Baza zadań z chemii
Moje postępy
Zadania 941–960 z 1481
Zadanie 21.2 · czerwiec 2019
Źródło
Informacja do zadań 21–23.
Do probówek, zawierających przygotowany wcześniej odczynnik, wprowadzono dwa różne
związki: do probówki I – propan-2-ol, a do probówki II – propano-1,2-diol. Zawartość każdej
probówki wymieszano. Objawy reakcji zaobserwowano tylko w jednej probówce.
Opisz zmiany możliwe do zaobserwowania po dodaniu propan-2-olu i propano-1,2-diolu do wybranego odczynnika. Uwzględnij wygląd zawartości probówek przed reakcją i po dodaniu badanych związków.
Wygląd zawartości probówki | ||
|---|---|---|
przed reakcją | po reakcji | |
Probówka I | ||
Probówka II | ||
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zapisz wspólny wygląd początkowego odczynnika.
Podpowiedź 2
Tylko diol zmienia niebieską zawiesinę w jednorodny roztwór.
Podpowiedź 3
W I pozostaw niebieski osad; w II opisz jego zanik i szafirowy roztwór.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Wygląd zawartości probówki | ||
|---|---|---|
przed reakcją | po reakcji | |
Probówka I | niebieski osad | (niebieski) osad nie ulega zmianie lub brak objawów reakcji |
Probówka II | (niebieski) osad roztwarza się lub powstaje szafirowy roztwór | |
Zasady oceniania
1 p. – za poprawny opis zmian przy poprawnym wyborze i zaznaczeniu odczynnika
w zadaniu 21.1.
0 p. – za błędny opis zmian lub błędny wybór, lub brak zaznaczenia odczynnika w zadaniu
21.1 albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Przed dodaniem alkoholi obie probówki zawierają niebieski osad Cu(OH)2. W I po dodaniu propan-2-olu osad pozostaje i nie obserwujemy zmiany wyglądu.
W II propano-1,2-diol roztwarza osad, tworząc szafirowy roztwór kompleksowy. Odpowiedź opisuje stan przed i po próbie w obu naczyniach. Nie przewidujemy ceglastoczerwonego osadu Cu2O: w tym doświadczeniu badamy kompleksowanie bez ogrzewania, a nie redukcję miedzi w próbie Trommera.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Wygląd zawartości probówki | ||
|---|---|---|
przed reakcją | po reakcji | |
Probówka I | niebieski osad | (niebieski) osad nie ulega zmianie lub brak objawów reakcji |
Probówka II | (niebieski) osad roztwarza się lub powstaje szafirowy roztwór | |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 22 · czerwiec 2019
Źródło
Informacja do zadań 21–23.
Do probówek, zawierających przygotowany wcześniej odczynnik, wprowadzono dwa różne
związki: do probówki I – propan-2-ol, a do probówki II – propano-1,2-diol. Zawartość każdej
probówki wymieszano. Objawy reakcji zaobserwowano tylko w jednej probówce.
Napisz, jaka różnica w budowie cząsteczek badanych alkoholi była przyczyną różnicy w przebiegu doświadczenia. Odnieś się do struktury cząsteczek obu związków.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj bezpośrednie otoczenie grup OH w obu strukturach.
Podpowiedź 2
Diol ma dwie grupy przy kolejnych atomach węgla.
Podpowiedź 3
Wyjaśnij kompleksowanie przez sąsiednie grupy OH diolu i brak tego układu w propan-2-olu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Obecność grup hydroksylowych (przy sąsiednich atomach węgla) w cząsteczce
propano-1,2-diolu i jednej grupy hydroksylowej w cząsteczce propan-2-olu.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wskazanie różnicy w budowie cząsteczek obu alkoholi przy poprawnym
wyborze i zaznaczeniu odczynnika w zadaniu 21.1.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Propano-1,2-diol ma dwie grupy hydroksylowe połączone z sąsiednimi atomami węgla. Takie rozmieszczenie umożliwia ich współudział w kompleksowaniu miedzi(II), co prowadzi do powstania rozpuszczalnego szafirowego kompleksu.
Propan-2-ol ma tylko jedną grupę OH i nie daje tego efektu. Nie wystarczy wskazać, że związki mają różne nazwy lub masy molowe: należy połączyć konkretny element budowy z różnicą obserwacji. Ważna jest nie tylko liczba grup, ale również ich położenie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Obecność grup hydroksylowych (przy sąsiednich atomach węgla) w cząsteczce
propano-1,2-diolu i jednej grupy hydroksylowej w cząsteczce propan-2-olu.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 23 · czerwiec 2019
Źródło
Informacja do zadań 21–23.
Do probówek, zawierających przygotowany wcześniej odczynnik, wprowadzono dwa różne
związki: do probówki I – propan-2-ol, a do probówki II – propano-1,2-diol. Zawartość każdej
probówki wymieszano. Objawy reakcji zaobserwowano tylko w jednej probówce.
Uzupełnij zdanie. Wybierz i zaznacz odpowiedź A. albo B. oraz jej uzasadnienie 1. albo 2.
Gdyby zamiast propano-1,2-diolu do probówki II wprowadzono 1,4-dihydroksybenzen, efekt
doświadczenia byłby
A. | taki sam, | ponieważ | 1. | 1,4-dihydroksybenzen jest fenolem. |
B. | inny, | 2. | w cząsteczce 1,4-dihydroksybenzenu są dwie grupy hydroksylowe. |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź, czy badane grupy OH należą do alkoholu, czy fenolu.
Podpowiedź 2
Porównaj ich rozmieszczenie z sąsiednimi grupami w propano-1,2-diolu.
Podpowiedź 3
Wybierz B1: efekt będzie inny, ponieważ 1,4-dihydroksybenzen jest fenolem.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
B1
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie zdania przy poprawnym wyborze i zaznaczeniu odczynnika
w zadaniu 21.1.
0 p. – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
1,4-Dihydroksybenzen jest fenolem: grupy OH łączą się bezpośrednio z pierścieniem aromatycznym i nie tworzą układu sąsiednich grup alkoholowych propano-1,2-diolu. Sama liczba dwóch grup OH nie gwarantuje identycznego kompleksowania Cu(II).
Wybieramy B1, czyli inny efekt ze względu na fenolowy charakter związku. Nie uzasadniamy tej odpowiedzi twierdzeniem, że związek ma tylko jedną grupę OH; ma dwie, lecz ich otoczenie i rozmieszczenie są inne.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
B1
Informacje i źródła zadania
Zadanie 24 · czerwiec 2019
Cykloheksanol reaguje z manganianem(VII) potasu w środowisku kwasowym zgodnie
z poniższym schematem.

Napisz w formie jonowej z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy) równania reakcji redukcji i utleniania zachodzących w czasie opisanej przemiany. Uwzględnij, że reakcja przebiega w środowisku kwasowym. Dobierz współczynniki stechiometryczne w poniższym schemacie.
Równanie reakcji redukcji:
Równanie reakcji utleniania:

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal zmianę stopni utlenienia manganu i węgla z grupą alkoholową.
Podpowiedź 2
Połącz oddawanie dwóch elektronów przez alkohol z przyjmowaniem pięciu przez MnO4−.
Podpowiedź 3
Pomnóż utlenianie przez 5, redukcję przez 2 i skróć wspólne składniki; użyj 6H3O+ w równaniu sumarycznym.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Redukcja: MnO₄⁻ + 8 H₃O⁺ + 5 e⁻ → Mn²⁺ + 12 H₂O
lub MnO₄⁻ + 8 H⁺ + 5 e⁻ → Mn²⁺ + 4 H₂O.
Utlenianie: C₆H₁₁OH + 2 H₂O → C₆H₁₀O + 2 H₃O⁺ + 2 e⁻
lub C₆H₁₁OH → C₆H₁₀O + 2 H⁺ + 2 e⁻.
Równanie sumaryczne: 5 C₆H₁₁OH + 2 MnO₄⁻ + 6 H₃O⁺ → 5 C₆H₁₀O + 2 Mn²⁺ + 14 H₂O. C₆H₁₁OH i C₆H₁₀O oznaczają odpowiednio cykloheksanol i cykloheksanon.
Zasady oceniania
2 p. – za poprawne napisanie w formie jonowo-elektronowej równania procesu redukcji
i równania procesu utleniania oraz poprawne uzupełnienie sumarycznego równania
reakcji w formie jonowej skróconej.
1 p. – za poprawne napisanie w formie jonowo-elektronowej równania procesu redukcji
i równania procesu utleniania oraz błędne uzupełnienie sumarycznego równania reakcji
lub
– za błędne napisanie w formie jonowo-elektronowej równania procesu redukcji
lub równania procesu utleniania oraz poprawne uzupełnienie sumarycznego równania
reakcji.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Cykloheksanol utlenia się do cykloheksanonu, oddając dwa elektrony na cząsteczkę. Redukcja manganu wymaga pięciu elektronów: MnO4− + 8H3O+ + 5e− → Mn2+ + 12H2O.
Półreakcję alkoholu zapisujemy z 2H2O po lewej oraz 2H3O+ i 2e− po prawej, jak na grafice. Wspólny bilans dziesięciu elektronów daje współczynniki sumaryczne 5, 2, 6, 5, 2, 14. Nie zamieniamy Mn2+ na MnO2, ponieważ środowisko jest kwasowe.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Redukcja: MnO₄⁻ + 8 H₃O⁺ + 5 e⁻ → Mn²⁺ + 12 H₂O
lub MnO₄⁻ + 8 H⁺ + 5 e⁻ → Mn²⁺ + 4 H₂O.
Utlenianie: C₆H₁₁OH + 2 H₂O → C₆H₁₀O + 2 H₃O⁺ + 2 e⁻
lub C₆H₁₁OH → C₆H₁₀O + 2 H⁺ + 2 e⁻.
Równanie sumaryczne: 5 C₆H₁₁OH + 2 MnO₄⁻ + 6 H₃O⁺ → 5 C₆H₁₀O + 2 Mn²⁺ + 14 H₂O. C₆H₁₁OH i C₆H₁₀O oznaczają odpowiednio cykloheksanol i cykloheksanon.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 25 · czerwiec 2019
Źródło
Informacja do zadań 25–27.

Ubichinon Q10 (koenzym Q10) jest niezbędnym elementem łańcucha oddechowego.
Zapobiega produkcji rodników, oksydacyjnym modyfikacjom białek, lipidów oraz DNA i pełni
wiele innych funkcji w organizmie. Poniżej przedstawiono wzór opisujący strukturę cząsteczki

Przeprowadzono analizę elementarną pewnej substancji biologicznie czynnej i stwierdzono, że
zawiera ona 82,13% masowych węgla i 10,44% masowych wodoru.

Obliczenia:
Badanym związkiem … ubichinon.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oblicz masę molową z podanych dokładnie mas atomowych.
Podpowiedź 2
Wyznacz osobno udział masy węgla i wodoru w całej cząsteczce.
Podpowiedź 3
Porównaj 82,13% C i 10,44% H z danymi oraz wpisz mógł być.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz stwierdzenie,
czy badanym związkiem mógł być ubichinon.
0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia lub popełnienie błędów rachunkowych
prowadzących do błędnego wyniku liczbowego lub błędne stwierdzenie lub brak
stwierdzenia lub brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Masa molowa C59H90O4 w podanej konwencji wynosi 59 · 12 + 90 · 1 + 4 · 16 = 862 g·mol−1. Udział węgla to 708/862 · 100% około 82,13%, a wodoru 90/862 · 100% około 10,44%.
Obie wartości zgadzają się z analizą, więc badanym związkiem mógł być ubichinon. Zgodność składu procentowego nie jest jednak jednoznacznym dowodem tożsamości struktury: polecenie pyta o możliwość, nie o pełną identyfikację.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 26 · czerwiec 2019
Źródło
Informacja do zadań 25–27.

Ubichinon Q10 (koenzym Q10) jest niezbędnym elementem łańcucha oddechowego.
Zapobiega produkcji rodników, oksydacyjnym modyfikacjom białek, lipidów oraz DNA i pełni
wiele innych funkcji w organizmie. Poniżej przedstawiono wzór opisujący strukturę cząsteczki

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Uwzględnij mnożnik 10 przy fragmencie łańcucha i wszystkie karbonyle.
Podpowiedź 2
Sprawdź osobno aromatyczność pierścienia i obecność nasyconych atomów węgla w łańcuchu.
Podpowiedź 3
Policz 10 + 2 + 2 wiązania π i zaznacz P, F, F.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. | Cząsteczka ubichinonu Q10 o strukturze przedstawionej w informacji zawiera 14 wiązań π. | P | |
|---|---|---|---|
2. | Cząsteczka ubichinonu Q10 o strukturze przedstawionej w informacji zawiera pierścień aromatyczny. | F | |
3. | W łańcuchowym fragmencie cząsteczki ubichinonu Q10 o strukturze przedstawionej w informacji wszystkim atomom węgla można przypisać hybrydyzację sp2. | F |
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Łańcuch ubichinonu zawiera dziesięć powtarzających się wiązań podwójnych. Pierścień chinonowy wnosi dwa wiązania C=C i dwa C=O, więc łącznie występuje 14 wiązań π.
Pierścień chinonowy nie jest pierścieniem aromatycznym benzenu, a w łańcuchu są zarówno atomy sp2, jak i sp3 w fragmentach nasyconych. Oceny to P, F, F. Nie liczymy jednego wiązania π tylko dla całego wielokrotnie powtórzonego fragmentu ani nie uznajemy każdego sześcioczłonowego pierścienia za aromatyczny.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. | Cząsteczka ubichinonu Q10 o strukturze przedstawionej w informacji zawiera 14 wiązań π. | P | |
|---|---|---|---|
2. | Cząsteczka ubichinonu Q10 o strukturze przedstawionej w informacji zawiera pierścień aromatyczny. | F | |
3. | W łańcuchowym fragmencie cząsteczki ubichinonu Q10 o strukturze przedstawionej w informacji wszystkim atomom węgla można przypisać hybrydyzację sp2. | F |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 27.1 · czerwiec 2019
Źródło
Informacja do zadań 25–27.

Ubichinon Q10 (koenzym Q10) jest niezbędnym elementem łańcucha oddechowego.
Zapobiega produkcji rodników, oksydacyjnym modyfikacjom białek, lipidów oraz DNA i pełni
wiele innych funkcji w organizmie. Poniżej przedstawiono wzór opisujący strukturę cząsteczki

Źródło
Informacja do zadania 27.
Utlenianie i redukcja zachodzą w organizmie w ciągłym cyklu. Cząsteczka ubichinonu
przyjmuje dwa elektrony i redukuje się do ubichinolu – związku aromatycznego, który jest
pochodną fenolu. Ten proces jest odwracalny, gdyż ubichinol łatwo ulega ponownemu
utlenieniu do ubichinonu. Utlenianie ubichinolu zachodzi w środowisku o odczynie obojętnym.
Uzupełnij schemat procesu utleniania ubichinolu do ubichinonu w środowisku obojętnym
– wpisz w wykropkowane miejsca wybrane wzory i symbole.
H3O+ H2O OH− e−
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przypomnij, po której stronie półreakcji utleniania zapisuje się elektrony.
Podpowiedź 2
Dwa oddawane protony połącz z dwiema cząsteczkami wody w H3O+.
Podpowiedź 3
Wstaw kolejno H2O, H3O+ i e−, ze współczynnikami dwa podanymi w schemacie.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie schematu.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Utlenianie ubichinolu do ubichinonu polega na oddaniu dwóch elektronów i dwóch protonów. Aby przedstawić protony jako H3O+ w podanym zapisie, po stronie substratów umieszczamy dwie cząsteczki H2O.
Otrzymujemy ubichinol + 2H2O → ubichinon + 2H3O+ + 2e−. Wydzielone elektrony są po stronie produktów, bo zachodzi utlenianie. Ładunki produktów +2 i −2 znoszą się; informacja o obojętnym środowisku nie zakazuje obecności H3O+ w zapisie półreakcji.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Informacje i źródła zadania
Zadanie 27.2 · czerwiec 2019
Źródło
Informacja do zadań 25–27.

Ubichinon Q10 (koenzym Q10) jest niezbędnym elementem łańcucha oddechowego.
Zapobiega produkcji rodników, oksydacyjnym modyfikacjom białek, lipidów oraz DNA i pełni
wiele innych funkcji w organizmie. Poniżej przedstawiono wzór opisujący strukturę cząsteczki

Źródło
Informacja do zadania 27.
Utlenianie i redukcja zachodzą w organizmie w ciągłym cyklu. Cząsteczka ubichinonu
przyjmuje dwa elektrony i redukuje się do ubichinolu – związku aromatycznego, który jest
pochodną fenolu. Ten proces jest odwracalny, gdyż ubichinol łatwo ulega ponownemu
utlenieniu do ubichinonu. Utlenianie ubichinolu zachodzi w środowisku o odczynie obojętnym.
Uzupełnij poniższy rysunek, tak aby przedstawiał wzór cząsteczki ubichinolu.

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj strukturę chinonu z informacją, że ubichinol jest pochodną fenolu.
Podpowiedź 2
Zmieniaj grupy karbonylowe i wiązania pierścienia, zachowując podstawniki.
Podpowiedź 3
Narysuj aromatyczny pierścień z dwiema grupami OH i niezmienionymi grupami metoksylowymi, metylową oraz łańcuchem.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie rysunku.
0 p. – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Redukcja ubichinonu przekształca dwie grupy karbonylowe pierścienia w grupy fenolowe, a układ wiązań w pierścieniu przechodzi w aromatyczny. Odtwarzamy zatem pochodną benzenu z dwiema grupami OH, zachowując obie grupy metoksylowe, grupę metylową i długi łańcuch boczny w tych samych pozycjach.
Nie uwodorniamy dziesięciu wiązań podwójnych łańcucha: redukcja opisana w zadaniu dotyczy układu chinonowego. Kompletne rozmieszczenie podstawników przedstawia grafika odpowiedzi.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 28 · czerwiec 2019
Poniżej przedstawiono wzory sześciu związków organicznych.
![]() | II C6H5OH | ![]() |
|---|---|---|
![]() | ![]() | ![]() |
Uzupełnij poniższe zdania. Wpisz numery, którymi oznaczono wzory odpowiednich związków.
1. Octan fenylu jest produktem reakcji związków oznaczonych numerami … i …
2. Izomerami są związki oznaczone numerami … i …
3. W wyniku redukcji związku oznaczonego numerem I powstaje związek oznaczony
numerem …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozpoznaj część kwasową i alkoholową wskazanego estru.
Podpowiedź 2
Porównaj wzory sumaryczne kwasu i estru z listy oraz produkt redukcji aldehydu.
Podpowiedź 3
Wpisz II + IV; IV + VI; III w kolejności zdań.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. Octan fenylu jest produktem reakcji związków oznaczonych numerami II i IV.
2. Izomerami funkcyjnymi są związki oznaczone numerami IV i VI.
3. W wyniku redukcji związku oznaczonego numerem I powstaje związek oznaczony
numerem III.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie wszystkich zdań.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Octan fenylu pochodzi od fenolu II i kwasu etanowego IV. Wzór sumaryczny C2H4O2 mają kwas etanowy IV i metanian metylu VI, więc są izomerami funkcyjnymi, choć należą do różnych grup związków.
Redukcja aldehydu benzoesowego I daje alkohol benzylowy III, przy zachowaniu pierścienia. Kolejne odpowiedzi to II i IV, IV i VI, III. Nie mylimy octanu fenylu z octanem benzylu: dodatkowy atom węgla między pierścieniem a tlenem zmienia strukturę estru.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. Octan fenylu jest produktem reakcji związków oznaczonych numerami II i IV.
2. Izomerami funkcyjnymi są związki oznaczone numerami IV i VI.
3. W wyniku redukcji związku oznaczonego numerem I powstaje związek oznaczony
numerem III.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 29 · czerwiec 2019

Na podstawie: K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii,
… Warszawa 2007.
Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) lub uproszczony aldehydu, z którego w wyniku reakcji Cannizzaro otrzymano benzenokarboksylan sodu (benzoesan sodu) i fenylometanol (alkohol benzylowy), oraz podaj formalne stopnie utlenienia atomów węgla, które uczestniczą w procesie utleniania i redukcji (przed reakcją i po reakcji).
Wzór aldehydu
Stopień utlenienia atomu węgla | ||
|---|---|---|
w aldehydzie | w benzoesanie sodu | w alkoholu benzylowym |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odtwórz aldehyd, którego grupa funkcyjna może dać zarówno karboksylan, jak i alkohol.
Podpowiedź 2
Policz wkłady C–O, C=O i C–H dla tego samego atomu w trzech związkach.
Podpowiedź 3
Narysuj aldehyd benzoesowy i wpisz kolejno I, III oraz −I.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Stopień utlenienia atomu węgla | ||
|---|---|---|
w aldehydzie | w benzoesanie sodu | w alkoholu benzylowego |
(+)I lub (+)1 | (+)III lub (+)3 | –I lub –1 |
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) lub uproszczonego
aldehydu i podanie poprawnych stopni utlenienia atomów węgla.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Oba produkty reakcji Cannizzaro wskazują aldehyd benzoesowy jako substrat. Jego atom węgla aldehydowego ma stopień I: wkład +II od C=O i −I od C–H. W benzoesanie ten sam atom ma stopień III, a w alkoholu benzylowym −I.
Jedna cząsteczka aldehydu ulega więc utlenieniu o dwa stopnie, druga redukcji o dwa. Nie zmieniają się atomy węgla pierścienia; formalny bilans dotyczy atomu bocznej grupy funkcyjnej. Wzór aldehydu pokazuje grafika klucza.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Stopień utlenienia atomu węgla | ||
|---|---|---|
w aldehydzie | w benzoesanie sodu | w alkoholu benzylowego |
(+)I lub (+)1 | (+)III lub (+)3 | –I lub –1 |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 30 · czerwiec 2019
Źródło
Informacja do zadań 30–32.
Poniżej przedstawiono ciąg przemian chemicznych, w których biorą udział związki organiczne
umownie oznaczone literami Q, X, Y i Z oraz metanian etylu.

Zaznacz odpowiedź, w której podano poprawne nazwy związków Q, X, Y i Z.
Q | X | Y | Z | |
|---|---|---|---|---|
A. | chlorometan | metan | metanal | metanolan sodu |
B. | chloroetan | eten | etanol | metanian sodu |
C. | chlorometan | etan | etanol | etanian sodu |
D. | chloroetan | eten | etanol | metanolan sodu |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zacznij identyfikację od znanej nazwy estru i alkoholu tworzącego jego część etylową.
Podpowiedź 2
Hydratacja etenu daje etanol, a hydroliza zasadowa estru daje sól kwasu mrówkowego.
Podpowiedź 3
Wybierz B: chloroetan, eten, etanol, metanian sodu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
B
Zasady oceniania
1 p. – za wybór poprawnej odpowiedzi.
0 p. – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Etanol Y tworzy z kwasem mrówkowym metanian etylu, dlatego X musi być etenem ulegającym hydratacji, a Q chloroetanem poddawanym eliminacji. Zasadowa hydroliza estru daje ponownie etanol oraz metanian sodu Z, nie metanolan sodu.
Cały zestaw odpowiada wierszowi B. Do rozpoznania ostatniego produktu trzeba rozdzielić sól reszty kwasowej i alkohol: atomy węgla nie przechodzą dowolnie z jednej części estru do drugiej.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
B
Informacje i źródła zadania
Zadanie 31 · czerwiec 2019
Źródło
Informacja do zadań 30–32.
Poniżej przedstawiono ciąg przemian chemicznych, w których biorą udział związki organiczne
umownie oznaczone literami Q, X, Y i Z oraz metanian etylu.

Narysuj wzory półstrukturalne (grupowe) cząsteczek dwóch związków będących izomerami metanianu etylu oraz podaj nazwy tych związków.
Wzór I | Wzór II |
|---|---|
Nazwa | Nazwa |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Policz atomy metanianu etylu, aby ustalić wzór sumaryczny.
Podpowiedź 2
Przesuń podział atomów węgla między części estru albo zmień grupę funkcyjną na karboksylową.
Podpowiedź 3
Narysuj etanian metylu i kwas propanowy oraz podpisz oba wzory.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Wzór I | Wzór II |
|---|---|
Nazwa | Nazwa |
etanian metylu lub octan metylu | kwas propanowy lub kwas propionowy |
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne narysowanie wzorów półstrukturalnych (grupowych) i podanie nazw
dwóch izomerów.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Metanian etylu ma wzór C3H6O2. Taki sam wzór sumaryczny mają etanian metylu oraz kwas propanowy, lecz różnią się rozmieszczeniem atomów i grupami funkcyjnymi.
Pierwszy jest innym estrem, drugi kwasem karboksylowym. Należy narysować oba wymagane wzory półstrukturalne i podać nazwy, jak na grafice odpowiedzi. Nie wybieramy kwasu etanowego, który ma tylko dwa atomy węgla, ani innego zapisu tej samej cząsteczki metanianu etylu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Wzór I | Wzór II |
|---|---|
Nazwa | Nazwa |
etanian metylu lub octan metylu | kwas propanowy lub kwas propionowy |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 32 · czerwiec 2019
Źródło
Informacja do zadań 30–32.
Poniżej przedstawiono ciąg przemian chemicznych, w których biorą udział związki organiczne
umownie oznaczone literami Q, X, Y i Z oraz metanian etylu.

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.
1. | Przemiana związku X do związku Y przebiega według mechanizmu rodnikowego. | P | F |
|---|---|---|---|
2. | Związek Y można otrzymać ze związku Q z pominięciem związku X, jeżeli zastosuje się wodny roztwór wodorotlenku potasu. | P | F |
3. | Wszystkie przemiany przedstawione na schemacie to reakcje substytucji. | P | F |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zidentyfikuj X jako eten, Y jako etanol i Q jako chloroetan.
Podpowiedź 2
Porównaj działanie wodnego KOH z eliminacją prowadzoną w etanolu i podwyższonej temperaturze.
Podpowiedź 3
Oceń zdania jako F, P, F: hydratacja nie jest rodnikowa, a bezpośrednia hydroliza chloroetanu jest możliwa.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. | Przemiana związku X do związku Y przebiega według mechanizmu rodnikowego. | F | |
|---|---|---|---|
2. | Związek Y można otrzymać ze związku Q z pominięciem związku X, jeżeli zastosuje się wodny roztwór wodorotlenku potasu. | P | |
3. | Wszystkie przemiany przedstawione na schemacie to reakcje substytucji. | F |
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Przemiana X w Y jest kwasowo katalizowaną hydratacją etenu, czyli addycją elektrofilową, a nie rodnikową. Etanol Y można też otrzymać bezpośrednio z chloroetanu Q przez substytucję nukleofilową wodnym KOH.
Nie wszystkie etapy ciągu są substytucjami: występuje między innymi eliminacja prowadząca do etenu oraz addycja wody. Poprawna sekwencja to F, P, F. Kluczowe jest rozróżnienie wodnego i etanolowego roztworu zasady, które kierują przemianę w inną stronę.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. | Przemiana związku X do związku Y przebiega według mechanizmu rodnikowego. | F | |
|---|---|---|---|
2. | Związek Y można otrzymać ze związku Q z pominięciem związku X, jeżeli zastosuje się wodny roztwór wodorotlenku potasu. | P | |
3. | Wszystkie przemiany przedstawione na schemacie to reakcje substytucji. | F |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 33 · czerwiec 2019
Cząsteczki kwasu 2-hydroksybutanowego są chiralne.
Uzupełnij poniższy schemat, tak aby otrzymać wzory enancjomerów kwasu
2-hydroksybutanowego w projekcji Fischera.

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź cztery różne podstawniki przy C2.
Podpowiedź 2
Zachowaj jednakowe grupy na pionowej osi obu projekcji.
Podpowiedź 3
W jednej projekcji ustaw OH z lewej i H z prawej, a w drugiej odwrotnie, jak na grafice.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie schematu.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Kwas 2-hydroksybutanowy ma jedno centrum stereogeniczne przy C2, połączone z H, OH, COOH i grupą etylową. W projekcji Fischera umieszczamy COOH u góry, grupę etylową u dołu, a H i OH na ramionach poziomych.
Drugi enancjomer otrzymujemy przez zamianę lewego i prawego podstawnika, przy zachowaniu pionowych. Wiązania poziome są skierowane do obserwatora, pionowe od niego. Sam obrót całej projekcji o 180° nie tworzy drugiego enancjomeru.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 34.1 · czerwiec 2019
Źródło
Informacja do zadań 34–35.
Przygotowano cztery wodne roztwory o tym samym stężeniu molowym, z których każdy
zawierał inną pochodną węglowodoru. Te związki zostały opisane poniższymi wzorami
z uwzględnieniem dominującej formy, w jakiej występują w roztworze.

Źródło
Informacja do zadania 34.
W trzech probówkach A, B i C znajdują się w przypadkowej kolejności wodne roztwory –
o równej objętości – trzech różnych pochodnych węglowodorów wybranych spośród związków
I–IV. Stwierdzono, że cząsteczki związku, którego roztwór znajduje się w probówce B, są
chiralne, a cząsteczki związków, których roztwory znajdują się w probówkach A i C, nie są
chiralne.
Każdy roztwór podzielono na dwie próbki o tej samej objętości i przeprowadzono dwa
doświadczenia umożliwiające identyfikację badanych substancji.
Doświadczenie pierwsze
W roztworach z probówek A, B i C zanurzono uniwersalny papierek wskaźnikowy. Okazało
się, że tylko w roztworach z probówek A i B uniwersalny papierek wskaźnikowy zmienił barwę
z żółtej na czerwoną.
Do roztworów (o tej samej objętości) z probówek A, B i C wprowadzano stopniowo roztwór
wodorotlenku sodu o stężeniu molowym 0,1 mol · dm−3 z dodatkiem alkoholowego roztworu
fenoloftaleiny. Okazało się, że roztwór w probówce B przereagował całkowicie z dwukrotnie
większą objętością roztworu wodorotlenku sodu niż roztwór w probówce A i roztwór
w probówce C.
Doświadczenie drugie
Do roztworów (o tej samej objętości) z probówek A, B i C wprowadzono kwas solny
z dodatkiem oranżu metylowego. Zmianę barwy z czerwonej na żółtą zaobserwowano tylko po
wprowadzeniu kwasu solnego do roztworu z probówki C.
Napisz numery związków, których roztwory znajdowały się w probówkach A, B i C.
Numer związku | |
|---|---|
probówka A | |
probówka B | |
probówka C |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw oddziel próbkę chiralną B od dwóch achiralnych.
Podpowiedź 2
Dwukrotnie większe zużycie zasady wskazuje dodatkową grupę karboksylową.
Podpowiedź 3
Przyporządkuj A związkowi II, B IV i C III.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Numer związku | |
|---|---|
probówka A | II |
probówka B | IV |
probówka C | III |
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wskazanie związków.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Chiralna próbka B o kwaśnym odczynie i dwukrotnie większym zużyciu NaOH odpowiada związkowi IV, kwasowi asparaginowemu. Achiralny kwas karboksylowy II to A. Probówka C zawiera achiralny aminokwas III, β-alaninę, który zużywa dodany kwas przez protonowanie grupy karboksylanowej.
Zatem A = II, B = IV, C = III. Seryna I jest chiralna, ale nie spełnia zestawu informacji o B. Korzystamy z łącznych wyników chiralności, odczynu i reakcji z kwasem oraz zasadą.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Numer związku | |
|---|---|
probówka A | II |
probówka B | IV |
probówka C | III |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 34.2 · czerwiec 2019
Źródło
Informacja do zadań 34–35.
Przygotowano cztery wodne roztwory o tym samym stężeniu molowym, z których każdy
zawierał inną pochodną węglowodoru. Te związki zostały opisane poniższymi wzorami
z uwzględnieniem dominującej formy, w jakiej występują w roztworze.

Źródło
Informacja do zadania 34.
W trzech probówkach A, B i C znajdują się w przypadkowej kolejności wodne roztwory –
o równej objętości – trzech różnych pochodnych węglowodorów wybranych spośród związków
I–IV. Stwierdzono, że cząsteczki związku, którego roztwór znajduje się w probówce B, są
chiralne, a cząsteczki związków, których roztwory znajdują się w probówkach A i C, nie są
chiralne.
Każdy roztwór podzielono na dwie próbki o tej samej objętości i przeprowadzono dwa
doświadczenia umożliwiające identyfikację badanych substancji.
Doświadczenie pierwsze
W roztworach z probówek A, B i C zanurzono uniwersalny papierek wskaźnikowy. Okazało
się, że tylko w roztworach z probówek A i B uniwersalny papierek wskaźnikowy zmienił barwę
z żółtej na czerwoną.
Do roztworów (o tej samej objętości) z probówek A, B i C wprowadzano stopniowo roztwór
wodorotlenku sodu o stężeniu molowym 0,1 mol · dm−3 z dodatkiem alkoholowego roztworu
fenoloftaleiny. Okazało się, że roztwór w probówce B przereagował całkowicie z dwukrotnie
większą objętością roztworu wodorotlenku sodu niż roztwór w probówce A i roztwór
w probówce C.
Doświadczenie drugie
Do roztworów (o tej samej objętości) z probówek A, B i C wprowadzono kwas solny
z dodatkiem oranżu metylowego. Zmianę barwy z czerwonej na żółtą zaobserwowano tylko po
wprowadzeniu kwasu solnego do roztworu z probówki C.
Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, jakiej ulega związek znajdujący się w probówce B podczas doświadczenia pierwszego, oraz równanie reakcji, jakiej ulega związek znajdujący się w probówce C podczas doświadczenia drugiego. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych przedstawione w informacji wstępnej.
Probówka B:
Probówka C:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zidentyfikuj w IV dwa miejsca zużywające OH−.
Podpowiedź 2
W β-alaninie dodany H+ przyłącza się do COO−, nie do już protonowanej grupy amoniowej.
Podpowiedź 3
W B zastosuj 2OH− i 2H2O, w C jeden H+ oraz kation z grupą COOH.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Probówka C:

Zasady oceniania
2 p. – za poprawne napisanie dwóch równań reakcji w formie jonowej skróconejprzy
poprawnej identyfikacji związków w probówkach B i C w zadaniu 34.1.
1 p. – za poprawne napisanie jednego równania reakcji przy poprawnej identyfikacji związku
w danej probówce w zadaniu 34.1.
0 p. – za błędne napisanie równań reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki
stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) lub błędna identyfikacja związków
w probówkach B i C w zadaniu 34.1. albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W B związek IV reaguje z dwoma OH−: jeden usuwa proton wolnej grupy karboksylowej, drugi proton grupy amoniowej. Powstaje anion z dwiema grupami karboksylanowymi, grupą aminową i ładunkiem −2 oraz dwie cząsteczki wody.
W C jon obojnaczy β-alaniny przyjmuje jeden proton na grupie karboksylanowej, dając kation aminokwasu. Zachowujemy wzory z wprowadzenia i prawidłowe ładunki. Wymagane równania półstrukturalne przedstawia grafika odpowiedzi.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Probówka C:

Informacje i źródła zadania
Zadanie 35 · czerwiec 2019
Źródło
Informacja do zadań 34–35.
Przygotowano cztery wodne roztwory o tym samym stężeniu molowym, z których każdy
zawierał inną pochodną węglowodoru. Te związki zostały opisane poniższymi wzorami
z uwzględnieniem dominującej formy, w jakiej występują w roztworze.

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.
1. | W roztworze o pH ˂ 5 związek I występuje głównie w formie kationu. | P | F |
|---|---|---|---|
2. | Liczba wszystkich możliwych produktów kondensacji jednej cząsteczki związku III i jednej cząsteczki związku IV wynosi 2. | P | F |
3. | Związek III to aminokwas białkowy. | P | F |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Dla pierwszego zdania odróżnij przewagę kationów nad anionami od przewagi kationu nad jonem obojnaczym.
Podpowiedź 2
W drugim sprawdź obie grupy COOH związku IV; w trzecim ustal położenie grupy aminowej III.
Podpowiedź 3
Porównaj pH 4 z pKa seryny; odnotuj różnicę między historycznym P, F, F a dosłownym F, F, F.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. | W roztworze o pH ˂ 5 związek I występuje głównie w formie kationu. | P | |
|---|---|---|---|
2. | Liczba wszystkich możliwych produktów kondensacji jednej cząsteczki związku III i jednej cząsteczki związku IV wynosi 2. | F | |
3. | Związek III to aminokwas białkowy. | F |
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Związek I to seryna. Historyczny klucz podaje P, F, F, ale pierwsze zdanie jest zbyt szerokie: pH poniżej 5 nie gwarantuje przewagi kationu. Na przykład przy pH 4 dominuje jon obojnaczy, około 98,4% przy pKa 2,21 i 9,15.
Przy dosłownej ocenie pierwsze zdanie także jest fałszywe. W kondensacji III i IV można wskazać co najmniej trzy różne połączenia amidowe dzięki dwóm grupom karboksylowym IV. Związek III jest β-alaniną, a nie aminokwasem białkowym. Rozbieżność pierwszej oceny opisano oddzielnie od klucza.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. | W roztworze o pH ˂ 5 związek I występuje głównie w formie kationu. | P | |
|---|---|---|---|
2. | Liczba wszystkich możliwych produktów kondensacji jednej cząsteczki związku III i jednej cząsteczki związku IV wynosi 2. | F | |
3. | Związek III to aminokwas białkowy. | F |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 36 · czerwiec 2019
Do probówki zawierającej roztwór białka jaja kurzego wprowadzono stężony kwas
azotowy(V), a następnie dodano wody destylowanej.
Sformułuj wnioski wynikające z przeprowadzonego doświadczenia. Wybierz i zaznacz poprawne zakończenie zdania.
Białko uległo denaturacji, a żółte zabarwienie to rezultat
A. zniszczenia struktury pierwszorzędowej cząsteczek białka.
B. zniszczenia elementów struktury trzeciorzędowej cząsteczek białka.
C. nitrowania pierścieni aromatycznych, obecnych w łańcuchach bocznych reszt
aminokwasowych.
D. utleniania grup aminowych, obecnych w bocznych łańcuchach reszt aminokwasowych.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozdziel zmianę struktury przestrzennej od reakcji odpowiedzialnej za barwę.
Podpowiedź 2
Przypomnij, co wykrywa próba ksantoproteinowa.
Podpowiedź 3
Zaznacz C: nitrowanie pierścieni aromatycznych w resztach aminokwasowych.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 p. – za wybór poprawnej odpowiedzi.
0 p. – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Stężony HNO3 denaturuje białko, lecz żółta barwa ma odrębną przyczynę chemiczną. Kwas nitruje pierścienie aromatyczne w łańcuchach bocznych niektórych reszt aminokwasowych, tworząc żółte nitropochodne.
Jest to reakcja ksantoproteinowa i odpowiada wariantowi C. Samo zniszczenie struktury przestrzennej nie tłumaczy specyficznego żółknięcia. Nie należy też utożsamiać denaturacji z hydrolizą i całkowitym zerwaniem wiązań peptydowych struktury pierwszorzędowej.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 37.1 · czerwiec 2019
Źródło
Informacja do zadania 37.
W trzech probówkach (I–III) znajdowały się następujące substancje stałe: fruktoza, sacharoza
i skrobia. W celu ich identyfikacji przeprowadzono trzy serie doświadczeń. W pierwszej serii
doświadczeń do wszystkich probówek dodano wodę o temperaturze 20 °C i wymieszano
zawartość każdego naczynia. W dwóch probówkach zaobserwowano rozpuszczenie substancji
stałych i powstanie roztworów, natomiast w probówce III powstała zawiesina.
W drugiej serii doświadczeń do probówek I i II dodano zalkalizowany świeżo strącony
wodorotlenek miedzi(II) i wymieszano ich zawartość. W obu probówkach powstały roztwory
o szafirowym zabarwieniu. W trzeciej serii doświadczeń, po ogrzaniu szafirowych roztworów
otrzymanych w serii drugiej, tylko w probówce I pojawił się ceglasty osad.
Napisz nazwy związków, które zidentyfikowano podczas przeprowadzonych trzech serii doświadczeń.
Probówka I: …
Probówka II: …
Probówka III: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw wykorzystaj różnicę rozpuszczalności w wodzie o temperaturze 20°C.
Podpowiedź 2
Następnie odróżnij kompleksowanie na zimno od redukcji miedzi po ogrzaniu.
Podpowiedź 3
Przypisz I fruktozie, II sacharozie i III skrobi, zgodnie z kolejnością obserwacji.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Probówka I: fruktoza
Probówka II: sacharoza
Probówka III: skrobia
Zasady oceniania
1 p. – za poprawną identyfikację substancji.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Zawiesina po dodaniu zimnej wody wskazuje skrobię w III; fruktoza i sacharoza rozpuszczają się. Obie rozpuszczone substancje kompleksują Cu(II) na zimno, ale tylko zawartość I po ogrzaniu daje Cu2O. Jest to fruktoza, która w środowisku zasadowym izomeryzuje do form redukujących.
Sacharoza w II nie daje dodatniej próby redukcyjnej. Łączymy więc wyniki wszystkich trzech serii: I fruktoza, II sacharoza, III skrobia. Szafirowa barwa sama nie rozstrzyga między I i II.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Probówka I: fruktoza
Probówka II: sacharoza
Probówka III: skrobia
Informacje i źródła zadania
Zadanie 37.2 · czerwiec 2019
Źródło
Informacja do zadania 37.
W trzech probówkach (I–III) znajdowały się następujące substancje stałe: fruktoza, sacharoza
i skrobia. W celu ich identyfikacji przeprowadzono trzy serie doświadczeń. W pierwszej serii
doświadczeń do wszystkich probówek dodano wodę o temperaturze 20 °C i wymieszano
zawartość każdego naczynia. W dwóch probówkach zaobserwowano rozpuszczenie substancji
stałych i powstanie roztworów, natomiast w probówce III powstała zawiesina.
W drugiej serii doświadczeń do probówek I i II dodano zalkalizowany świeżo strącony
wodorotlenek miedzi(II) i wymieszano ich zawartość. W obu probówkach powstały roztwory
o szafirowym zabarwieniu. W trzeciej serii doświadczeń, po ogrzaniu szafirowych roztworów
otrzymanych w serii drugiej, tylko w probówce I pojawił się ceglasty osad.
Napisz, jaki element budowy cząsteczek związków znajdujących się w probówkach I i II zadecydował o powstaniu szafirowego zabarwienia roztworów w drugiej serii doświadczeń.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Znajdź wspólny element budowy fruktozy i sacharozy.
Podpowiedź 2
W tej serii nie ogrzewano mieszaniny: badano tworzenie kompleksu Cu(II).
Podpowiedź 3
Wskaż liczne grupy hydroksylowe, zwłaszcza przy sąsiednich atomach węgla, umożliwiające kompleksowanie.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Np.: Obecność grup hydroksylowych w cząsteczce fruktozy i sacharozy lub w cząsteczkach
związków, których roztwory były w probówkach I i II.
lub
Obecność więcej niż jednej grupy hydroksylowej w cząsteczce fruktozy i sacharozy lub
w cząsteczkach związków, których roztwory były w probówkach I i II.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wskazanie elementu budowy przy poprawnej identyfikacji związków
w probówce I i II.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Uwaga: Jeśli zdający w zadaniu 37.1. stwierdzi, że w probówce I znajduje się sacharoza,
a w probówce II fruktoza, to za rozwiązanie tego zadania zdający nie otrzymuje punktu, ale
pozytywnie należy ocenić odpowiedź w zadaniu 37.2., jeśli jest ona poprawna co do opisu
elementu budowy cząsteczek związków znajdujących się w probówkach I i II.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Fruktoza i sacharoza mają wiele grup hydroksylowych, w tym grupy przy sąsiednich atomach węgla. Ich odpowiednie rozmieszczenie umożliwia kompleksowanie jonów miedzi(II), co powoduje roztwarzanie Cu(OH)2 i powstanie szafirowego roztworu.
Ten wynik dotyczy budowy wielohydroksylowej, nie właściwości redukujących. Sacharoza również go daje, chociaż nie redukuje odczynnika po ogrzaniu. Uzasadnienie powinno wskazać wspólny element budowy obu cukrów, a nie tylko powtórzyć nazwę otrzymanej barwy.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Np.: Obecność grup hydroksylowych w cząsteczce fruktozy i sacharozy lub w cząsteczkach
związków, których roztwory były w probówkach I i II.
lub
Obecność więcej niż jednej grupy hydroksylowej w cząsteczce fruktozy i sacharozy lub
w cząsteczkach związków, których roztwory były w probówkach I i II.




