Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 921–940 z 1481

Zadanie 5 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Przeprowadzono doświadczenie zilustrowane poniższym schematem.

Zadanie 5 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.

Napisz numery wszystkich probówek, w których zaszły reakcje chemiczne.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj wzory związków ukryte pod nazwami materiałów.

Podpowiedź 2

Węglan reaguje z kwasem z wydzieleniem gazu, a tlenek i wodorotlenek zasadowy ulegają zobojętnianiu.

Podpowiedź 3

Wskaż probówki I, II i III, pomijając gips oraz krzemionkę.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

I, II, III

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne podanie numerów wszystkich probówek, w których zaszły reakcje

chemiczne.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Kwas solny reaguje z marmurem, czyli CaCO3, z wapnem palonym CaO i z wapnem gaszonym Ca(OH)2. W I wydziela się CO2, a w II i III zasadowe związki wapnia są zobojętniane z powstaniem chlorku wapnia i wody.

Gips krystaliczny i krzemionka nie dają w opisanych warunkach analogicznych reakcji z HCl. Wybieramy I, II i III. Nie wymagamy wydzielania gazu jako jedynego dowodu, że reakcja może zachodzić.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

I, II, III

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_05

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 6 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 6–8.

W trzech probówkach I–III znajdują się rozmieszczone w przypadkowej kolejności wodne

roztwory trzech soli: azotanu(V) glinu, azotanu(V) potasu i azotanu(V) magnezu. Te roztwory

mają taką samą objętość V = 5 cm3 i jednakowe stężenie molowe cm = 0,2 mol · dm−3 . W celu

zidentyfikowania zawartości probówek przeprowadzono dwuetapowe doświadczenie.

W etapie pierwszym do probówek dodano wodny roztwór wodorotlenku potasu.

Do każdej z probówek I–III z roztworami 1–3 dodano 5 cm³ wodnego KOH o stężeniu 0,1 mol·dm⁻³.

Po dodaniu niewielkiej ilości roztworu wodorotlenku potasu powstały w probówkach I i II białe

osady, a w probówce III nie zaobserwowano objawów reakcji.

W etapie drugim doświadczenia do probówek z wytrąconymi osadami dodano kolejne porcje

roztworu wodorotlenku potasu. Objawy reakcji zaobserwowano tylko w probówce II.

Zidentyfikuj kationy obecne w roztworach 1., 2. i 3. Wpisz ich wzory lub nazwy do tabeli.

Roztwór

Wzór lub nazwa kationu

1.

 

2.

 

3.

 
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wykorzystaj brak osadu w III, a następnie zachowanie dwóch osadów w nadmiarze zasady.

Podpowiedź 2

Amfoteryczny Al(OH)3 rozpuszcza się w nadmiarze OH−, zasadowy Mg(OH)2 pozostaje.

Podpowiedź 3

Przyporządkuj I magnezowi, II glinowi, III potasowi i podaj wzory kationów.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Roztwór

Wzór lub nazwa kationu

1.

Mg2+ lub (kation) magnezu

2.

Al3+ lub (kation) glinu

3.

K+ lub (kation) potasu

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wpisanie w tabeli wzorów lub nazw kationów.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Brak osadu po dodaniu KOH w III wskazuje K+, ponieważ związki potasu pozostają rozpuszczalne. Osady w I i II to wodorotlenki magnezu i glinu.

Tylko Al(OH)3 roztwarza się w nadmiarze zasady, tworząc anion kompleksowy, zatem II zawiera Al3+, a I Mg2+. Identyfikacja wymaga obu etapów: sam biały osad nie rozróżnia magnezu i glinu. Do tabeli wpisujemy kolejno Mg2+, Al3+, K+.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Roztwór

Wzór lub nazwa kationu

1.

Mg2+ lub (kation) magnezu

2.

Al3+ lub (kation) glinu

3.

K+ lub (kation) potasu

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_06

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 7 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 6–8.

W trzech probówkach I–III znajdują się rozmieszczone w przypadkowej kolejności wodne

roztwory trzech soli: azotanu(V) glinu, azotanu(V) potasu i azotanu(V) magnezu. Te roztwory

mają taką samą objętość V = 5 cm3 i jednakowe stężenie molowe cm = 0,2 mol · dm−3 . W celu

zidentyfikowania zawartości probówek przeprowadzono dwuetapowe doświadczenie.

W etapie pierwszym do probówek dodano wodny roztwór wodorotlenku potasu.

Do każdej z probówek I–III z roztworami 1–3 dodano 5 cm³ wodnego KOH o stężeniu 0,1 mol·dm⁻³.

Po dodaniu niewielkiej ilości roztworu wodorotlenku potasu powstały w probówkach I i II białe

osady, a w probówce III nie zaobserwowano objawów reakcji.

W etapie drugim doświadczenia do probówek z wytrąconymi osadami dodano kolejne porcje

roztworu wodorotlenku potasu. Objawy reakcji zaobserwowano tylko w probówce II.

Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji zachodzącej podczas pierwszego etapu doświadczenia w probówce I.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wskaż kation rozpoznany w probówce I i jon dostarczany przez KOH.

Podpowiedź 2

Połącz Mg2+ z liczbą OH− zapewniającą obojętny produkt.

Podpowiedź 3

Zapisz Mg2+ + 2OH− → Mg(OH)2 bez jonów potasowych i azotanowych.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Mg²⁺ + 2 OH⁻ → Mg(OH)₂↓

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie równania reakcji w formie jonowej skróconej przy poprawnej

identyfikacji kationu magnezu w probówce I w zadaniu 6.

0 p. – za błędne napisanie równania reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki

stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) lub błędna identyfikacja kationu

w zadaniu 6. albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W probówce I znajdują się jony Mg2+, a dodany KOH dostarcza OH−. Powstaje trudno rozpuszczalny wodorotlenek: Mg2+ + 2OH− → Mg(OH)2↓.

Współczynnik dwa przy OH− równoważy dodatni ładunek magnezu i odpowiada składowi obojętnego osadu. K+ i NO3− pomijamy jako jony obserwatorzy. Nie zapisujemy tutaj rozpuszczania w nadmiarze zasady, bo polecenie dotyczy pierwszego etapu strącania.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Mg²⁺ + 2 OH⁻ → Mg(OH)₂↓

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_07

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 6–8.

W trzech probówkach I–III znajdują się rozmieszczone w przypadkowej kolejności wodne

roztwory trzech soli: azotanu(V) glinu, azotanu(V) potasu i azotanu(V) magnezu. Te roztwory

mają taką samą objętość V = 5 cm3 i jednakowe stężenie molowe cm = 0,2 mol · dm−3 . W celu

zidentyfikowania zawartości probówek przeprowadzono dwuetapowe doświadczenie.

W etapie pierwszym do probówek dodano wodny roztwór wodorotlenku potasu.

Do każdej z probówek I–III z roztworami 1–3 dodano 5 cm³ wodnego KOH o stężeniu 0,1 mol·dm⁻³.

Po dodaniu niewielkiej ilości roztworu wodorotlenku potasu powstały w probówkach I i II białe

osady, a w probówce III nie zaobserwowano objawów reakcji.

W etapie drugim doświadczenia do probówek z wytrąconymi osadami dodano kolejne porcje

roztworu wodorotlenku potasu. Objawy reakcji zaobserwowano tylko w probówce II.

Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji zachodzącej w probówce II podczas drugiego etapu doświadczenia, jeżeli w tym procesie powstaje anion kompleksowy.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Jaki związek znajduje się w probówce II po pierwszym etapie?

Podpowiedź 2

Dodane OH− stają się ligandami rozpuszczalnego anionu kompleksowego.

Podpowiedź 3

Zapisz Al(OH)3 + OH− → [Al(OH)4]− i sprawdź bilans ładunku.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Al(OH)3 + OH− → [Al(OH)4]− lub Al(OH)3 + 3OH− → [Al(OH)6]3−

albo

Al3+ + 3OH− → Al(OH)3

oraz

Al(OH)3 + OH− → [Al(OH)4]− lub Al(OH)3 + 3OH− → [Al(OH)6]3−

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie równania reakcji w formie jonowej skróconej przy poprawnej

identyfikacji kationu glinu w probówce II w zadaniu 6.

0 p. – za błędne napisanie równania reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki

stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) lub błędna identyfikacja kationu

w zadaniu 6. albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W drugim etapie w probówce II reaguje już wytrącony Al(OH)3. Nadmiar OH− przekształca go w rozpuszczalny kompleks: Al(OH)3 + OH− → [Al(OH)4]−.

Zanik białego osadu jest skutkiem amfoteryczności wodorotlenku. Klucz dopuszcza także wariant sześciokoordynacyjny z trzema OH− i [Al(OH)6]3−. Nie trzeba ponownie opisywać strącania z Al3+; wymagane jest równanie etapu roztwarzania osadu oraz poprawny ładunek kompleksu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Al(OH)3 + OH− → [Al(OH)4]− lub Al(OH)3 + 3OH− → [Al(OH)6]3−

albo

Al3+ + 3OH− → Al(OH)3

oraz

Al(OH)3 + OH− → [Al(OH)4]− lub Al(OH)3 + 3OH− → [Al(OH)6]3−
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_08

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 9–10.

Przygotowano dwa wodne roztwory:

– kwasu siarkowego(VI) o stężeniu 0,01 mol · dm−3 (roztwór I)

– wodorotlenku sodu o pH równym 13 (roztwór II) do którego dodano kilka kropli

alkoholowego roztworu fenoloftaleiny.

Podczas mieszania roztworów I i II zachodzi reakcja opisana poniższym równaniem:

2NaOH + H2SO4 → Na2SO4 + 2H2O

Do kolby zawierającej 100 cm3 roztworu I dodawano niewielkimi porcjami roztwór II.

Oblicz pH roztworu, który powstał po dodaniu 50 cm3 roztworu II do roztworu I.

Przyjmij, że objętość powstałego roztworu jest sumą objętości roztworu I i dodanego roztworu II.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zamień pH zasady na stężenie OH− i oblicz liczby moli reagentów.

Podpowiedź 2

Na mol H2SO4 przypadają dwa mole OH− w całkowitym zobojętnieniu.

Podpowiedź 3

Pozostałe 0,003 mola OH− podziel przez 0,150 dm3, a następnie oblicz pOH i pH.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przed reakcją

[H+] = 2 · cH2SO4 = 0,02 mol · dm−3
nH+ = [H+] · Vr kwasu = 0,002 mola
[OH−] = 0,1 mol · dm−3
nOH− = [OH−] · Vr zasady = 0,005 mola

NaOH w nadmiarze

Po reakcji

nOH− = 0,005 mola − 0,002 mola = 0,003 mola OH−
Vr = 0,1 dm3 + 0,05 dm3 = 0,15 dm3
[OH−] = (0,003 mol)/(0,15 dm3) = 0,02 mol · dm−3 ⇒ pOH = −log 0,02
pOH = 1,7 ⇒ pH = 12,3

Zasady oceniania

2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie

wyniku.

1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale popełnienie błędów rachunkowych

prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń

wyników pośrednich. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją

zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W 100 cm3 roztworu H2SO4 jest 0,001 mola kwasu, czyli w modelu zadania 0,002 mola zobojętnianych protonów. Roztwór NaOH o pH 13 ma [OH−] = 0,1 mol·dm−3, więc jego 50 cm3 wnosi 0,005 mola OH−.

Po reakcji pozostaje 0,003 mola OH− w 0,150 dm3, czyli stężenie 0,020 mol·dm−3. Stąd pOH około 1,70 i pH około 12,30. Uwzględniamy oba protony kwasu oraz końcową sumę objętości.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przed reakcją

[H+] = 2 · cH2SO4 = 0,02 mol · dm−3
nH+ = [H+] · Vr kwasu = 0,002 mola
[OH−] = 0,1 mol · dm−3
nOH− = [OH−] · Vr zasady = 0,005 mola

NaOH w nadmiarze

Po reakcji

nOH− = 0,005 mola − 0,002 mola = 0,003 mola OH−
Vr = 0,1 dm3 + 0,05 dm3 = 0,15 dm3
[OH−] = (0,003 mol)/(0,15 dm3) = 0,02 mol · dm−3 ⇒ pOH = −log 0,02
pOH = 1,7 ⇒ pH = 12,3
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_09

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 9–10.

Przygotowano dwa wodne roztwory:

– kwasu siarkowego(VI) o stężeniu 0,01 mol · dm−3 (roztwór I)

– wodorotlenku sodu o pH równym 13 (roztwór II) do którego dodano kilka kropli

alkoholowego roztworu fenoloftaleiny.

Podczas mieszania roztworów I i II zachodzi reakcja opisana poniższym równaniem:

2NaOH + H2SO4 → Na2SO4 + 2H2O

Uzupełnij zdanie. Wybierz i zaznacz odpowiedź A. albo B. oraz jej uzasadnienie 1., 2., 3.

albo 4.

Jeżeli do 100 cm3 roztworu I dodamy 10 cm3 roztworu II, to otrzymana mieszanina

A.

będzie bezbarwna,

ponieważ

1.

pH roztworu zmaleje.

2.

pH roztworu wzrośnie.

B.

przyjmie malinowe

zabarwienie,

3.

odczyn roztworu będzie obojętny.

4.

odczyn roztworu nadal będzie kwasowy.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj ilość dodanych OH− z ilością potrzebną do całkowitego zobojętnienia.

Podpowiedź 2

Po dodaniu 10 cm3 zasady kwas nadal pozostaje w nadmiarze.

Podpowiedź 3

Wskaż A4: mieszanina będzie bezbarwna, bo nadal jest kwaśna.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

A4

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie zdania.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dodane 10 cm3 zasady o stężeniu 0,1 mol·dm−3 dostarcza 0,001 mola OH−. Do całkowitego zobojętnienia 100 cm3 badanego kwasu potrzeba 0,002 mola OH−, więc połowa równoważników kwasu pozostaje niezobojętniona.

Roztwór nadal ma odczyn kwaśny i fenoloftaleina pozostaje bezbarwna. Wybieramy A4. Samo podwyższenie pH po dodaniu zasady nie gwarantuje malinowej barwy: trzeba przekroczyć zakres przejścia wskaźnika.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

A4

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_10

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 11–12.

W poniższej tabeli podana jest informacja dotycząca barwy wodnych roztworów zawierających

wybrane jony.

Jon

Barwa roztworu

Ni2+

zielony roztwór

Cu2+

niebieski roztwór

Ag+

bezbarwny roztwór

Płytki wykonane z dwóch metali: miedzi i niklu, zanurzono do roztworów azotanu(V) srebra(I)

znajdujących się w dwóch oddzielnych probówkach. Przebieg doświadczenia zilustrowano na

poniższym schemacie.

Probówka I: płytka miedziana w roztworze AgNO₃. Probówka II: płytka niklowa w roztworze AgNO₃.

Po pewnym czasie trwania doświadczenia w każdej probówce zaobserwowano zmianę barwy

roztworu.

Uzupełnij poniższą tabelę. Podaj barwę roztworu (lub informację o braku barwy) w probówkach I i II przed zanurzeniem metalowych płytek oraz barwy roztworów po wyjęciu płytek.

Numer

probówki

Barwa roztworu

przed zanurzeniem płytki

po wyjęciu płytki

I

  

II

 
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Korzystając z tabeli barw, rozpoznaj jony powstające po utlenieniu obu płytek.

Podpowiedź 2

Ag+ redukuje się, a Cu i Ni przechodzą do roztworu.

Podpowiedź 3

Wpisz bezbarwny dla obu roztworów początkowych, niebieski dla I i zielony dla II po reakcji.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Numer

probówki

Barwa roztworu

przed zanurzeniem płytki

po wyjęciu płytki

I

(roztwór) bezbarwny

niebieska

II

zielona

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie tabeli.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Początkowo obie probówki zawierają bezbarwny roztwór AgNO3. Miedź i nikiel redukują Ag+ do srebra, same przechodząc do roztworu jako kationy.

W I powstają Cu2+ i roztwór staje się niebieski, a w II Ni2+ nadają barwę zieloną. W tabeli zapisujemy barwy roztworów, nie metalicznych osadów na płytkach. Zmiana koloru wynika z pojawienia się kationów metalu płytki, a nie z zabarwienia jonów srebra.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Numer

probówki

Barwa roztworu

przed zanurzeniem płytki

po wyjęciu płytki

I

(roztwór) bezbarwny

niebieska

II

zielona

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_11

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 11–12.

W poniższej tabeli podana jest informacja dotycząca barwy wodnych roztworów zawierających

wybrane jony.

Jon

Barwa roztworu

Ni2+

zielony roztwór

Cu2+

niebieski roztwór

Ag+

bezbarwny roztwór

Płytki wykonane z dwóch metali: miedzi i niklu, zanurzono do roztworów azotanu(V) srebra(I)

znajdujących się w dwóch oddzielnych probówkach. Przebieg doświadczenia zilustrowano na

poniższym schemacie.

Probówka I: płytka miedziana w roztworze AgNO₃. Probówka II: płytka niklowa w roztworze AgNO₃.

Po pewnym czasie trwania doświadczenia w każdej probówce zaobserwowano zmianę barwy

roztworu.

Spośród kationów: Ag+, Cu2+, Ni2+, wybierz i napisz wzór tego kationu, który jest najsilniejszym utleniaczem.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wskaż jon przyjmujący elektrony od obu użytych metali.

Podpowiedź 2

Silniejszy utleniacz sam łatwiej przechodzi w metal.

Podpowiedź 3

Podaj Ag+, zgodnie z kierunkiem obu zaobserwowanych reakcji.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Ag+

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie wzoru jonu, który jest najsilniejszym utleniaczem.

0 p. – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Najsilniejszy utleniacz najłatwiej przyjmuje elektrony i sam ulega redukcji. Ag+ odbiera je zarówno metalicznej miedzi, jak i niklowi w opisanych doświadczeniach, dlatego spośród Ag+, Cu2+ i Ni2+ wybieramy Ag+.

Jest to zgodne z porównaniem potencjałów standardowych odpowiednich par redoks. Nie wybieramy najbardziej aktywnego metalu: aktywność metalu jako reduktora i zdolność jego kationu do utleniania innych substancji są różnymi, przeciwnie uporządkowanymi cechami.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Ag+

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_12

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 13.1 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 13.

Mączka dolomitowa to produkt, którego głównymi składnikami są węglan wapnia i węglan

magnezu.

Informacja do zadania 13. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Oblicz zawartość procentową (w procentach masowych) węglanu wapnia w badanej mączce dolomitowej. Przyjmij, że zanieczyszczenia nie brały udziału w reakcji z kwasem solnym.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odejmij najpierw masę obojętnych zanieczyszczeń.

Podpowiedź 2

Każdy mol dowolnego z dwóch węglanów daje jeden mol CO2.

Podpowiedź 3

Rozwiąż układ bilansu moli i masy, a masę CaCO3 podziel przez początkowe 10 g.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 13.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Zasady oceniania

2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie

wyniku w procentach.

1 p. – zastosowanie poprawnej metody, ale

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

lub

– niepodanie wyniku w procentach.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Zanieczyszczenia mają masę 0,10 g, więc na oba węglany przypada 9,90 g. Ich łączna liczba moli równa się liczbie moli CO2, czyli 2,4/22,4 około 0,107143. Dla x moli CaCO3 i y moli MgCO3 zapisujemy x + y = 0,107143 oraz 100x + 84y = 9,90.

Otrzymujemy x = 0,05625 mola, czyli 5,625 g CaCO3. Udział w całej próbce to 56,25%, w przybliżeniu 56%. Mianownikiem jest 10 g próbki, nie 9,90 g czystych węglanów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 13.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_13.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 13.2 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 13.

Mączka dolomitowa to produkt, którego głównymi składnikami są węglan wapnia i węglan

magnezu.

Informacja do zadania 13. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Mączka dolomitowa może być stosowana do poprawiania jakości gleby.

Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedno właściwe określenie spośród podanych w każdym nawiasie.

Trudno rozpuszczalne w wodzie węglany wapnia i magnezu reagują z obecnymi w glebie

jonami (H3O+ / OH−), w wyniku czego przekształcają się w rozpuszczalne wodorowęglany.

W wyniku tego procesu pH gleby (maleje / wzrasta), dlatego mączka dolomitowa może być

stosowana do (alkalizacji / zakwaszania) gleby o zbyt (niskim / wysokim) pH.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj, które jony odpowiadają za kwaśny odczyn gleby.

Podpowiedź 2

Zużywanie H3O+ oznacza spadek kwasowości i wzrost pH.

Podpowiedź 3

Wybierz H3O+, wzrasta, alkalizacji, niskim.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 13.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie wszystkich zdań.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Węglany zużywają obecne w kwaśnej glebie jony H3O+. Zmniejszenie ich stężenia podwyższa pH, więc mączka dolomitowa działa alkalizująco i nadaje się do gleby o zbyt niskim pH.

W warunkach opisanych w zdaniu częściowe protonowanie węglanów prowadzi do wodorowęglanów. Nie wybieramy OH− jako reagenta zakwaszenia ani nie utożsamiamy wzrostu pH ze wzrostem kwasowości. Wszystkie cztery wybory powinny tworzyć spójny opis odkwaszania gleby.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 13.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_13.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 14 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Próbkę stałego chlorku sodu o masie 7,5 g poddano działaniu stężonego kwasu siarkowego(VI).

Zaszła wówczas reakcja opisana równaniem:

I NaCl + H2SO4 → HCl + NaHSO4

Tę reakcję prowadzono aż do całkowitego zużycia chlorku sodu. Otrzymany w tej reakcji

chlorowodór zebrano, rozpuszczono w wodzie i poddano działaniu tlenku manganu(IV),

w wyniku czego zaszła reakcja zgodnie z równaniem:

II 4HCl + MnO2 → MnCl2 + Cl2 + 2H2O

Powstały w tej przemianie chlor wprowadzono do wodnego roztworu jodku potasu i otrzymano

6,35 grama jodu zgodnie z równaniem:

III 2KI + Cl2 → 2KCl + I2

Oblicz wydajność przemiany II, jeżeli przemiany I i III zaszły z wydajnością równą 100%.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Prześledź stosunki molowe kolejnych etapów zamiast porównywać masy różnych substancji.

Podpowiedź 2

HCl i Cl2 w II reagują w stosunku 4:1, a Cl2 i I2 w III w stosunku 1:1.

Podpowiedź 3

Podziel rzeczywiste 0,0250 mola Cl2 przez teoretyczne 0,0320513 mola i podaj 78%.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 14 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

58,5 g NaCl ––– 36,5 g HCl

7,5 g NaCl ––– x ⇒ x = 4,68 g HCl

III 2KI + Cl2 → 2KCl + I2

71 g Cl2 ––– 254 g I2

y … ––– 6,35 g I2 ⇒ y = 1,775 g Cl2

II 4HCl + MnO2 → MnCl2 + Cl2 + 2H2O

4·36,5 g HCl ––– 71 g Cl2

4,68 g HCl ––– z ⇒ z = 2,276 g Cl2

2,276 g Cl2 ––– 100%

1,775 g Cl2 ––– w ⇒ w ≈ 78% lub w ≈ 0,78

Odpowiedź CKE 14 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

58,5 g NaCl ––– 1 mol HCl

7,5 g NaCl ––– x ⇒ x = 0,128 mola HCl

Odpowiedź CKE 14 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

jodu

0,025 mola chloru ← 0,025 mola jodu

II 4HCl + MnO2 → MnCl2 + Cl2 + 2H2O

… 4 mole HCl ––– 1 mol Cl2

0,128 mola HCl ––– y ⇒ y = 0,032 mola Cl2

0,032 mola Cl2 ––– 100%

0,025 mola Cl2 ––– w ⇒ w ≈ 78% … lub w ≈ 0,78

Zasady oceniania

2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie

wyniku.

1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.

– podanie wyniku z błędną jednostką.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W etapie I powstaje 7,5/58,5 około 0,128205 mola HCl. Teoretycznie etap II daje cztery razy mniej moli Cl2, czyli około 0,0320513.

Z 6,35 g I2 wyznaczamy 6,35/254 = 0,0250 mola jodu, a więc tyle samo rzeczywiście otrzymanego chloru. Wydajność II wynosi 0,0250/0,0320513 · 100% = 78%. Etapy I i III mają wydajność 100%, dlatego nie wprowadzamy dodatkowych czynników ani nie porównujemy bezpośrednio mas NaCl i jodu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 14 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

58,5 g NaCl ––– 36,5 g HCl

7,5 g NaCl ––– x ⇒ x = 4,68 g HCl

III 2KI + Cl2 → 2KCl + I2

71 g Cl2 ––– 254 g I2

y … ––– 6,35 g I2 ⇒ y = 1,775 g Cl2

II 4HCl + MnO2 → MnCl2 + Cl2 + 2H2O

4·36,5 g HCl ––– 71 g Cl2

4,68 g HCl ––– z ⇒ z = 2,276 g Cl2

2,276 g Cl2 ––– 100%

1,775 g Cl2 ––– w ⇒ w ≈ 78% lub w ≈ 0,78

Odpowiedź CKE 14 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

58,5 g NaCl ––– 1 mol HCl

7,5 g NaCl ––– x ⇒ x = 0,128 mola HCl

Odpowiedź CKE 14 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

jodu

0,025 mola chloru ← 0,025 mola jodu

II 4HCl + MnO2 → MnCl2 + Cl2 + 2H2O

… 4 mole HCl ––– 1 mol Cl2

0,128 mola HCl ––– y ⇒ y = 0,032 mola Cl2

0,032 mola Cl2 ––– 100%

0,025 mola Cl2 ––– w ⇒ w ≈ 78% … lub w ≈ 0,78

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_14

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 15.1 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 15.

Ołów praktycznie nie roztwarza się w rozcieńczonym kwasie jodowodorowym ani

w rozcieńczonym kwasie bromowodorowym. Metal ten roztwarza się natomiast całkowicie

w rozcieńczonym kwasie azotowym(V), a także w kwasie octowym. W reakcji ołowiu

z rozcieńczonym kwasem azotowym(V) powstają azotan(V) ołowiu(II), tlenek azotu(II) oraz

woda. W reakcji tego metalu z kwasem octowym wydziela się wodór i powstaje kompleks

ołowiu(II) o wzorze [Pb(CH3COO)4]2− .

Na podstawie: J. Minczewski, Z. Marczenko, Chemia analityczna. Podstawy teoretyczne i analiza jakościowa,

Warszawa 2001.

Na podstawie informacji wprowadzającej, szeregu elektrochemicznego metali oraz tabeli rozpuszczalności soli i wodorotlenków wybierz poprawne wyjaśnienie zachowania ołowiu wobec rozcieńczonego kwasu jodowodorowego i kwasu bromowodorowego. Zaznacz P przy poprawnym wyjaśnieniu.

1.

Ołów praktycznie nie roztwarza się w rozcieńczonym kwasie jodowodorowym

ani w rozcieńczonym kwasie bromowodorowym, ponieważ nie wypiera on wodoru

z kwasów.

P

2.

Ołów praktycznie nie roztwarza się w rozcieńczonym kwasie jodowodorowym

ani w rozcieńczonym kwasie bromowodorowym, ponieważ w tych roztworach

powierzchnia ołowiu pokrywa się pasywną warstwą trudno rozpuszczalnej soli.

P

3.

Ołów praktycznie nie roztwarza się w rozcieńczonym kwasie jodowodorowym

ani w rozcieńczonym kwasie bromowodorowym, ponieważ te kwasy są słabe

i beztlenowe.

P

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj położenie ołowiu względem wodoru i rozpuszczalność jego halogenków.

Podpowiedź 2

Trudno rozpuszczalny produkt może osłonić powierzchnię metalu.

Podpowiedź 3

Zaznacz 2: warstwa PbI2 lub PbBr2 hamuje dalsze roztwarzanie.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1.

Ołów praktycznie nie roztwarza się w rozcieńczonym kwasie jodowodorowym

ani w rozcieńczonym kwasie bromowodorowym, ponieważ nie wypiera on wodoru

z kwasów.

 

2.

Ołów praktycznie nie roztwarza się w rozcieńczonym kwasie jodowodorowym

ani w rozcieńczonym kwasie bromowodorowym, ponieważ w tych roztworach

powierzchnia ołowiu pokrywa się pasywną warstwą trudno rozpuszczalnej soli.

P

3.

Ołów praktycznie nie roztwarza się w rozcieńczonym kwasie jodowodorowym

ani w rozcieńczonym kwasie bromowodorowym, ponieważ te kwasy są słabe

i beztlenowe.

 

Zasady oceniania

1 p. – za poprawny wybór wyjaśnienia.

0 p. – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Ołów leży przed wodorem w szeregu aktywności, więc sam brak możliwości redukcji jonów wodorowych nie wyjaśnia jego zachowania. HI i HBr są mocnymi kwasami, ale tworzą z ołowiem trudno rozpuszczalne PbI2 i PbBr2.

Warstwa tych soli pokrywa powierzchnię i ogranicza dalszy kontakt metalu z roztworem. Poprawne jest wyjaśnienie 2. Nie nazywamy użytych kwasów słabymi ani nie zakładamy całkowitego braku termodynamicznej możliwości reakcji na podstawie jej praktycznego zahamowania.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1.

Ołów praktycznie nie roztwarza się w rozcieńczonym kwasie jodowodorowym

ani w rozcieńczonym kwasie bromowodorowym, ponieważ nie wypiera on wodoru

z kwasów.

 

2.

Ołów praktycznie nie roztwarza się w rozcieńczonym kwasie jodowodorowym

ani w rozcieńczonym kwasie bromowodorowym, ponieważ w tych roztworach

powierzchnia ołowiu pokrywa się pasywną warstwą trudno rozpuszczalnej soli.

P

3.

Ołów praktycznie nie roztwarza się w rozcieńczonym kwasie jodowodorowym

ani w rozcieńczonym kwasie bromowodorowym, ponieważ te kwasy są słabe

i beztlenowe.

 
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_15.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 15.2 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 15.

Ołów praktycznie nie roztwarza się w rozcieńczonym kwasie jodowodorowym ani

w rozcieńczonym kwasie bromowodorowym. Metal ten roztwarza się natomiast całkowicie

w rozcieńczonym kwasie azotowym(V), a także w kwasie octowym. W reakcji ołowiu

z rozcieńczonym kwasem azotowym(V) powstają azotan(V) ołowiu(II), tlenek azotu(II) oraz

woda. W reakcji tego metalu z kwasem octowym wydziela się wodór i powstaje kompleks

ołowiu(II) o wzorze [Pb(CH3COO)4]2− .

Na podstawie: J. Minczewski, Z. Marczenko, Chemia analityczna. Podstawy teoretyczne i analiza jakościowa,

Warszawa 2001.

Napisz w formie jonowej z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy):

• równanie procesu redukcji zachodzącego podczas reakcji ołowiu z rozcieńczonym kwasem azotowym(V).

• równanie procesu utleniania w reakcji ołowiu z kwasem octowym. Uwzględnij powstawanie jonu kompleksowego tego metalu.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wykorzystaj informację o NO jako produkcie reakcji z HNO3.

Podpowiedź 2

Dla drugiej półreakcji zachowaj cztery ligandy kompleksu ołowiu(II).

Podpowiedź 3

Zapisz redukcję NO3− z 3e− oraz utlenianie Pb z 2e− i utworzeniem podanego anionu kompleksowego.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 15.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

Zasady oceniania

2 p. – za poprawne napisanie równania procesu redukcji w formie jonowej – z uwzględnie-

niem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy)

oraz

za poprawne napisanie równania procesu utleniania w formie jonowej – z uwzględnie-

niem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy)

i uwzględnieniem powstawania jonu kompleksowego.

1 p. – za poprawne napisanie tylko równania procesu redukcji w formie jonowej –

z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-

elektronowy)

albo

za poprawne napisanie tylko równania procesu utleniania w formie jonowej –

z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-

elektronowy) i uwzględnieniem powstawania jonu kompleksowego.

0 p. – za błędne napisanie równań reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki

stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W reakcji z rozcieńczonym HNO3 redukuje się anion azotanowy(V), a nie proton do wodoru: NO3− + 4H+ + 3e− → NO + 2H2O. W drugiej wymaganej półreakcji ołów utlenia się z 0 do II, oddając dwa elektrony.

Trzeba uwzględnić jego kompleks z czterema ligandami etanianowymi i ładunek −2, zgodnie z grafiką odpowiedzi. Sam zapis Pb → Pb2+ + 2e− pomija wyraźny warunek polecenia o tworzeniu kompleksu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 15.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_15.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 16 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Iloczyn rozpuszczalności Ks soli i wodorotlenków jest stałą równowagi dynamicznej, jaka

ustala się między nierozpuszczoną substancją a jej roztworem nasyconym.

Chlorek ołowiu(II) jest związkiem trudno rozpuszczalnym w wodzie. Iloczyn rozpuszczalności

tej soli wyraża się równaniem Ks(PbCl₂) = [Pb²⁺] · [Cl⁻]². W temperaturze 298 K jego wartość

jest równa 1,7 · 10−5.

Jeżeli stężenie jednego z jonów w roztworze się zmieni, np. przez rozpuszczenie innej

substancji, która jest mocnym elektrolitem i dysocjuje z wytworzeniem takich jonów, zmienia

się stężenie drugiego jonu, tak aby – zgodnie z regułą przekory – zachowana była stała wartość

iloczynu rozpuszczalności.

Na podstawie: K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii,

Warszawa 2007.

Przygotowano 100 cm3 nasyconego wodnego roztworu chlorku ołowiu(II) o temperaturze

298 K. Do przygotowanego roztworu dodano 100 cm3 wodnego roztworu chlorku sodu

o stężeniu 1,0 mol dm⋅−3

Oblicz stężenie molowe jonów ołowiu(II) w roztworze otrzymanym w opisany powyżej sposób w temperaturze 298 K. W obliczeniach pomiń stężenie jonów chlorkowych pochodzących od trudno rozpuszczalnej soli.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw oblicz stężenie NaCl po podwojeniu objętości.

Podpowiedź 2

Podstaw stężenie chlorków do Ks, pamiętając o potędze drugiej.

Podpowiedź 3

Oblicz 1,7·10−5/0,25 i podaj 6,8·10−5 mol·dm−3 Pb2+.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 16 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

−3

Zasady oceniania

2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie

wyniku w jednostce stężenia molowego (mol·dm−3).

1 p. – zastosowanie poprawnej metody, ale

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

lub

– niepodanie wyniku w jednostce stężenia molowego (mol·dm−3).

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Po zmieszaniu równych objętości stężenie chlorków wniesionych przez NaCl spada z 1,0 do 0,50 mol·dm−3. Zgodnie z wymaganym przybliżeniem pomijamy chlorki pochodzące od PbCl2.

Wówczas Ks = [Pb2+][Cl−]2 daje [Pb2+] = 1,7·10−5/0,502 = 6,8·10−5 mol·dm−3. Dodatek wspólnego jonu zmniejsza rozpuszczalność soli i powoduje wytrącanie. Nie pomijamy rozcieńczenia NaCl ani kwadratu stężenia Cl− wynikającego ze stechiometrii soli.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 16 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

−3

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_16

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 17.1 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 17–18.

Informacja do zadań 17–18. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

Organiczny produkt reakcji 1. ma jeden izomer o takim samym szkielecie węglowym.

Napisz nazwę systematyczną opisanego izomeru organicznego produktu reakcji 1.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odtwórz szkielet produktu bromowania bez zmiany połączeń C–C.

Podpowiedź 2

Przenieś brom z centralnego atomu węgla na jeden z równocennych końców.

Podpowiedź 3

Podaj nazwę 1-bromo-2-metylopropan.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1-bromo-2-metylopropan

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne podanie nazwy systematycznej izomeru.

0 p. – za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Produkt bromowania w schemacie to 2-bromo-2-metylopropan. Zachowując jego rozgałęziony szkielet, można umieścić brom także przy jednym z równocennych końcowych atomów węgla.

Ten izomer ma nazwę 1-bromo-2-metylopropan. Nie zmieniamy szkieletu na prosty butan, ponieważ warunek wymaga takiego samego układu połączeń atomów węgla. Równocenne grupy metylowe nie dają trzech różnych izomerów konstytucyjnych; wszystkie prowadzą do tej samej bromopochodnej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1-bromo-2-metylopropan

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_17.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 17.2 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 17–18.

Informacja do zadań 17–18. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

Napisz równanie reakcji prowadzącej do otrzymania związku organicznego oznaczonego na schemacie literą B (reakcji 2. ) oraz równanie reakcji prowadzącej do otrzymania związku organicznego oznaczonego na schemacie literą C (głównego produktu reakcji 3.).

Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.

Równanie reakcji 2.:

Równanie reakcji 3.:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozróżnij działanie etanolowego KOH na bromopochodną i hydratację alkenu.

Podpowiedź 2

B powstaje przez eliminację, a C przez przyłączenie wody w środowisku kwasowym.

Podpowiedź 3

Zapisz otrzymywanie 2-metylopropenu z KBr i H2O, następnie jego hydratację do 2-metylopropan-2-olu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 17.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.Odpowiedź CKE 17.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

Zasady oceniania

2 p. – za poprawne napisanie dwóch równań reakcji – z zastosowaniem wzorów

półstrukturalnych (grupowych) związków organicznych.

1 p. – za poprawne napisanie jednego równania reakcji – z zastosowaniem wzorów

półstrukturalnych (grupowych) związków organicznych.

0 p. – za błędne napisanie równań obu reakcji (błędne wzory reagentów, błędne

współczynniki stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Ogrzewanie 2-bromo-2-metylopropanu z KOH w etanolu sprzyja eliminacji HBr i daje 2-metylopropen B, KBr oraz wodę. W kolejnym etapie woda przyłącza się do alkenu w obecności H2SO4, zgodnie z regułą Markownikowa, tworząc 2-metylopropan-2-ol C.

Zachowujemy czterowęglowy rozgałęziony szkielet. W pierwszym równaniu uwzględniamy nieorganiczne produkty, a w drugim warunki kwasowe; wzory półstrukturalne obu reakcji znajdują się na grafice klucza.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 17.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.Odpowiedź CKE 17.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_17.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 18 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 17–18.

Informacja do zadań 17–18. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

Uzupełnij poniższą tabelę. Określ typ (addycja, eliminacja, substytucja) oraz mechanizm

(elektrofilowy, nukleofilowy, rodnikowy) reakcji 1. i 3.

 

Typ

Mechanizm

Reakcja 1.

  

Reakcja 3.

  
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wybierz dokładnie reakcje 1 i 3 ze schematu.

Podpowiedź 2

Światło wskazuje mechanizm rodnikowy, a hydratacja alkenu w kwasie elektrofilowy.

Podpowiedź 3

Wpisz substytucja/rodnikowy dla 1 oraz addycja/elektrofilowy dla 3, uwzględniając uwagę do numeracji klucza.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

 

Typ

Mechanizm

Reakcja 1.

substytucja

rodnikowy

Reakcja 2.

addycja

elektrofilowy

Uwaga redakcyjna: w oryginalnej tabeli klucza drugi wiersz oznaczono „Reakcja 2.”. Polecenie dotyczy reakcji 1. i 3.; podana addycja elektrofilowa odpowiada reakcji 3. Oryginalne oznaczenie zachowano powyżej.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie tabeli.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Reakcja 1 to bromowanie alkanu przy naświetlaniu: atom wodoru zastępuje brom, więc zachodzi substytucja rodnikowa. Reakcja 3 przyłącza wodę do wiązania podwójnego alkenu w środowisku kwasowym, zatem jest addycją elektrofilową.

Odpowiadamy dla numerów 1 i 3 wskazanych w poleceniu. W historycznym kluczu drugi wiersz tabeli błędnie nazwano reakcją 2; istniejąca uwaga redakcyjna wyjaśnia, że podany typ i mechanizm dotyczą reakcji 3.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

 

Typ

Mechanizm

Reakcja 1.

substytucja

rodnikowy

Reakcja 2.

addycja

elektrofilowy

Uwaga redakcyjna: w oryginalnej tabeli klucza drugi wiersz oznaczono „Reakcja 2.”. Polecenie dotyczy reakcji 1. i 3.; podana addycja elektrofilowa odpowiada reakcji 3. Oryginalne oznaczenie zachowano powyżej.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_18

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 19 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 19–20.

Atom wodoru w cząsteczce etynu (acetylenu) wykazuje większą kwasowość niż atomy wodoru

w grupach alkilowych. Fakt ten potwierdza reakcja acetylenu z aktywnym metalem, która

przebiega zgodnie z poniższym równaniem.

2HC≡C−H + 2Na → 2HC≡C− Na+ + H2

Produktami opisanej reakcji są gazowy wodór i acetylenek monosodu.

Podobne właściwości wykazują także inne alkiny z wiązaniem potrójnym znajdującym się na

końcu łańcucha (RC≡C−H).

Na podstawie: R. Morrison, R. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1985.

Napisz wzory półstrukturalne (grupowe) wszystkich alkinów, które zawierają sześć atomów węgla w cząsteczce i nie reagują z sodem.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wyklucz cząsteczki z końcowym wiązaniem potrójnym i jego atomem wodoru.

Podpowiedź 2

Rozdziel cztery pozostałe atomy węgla między obie strony wiązania potrójnego.

Podpowiedź 3

Narysuj heks-2-yn, heks-3-yn i 4-metylopent-2-yn; sprawdź kompletność trzech możliwości.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 19 — oryginalny wzór półstrukturalny; s. 13

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie wzorów półstrukturalnych (grupowych) trzech alkinów.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Z sodem reagują alkiny końcowe zawierające wodór przy atomie węgla wiązania potrójnego. Szukamy więc wszystkich alkinów wewnętrznych C6H10.

Pozostające poza dwoma atomami wiązania potrójnego cztery atomy węgla rozdzielamy między dwa podstawniki jako 2 + 2 albo 1 + 3; fragment trójwęglowy może być prosty lub rozgałęziony. Otrzymujemy heks-3-yn, heks-2-yn i 4-metylopent-2-yn. Trzy wzory przedstawia grafika odpowiedzi; obrócenie rysunku nie daje kolejnego izomeru.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 19 — oryginalny wzór półstrukturalny; s. 13
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_19

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 20 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 19–20.

Atom wodoru w cząsteczce etynu (acetylenu) wykazuje większą kwasowość niż atomy wodoru

w grupach alkilowych. Fakt ten potwierdza reakcja acetylenu z aktywnym metalem, która

przebiega zgodnie z poniższym równaniem.

2HC≡C−H + 2Na → 2HC≡C− Na+ + H2

Produktami opisanej reakcji są gazowy wodór i acetylenek monosodu.

Podobne właściwości wykazują także inne alkiny z wiązaniem potrójnym znajdującym się na

końcu łańcucha (RC≡C−H).

Na podstawie: R. Morrison, R. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1985.

Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji hydrolizy acetylenku monosodu.

Określ, jaką funkcję (kwasu czy zasady) według teorii Brønsteda pełni jon HC≡C−.

Równanie reakcji:

Według teorii Brønsteda jon HC≡C− pełni funkcję …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, który reagent może pobrać proton od wody.

Podpowiedź 2

Po protonowaniu anionu powstaje etyn, a z wody OH−.

Podpowiedź 3

Narysuj reakcję anionu acetylenkowego z H2O i wskaż funkcję zasady, czyli akceptora H+.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Równanie reakcji:

HC≡C− + H2O → HC≡CH + OH−

Według teorii Brønsteda jon HC≡C− pełni funkcję zasady (Brønsteda) lub akceptora

protonu.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie równania reakcji w formie jonowej skróconej i poprawne

określenie funkcji jonu.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Anion acetylenkowy przyjmuje proton od wody, odtwarzając etyn. Woda po oddaniu protonu tworzy OH−, dlatego jon organiczny pełni funkcję zasady Brønsteda.

W równaniu jonowym skróconym pomijamy Na+ jako jon obserwatora, zachowując wiązanie potrójne i bilans ładunku −1. Nie jest to utlenianie i redukcja: nie przenosimy elektronów między reagentami i nie zapisujemy wodoru gazowego jako produktu tej hydrolizy. Równanie z wymaganymi wzorami zawiera odpowiedź poniżej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Równanie reakcji:

HC≡C− + H2O → HC≡CH + OH−

Według teorii Brønsteda jon HC≡C− pełni funkcję zasady (Brønsteda) lub akceptora

protonu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_20

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 21.1 · czerwiec 2019

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 21–23.

Do probówek, zawierających przygotowany wcześniej odczynnik, wprowadzono dwa różne

związki: do probówki I – propan-2-ol, a do probówki II – propano-1,2-diol. Zawartość każdej

probówki wymieszano. Objawy reakcji zaobserwowano tylko w jednej probówce.

Uzupełnij schemat doświadczenia. Wybierz i podkreśl nazwę użytego odczynnika.

Schemat doświadczenia

Zadanie 21.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 14.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj liczbę i rozmieszczenie grup hydroksylowych w obu alkoholach.

Podpowiedź 2

Sąsiednie grupy OH umożliwiają charakterystyczne kompleksowanie Cu(II).

Podpowiedź 3

Podkreśl świeżo wytrącony wodorotlenek miedzi(II).

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 21.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.

Zasady oceniania

1 p. – za uzupełnienie schematu doświadczenia – poprawny wybór i zaznaczenie odczynnika.

0 p. – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Świeżo wytrącony Cu(OH)2 pozwala odróżnić alkohol monohydroksylowy od diolu z grupami OH przy sąsiednich atomach węgla. Propano-1,2-diol tworzy rozpuszczalny szafirowy kompleks, a propan-2-ol nie daje analogicznej zmiany.

Zakwaszony manganian(VII) może utleniać oba alkohole, więc nie zapewnia oczekiwanego rozróżnienia w tym zestawie. Wybieramy odczynnik do kompleksowania na zimno, a nie próbę redukującą cukrów prowadzoną z ogrzewaniem.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 21.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_06_dodatkowy_21.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania