Baza zadań z chemii
Moje postępy
Zadania 901–920 z 1481
Zadanie 30.3 · kwiecien 2020
Źródło
Informacja do zadania 30.
Aldehydy i ketony ulegają reakcji z wodą, w wyniku czego tworzą diole. Ta reakcja – nazywana
reakcją hydratacji – jest odwracalna, a jej wydajność zależy od struktury związku
karbonylowego, np. wodny roztwór metanalu zawiera 0,1% aldehydu i 99,9% produktu jego
hydratacji, ale wodny roztwór propanonu zawiera 99,9% ketonu i 0,1% diolu (w temperaturze
około 20 ºC). Propanon reaguje z wodą zgodnie z równaniem:


Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2000.
Oceń, czy prowadzenie reakcji hydratacji propanonu w obecności mocnej zasady skutkuje większą zawartością diolu w mieszaninie poreakcyjnej (w temperaturze około
20 ºC). Odpowiedź uzasadnij.
Ocena: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź, czy OH− zużywa się w sumarycznym równaniu reakcji.
Podpowiedź 2
Substancja odtwarzana w mechanizmie może zmieniać szybkość bez zmiany K.
Podpowiedź 3
Odpowiedz NIE: zasada katalizuje hydratację, ale nie zwiększa równowagowego udziału diolu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Ocena: Nie wpływa.
Uzasadnienie: Jony hydroksylowe pełnią funkcję katalizatora, a więc wpływają jedynie na
szybkość reakcji, a nie na jej równowagę.
lub Jony hydroksylowe nie są ani substratem, ani produktem reakcji.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawną ocenę i poprawne uzasadnienie.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Jony OH− uczestniczą w etapach mechanizmu, ale odtwarzają się w jego końcowej części, więc działają jako katalizator. Przy stałej temperaturze przyspieszają osiąganie równowagi w obu kierunkach, nie zmieniając jej położenia.
Nie uzyskujemy zatem większej równowagowej zawartości diolu przez sam dodatek katalizatora zasadowego. Odpowiadamy NIE. Większa szybkość powstawania produktu na początku nie jest tym samym co większa wydajność po osiągnięciu równowagi.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Ocena: Nie wpływa.
Uzasadnienie: Jony hydroksylowe pełnią funkcję katalizatora, a więc wpływają jedynie na
szybkość reakcji, a nie na jej równowagę.
lub Jony hydroksylowe nie są ani substratem, ani produktem reakcji.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 31 · kwiecien 2020

Napisz w formie jonowej z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy) równania procesów redukcji i utleniania zachodzących podczas opisanej reakcji. Uwzględnij fakt, że reakcja zachodzi w środowisku zasadowym. Następnie uzupełnij schemat, tak aby otrzymać sumaryczne równanie w formie jonowej skróconej opisanej reakcji utleniania propanalu.
Równanie procesu redukcji:
Równanie procesu utleniania:

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozdziel utlenianie aldehydu i redukcję srebra(I).
Podpowiedź 2
Jeden aldehyd oddaje dwa elektrony, a jeden jon kompleksowy srebra przyjmuje jeden.
Podpowiedź 3
Zastosuj dwa kompleksy srebra i 3OH− na cząsteczkę propanalu; sprawdź ładunek −1 obu stron równania sumarycznego.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE


Zasady oceniania
2 p. – za poprawne napisanie w formie jonowo-elektronowej równania procesu redukcji
i równania procesu utleniania z uwzględnieniem zasadowego środowiska reakcji
i poprawne uzupełnienie schematu.
1 p. – za poprawne napisanie w formie jonowo-elektronowej równania procesu redukcji
i równania procesu utleniania z uwzględnieniem zasadowego środowiska reakcji
i błędne uzupełnienie schematu
lub
– za błędne napisanie w formie jonowo-elektronowej równania procesu redukcji
i równania procesu utleniania z uwzględnieniem zasadowego środowiska reakcji
i poprawne uzupełnienie schematu
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W odczynniku Tollensa srebro(I) przyjmuje elektron: [Ag(NH3)2]+ + e− → Ag + 2NH3. Propanal oddaje dwa elektrony, przechodząc w anion propanianowy; w zasadowej półreakcji zużywa 3OH− i wytwarza 2H2O.
Półreakcję srebra mnożymy przez dwa. Sumarycznie na jeden propanal przypadają dwa kationy kompleksowe i trzy OH−, a produktami są propanian, 2Ag, 4NH3 i 2H2O. Wzory organiczne w równaniach zachowuje grafika odpowiedzi; nie zapisujemy kwasu jako głównego produktu zasadowej mieszaniny.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem


Informacje i źródła zadania
Zadanie 32.1 · kwiecien 2020
Źródło
Informacja do zadań 32–33.
Wzory szkieletowe związków organicznych odzwierciedlają kształt łańcucha węglowego,
dlatego lepiej oddają rzeczywistą strukturę cząsteczki. Są to wzory, w których nie zapisuje się
symboli atomów węgla i połączonych z nimi atomów wodoru, ale rysuje się w postaci łamanej
szkielet węglowy oraz zaznacza występujące w cząsteczce wiązania wielokrotne i zapisuje
wzory grup funkcyjnych oraz symbole podstawników innych niż wodór, np. wzór szkieletowy
2-metylobutanu ma postać:

Źródło
Informacja do zadania 32.
Poniżej przedstawiono wzory szkieletowe trzech związków organicznych.
Związek I | ![]() |
|---|---|
Związek II | ![]() |
Związek III | ![]() |
Napisz wzór sumaryczny związku II o wzorze szkieletowym podanym w tabeli.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Policz osobno atomy w szkielecie i jawnie opisane heteroatomy.
Podpowiedź 2
Uzupełnij wartościowość każdego atomu węgla, uwzględniając podwójne wiązanie karbonylowe.
Podpowiedź 3
Zsumuj wszystkie wodory i podaj C5H11NO2.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 p. – za poprawne napisanie wzoru sumarycznego.
0 p. – za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W zapisie szkieletowym każdy nieopisany wierzchołek i koniec odcinka oznacza atom węgla. W związku II naliczamy pięć atomów węgla, jeden azotu i dwa tlenu.
Po uzupełnieniu wartościowości wodorem, łącznie z atomami przy azocie i tlenie, otrzymujemy C5H11NO2. Jest to wzór sumaryczny waliny. Nie pomijamy atomu węgla grupy karboksylowej ani wodoru grup NH2 i OH, choć część symboli na rysunku jest zapisana jawnie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 32.2 · kwiecien 2020
Źródło
Informacja do zadań 32–33.
Wzory szkieletowe związków organicznych odzwierciedlają kształt łańcucha węglowego,
dlatego lepiej oddają rzeczywistą strukturę cząsteczki. Są to wzory, w których nie zapisuje się
symboli atomów węgla i połączonych z nimi atomów wodoru, ale rysuje się w postaci łamanej
szkielet węglowy oraz zaznacza występujące w cząsteczce wiązania wielokrotne i zapisuje
wzory grup funkcyjnych oraz symbole podstawników innych niż wodór, np. wzór szkieletowy
2-metylobutanu ma postać:

Źródło
Informacja do zadania 32.
Poniżej przedstawiono wzory szkieletowe trzech związków organicznych.
Związek I | ![]() |
|---|---|
Związek II | ![]() |
Związek III | ![]() |
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.
1. | Związek I jest fenolem. | P | F |
|---|---|---|---|
2. | W cząsteczce związku II występują grupa aminowa i grupa karboksylowa. | P | F |
3. | Cząsteczka związku III zawiera wiązanie amidowe. | P | F |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Analizuj bezpośrednie połączenia grup funkcyjnych, nie ogólne podobieństwo kształtu.
Podpowiedź 2
Fenol wymaga OH przy aromatycznym węglu, a amid połączenia azotu z węglem karbonylowym.
Podpowiedź 3
Dla wzorów I, II i III zaznacz odpowiednio F, P i P.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. – F, 2. – P, . – P
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W związku I grupa hydroksylowa nie jest połączona bezpośrednio z pierścieniem aromatycznym, więc nie jest to fenol. Związek II zawiera grupę aminową i karboksylową, co rozpoznajemy we wzorze waliny.
Związek III ma atom azotu połączony z atomem węgla grupy karbonylowej, czyli wiązanie amidowe charakterystyczne także dla peptydów. Poprawne oceny to F, P, P. Sama obecność pierścienia oraz OH nie wystarcza do sklasyfikowania związku jako fenolu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. – F, 2. – P, . – P
Informacje i źródła zadania
Zadanie 33 · kwiecien 2020
Źródło
Informacja do zadań 32–33.
Wzory szkieletowe związków organicznych odzwierciedlają kształt łańcucha węglowego,
dlatego lepiej oddają rzeczywistą strukturę cząsteczki. Są to wzory, w których nie zapisuje się
symboli atomów węgla i połączonych z nimi atomów wodoru, ale rysuje się w postaci łamanej
szkielet węglowy oraz zaznacza występujące w cząsteczce wiązania wielokrotne i zapisuje
wzory grup funkcyjnych oraz symbole podstawników innych niż wodór, np. wzór szkieletowy
2-metylobutanu ma postać:

Poniżej przedstawiono wzór szkieletowy pyretryny, która jest naturalną substancją
owadobójczą wyodrębnianą z pewnej odmiany chryzantem. Ten związek jest estrem.
W poniższym wzorze szkieletowym pyretryny zakreśl fragment stanowiący wiązanie estrowe oraz podpisz część pochodzącą od kwasu i część pochodzącą od alkoholu.

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odszukaj grupę zawierającą obok siebie karbonyl i tlen estrowy.
Podpowiedź 2
Węgiel karbonylowy należy do części kwasowej, a reszta połączona przez tlen do alkoholowej.
Podpowiedź 3
Podpisz część z pierścieniem trójczłonowym jako kwasową, a część z pięcioczłonowym jako alkoholową i zaznacz wiązanie estrowe.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Wersja dydaktyczna z zachowanym wiązaniem C=C

Uwaga redakcyjna. Historyczny rysunek klucza pomija wiązanie C=C w pięcioczłonowym pierścieniu. W wersji dydaktycznej zachowano pełną strukturę z polecenia.
Historyczna odpowiedź CKE

Zasady oceniania
1 p. – za poprawne zakreślenie wiązania estrowego oraz poprawne podpisanie części
pochodzącej od kwasu i części pochodzącej od alkoholu.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Wiązanie estrowe rozpoznajemy jako połączenie fragmentu karbonylowego z tlenem połączonym dalej z resztą organiczną. W pyretrynie nie należy zaznaczać samej odrębnej grupy ketonowej.
Część z karbonylowym atomem węgla estru pochodzi od kwasu i zawiera pierścień trójczłonowy. Druga część, po stronie tlenu estrowego i pierścienia pięcioczłonowego, pochodzi od alkoholu. Granicę oraz podpisy nanosimy zgodnie z grafiką klucza, uwzględniając całe reszty, nie tylko pojedyncze atomy.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Wersja dydaktyczna z zachowanym wiązaniem C=C

Uwaga redakcyjna. Historyczny rysunek klucza pomija wiązanie C=C w pięcioczłonowym pierścieniu. W wersji dydaktycznej zachowano pełną strukturę z polecenia.
Historyczna odpowiedź CKE

Informacje i źródła zadania
Zadanie 34 · kwiecien 2020
Mocznik o wzorze CO(NH2)2 jest diamidem kwasu węglowego. W wyniku ogrzewania
krystalicznego mocznika wydziela się amoniak i powstaje dimocznik (biuret).
Napisz równanie opisanej reakcji prowadzącej do powstania dimocznika. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych. Następnie wybierz i podkreśl nazwę wiązania, które powstało w reakcji kondensacji mocznika, oraz podaj nazwę grupy związków wielkocząsteczkowych, w których występuje takie samo wiązanie.
Równanie reakcji:
Nazwa wiązania: … amidowe … estrowe … wodorowe
Nazwa grupy związków: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zbilansuj liczbę cząsteczek mocznika potrzebną do utworzenia dimocznika.
Podpowiedź 2
Małym produktem odszczepianym podczas kondensacji jest amoniak.
Podpowiedź 3
Zapisz na grafice 2 moczniki → biuret + NH3; wskaż wiązanie amidowe i białka lub polipeptydy.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE


Zasady oceniania
2 p. – za poprawne napisanie równania reakcji z zastosowaniem wzorów półstrukturalnych
(grupowych) związków organicznych oraz poprawny wybór nazwy wiązania
i poprawne podanie nazwy grupy związków organicznych.
1 p. – za poprawne napisanie równania reakcji z zastosowaniem wzorów półstrukturalnych
(grupowych) związków organicznych ale błędny wybór nazwy wiązania lub błędne
podanie nazwy grupy związków organicznych
lub
– za błędne napisanie równania reakcji z zastosowaniem wzorów półstrukturalnych
(grupowych) związków organicznych ale poprawny wybór nazwy wiązania i poprawne
podanie nazwy grupy związków organicznych.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dwie cząsteczki mocznika kondensują podczas ogrzewania, tworząc jedną cząsteczkę biuretu i jedną amoniaku. Bilans uwzględnia dwa atomy węgla i cztery atomy azotu po obu stronach; trzy azoty pozostają w biurecie, a jeden odchodzi jako NH3.
Powstające połączenie ma charakter amidowy. Takie wiązania występują w białkach i polipeptydach jako wiązania peptydowe. Nie wybieramy wiązania wodorowego, które jest oddziaływaniem i nie opisuje nowej łączności atomów w produkcie kondensacji.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem


Informacje i źródła zadania
Zadanie 35.1 · kwiecien 2020
Źródło
Informacja do zadania 35.
Do dwóch probówek wprowadzono bezbarwny wodny roztwór glicyny. Następnie do
probówki I dodawano kroplami kwas solny z dodatkiem oranżu metylowego, a do probówki II
dodawano kroplami wodny roztwór wodorotlenku sodu z dodatkiem fenoloftaleiny. Po dodaniu
każdej kropli odczynnika zawartość probówek dokładnie mieszano. W obu probówkach
zaobserwowano zmianę barwy użytych wskaźników. Przebieg doświadczenia zilustrowano na
schemacie.

W tabeli przedstawiono zakres pH, w którym następuje zmiana barwy oranżu metylowego
i fenoloftaleiny oraz barwy tych wskaźników w roztworach o pH mniejszym od dolnej granicy
zakresu zmiany barwy i o pH większym od górnej granicy tego zakresu.
Nazwa | Zakres pH zmiany barwy | Barwa wskaźnika w roztworach o pH | |
|---|---|---|---|
poniżej dolnej granicy zakresu zmiany barwy | powyżej górnej granicy zakresu zmiany barwy | ||
oranż metylowy | 3,1 – 4,4 | czerwona | żółta |
fenoloftaleina | 8,3 – 10,0 | bezbarwna | malinowa |
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010.
Uzupełnij tabelę – napisz, jakie były barwy obu odczynników przed dodaniem ich do probówek oraz jakie barwy zawartości obu probówek zaobserwowano po dodaniu do nich odczynnika.
Numer probówki | Barwa | |
|---|---|---|
odczynnika przed dodaniem do zawartości probówki | zawartości probówki po dodaniu odczynnika | |
I | ||
II | ||
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal najpierw barwy wskaźników w wyjściowym kwasie i zasadzie.
Podpowiedź 2
Glicyna może zarówno przyjmować, jak i oddawać protony.
Podpowiedź 3
Wpisz I czerwony → żółty, II malinowy → bezbarwny, z wariantami barw podanymi w kluczu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Numer probówki | Barwa | |
|---|---|---|
odczynnika przed dodaniem do zawartości probówki | zawartości probówki po dodaniu odczynnika | |
I | czerwona | żółta lub żółtopomarańczowa |
II | malinowa lub czerwona | bezbarwna lub brak lub różowa |
malinowa lub czerwona bezbarwna lub brak lub różowa
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie tabeli (opisanie zmian z uwzględnieniem barwy użytych
roztworów).
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Odczynnik w I, czyli HCl z oranżem metylowym, jest czerwony przed dodaniem. Glicyna wiąże dodane protony, więc po zmieszaniu pojawia się barwa żółta lub żółtopomarańczowa.
NaOH z fenoloftaleiną ma początkowo barwę malinową, lecz glicyna zużywa OH−, oddając proton i powodując odbarwienie, ewentualnie słabe różowe zabarwienie dopuszczone w kluczu. Zmiany pokazują amfoteryczne zachowanie aminokwasu. Nie przypisujemy barwy wskaźnika samej glicynie ani nie zakładamy dużego nadmiaru dodawanego odczynnika.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Numer probówki | Barwa | |
|---|---|---|
odczynnika przed dodaniem do zawartości probówki | zawartości probówki po dodaniu odczynnika | |
I | czerwona | żółta lub żółtopomarańczowa |
II | malinowa lub czerwona | bezbarwna lub brak lub różowa |
malinowa lub czerwona bezbarwna lub brak lub różowa
Informacje i źródła zadania
Zadanie 35.2 · kwiecien 2020
Źródło
Informacja do zadania 35.
Do dwóch probówek wprowadzono bezbarwny wodny roztwór glicyny. Następnie do
probówki I dodawano kroplami kwas solny z dodatkiem oranżu metylowego, a do probówki II
dodawano kroplami wodny roztwór wodorotlenku sodu z dodatkiem fenoloftaleiny. Po dodaniu
każdej kropli odczynnika zawartość probówek dokładnie mieszano. W obu probówkach
zaobserwowano zmianę barwy użytych wskaźników. Przebieg doświadczenia zilustrowano na
schemacie.

W tabeli przedstawiono zakres pH, w którym następuje zmiana barwy oranżu metylowego
i fenoloftaleiny oraz barwy tych wskaźników w roztworach o pH mniejszym od dolnej granicy
zakresu zmiany barwy i o pH większym od górnej granicy tego zakresu.
Nazwa | Zakres pH zmiany barwy | Barwa wskaźnika w roztworach o pH | |
|---|---|---|---|
poniżej dolnej granicy zakresu zmiany barwy | powyżej górnej granicy zakresu zmiany barwy | ||
oranż metylowy | 3,1 – 4,4 | czerwona | żółta |
fenoloftaleina | 8,3 – 10,0 | bezbarwna | malinowa |
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010.
Napisz wzory półstrukturalne (grupowe) jonów, które są organicznymi produktami reakcji zachodzących w probówce I i w probówce II.
Probówka I: | Probówka II: |
|---|
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przypomnij formę jonu obojnaczego glicyny.
Podpowiedź 2
Kwas protonuje grupę karboksylanową, a zasada odszczepia proton z grupy amoniowej.
Podpowiedź 3
W I narysuj kation z NH3+ i COOH, w II anion z NH2 i COO−, zachowując szkielet glicyny.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
+ −
![]() | ![]() |
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne napisanie wzorów półstrukturalnych (grupowych) obu jonów.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W probówce I jon obojnaczy glicyny przyjmuje proton na anionowej grupie karboksylanowej. Produktem organicznym jest kation glicyny z grupą amoniową i niezdysocjowaną grupą karboksylową.
W probówce II OH− odbiera proton z grupy amoniowej, dając anion glicyny z grupą aminową i karboksylanową. Obie formy zachowują ten sam dwuwęglowy szkielet. W odpowiedzi rysujemy wyłącznie wymagane jony organiczne, z poprawnymi ładunkami i liczbą atomów wodoru, jak na grafice klucza.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
+ −
![]() | ![]() |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 36 · kwiecien 2020
Źródło
Informacja do zadań 36–37.
Tripeptyd, którego wzór przedstawiono poniżej, jest zbudowany z reszt trzech aminokwasów.

Oceń, czy cząsteczka tego tripeptydu jest chiralna. Odpowiedź uzasadnij.
Ocena: …
Uzasadnienie:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź otoczenie trzech atomów węgla α.
Podpowiedź 2
Porównaj grupy boczne i oba końce łańcucha pod kątem symetrii.
Podpowiedź 3
Odpowiedz TAK: trzy centra stereogeniczne w tej niesymetrycznej strukturze nie dają formy mezo.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Ocena: Tak
Uzasadnienie: W cząsteczce tego tripeptydu są (trzy) centra stereogeniczne (asymetryczne
atomy węgla).
lub
Cząsteczka nie ma jakichkolwiek elementów symetrii lub jest asymetryczna.
lub
Cząsteczka nie ma płaszczyzny symetrii (i środka symetrii).
lub
Cząsteczka nie ma inwersyjnej osi symetrii.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawną odpowiedź i poprawne uzasadnienie.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W pokazanym tripeptydzie trzy atomy węgla α są połączone z czterema różnymi podstawnikami. Łańcuch zawiera różne reszty boczne i różne końce, więc centra nie tworzą symetrycznej, wzajemnie kompensującej się struktury mezo.
Cząsteczka jest chiralna. Uzasadnienie odnosimy do tej konkretnej budowy, wskazując centra stereogeniczne i brak wewnętrznej symetrii. Nie wyciągamy ogólnego wniosku, że każda cząsteczka z dowolną liczbą takich centrów musi być chiralna.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Ocena: Tak
Uzasadnienie: W cząsteczce tego tripeptydu są (trzy) centra stereogeniczne (asymetryczne
atomy węgla).
lub
Cząsteczka nie ma jakichkolwiek elementów symetrii lub jest asymetryczna.
lub
Cząsteczka nie ma płaszczyzny symetrii (i środka symetrii).
lub
Cząsteczka nie ma inwersyjnej osi symetrii.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 37 · kwiecien 2020
Źródło
Informacja do zadań 36–37.
Tripeptyd, którego wzór przedstawiono poniżej, jest zbudowany z reszt trzech aminokwasów.

Napisz nazwy zwyczajowe aminokwasów powstających w wyniku całkowitej hydrolizy przedstawionego tripeptydu.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zaznacz miejsca hydrolizy wiązań między resztami aminokwasów.
Podpowiedź 2
Identyfikuj aminokwasy na podstawie grup bocznych, nie samego wspólnego szkieletu.
Podpowiedź 3
Dopasuj trzy reszty do waliny, cysteiny i fenyloalaniny.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
walina, cysteina, fenyloalanina
Uwaga: Nazwy aminokwasów mogą być wymienione w innej kolejności.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne napisanie nazw zwyczajowych trzech aminokwasów.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Całkowita hydroliza rozcina oba wiązania peptydowe i odtwarza trzy aminokwasy. Rozpoznajemy je po zachowanych grupach bocznych: rozgałęziony fragment izopropylowy wskazuje walinę, fragment z grupą tiolową cysteinę, a fragment benzylowy fenyloalaninę.
Podajemy nazwy zwyczajowe: walina, cysteina, fenyloalanina. Grupy boczne nie są odcinane od atomów węgla α podczas zwykłej hydrolizy wiązań peptydowych. Kolejność nazw nie wpływa tu na poprawność odpowiedzi.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
walina, cysteina, fenyloalanina
Uwaga: Nazwy aminokwasów mogą być wymienione w innej kolejności.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 38 · kwiecien 2020
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.
1. | Dodanie do wodnego roztworu białka wodnego roztworu (NH4)2SO4 jest przyczyną tzw. wysalania białka. Ten proces jest odwracalny. | P | F |
|---|---|---|---|
2. | Wiązania wodorowe powstające między fragmentami –CO− i –NH− wiązań peptydowych łańcucha polipeptydowego odpowiadają za powstanie struktury trzeciorzędowej białka. | P | F |
3. | W czasie hydrolizy łańcucha polipeptydowego prowadzącej do powstania aminokwasów następuje zniszczenie struktury pierwszo-, drugo- i trzeciorzędowej tego polipeptydu. | P | F |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozróżnij trzy procesy: wysalanie, fałdowanie łańcucha i jego hydrolizę.
Podpowiedź 2
Wiązania wodorowe szkieletu stabilizują typowe struktury drugorzędowe.
Podpowiedź 3
Potwierdź odwracalność wysalania oraz zniszczenie łańcucha w hydrolizie; zaznacz P, F, P.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. – P, 2. – F, . – P
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Siarczan(VI) amonu może powodować odwracalne wysalanie białka, więc pierwsze zdanie jest prawdziwe. Opisane wiązania wodorowe między grupami szkieletu peptydowego są charakterystyczne dla struktur drugorzędowych, takich jak helisa i harmonijka; nie stanowią podanej w zdaniu definicji struktury trzeciorzędowej.
Całkowita hydroliza przecina wiązania peptydowe, niszcząc sekwencję łańcucha i oparte na nim struktury wyższych rzędów. Otrzymujemy P, F, P. Wysalania nie utożsamiamy z denaturacją ani z hydrolizą.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. – P, 2. – F, . – P
Informacje i źródła zadania
Zadanie 39 · kwiecien 2020
Niepasteryzowane mleko, pozostawione w temperaturze pokojowej, kwaśnieje: obecne w nim
bakterie mlekowe przekształcają cukier mlekowy, czyli laktozę C12H22O11, w kwas mlekowy
o wzorze
. Ten proces nazywamy fermentacją mlekową.
Napisz równanie reakcji fermentacji mlekowej laktozy – uzupełnij poniższy schemat.
Zastosuj wzór półstrukturalny (grupowy) kwasu mlekowego. Pamiętaj, że w procesie fermentacji mlekowej laktozy uczestniczy woda.

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Uwzględnij wodę potrzebną do hydrolizy disacharydu.
Podpowiedź 2
Podziel dwanaście atomów węgla laktozy między trójwęglowe cząsteczki kwasu mlekowego.
Podpowiedź 3
Wstaw jedną H2O i współczynnik 4 przy graficznym wzorze kwasu mlekowego; sprawdź bilans H i O.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie schematu – napisanie równania reakcji.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Laktoza jest disacharydem, a w sumarycznym procesie najpierw wymaga przyłączenia wody do rozszczepienia wiązania glikozydowego. Dwie powstałe jednostki sześciowęglowe mogą dać łącznie cztery cząsteczki kwasu mlekowego.
W równaniu na jedną laktozę przypada jedna H2O i cztery kwasy mlekowe. Bilans wzorów sumarycznych to C12H22O11 + H2O → 4C3H6O3, natomiast produkt w wymaganej odpowiedzi zapisujemy wzorem półstrukturalnym z grafiki.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 40 · kwiecien 2020

Uzupełnij poniższy schemat, tak aby otrzymać wzór jednoczłonowego fragmentu łańcucha opisanego diazotanu(V) celulozy.

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ponumeruj atomy jednostki glukozowej od atomu anomerycznego.
Podpowiedź 2
Modyfikacji ulegają tylko OH przy C2 i C6, a tlen alkoholu pozostaje w estrze.
Podpowiedź 3
W odpowiednich miejscach narysuj ester azotanowy(V), zachowując OH przy C3 i połączenia łańcucha celulozy.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 p. – za poprawne napisanie wzoru jednoczłonowego fragmentu diazotanu(V) celulozy.
0 p. – za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Opis dotyczy estryfikacji dwóch konkretnych grup hydroksylowych każdej jednostki glukozowej celulozy, przy C2 i C6. W tych miejscach wodór grupy OH zastępujemy fragmentem azotanowym, zachowując wiązanie węgla z tlenem.
Powstają grupy azotanowe(V) estru, a nie bezpośrednie wiązania C–N. Grupa OH przy C3 oraz mostki glikozydowe pozostają niezmienione. Uzupełniamy wszystkie wymagane atomy wodoru i podstawniki szablonu zgodnie z orientacją jednostki na grafice odpowiedzi.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 1.1 · czerwiec 2019
Źródło
Informacja do zadania 1.
Wśród sztucznych przemian jądrowych można wyróżnić reakcje, które są następstwem
bombardowania stabilnych jąder nukleonami. Poniżej przedstawiono równanie takiej reakcji
(przemiana I), a drugą – opisano schematem (przemiana II).
Na podstawie: J. Sawicka, A. Janich-Kilian, W. Cejner-Mania, G. Urbańczyk, Tablice chemiczne, Gdańsk 2015.
W równaniach tych przemian bilansuje się oddzielnie liczby atomowe i oddzielnie liczby
masowe. Ich sumy po obu stronach równania muszą być sobie równe.
Uzupełnij poniższą tabelę – wpisz symbol chemiczny pierwiastka X, symbol bloku konfiguracyjnego, do którego należy pierwiastek X, liczbę elektronów walencyjnych w atomie pierwiastka X oraz najniższy stopień utlenienia, który przyjmuje ten pierwiastek w związkach chemicznych.
Symbol pierwiastka | Symbol bloku | Liczba elektronów walencyjnych | Najniższy stopień utlenienia |
|---|---|---|---|
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zastosuj osobno zachowanie liczby atomowej i masowej w reakcji jądrowej.
Podpowiedź 2
Odejmij ładunek emitowanego protonu od 17.
Podpowiedź 3
Wpisz S, blok p, sześć elektronów walencyjnych i stopień −II.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Symbol pierwiastka | Symbol bloku | Liczba elektronów walencyjnych | Najniższy stopień utlenienia |
|---|---|---|---|
S | p | 6 | -II lub -2 |
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie wszystkich kolumn tabeli.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W przemianie II bilans ładunku jąder daje 17 + 0 = Z + 1, czyli Z = 16. Produktem jest siarka, nie chlor o zmienionej liczbie masowej.
Siarka należy do bloku p i ma sześć elektronów walencyjnych w konfiguracji 3s23p4. Jej najniższy typowy stopień utlenienia w związkach wynosi −II. Bilans liczby masowej wykonujemy osobno: emisja protonu równoważy udział neutronu, więc izotop produktu nadal ma liczbę masową 35.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Symbol pierwiastka | Symbol bloku | Liczba elektronów walencyjnych | Najniższy stopień utlenienia |
|---|---|---|---|
S | p | 6 | -II lub -2 |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 1.2 · czerwiec 2019
Źródło
Informacja do zadania 1.
Wśród sztucznych przemian jądrowych można wyróżnić reakcje, które są następstwem
bombardowania stabilnych jąder nukleonami. Poniżej przedstawiono równanie takiej reakcji
(przemiana I), a drugą – opisano schematem (przemiana II).
Na podstawie: J. Sawicka, A. Janich-Kilian, W. Cejner-Mania, G. Urbańczyk, Tablice chemiczne, Gdańsk 2015.
W równaniach tych przemian bilansuje się oddzielnie liczby atomowe i oddzielnie liczby
masowe. Ich sumy po obu stronach równania muszą być sobie równe.
Elektrony w atomie mogą absorbować energię i zajmować wyższe poziomy energetyczne.
Atom może znaleźć się wtedy w takim stanie wzbudzonym, w którym wszystkie elektrony
podpowłok walencyjnych będą niesparowane.
Uzupełnij poniższe schematy, tak aby przedstawiały zapis konfiguracji elektronowej atomu pierwiastka X w stanie podstawowym oraz w stanie wzbudzonym, w którym wszystkie elektrony walencyjne są niesparowane i należą do powłoki trzeciej.
Konfiguracja elektronowa w stanie podstawowym


Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Policz sześć elektronów walencyjnych i zachowaj rdzeń atomu.
Podpowiedź 2
Dla sześciu niesparowanych elektronów potrzebujesz sześciu różnych orbitali w powłoce trzeciej.
Podpowiedź 3
Zapisz podstawowy 3s23p4 i przykładowy wzbudzony 3s13p33d2, z pojedynczym obsadzeniem zajętych orbitali.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Konfiguracja elektronowa w stanie podstawowym

Konfiguracja elektronowa w stanie wzbudzonym

↑ | ↑ |
|---|
Uwagi:
• Zwroty strzałek mogą być przeciwne; zwroty strzałek ilustrujących elektrony
niesparowane na podpowłoce 3s, 3p, 3d muszą być takie same.
• Możliwe jest inne rozmieszczenie elektronów spełniające warunki zadania.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie zapisu prowadzące do przedstawienia konfiguracji
elektronowej atomu w stanie podstawowym i w stanie wzbudzonym siarki przy
poprawnym wyborze pierwiastka w zad. 1.1.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W stanie podstawowym siarka ma konfigurację walencyjną 3s23p4: w 3s występuje para, a w 3p jedna para i dwa elektrony niesparowane. Aby w formalnym stanie wzbudzonym sześć elektronów trzeciej powłoki było niesparowanych, można rozmieścić je jako 3s13p33d2.
Każdy zajmuje wtedy inny orbital, zgodnie z wymaganiem schematu. Rdzeń [Ne] pozostaje bez zmian. To zapis dopuszczonego stanu wzbudzonego, a nie konfiguracja podstawowa ani samodzielne wyjaśnienie rzeczywistej budowy wiązań siarki.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Konfiguracja elektronowa w stanie podstawowym

Konfiguracja elektronowa w stanie wzbudzonym

↑ | ↑ |
|---|
Uwagi:
• Zwroty strzałek mogą być przeciwne; zwroty strzałek ilustrujących elektrony
niesparowane na podpowłoce 3s, 3p, 3d muszą być takie same.
• Możliwe jest inne rozmieszczenie elektronów spełniające warunki zadania.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 1.3 · czerwiec 2019
Źródło
Informacja do zadania 1.
Wśród sztucznych przemian jądrowych można wyróżnić reakcje, które są następstwem
bombardowania stabilnych jąder nukleonami. Poniżej przedstawiono równanie takiej reakcji
(przemiana I), a drugą – opisano schematem (przemiana II).
Na podstawie: J. Sawicka, A. Janich-Kilian, W. Cejner-Mania, G. Urbańczyk, Tablice chemiczne, Gdańsk 2015.
W równaniach tych przemian bilansuje się oddzielnie liczby atomowe i oddzielnie liczby
masowe. Ich sumy po obu stronach równania muszą być sobie równe.
Oblicz, ile miligramów obu izotopów helu powstałoby łącznie ze 100 miligramów izotopu litu 63 Li w wyniku przemiany I, gdyby proces przebiegał z wydajnością równą 100%.
Przyjmij, że wartości masy atomowej poszczególnych izotopów są równe ich liczbom masowym.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zsumuj liczby masowe obu powstających izotopów helu.
Podpowiedź 2
Uwzględnij, że do litu dołącza proton spoza odważonej próbki.
Podpowiedź 3
Zastosuj proporcję 6 mg litu → 7 mg helu i otrzymaj około 117 mg.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
6 mg Li –––– 7 mg He
100 mg Li –––– x ⇒ x = 117 (mg)
Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń
wyników pośrednich. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją
zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Zasady oceniania
1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie
wyniku w miligramach.
0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia lub popełnienie błędów rachunkowych
prowadzących do błędnego wyniku liczbowego lub podanie wyniku z błędną jednostką
albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W przemianie I jądro 6Li pochłania proton i tworzy jądra 3He oraz 4He. Na jednostkę o masie umownej 6 przypada więc łącznie 7 jednostek masy helu.
Z 100 mg litu otrzymalibyśmy 100 · 7/6 = 116,7 mg, czyli około 117 mg obu izotopów helu. Masa produktu jest większa od masy samego litu, ponieważ dodatkową materię wnosi bombardujący proton. Stosujemy wskazane uproszczenie mas izotopów do liczb masowych.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
6 mg Li –––– 7 mg He
100 mg Li –––– x ⇒ x = 117 (mg)
Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń
wyników pośrednich. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją
zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 2 · czerwiec 2019
Ustal i wpisz do tabeli, jaki rodzaj wiązania (kowalencyjne niespolaryzowane, kowalencyjne spolaryzowane, jonowe) występuje w cząsteczce NH3. Następnie przyporządkuj dwóm związkom: LiH i PH3, wartości ich temperatury topnienia: 692 °C,
–134 °C (pod ciśnieniem 1013 hPa).
Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2003.
LiH | NH3 | PH3 | |
|---|---|---|---|
Rodzaj wiązania | jonowe | kowalencyjne niespolaryzowane | |
Temperatura topnienia, °C | –78 |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw sklasyfikuj wiązanie N–H na podstawie elektroujemności.
Podpowiedź 2
Wysoka temperatura topnienia wskazuje sieć jonową, a bardzo niska kryształ cząsteczkowy.
Podpowiedź 3
Wpisz wiązania spolaryzowane dla NH3; przypisz 692°C do LiH i −134°C do PH3.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
LiH | NH3 | PH3 | |
|---|---|---|---|
Rodzaj wiązania | jonowe | kowalencyjne spolaryzowane albo atomowe spolaryzowane | kowalencyjne niespolaryzowane |
Temperatura topnienia, ⁰C | 692 (⁰C) | –78 | –134 (⁰C) |
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie tabeli.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W NH3 elektroujemność azotu jest większa od elektroujemności wodoru, więc wiązania N–H są kowalencyjne spolaryzowane. LiH ma sieć jonową i silne oddziaływania elektrostatyczne, dlatego odpowiada mu wysoka temperatura topnienia 692°C.
PH3 jest substancją cząsteczkową o znacznie słabszych oddziaływaniach między cząsteczkami i topi się w −134°C. Porównujemy budowę kryształów i oddziaływania, a nie tylko masy cząsteczek. Temperatura −78°C jest już przypisana amoniakowi.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
LiH | NH3 | PH3 | |
|---|---|---|---|
Rodzaj wiązania | jonowe | kowalencyjne spolaryzowane albo atomowe spolaryzowane | kowalencyjne niespolaryzowane |
Temperatura topnienia, ⁰C | 692 (⁰C) | –78 | –134 (⁰C) |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 3.1 · czerwiec 2019
Źródło
Informacja do zadania 3.
W czasie pożarów lasów, wyładowań elektrycznych, podczas pracy urządzeń grzewczych lub
silników spalinowych możliwa jest reakcja zachodząca między dwoma składnikami powietrza
– azotem i tlenem. Te gazy łączą się z wytworzeniem tlenku azotu(II) zgodnie z równaniem:
Powstały bezbarwny i bezwonny tlenek azotu(II) łatwo utlenia się do tlenku azotu(IV) NO2,
który jest brunatnym gazem o ostrym zapachu. Tlenek azotu(IV) dimeryzuje z utworzeniem
tetratlenku diazotu N2O4, który jest gazem bezbarwnym:
Na podstawie: G.W. vanLoon, S.J. Duffy, Chemia środowiska, Warszawa 2007, oraz W. Mizerski, Tablice
chemiczne, Warszawa 1997.
Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedno właściwe określenie spośród podanych w każdym nawiasie.
Reakcja syntezy tlenku azotu(II) jest reakcją (endotermiczną / egzotermiczną), o czym
świadczy (dodatnia / ujemna) wartość ΔH . o
Reakcja dimeryzacji tlenku azotu(IV) ma tym większą wydajność, w im (niższej /
wyższej) temperaturze zachodzi. Po ochłodzeniu zabarwienie zawartości zamkniętego
naczynia, do którego wprowadzono świeżo otrzymany tlenek azotu(IV) NO2,
(nie ulegnie zmianie / stanie się mniej intensywne / stanie się bardziej intensywne).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oddziel reakcję syntezy NO od dimeryzacji NO2.
Podpowiedź 2
Ogrzewanie sprzyja kierunkowi endotermicznemu, a chłodzenie egzotermicznemu.
Podpowiedź 3
Wybierz endotermiczną, dodatnia, niższej oraz stanie się mniej intensywne.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie wszystkich zdań.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dodatnie ΔH syntezy NO oznacza pobieranie ciepła, czyli reakcję endotermiczną. Dimeryzacja NO2 do N2O4 ma natomiast ΔH ujemne i zachodzi z większą wydajnością po ochłodzeniu.
Wtedy ubywa brunatnego NO2, a przybywa bezbarwnego N2O4, więc barwa mieszaniny staje się mniej intensywna. Rozróżniamy dwa procesy opisane we wprowadzeniu: nie wolno przypisać dimeryzacji znaku entalpii podanego dla wcześniejszej syntezy tlenku azotu(II).
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 3.2 · czerwiec 2019
Źródło
Informacja do zadania 3.
W czasie pożarów lasów, wyładowań elektrycznych, podczas pracy urządzeń grzewczych lub
silników spalinowych możliwa jest reakcja zachodząca między dwoma składnikami powietrza
– azotem i tlenem. Te gazy łączą się z wytworzeniem tlenku azotu(II) zgodnie z równaniem:
Powstały bezbarwny i bezwonny tlenek azotu(II) łatwo utlenia się do tlenku azotu(IV) NO2,
który jest brunatnym gazem o ostrym zapachu. Tlenek azotu(IV) dimeryzuje z utworzeniem
tetratlenku diazotu N2O4, który jest gazem bezbarwnym:
Na podstawie: G.W. vanLoon, S.J. Duffy, Chemia środowiska, Warszawa 2007, oraz W. Mizerski, Tablice
chemiczne, Warszawa 1997.
Oceń, czy cząsteczka tlenku azotu(IV) NO2 jest rodnikiem. Odpowiedź uzasadnij –
uwzględnij elektronową strukturę tej cząsteczki.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zsumuj elektrony walencyjne azotu i dwóch atomów tlenu.
Podpowiedź 2
Sprawdź, czy otrzymaną liczbę można w całości podzielić na pary.
Podpowiedź 3
Odpowiedz TAK: 17 elektronów walencyjnych oznacza obecność niesparowanego elektronu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
(Cząsteczka tlenku azotu(IV)) jest rodnikiem, ponieważ ma nieparzystą liczbę elektronów
lub ma niesparowany elektron lub atom azotu ma 1 elektron nieuczestniczący w wiązaniach
lub atom azotu ma 1 wolny elektron.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawną ocenę i poprawne uzasadnienie – uwzględniające elektronową strukturę
cząsteczki.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Cząsteczka NO2 zawiera 5 + 2 · 6 = 17 elektronów walencyjnych. Nieparzystej liczby nie można rozmieścić wyłącznie w parach, więc co najmniej jeden elektron pozostaje niesparowany.
To wystarcza, aby uznać NO2 za rodnik. Nie mylimy rodnika z jonem: cząsteczka może być elektrycznie obojętna i równocześnie zawierać niesparowany elektron. Odpowiedź powinna odwoływać się do struktury elektronowej, a nie tylko do barwy lub reaktywności gazu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
(Cząsteczka tlenku azotu(IV)) jest rodnikiem, ponieważ ma nieparzystą liczbę elektronów
lub ma niesparowany elektron lub atom azotu ma 1 elektron nieuczestniczący w wiązaniach
lub atom azotu ma 1 wolny elektron.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 4 · czerwiec 2019
Stężeniowa stała równowagi reakcji
w temperaturze 1000 K jest równa 1.
Na podstawie: J. Sawicka, A. Janich-Kilian, W. Cejner-Mania, G. Urbańczyk, Tablice chemiczne, Gdańsk 2001.
W reaktorze o stałej pojemności znajdowało się 6 moli tlenku węgla(II).
Oblicz, ile moli wody (w postaci pary wodnej) należy wprowadzić do reaktora, aby po ustaleniu się równowagi w temperaturze 1000 K liczba moli wodoru była dwa razy większa od liczby moli tlenku węgla(II).
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw wykorzystaj warunek dwukrotnie większej ilości wodoru niż CO w równowadze.
Podpowiedź 2
Po wyznaczeniu postępu reakcji podstaw ilości równowagowe do Kc = 1.
Podpowiedź 3
Rozwiąż 16/[2(x − 4)] = 1 i podaj 12 moli początkowej pary wodnej.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Ponieważ V = const i łączna liczba moli gazowych substratów jest równa łącznej liczbie moli
gazowych produktów, w obliczeniach z zastosowaniem stałej równowagi reakcji stężenie
molowe można zastąpić liczbą moli reagentów.
Wzór reagenta | CO | H2O | CO2 | H2 |
|---|---|---|---|---|
Początkowa liczba moli | 6 | x | 0 | 0 |
Zmiana liczby moli | – y | – y | + y | + y |
Liczba moli w stanie równowagi | 6 – y | x – y | y | y |

Zasady oceniania
2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie
wyniku w molach.
1 p. – zastosowanie poprawnej metody, ale
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego
lub
– niepodanie wyniku w molach.
0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Jeśli przereaguje y moli CO, w równowadze pozostanie 6 − y moli CO i powstanie y moli H2. Warunek y = 2(6 − y) daje y = 4 mole. Dla początkowej ilości pary x mamy Kc = 42/[2(x − 4)] = 1.
Stąd x = 12 moli wody. W równowadze pozostanie 8 moli pary, ale pytanie dotyczy ilości wprowadzonej, dlatego nie podajemy 8 zamiast 12. Objętość skraca się dzięki jednakowym sumom współczynników gazowych.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Ponieważ V = const i łączna liczba moli gazowych substratów jest równa łącznej liczbie moli
gazowych produktów, w obliczeniach z zastosowaniem stałej równowagi reakcji stężenie
molowe można zastąpić liczbą moli reagentów.
Wzór reagenta | CO | H2O | CO2 | H2 |
|---|---|---|---|---|
Początkowa liczba moli | 6 | x | 0 | 0 |
Zmiana liczby moli | – y | – y | + y | + y |
Liczba moli w stanie równowagi | 6 – y | x – y | y | y |





