych w cząsteczce fruktozy i sacharozy lub w cząsteczkach

związków, których roztwory były w probówkach I i II.

lub

Obecność więcej niż jednej grupy hydroksylowej w cząsteczce fruktozy i sacharozy lub

w cząsteczkach związków, których roztwory były w probówkach I i II.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_37.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania