Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 861–880 z 1481

Zadanie 38 · czerwiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Zadanie 38 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 23.

Jednym z termoplastycznych polimerów stosowanych do produkcji włókien syntetycznych

Zadanie 38 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 23.

Uzupełnij tabelę. Narysuj wzory półstrukturalne (grupowe) kwasu i alkoholu, z których można otrzymać ten polimer.

Wzór kwasu

Wzór alkoholu

  
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zaznacz wiązania estrowe w jednostce powtarzalnej.

Podpowiedź 2

Po ich rozcięciu odtwórz dwufunkcyjny kwas i dwufunkcyjny alkohol.

Podpowiedź 3

Wybierz kwas tereftalowy oraz etano-1,2-diol i narysuj ich wzory z klucza.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wzór kwasu

Wzór alkoholu

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 33.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 33.

Uwaga: Zapis grupy –COOH jako –HCOO oraz grupy –OH jako –HO jest błędny.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne narysowanie dwóch wzorów.

0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Poliester PET powstaje przez kondensację diolu i kwasu dikarboksylowego. Fragment aromatyczny z dwiema grupami karbonylowymi wskazuje kwas benzeno-1,4-dikarboksylowy, czyli tereftalowy.

Fragment dwuwęglowy między atomami tlenu pochodzi z etano-1,2-diolu. Odtwarzając monomery, rozcinamy wiązania estrowe i przywracamy grupy COOH oraz OH, nie naruszając pierścienia ani szkieletu diolu. Gotowe wzory przedstawiono graficznie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wzór kwasu

Wzór alkoholu

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 33.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 33.

Uwaga: Zapis grupy –COOH jako –HCOO oraz grupy –OH jako –HO jest błędny.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_38

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 39 · czerwiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 39–40.

Kolejność występowania aminokwasów w peptydach zapisuje się za pomocą trzyliterowych

kodów. Zapis ten zaczyna się od tak zwanego N-końca, czyli od tego aminokwasu, którego

grupa aminowa połączona z atomem węgla α nie jest zaangażowana w tworzenie wiązań

peptydowych.

W wyniku częściowej hydrolizy pewnego pentapeptydu, oprócz aminokwasów, otrzymano

cztery dipeptydy o następujących sekwencjach: Gly-Tyr, Leu-Ser, Leu-Leu oraz Tyr-Leu.

Ustalono ponadto, że w badanym pentapeptydzie aminokwasem stanowiącym N-koniec była

glicyna.

Ustal sekwencję aminokwasów w analizowanym pentapeptydzie i napisz jego wzór.

Zastosuj trzyliterowe kody aminokwasów.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Szukaj nakładających się końców i początków krótkich fragmentów.

Podpowiedź 2

Fragment Leu–Leu wymusza dwie sąsiadujące leucyny.

Podpowiedź 3

Połącz Gly–Tyr, Tyr–Leu, Leu–Leu i Leu–Ser w Gly–Tyr–Leu–Leu–Ser.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Gly-Tyr-Leu-Leu-Ser

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne ustalenie sekwencji i napisanie wzoru pentapeptydu z zastosowaniem

trzyliterowych kodów aminokwasów.

0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Fragmenty po częściowej hydrolizie trzeba ułożyć tak, aby wspólne reszty sąsiadowały w tym samym kierunku od N-końca do C-końca. Gly–Tyr łączy się z Tyr–Leu, dalej potrzebny jest odcinek Leu–Leu, a na końcu Leu–Ser.

Złożenie daje Gly–Tyr–Leu–Leu–Ser. Sprawdzamy wszystkie podane fragmenty i liczbę pięciu reszt; dwóch kolejnych leucyn nie wolno zredukować do jednej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Gly-Tyr-Leu-Leu-Ser

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_39

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 40 · czerwiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 39–40.

Kolejność występowania aminokwasów w peptydach zapisuje się za pomocą trzyliterowych

kodów. Zapis ten zaczyna się od tak zwanego N-końca, czyli od tego aminokwasu, którego

grupa aminowa połączona z atomem węgla α nie jest zaangażowana w tworzenie wiązań

peptydowych.

W wyniku częściowej hydrolizy pewnego pentapeptydu, oprócz aminokwasów, otrzymano

cztery dipeptydy o następujących sekwencjach: Gly-Tyr, Leu-Ser, Leu-Leu oraz Tyr-Leu.

Ustalono ponadto, że w badanym pentapeptydzie aminokwasem stanowiącym N-koniec była

glicyna.

Przeprowadzono doświadczenie, w którym na stałą próbkę opisanego pentapeptydu podziałano

stężonym kwasem azotowym(V).

Napisz, jaki efekt zaobserwowano podczas tego doświadczenia, i podaj nazwę zachodzącej reakcji.

Obserwacja: …

Nazwa reakcji: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Znajdź w sekwencji resztę z pierścieniem aromatycznym.

Podpowiedź 2

Reakcja ksantoproteinowa jest związana z nitrowaniem tego pierścienia.

Podpowiedź 3

Podaj obserwowaną żółtą barwę i nazwę reakcji. Reszta tyrozyny wyjaśnia barwę, ponieważ zawiera pierścień aromatyczny.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Obserwacja: (Po dolaniu stężonego kwasu azotowego(V) do stałej próbki pentapeptydu próbka

przybiera) żółte zabarwienie.

Nazwa reakcji: (reakcja) ksantoproteinowa ALBO nitrowanie

Uwaga: Określenie typu lub mechanizmu reakcji zamiast podania jej nazwy jest odpowiedzią

niewystarczającą.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne opisanie obserwacji oraz podanie nazwy reakcji.

0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Stężony kwas azotowy(V) nitruje pierścień aromatyczny reszty tyrozyny. Powstające produkty nadają próbce żółtą barwę.

W odpowiedzi podaj obserwację „próbka zabarwia się na żółto” i nazwę „reakcja ksantoproteinowa”. Klucz dopuszcza też określenie „nitrowanie”.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Obserwacja: (Po dolaniu stężonego kwasu azotowego(V) do stałej próbki pentapeptydu próbka

przybiera) żółte zabarwienie.

Nazwa reakcji: (reakcja) ksantoproteinowa ALBO nitrowanie

Uwaga: Określenie typu lub mechanizmu reakcji zamiast podania jej nazwy jest odpowiedzią

niewystarczającą.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_40

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 1 · kwiecien 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Wpisz do tabeli symbole chemiczne pierwiastków opisanych niżej.

1.

Niemetal, w którego atomie w stanie podstawowym liczba sparowanych

elektronów walencyjnych trzeciej powłoki jest dwa razy większa niż liczba

elektronów niesparowanych.

 

2.

Pierwiastek, którego atom w stanie podstawowym ma następującą

konfigurację elektronową: 1s2 2s2 2 p6 3s2 3 p6 4s1 3d5

 

3.

Pierwiastek, którego dwudodatni kation w stanie podstawowym ma

następującą konfigurację elektronową: 1s2 2s2 2 p6 3s2 3 p6 3d10

 
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Dla pierwszego pierwiastka narysuj obsadzenie podpowłok 3s i 3p.

Podpowiedź 2

Rozpoznaj szczególną konfigurację chromu oraz odejmowanie dwóch elektronów 4s przy tworzeniu kationu cynku.

Podpowiedź 3

Wpisz S, Cr i Zn w kolejności opisów.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. S, 2. – Cr, 3. – Zn

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wpisanie do tabeli symboli chemicznych trzech pierwiastków.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Siarka ma konfigurację walencyjną 3s23p4: cztery elektrony są sparowane, a dwa niesparowane, co spełnia pierwszy warunek. Konfiguracja [Ar]3d54s1 wskazuje chrom, którego stan podstawowy odbiega od prostego schematu zapełniania.

Kation o konfiguracji [Ar]3d10 i ładunku +2 pochodzi od cynku, gdyż atom miał jeszcze dwa elektrony 4s. Do tabeli wpisujemy S, Cr i Zn. Liczymy elektrony, a nie same zajęte orbitale.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. S, 2. – Cr, 3. – Zn

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_04_probny_01

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 2 · kwiecien 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Atomy pewnego pierwiastka oznaczonego umownie symbolem X mają w stanie podstawowym

następującą konfigurację elektronową:

1s2 2s2 2 p6 3s2 3 p6 3d10 4s2 4 p5

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.

Pierwiastek X tworzy związek z wodorem o wzorze ogólnym HX. Wodny

roztwór wodorku HX o stężeniu równym 0,1 mol∙dm −3 ma pH ≈1.

P

F

2.

Rozcieńczony wodny roztwór wodorku HX ma pH wyższe niż stężony

wodny roztwór tego wodorku.

P

F

3.

Najniższy stopień utlenienia, jaki pierwiastek X przyjmuje w związkach

chemicznych, jest równy –I, a najwyższy wynosi VII.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj fluorowiec na podstawie liczby elektronów 4p.

Podpowiedź 2

Zastosuj pełną dysocjację HBr oraz zależność pH = −log[H3O+].

Podpowiedź 3

Dla bromu potwierdź również skrajne stopnie utlenienia −I i VII; zaznacz P, P, P.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. – P, 2. – P, 3. – P

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Konfiguracja kończąca się 4s24p5 identyfikuje brom. Jego wodorek HBr jest mocnym kwasem: roztwór 0,1 mol·dm−3 ma w szkolnym modelu pH około 1. Rozcieńczenie obniża stężenie H3O+, a więc podwyższa pH.

Brom osiąga stopnie utlenienia od −I do VII w odpowiednich związkach. Wszystkie trzy zdania są prawdziwe. Nie odwracamy zależności między liczbą pH a stężeniem jonów oksoniowych.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. – P, 2. – P, 3. – P

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_04_probny_02

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 3 · kwiecien 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Atomy pierwiastków chemicznych mogą występować w różnych stanach energetycznych. Stan

o najniższej energii nazywamy podstawowym, a stany o energiach wyższych – wzbudzonymi.

Na podstawie: W. Kołos, Elementy chemii kwantowej sposobem niematematycznym wyłożone, Warszawa 1984.

Atom germanu w stanie podstawowym ma dwa sparowane elektrony walencyjne

w podpowłoce 4s i dwa niesparowane elektrony walencyjne w podpowłoce 4p.

Oceń, czy możliwe jest obsadzenie elektronami podpowłok 4s i 4p w atomie germanu w sposób przedstawiony poniżej. Odpowiedź uzasadnij.

Schemat obsadzenia orbitali: jeden elektron w podpowłoce 4s i trzy równolegle skierowane elektrony w trzech orbitalach 4p.

Ocena: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź najpierw liczbę elektronów i dopuszczalną obsadę każdego orbitalu.

Podpowiedź 2

Rozróżnij stan podstawowy od stanu o podwyższonej energii.

Podpowiedź 3

Uzasadnij TAK wzbudzeniem jednego elektronu z 4s do 4p.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Ocena: Tak

Uzasadnienie: Jest to konfiguracja atomu germanu w stanie wzbudzonym lub w stanie

o wyższej energii.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawną ocenę i poprawne uzasadnienie.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Pokazane obsadzenie 4s14p3 zachowuje cztery elektrony walencyjne germanu i nie narusza zakazu Pauliego. Jeden elektron został przeniesiony z orbitalu 4s na wolny orbital 4p, więc jest to możliwy stan wzbudzony, o energii wyższej od stanu podstawowego 4s24p2.

Odpowiedź brzmi TAK. Reguła najniższej energii opisuje konfigurację podstawową; jej niespełnienie nie czyni automatycznie każdego stanu wzbudzonego niemożliwym.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Ocena: Tak

Uzasadnienie: Jest to konfiguracja atomu germanu w stanie wzbudzonym lub w stanie

o wyższej energii.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_04_probny_03

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 4 · kwiecien 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Na poniższym diagramie przedstawiono zmiany elektroujemności w skali Paulinga

pierwiastków grup 1.–2. oraz 13.–17. układu okresowego (wartości elektroujemności

poszczególnych pierwiastków danej grupy połączono linią ciągłą).

Zadanie 4 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 3.

Elektroujemność

Na podstawie: K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii,

Warszawa 2007.

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.

Pierwiastki, których elektroujemność przedstawiono na diagramie, należą

do bloków konfiguracyjnych s, p i d układu okresowego.

P

F

2.

W grupach 1.–2. oraz 13.–17. elektroujemność wszystkich pierwiastków

wchodzących w ich skład maleje ze wzrostem numeru okresu.

P

F

3.

W grupach 1.–2. oraz 13.–17. największą elektroujemność ma pierwiastek

danej grupy o najmniejszej liczbie atomowej Z.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal bloki dla numerów grup wskazanych w poleceniu.

Podpowiedź 2

Słowo wszystkich wymaga sprawdzenia całej krzywej, także lokalnych wzrostów.

Podpowiedź 3

Zaznacz F, F, P, oddzielając ogólny trend od maksimum w każdej grupie.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. – F, 2. – F, 3. – P

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Grupy 1–2 należą do bloku s, a 13–17 do bloku p; diagram nie obejmuje bloku d. Przebieg części krzywych pokazuje odstępstwa od ściśle monotonicznego spadku elektroujemności w dół grupy, więc zdanie o wszystkich pierwiastkach jest fałszywe.

Mimo tych odstępstw największa wartość w każdej przedstawionej grupie przypada pierwiastkowi o najmniejszej liczbie atomowej. Poprawne oceny to F, F, P. Ogólny trend nie zastępuje odczytu konkretnego diagramu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. – F, 2. – F, 3. – P

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_04_probny_04

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 5.1 · kwiecien 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 5.

Cząsteczka trichlorku fosforu o wzorze PCl3 ma budowę przestrzenną podobną do struktury

cząsteczki amoniaku.

Określ charakter wiązania chemicznego (wiązanie kowalencyjne niespolaryzowane, kowalencyjne spolaryzowane) w cząsteczce trichlorku fosforu i napisz wzór elektronowy tej cząsteczki. Zaznacz kreskami wiążące i wolne pary elektronowe.

 
 

Charakter wiązania: …

 
 

Wzór elektronowy:

 
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zsumuj pięć elektronów walencyjnych fosforu i po siedem od trzech atomów chloru.

Podpowiedź 2

Po utworzeniu trzech wiązań rozdziel pozostałe pary tak, aby każdy atom miał oktet.

Podpowiedź 3

Narysuj trzy wiązania P–Cl, jedną wolną parę przy P i po trzy przy Cl; nazwij wiązania spolaryzowanymi.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Charakter wiązania: kowalencyjne spolaryzowane

Wzór elektronowy:

Odpowiedź CKE 5.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne określenie charakteru wiązania i napisanie wzoru elektronowego.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Fosfor i chlor mają różne elektroujemności, dlatego wiązania P–Cl są kowalencyjne spolaryzowane w stronę chloru. Cała cząsteczka ma 26 elektronów walencyjnych, czyli 13 par.

Trzy pary tworzą wiązania, po trzy wolne pary umieszczamy przy każdym chlorze, a jedną przy fosforze. Wszystkie atomy osiągają oktety. We wzorze elektronowym zaznaczamy także wolne pary: ich pominięcie nie daje kompletnej odpowiedzi na polecenie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Charakter wiązania: kowalencyjne spolaryzowane

Wzór elektronowy:

Odpowiedź CKE 5.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_04_probny_05.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 5.2 · kwiecien 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 5.

Cząsteczka trichlorku fosforu o wzorze PCl3 ma budowę przestrzenną podobną do struktury

cząsteczki amoniaku.

Uzupełnij poniższe zdania – wybierz i podkreśl jedno właściwe określenie spośród podanych w każdym nawiasie.

Orbitalom walencyjnym atomu centralnego w cząsteczce trichlorku fosforu przypisuje się

hybrydyzację typu (sp / sp2 / sp3). Atom centralny (nie stanowi bieguna elektrycznego /

stanowi biegun elektryczny dodatni / stanowi biegun elektryczny ujemny) w tej cząsteczce.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Policz wszystkie obszary elektronowe przy P, także niewiążący.

Podpowiedź 2

Porównaj elektroujemność P i Cl oraz kształt cząsteczki.

Podpowiedź 3

Wybierz sp3 i dodatni biegun elektryczny przy atomie centralnym.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 5.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie zdań.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przy atomie fosforu są cztery obszary elektronowe: trzy wiązania i jedna wolna para. Odpowiada to hybrydyzacji sp3 oraz kształtowi piramidy trygonalnej, podobnemu do amoniaku.

Chlor silniej przyciąga elektrony wiązań, więc fosfor stanowi dodatni biegun cząsteczki. Przestrzenny kształt sprawia, że momenty dipolowe nie znoszą się całkowicie. Nie wybieramy sp2 na podstawie samej liczby trzech wiązań, pomijając wolną parę.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 5.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_04_probny_05.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 6 · kwiecien 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Poniżej podano wzory pięciu rozpuszczalnych w wodzie związków chemicznych.

1

2

3

4

5

CaCl2

C2H5OH

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 4.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 4.

KOH

Wypełnij tabelę – wpisz numery, którymi oznaczono wzory wszystkich związków wykazujących podane w tabeli właściwości.

Właściwość związku

Numery wzorów

Jest związkiem jonowym.

 

Jego wodny roztwór dobrze przewodzi

prąd elektryczny.

 
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oddziel pytanie o kryształ jonowy od pytania o przewodnictwo wodnego roztworu.

Podpowiedź 2

Mocny kwas może tworzyć jony dopiero w reakcji z wodą.

Podpowiedź 3

Wpisz 1, 5 jako jonowe oraz 1, 4, 5 jako dobrze przewodzące; wariant z dodatkowym 3 jest dopuszczony w kluczu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Właściwość związku Numery wzorów

Właściwość związku

Numery wzorów

Jest związkiem jonowym.

1, 5

Jego wodny roztwór dobrze

przewodzi prąd elektryczny.

1, 4, 5 lub 1, 3, 4, 5

Uwaga: dopuszcza się podanie wzorów zamiast numerów, którymi je oznaczono.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wypełnienie obu wierszy tabeli.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Budowę jonową mają CaCl2 i KOH, czyli związki 1 i 5. HCl jest związkiem cząsteczkowym, ale w wodzie tworzy jony i dobrze przewodzi prąd, dlatego w drugiej rubryce dołączamy numer 4.

Etanol nie dostarcza istotnej liczby jonów. Kwas etanowy jest słabym elektrolitem i przewodzi słabiej; klucz dopuszcza jego uwzględnienie pod numerem 3. Rozróżniamy budowę czystej substancji od obecności ruchliwych jonów w jej roztworze.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Właściwość związku Numery wzorów

Właściwość związku

Numery wzorów

Jest związkiem jonowym.

1, 5

Jego wodny roztwór dobrze

przewodzi prąd elektryczny.

1, 4, 5 lub 1, 3, 4, 5

Uwaga: dopuszcza się podanie wzorów zamiast numerów, którymi je oznaczono.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_04_probny_06

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 7.1 · kwiecien 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 7.

Przygotowano dwie identyczne próbki oznaczone numerami I i II: w każdej próbce zmieszano

2,8 g wiórków żelaznych i 2,4 g rozdrobnionej siarki.

Próbkę I wprowadzono do probówki i ogrzano w płomieniu palnika. Stwierdzono, że żelazo

całkowicie przereagowało z siarką, w wyniku czego powstał produkt, w którym stosunek

masowy mFe :mS ≈ 7 : 4 (reakcja 1.). Po zakończeniu reakcji zawartość probówki ostudzono,

a następnie poddano działaniu kwasu solnego użytego w nadmiarze. Zaobserwowano,

że mieszanina poreakcyjna częściowo roztworzyła się w kwasie, czemu towarzyszyło

wydzielanie bezbarwnego gazu o nieprzyjemnym zapachu (reakcja 2.).

Próbkę II wprowadzono – bez uprzedniego ogrzewania – do zlewki z kwasem solnym.

Stwierdzono, że próbka częściowo roztworzyła się w nadmiarze kwasu z wydzieleniem

bezbarwnego i bezwonnego gazu (reakcja 3.).

Napisz w formie cząsteczkowej równania reakcji, które zaszły po poddaniu obu próbek działaniu kwasu solnego użytego w nadmiarze (reakcja 2. i reakcja 3.).

Równanie reakcji 2.:

Równanie reakcji 3.:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj skład próbki ogrzanej i nieogrzanej przed dodaniem kwasu.

Podpowiedź 2

Siarczek reaguje z HCl z wydzieleniem H2S, a metal z wydzieleniem H2.

Podpowiedź 3

Zapisz dwa równania z FeCl2 i współczynnikiem 2 przy HCl.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Równanie reakcji 2.: FeS + 2HCl → FeCl2 + H2S
Równanie reakcji 3.: Fe + 2HCl → FeCl2 + H2

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie w formie cząsteczkowej dwóch równań reakcji.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Ogrzanie próbki I spowodowało powstanie FeS, który reaguje z kwasem solnym z wydzieleniem siarkowodoru: FeS + 2HCl → FeCl2 + H2S. W próbce II żelazo nie zostało wcześniej związane z siarką, więc reaguje jak metal: Fe + 2HCl → FeCl2 + H2.

Oba procesy dają sól żelaza(II), lecz inne gazy. Zachowujemy kolejność reakcji 2 i 3 oraz formę cząsteczkową wymaganą w poleceniu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Równanie reakcji 2.: FeS + 2HCl → FeCl2 + H2S
Równanie reakcji 3.: Fe + 2HCl → FeCl2 + H2
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_04_probny_07.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 7.2 · kwiecien 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 7.

Przygotowano dwie identyczne próbki oznaczone numerami I i II: w każdej próbce zmieszano

2,8 g wiórków żelaznych i 2,4 g rozdrobnionej siarki.

Próbkę I wprowadzono do probówki i ogrzano w płomieniu palnika. Stwierdzono, że żelazo

całkowicie przereagowało z siarką, w wyniku czego powstał produkt, w którym stosunek

masowy mFe :mS ≈ 7 : 4 (reakcja 1.). Po zakończeniu reakcji zawartość probówki ostudzono,

a następnie poddano działaniu kwasu solnego użytego w nadmiarze. Zaobserwowano,

że mieszanina poreakcyjna częściowo roztworzyła się w kwasie, czemu towarzyszyło

wydzielanie bezbarwnego gazu o nieprzyjemnym zapachu (reakcja 2.).

Próbkę II wprowadzono – bez uprzedniego ogrzewania – do zlewki z kwasem solnym.

Stwierdzono, że próbka częściowo roztworzyła się w nadmiarze kwasu z wydzieleniem

bezbarwnego i bezwonnego gazu (reakcja 3.).

Podaj nazwę substancji, która pozostała nieroztworzona w kwasie solnym w obu naczyniach, i podaj nazwę metody, którą należy zastosować, aby wyodrębnić tę substancję z mieszaniny poreakcyjnej otrzymanej po dodaniu nadmiaru kwasu solnego do obu próbek.

Nazwa substancji: …

Nazwa metody: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Który początkowy składnik nie reaguje z kwasem solnym?

Podpowiedź 2

Po reakcji występują nierozpuszczalne ciało stałe i roztwór.

Podpowiedź 3

Podaj siarkę oraz sączenie lub filtrację.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Nazwa substancji: siarka

Nazwa metody: sączenie lub filtracja

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne podanie nazwy substancji i nazwy metody.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Siarka nie roztwarza się w użytym kwasie solnym i pozostaje jako stały składnik obu mieszanin. W próbce I jest to jej nadmiar po reakcji z żelazem, a w II cała początkowa ilość.

Oddzielamy ją od roztworu chlorku żelaza(II) metodą sączenia, czyli filtracji. Odparowanie nie jest właściwym wyborem do wyodrębnienia tej pozostałości, bo prowadziłoby również do pozostawienia rozpuszczonych soli.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Nazwa substancji: siarka

Nazwa metody: sączenie lub filtracja

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_04_probny_07.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 7.3 · kwiecien 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 7.

Przygotowano dwie identyczne próbki oznaczone numerami I i II: w każdej próbce zmieszano

2,8 g wiórków żelaznych i 2,4 g rozdrobnionej siarki.

Próbkę I wprowadzono do probówki i ogrzano w płomieniu palnika. Stwierdzono, że żelazo

całkowicie przereagowało z siarką, w wyniku czego powstał produkt, w którym stosunek

masowy mFe :mS ≈ 7 : 4 (reakcja 1.). Po zakończeniu reakcji zawartość probówki ostudzono,

a następnie poddano działaniu kwasu solnego użytego w nadmiarze. Zaobserwowano,

że mieszanina poreakcyjna częściowo roztworzyła się w kwasie, czemu towarzyszyło

wydzielanie bezbarwnego gazu o nieprzyjemnym zapachu (reakcja 2.).

Próbkę II wprowadzono – bez uprzedniego ogrzewania – do zlewki z kwasem solnym.

Stwierdzono, że próbka częściowo roztworzyła się w nadmiarze kwasu z wydzieleniem

bezbarwnego i bezwonnego gazu (reakcja 3.).

Ustal, ile gramów substancji, która pozostała nieroztworzona w kwasie solnym w obu naczyniach, zawierały próbki.

Próbka I: …

Próbka II: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Tylko w ogrzanej próbce siarka została częściowo zużyta.

Podpowiedź 2

Wyznacz jej zużytą masę z proporcji Fe:S = 7:4.

Podpowiedź 3

Dla I odejmij 1,6 g od 2,4 g; dla II pozostaw 2,4 g.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Próbka I: 0,8 (g)

Próbka II: 2,4 (g)

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne ustalenie masy (wyrażonej w gramach) siarki w obu próbkach.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W próbce I całe 2,8 g żelaza przereagowało z siarką w stosunku masowym 7:4. Zużyto więc 2,8 · 4/7 = 1,6 g siarki; z początkowych 2,4 g pozostało 0,8 g.

Próbki II nie ogrzewano, więc siarka nie utworzyła siarczku i nie reaguje z HCl: pozostaje całe 2,4 g. Obliczamy masę nieroztworzonej siarki, nie masę FeS ani masę całej próbki.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Próbka I: 0,8 (g)

Próbka II: 2,4 (g)

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_04_probny_07.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8 · kwiecien 2020

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Reakcja redukcji tlenku azotu(II) wodorem przebiega zgodnie z równaniem:

2NO (g) + 2H2 (g) → N2 (g) + 2H2O (g)

Szybkość tej reakcji wyraża się następującym równaniem kinetycznym:

v = k · cNO2 · cH2

W tym równaniu k jest współczynnikiem proporcjonalności zwanym stałą szybkości reakcji,

cNO i cH2 oznaczają stężenia molowe odpowiednio tlenku azotu(II) i wodoru. Stała szybkości

k jest charakterystyczna dla danej reakcji, zależy od temperatury, ale nie zależy od stężenia

substratów.

Na podstawie: K. Pigoń, Z. Ruziewicz, Chemia fizyczna. Podstawy fenomenologiczne, Warszawa 2007.

W zamkniętym reaktorze o pojemności 2 dm3 zmieszano 6 moli tlenku azotu(II) i 4 mole

wodoru. Podczas reakcji utrzymywano stałą temperaturę.

Oblicz stosunek szybkości opisanej reakcji w chwili, gdy przereaguje 50% początkowej ilości tlenku azotu(II), do szybkości początkowej tej reakcji.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw wykorzystaj stechiometrię, aby ustalić pozostałą ilość wodoru.

Podpowiedź 2

W równaniu kinetycznym stężenie NO występuje w drugiej potędze, a H2 w pierwszej.

Podpowiedź 3

Oblicz (1/2)2 · (1/4) i podaj stosunek szybkości 1:16.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 8 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Zasady oceniania

2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku

jako wielkości niemianowanej.

1 p. – zastosowanie poprawnej metody, ale

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

lub

– podanie wyniku jako wielkości mianowanej.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Początkowe stężenia wynoszą [NO] = 6/2 = 3 i [H2] = 4/2 = 2 mol·dm−3. Zużycie połowy NO oznacza ubytek 3 moli NO i, zgodnie ze stosunkiem 1:1, 3 moli H2.

Pozostają stężenia 1,5 oraz 0,5 mol·dm−3. Iloraz szybkości wynosi (1,5/3)2 · (0,5/2) = 1/16 = 0,0625. Stała szybkości skraca się, bo temperatura jest stała; wodór nie zmniejsza się o połowę.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 8 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_04_probny_08

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9 · kwiecien 2020

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Zadanie 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.

W temperaturze 800 K stężeniowa stała równowagi tej reakcji jest równa 4,0.

Na podstawie: K. Schmidt-Szałowski, M. Szafran, E. Bobryk, J. Sentek, Technologia chemiczna.

Przemysł nieorganiczny, Warszawa 2013.

W zamkniętym reaktorze o stałej pojemności zmieszano 1 mol tlenku węgla(II) z parą wodną

w ilości trzykrotnie większej od ilości stechiometrycznej. Mieszaninę utrzymywano

w temperaturze 800 K aż do osiągnięcia stanu równowagi dynamicznej przez układ.

Oblicz liczbę moli każdej substancji znajdującej się w reaktorze po ustaleniu się stanu równowagi opisanej reakcji.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zbuduj tabelę zmian dla początkowych ilości 1 i 3 mole.

Podpowiedź 2

Wykorzystaj identyczne przyrosty obu produktów i zapisz Kc = 4.

Podpowiedź 3

Wybierz pierwiastek x między 0 a 1, a następnie wyznacz wszystkie cztery ilości w równowadze.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Zasady oceniania

2 p. – za zastosowanie poprawnej metody (w tym poprawne zapisanie – w dowolnej postaci –

wyrażenia na stałą równowagi opisanej reakcji), poprawne wykonanie obliczeń oraz

podanie wyniku w molach.

1 p. – zastosowanie poprawnej metody, ale

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

lub

– niepodanie wyniku w molach.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Początkowo mamy 1 mol CO i 3 mole pary wodnej. Oznaczając przereagowaną ilość CO przez x, otrzymujemy w równowadze 1 − x, 3 − x, x i x moli kolejnych reagentów. Objętość skraca się w wyrażeniu Kc, więc x2/[(1 − x)(3 − x)] = 4.

Fizyczny pierwiastek wynosi około 0,903 mola. Pozostaje około 0,097 mola CO i 2,097 mola H2O oraz powstaje po 0,903 mola H2 i CO2. Drugi pierwiastek przekracza początkową ilość CO.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_04_probny_09

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10 · kwiecien 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Zadanie 10 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

W tabeli podano wartości stężeniowej stałej równowagi Kc reakcji syntezy NO w różnych

temperaturach.

Temperatura, K

1000

2000

3000

4000

Kc

6,8 · 10−9

4,6 · 10−4

1,7 · 10−2

8,3 · 10−2

Na podstawie: K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii,

Warszawa 2007.

Oceń, czy opisana reakcja jest procesem egzo- czy endotermicznym, oraz spośród poniższych sposobów prowadzenia reakcji wybierz ten powodujący zwiększenie wydajności tworzenia tlenku azotu(II).

I Użycie odpowiedniego katalizatora.

II Zmniejszenie objętości mieszaniny reakcyjnej (sprężenie gazów).

III Prowadzenie reakcji w możliwie wysokiej temperaturze.

IV Prowadzenie reakcji pod możliwie niskim ciśnieniem.

Opisana reakcja jest procesem …

Numer sposobu zwiększenia wydajności tworzenia tlenku azotu(II): …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź kierunek zmian Kc wraz z temperaturą.

Podpowiedź 2

Porównaj liczbę moli gazów po obu stronach i odróżnij katalizę od zmiany równowagi.

Podpowiedź 3

Wpisz proces endotermiczny i sposób III.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Opisana reakcja jest procesem endo(termicznym).

Numer sposobu zwiększenia wydajności tworzenia tlenku azotu(II): III

Zasady oceniania

1 p. – za poprawną ocenę efektu energetycznego reakcji i poprawny wybór.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Stała równowagi syntezy NO rośnie ze wzrostem temperatury, co oznacza, że ogrzewanie sprzyja produktom i reakcja wprost jest endotermiczna. Zwiększenie wydajności zapewnia sposób III, czyli wysoka temperatura.

Po obu stronach równania N2 + O2 ⇌ 2NO jest tyle samo moli gazów, więc samo sprężanie nie przesuwa idealnej równowagi. Katalizator przyspiesza jej osiąganie, lecz nie zmienia składu równowagowego.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Opisana reakcja jest procesem endo(termicznym).

Numer sposobu zwiększenia wydajności tworzenia tlenku azotu(II): III

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_04_probny_10

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11.1 · kwiecien 2020

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 11.

Na odważkę stopu glinu z magnezem o masie 7,50 g podziałano nadmiarem rozcieńczonego

kwasu solnego. Podczas roztwarzania stopu w kwasie solnym zachodziły reakcje zilustrowane

równaniami:

2Al + 6HCl → 2AlCl3 + 3H2
Mg + 2HCl → MgCl2 + H2

W wyniku całkowitego roztworzenia stopu otrzymano klarowny roztwór, do którego dodano

nadmiar wodnego roztworu wodorotlenku sodu. Zaszły reakcje opisane równaniami:

AlCl3 + 6NaOH → Na3[Al(OH)6] + 3NaCl
MgCl2 + 2NaOH → Mg(OH)2 + 2NaCl

Otrzymany nierozpuszczalny w wodzie związek odsączono, przemyto wodą, wysuszono

i zważono. Jego masa (w przeliczeniu na czysty wodorotlenek magnezu) była równa 11,67 g.

Oblicz zawartość procentową glinu w stopie (w procentach masowych).

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Masa osadu dotyczy magnezu, a glin pozostał w rozpuszczalnym kompleksie.

Podpowiedź 2

Przelicz Mg(OH)2 na Mg w stosunku molowym 1:1.

Podpowiedź 3

Odejmij wyznaczoną masę Mg od 7,50 g i oblicz udział glinu, konsekwentnie stosując wybrane masy molowe.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 11.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

⇒ nMg(OH)2 = nMg = 0,2 mol

⇒ mAl = 7,5 g − 4,8 g = 2,7 g

Zasady oceniania

2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku

w procentach.

1 p. – zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

lub

– niepodanie wyniku liczbowego w procentach.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Osad Mg(OH)2 pozwala wyznaczyć ilość magnezu, ponieważ na mol wodorotlenku przypada mol Mg. Dla szkolnych mas molowych 58 i 24 g·mol−1 otrzymujemy m(Mg) = 11,67 · 24/58 około 4,829 g.

Glin stanowi resztę: 7,50 − 4,829 około 2,671 g, czyli 35,6% stopu, w zaokrągleniu około 36%. Dokładniejsze masy atomowe nieco zmieniają wynik. W przykładzie klucza użyto 11,60 g zamiast danych 11,67 g; w obliczeniach zachowujemy wartość z polecenia.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 11.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

⇒ nMg(OH)2 = nMg = 0,2 mol

⇒ mAl = 7,5 g − 4,8 g = 2,7 g

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_04_probny_11.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11.2 · kwiecien 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 11.

Na odważkę stopu glinu z magnezem o masie 7,50 g podziałano nadmiarem rozcieńczonego

kwasu solnego. Podczas roztwarzania stopu w kwasie solnym zachodziły reakcje zilustrowane

równaniami:

2Al + 6HCl → 2AlCl3 + 3H2
Mg + 2HCl → MgCl2 + H2

W wyniku całkowitego roztworzenia stopu otrzymano klarowny roztwór, do którego dodano

nadmiar wodnego roztworu wodorotlenku sodu. Zaszły reakcje opisane równaniami:

AlCl3 + 6NaOH → Na3[Al(OH)6] + 3NaCl
MgCl2 + 2NaOH → Mg(OH)2 + 2NaCl

Otrzymany nierozpuszczalny w wodzie związek odsączono, przemyto wodą, wysuszono

i zważono. Jego masa (w przeliczeniu na czysty wodorotlenek magnezu) była równa 11,67 g.

Klarowny roztwór uzyskany po odsączeniu osadu Mg(OH)2 nasycono tlenkiem węgla(IV).

Zaobserwowano wytrącenie białego osadu wodorotlenku glinu.

Napisz w formie jonowej skróconej równanie opisanej reakcji chemicznej.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odczytaj dokładny wzór kompleksu z informacji wspólnej.

Podpowiedź 2

CO2 przekształca część ligandów hydroksylowych w jony wodorowęglanowe.

Podpowiedź 3

Zastosuj 3CO2 i 3HCO3− na jeden anion [Al(OH)6]3−, otrzymując Al(OH)3.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 11.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie równania reakcji w formie jonowej skróconej.

0 p. – za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Po usunięciu Mg(OH)2 roztwór zawiera aniony kompleksowe [Al(OH)6]3− podane we wprowadzeniu. CO2 obniża zasadowość i prowadzi do strącenia Al(OH)3.

Poprawny zapis to [Al(OH)6]3− + 3CO2 → Al(OH)3↓ + 3HCO3−. Zachowujemy sześć grup hydroksylowych w substracie, zamiast automatycznie używać innego kompleksu glinu znanego z typowych zadań. Kontrola ładunku −3 po obu stronach i bilansu atomów potwierdza równanie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 11.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_04_probny_11.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12 · kwiecien 2020

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Przeprowadzono doświadczenie, w którym do czterech ponumerowanych zlewek I–IV

zawierających po 100 cm3 wodnego roztworu wodorotlenku sodu o stężeniu 0,1 mol · dm−3

dodano wodne roztwory różnych substancji i wodę destylowaną zgodnie z poniższym

rysunkiem.

Każda zlewka zawiera 100 cm³ NaOH 0,1 mol·dm⁻³. Dodano: I — 100 cm³ KOH, II — 50 cm³ Ba(OH)₂, III — 100 cm³ HCl, każdy roztwór 0,1 mol·dm⁻³. Do IV dodano 100 cm³ wody.

Uzupełnij poniższą tabelę – podaj wartość pH wodnego roztworu wodorotlenku sodu o stężeniu 0,1 mol ∙ dm−3 oraz wpisz numery zlewek, w których pH otrzymanego roztworu było niższe albo było wyższe od pH roztworu wyjściowego, albo nie uległo zmianie w czasie doświadczenia.

pH NaOH (aq),

c = 0,1 mol ∙ dm −3

Numery zlewek, w których w czasie doświadczenia pH roztworu

obniżyło się

wzrosło

nie uległo zmianie

    
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Dla każdego dodatku porównaj końcowe stężenie OH− z początkowym.

Podpowiedź 2

Uwzględnij dwa jony OH− z Ba(OH)2 i zmianę objętości mieszaniny.

Podpowiedź 3

Wpisz pH 13; spadek III i IV, wzrost II, brak zmiany I.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

pH NaOH (aq),

c = 0,1 mol ∙ dm −3

Numery zlewek, w których w czasie doświadczenia pH roztworu

obniżyło się

wzrosło

nie uległo zmianie

13

III, IV

II

I

Zasady oceniania

2 p. – za poprawne uzupełnienie tabeli: poprawne określenie wartości pH roztworu NaOH oraz

poprawne wskazanie wszystkich numerów probówek.

1 p. – za częściowo poprawne uzupełnienie tabeli: poprawne określenie wartości pH roztworu

NaOH oraz błędne wskazanie numerów probówek

lub

– błędne określenie wartości pH roztworu NaOH oraz poprawne wskazanie wszystkich

numerów probówek

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Roztwór początkowy 0,1 mol·dm−3 NaOH ma pOH = 1 i pH = 13 przy przyjętym pKw = 14. Dodatek KOH o tym samym stężeniu w I nie zmienia [OH−].

Ba(OH)2 w II dostarcza po dwa OH− na jednostkę i podwyższa ich końcowe stężenie. W III HCl zobojętnia zasadę, a w IV woda ją rozcieńcza: pH maleje w obu. Liczymy stężenie po zmieszaniu, nie samą liczbę dodanych jonów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

pH NaOH (aq),

c = 0,1 mol ∙ dm −3

Numery zlewek, w których w czasie doświadczenia pH roztworu

obniżyło się

wzrosło

nie uległo zmianie

13

III, IV

II

I

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_04_probny_12

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 13 · kwiecien 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

W zlewce umieszczono świeżo przygotowany roztwór wodny trzech soli sodu: chromianu(VI),

ortofosforanu(V) i siarczanu(VI).

Zaplanuj doświadczenie, które w następujących po sobie etapach I–III umożliwi wydzielenie z opisanego roztworu – przez wytrącenie osadów soli – kolejno wszystkich anionów kwasów tlenowych. Napisz w odpowiedniej kolejności wzory odczynników oraz wzory wytrąconych soli.

Odczynniki: … BaCl2 (aq) … MgCl2 (aq) … CuCl2 (aq)

Etap

Wzór odczynnika

Wzór wytrąconej soli

I

  

II

  

III

  
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Z tabeli rozpuszczalności wybierz kation strącający tylko jeden z obecnych anionów.

Podpowiedź 2

Bar pozostaw na koniec, ponieważ jego sole z kilkoma badanymi anionami są trudno rozpuszczalne.

Podpowiedź 3

Zastosuj kolejno MgCl2/Mg3(PO4)2, CuCl2/CuCrO4 i BaCl2/BaSO4.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Etap

Wzór odczynnika

Wzór wytrąconej soli

I

MgCl2 (aq)

Mg3(PO4)2

II

CuCl2 (aq)

CuCrO4

III

BaCl2 (aq)

BaSO4

Zasady oceniania

1 p. – za poprawną kolejność użytych trzech odczynników i poprawne napisanie wzorów trzech

wytrąconych soli.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Kolejność odczynników wynika z selektywności strącania. Najpierw MgCl2 usuwa fosforany jako Mg3(PO4)2, pozostawiając pozostałe aniony. Po oddzieleniu osadu CuCl2 strąca CuCrO4.

Na końcu BaCl2 usuwa siarczany jako BaSO4. Rozpoczęcie od baru spowodowałoby równoczesne strącanie więcej niż jednego rodzaju anionów i uniemożliwiło zakładane rozdzielenie. Po każdym etapie oddzielamy powstały osad przed dodaniem następnego odczynnika.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Etap

Wzór odczynnika

Wzór wytrąconej soli

I

MgCl2 (aq)

Mg3(PO4)2

II

CuCl2 (aq)

CuCrO4

III

BaCl2 (aq)

BaSO4

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_04_probny_13

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania