Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 821–840 z 1481

Zadanie 6 · czerwiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 5–7.

Fosgen to trujący związek o wzorze COCl2. Jego temperatura topnienia jest równa –118 °C,

a temperatura wrzenia wynosi 8 °C (pod ciśnieniem 1000 hPa). Fosgen reaguje z wodą i ulega

hydrolizie, której produktami są tlenek węgla(IV) i chlorowodór.

Na podstawie: P. Mastalerz, Chemia organiczna, Warszawa 1986.

Napisz równanie reakcji hydrolizy fosgenu.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zachowaj atom węgla w produkcie tlenowym i oba atomy chloru w chlorowodorze.

Podpowiedź 2

Woda musi dostarczyć tlen i wodór brakujące w produktach.

Podpowiedź 3

Zapisz COCl2 + H2O → CO2 + 2HCl i sprawdź bilans.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne zapisanie równania reakcji.

0 pkt – błędne napisanie równania reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki

stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Hydroliza fosgenu prowadzi do tlenku węgla(IV) i chlorowodoru. Zachowując jeden atom węgla i dwa atomy chloru, otrzymujemy COCl2 + H2O → CO2 + 2HCl.

Jedna cząsteczka wody dostarcza drugiego tlenu oraz dwóch atomów wodoru. Sprawdzenie bilansu wszystkich czterech pierwiastków pozwala uniknąć pominięcia współczynnika 2 przy HCl.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_06

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 7 · czerwiec 2020

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 5–7.

Fosgen to trujący związek o wzorze COCl2. Jego temperatura topnienia jest równa –118 °C,

a temperatura wrzenia wynosi 8 °C (pod ciśnieniem 1000 hPa). Fosgen reaguje z wodą i ulega

hydrolizie, której produktami są tlenek węgla(IV) i chlorowodór.

Na podstawie: P. Mastalerz, Chemia organiczna, Warszawa 1986.

W temperaturze 25 °C i pod ciśnieniem 1000 hPa w 1 dm3 fosgenu znajduje się 2,43∙1022

cząsteczek tego związku.

Oblicz gęstość fosgenu i określ jego stan skupienia w opisanych warunkach.

Obliczenia:

W temperaturze 25 °C i pod ciśnieniem 1000 hPa fosgen jest …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zamień podaną liczbę cząsteczek na mole.

Podpowiedź 2

Pomnóż mole przez masę molową i podziel przez objętość próbki.

Podpowiedź 3

Otrzymasz około 4,0 g·dm−3; stan skupienia ustal z temperatury wrzenia: gaz.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 7 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.Odpowiedź CKE 7 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.Odpowiedź CKE 7 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

W temperaturze 25 °C i pod ciśnieniem 1000 hPa fosgen jest gazem.

Uwaga:

• Odpowiedź, w której zdający pisze, że fosgen jest parą, jest niepoprawna.

• Rozwiązanie zadania, w którym zdający wykonuje obliczenia dla warunków innych

niż określono w zadaniu, np. dla warunków normalnych, jest niepoprawne.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne obliczenie i podanie wyniku z poprawną jednostką oraz poprawne

uzupełnienie zdania.

1 pkt – poprawne obliczenie i podanie wyniku z poprawną jednostką oraz niepoprawne

uzupełnienie zdania albo brak uzupełnienia zdania.

LUB

– błędne obliczenie lub podanie wyniku z błędną jednostką albo brak obliczenia oraz

poprawne uzupełnienie zdania.

0 p. – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.

Uwaga: Wynik może być podany w różnych jednostkach gęstości, np. g∙dm−3, kg∙m−3, g∙cm−3

albo g∙m−3.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Liczbę moli w 1 dm3 obliczamy bezpośrednio z liczby cząsteczek: n = 2,43·1022/(6,02·1023) ≈ 0,0404 mol. Dla M(COCl2) ≈ 99 g·mol−1 masa tej objętości wynosi około 4,0 g, czyli gęstość około 4,0 g·dm−3.

Temperatura 25 °C przekracza podaną temperaturę wrzenia, dlatego fosgen jest gazem. Nie podstawiamy objętości molowej dla warunków normalnych.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 7 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.Odpowiedź CKE 7 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.Odpowiedź CKE 7 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

W temperaturze 25 °C i pod ciśnieniem 1000 hPa fosgen jest gazem.

Uwaga:

• Odpowiedź, w której zdający pisze, że fosgen jest parą, jest niepoprawna.

• Rozwiązanie zadania, w którym zdający wykonuje obliczenia dla warunków innych

niż określono w zadaniu, np. dla warunków normalnych, jest niepoprawne.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_07

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8 · czerwiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Zadanie 8 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.

Napisz w formie jonowej skróconej sumaryczne równanie opisanego utleniania metanalu jodem w środowisku alkalicznym i określ stosunek masowy, w jakim metanal reaguje z jodem.

Równanie reakcji:

Zadanie 8 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal produkt utleniania aldehydu w środowisku zasadowym.

Podpowiedź 2

Porównaj liczbę elektronów oddawanych przez metanal i pobieranych przez I2.

Podpowiedź 3

W równaniu uwzględnij 3OH− i 2H2O; stosunek mas oblicz z mas molowych 30 i 254.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 8 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej sumarycznego równania przemiany

i poprawne określenie stosunku masowego.

0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Węgiel metanalu utlenia się do anionu kwasu metanowego, a jod redukuje się do jodków. Każda cząsteczka metanalu oddaje dwa elektrony, które przyjmuje jedna cząsteczka I2.

Po zbilansowaniu w zasadowym środowisku zużywane są trzy OH− i powstają dwie H2O, zgodnie z grafiką klucza. Stosunek molowy metanalu do jodu wynosi 1:1, zatem stosunek masowy to 30:254, czyli 15:127.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 8 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_08

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9 · czerwiec 2020

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Węglan sodu jest solą dość dobrze rozpuszczalną w wodzie. Podczas ochładzania jej gorącego

roztworu nie powstaje sól bezwodna, ale wydzielają się hydraty, których skład zależy od

temperatury. W temperaturze 20 °C w równowadze z roztworem nasyconym pozostaje

dekahydrat o wzorze Na2CO3∙10 H2O. Rozpuszczalność dekahydratu węglanu sodu w wodzie

w tej temperaturze jest równa 21,5 g w 100 g wody.

Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 1997.

Oblicz rozpuszczalność węglanu sodu (wyrażoną w gramach substancji na 100 gramów wody) w opisanych warunkach w przeliczeniu na sól bezwodną.

Obliczenia:

Odpowiedź: Rozpuszczalność = … g soli bezwodnej w 100 g wody.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozdziel masę hydratu na sól bezwodną i wodę krystalizacyjną.

Podpowiedź 2

Do początkowych 100 g wody dodaj wodę wniesioną przez hydrat.

Podpowiedź 3

Przelicz około 7,97 g soli w 113,53 g wody na 100 g wody: około 7,0 g.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

7,97 g soli bezwodnej w (121,5 g – 7,97 g) = 113,53 g wody

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

(Odpowiedź: Rozpuszczalność = 7 g soli bezwodnej w 100 g wody)

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

(Odpowiedź: Rozpuszczalność = 7,0 g soli bezwodnej w 100 g wody)

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wartości

liczbowej wyniku (w gramach w 100 g wody).

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.

LUB

– podanie wyniku liczbowego w innej jednostce niż gramy.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W 21,5 g dekahydratu masa bezwodnego Na2CO3 wynosi 21,5·106/286 ≈ 7,97 g. Pozostałe 13,53 g stanowi woda krystalizacyjna, która po rozpuszczeniu zwiększa ilość rozpuszczalnika do 113,53 g.

Rozpuszczalność soli bezwodnej wynosi więc 7,97/113,53·100 ≈ 7,02 g na 100 g wody, czyli około 7,0 g. Nie dzielimy przez początkowe 100 g wody, ponieważ pomijałoby to wodę hydratu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

7,97 g soli bezwodnej w (121,5 g – 7,97 g) = 113,53 g wody

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

(Odpowiedź: Rozpuszczalność = 7 g soli bezwodnej w 100 g wody)

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

(Odpowiedź: Rozpuszczalność = 7,0 g soli bezwodnej w 100 g wody)

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_09

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10 · czerwiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 10–11.

Przemysłowa produkcja kwasu azotowego(V) jest procesem kilkuetapowym. Pierwszym

etapem jest katalityczne utlenienie amoniaku tlenem z powietrza do tlenku azotu(II).

W drugim etapie otrzymany tlenek azotu(II) utlenia się do tlenku azotu(IV). Ta reakcja

przebiega zgodnie z poniższym równaniem:

2NO(g) + O2(g) ⇌ 2NO2(g)

Powstały tlenek azotu(IV) jest następnie wprowadzany do wody, w wyniku czego powstaje

roztwór kwasu azotowego(V) o stężeniu w zakresie 50%–60% (w procentach masowych).

Na podstawie: K. Schmidt-Szałowski, M. Szafran, E. Bobryk, J. Sentek, Technologia chemiczna. Przemysł

nieorganiczny, Warszawa 2013.

Na poniższym wykresie przedstawiono zależność równowagowego stopnia przemiany NO

w NO2 od temperatury dla dwóch różnych wartości ciśnienia p1 i p2. Wydajność tworzenia NO2

jest tym większa, im większa jest wartość równowagowego stopnia przemiany.

Zadanie 10 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.
      
      
  

p1

 

p2

 
      
      
      
      
      
      
      

Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i podkreśl jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

Ciśnienie p1 jest (wyższe / niższe) od ciśnienia p2. Przemiana NO w NO2 to reakcja

(endotermiczna / egzotermiczna), co oznacza, że wartość ΔH tej przemiany jest

(dodatnia / ujemna).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Policz mole gazów po obu stronach równania.

Podpowiedź 2

Wyższe ciśnienie zwiększa wydajność po stronie z mniejszą liczbą moli.

Podpowiedź 3

Wpisz p1 niższe od p2, reakcja egzotermiczna, ΔH ujemna.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 10 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie obu zdań.

0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W reakcji 2NO + O2 ⇌ 2NO2 liczba moli gazowych zmniejsza się z trzech do dwóch. Wzrost ciśnienia sprzyja więc tworzeniu NO2; niższa krzywa odpowiada niższemu ciśnieniu p1.

Ze wzrostem temperatury stopień przemiany maleje, zatem ogrzewanie sprzyja reakcji odwrotnej. Tworzenie NO2 jest egzotermiczne i ma ΔH < 0. Odczyt kierunku zmian uzasadniamy stechiometrią i efektem cieplnym.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 10 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_10

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11 · czerwiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 10–11.

Przemysłowa produkcja kwasu azotowego(V) jest procesem kilkuetapowym. Pierwszym

etapem jest katalityczne utlenienie amoniaku tlenem z powietrza do tlenku azotu(II).

W drugim etapie otrzymany tlenek azotu(II) utlenia się do tlenku azotu(IV). Ta reakcja

przebiega zgodnie z poniższym równaniem:

2NO(g) + O2(g) ⇌ 2NO2(g)

Powstały tlenek azotu(IV) jest następnie wprowadzany do wody, w wyniku czego powstaje

roztwór kwasu azotowego(V) o stężeniu w zakresie 50%–60% (w procentach masowych).

Na podstawie: K. Schmidt-Szałowski, M. Szafran, E. Bobryk, J. Sentek, Technologia chemiczna. Przemysł

nieorganiczny, Warszawa 2013.

Napisz równanie opisanej reakcji tlenku azotu(IV) z wodą, której produktami są kwas azotowy(V) i tlenek azotu(II). Napisz wzór reduktora i wzór utleniacza.

Równanie reakcji:

Wzór reduktora: … Wzór utleniacza: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wyznacz stopnie utlenienia azotu w substracie i obu produktach.

Podpowiedź 2

Zbilansuj dwa elektrony pobierane przy powstawaniu jednego NO.

Podpowiedź 3

Zapisz współczynniki 3:1:2:1 i wskaż NO2 w obu rolach redoks.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Równanie reakcji: 3NO2 + H2O → 2HNO3 + NO

Wzór reduktora: NO2 Wzór utleniacza: NO2

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji oraz poprawne napisanie wzoru reduktora

i utleniacza.

0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Azot w NO2 ma stopień utlenienia +IV. W reakcji z wodą część atomów przechodzi na +V w HNO3, a część na +II w NO.

Dwa atomy oddają po jednym elektronie, a jeden przyjmuje dwa; stąd 3NO2 + H2O → 2HNO3 + NO. Jest to dysproporcjonowanie, dlatego zarówno reduktorem, jak i utleniaczem jest NO2, choć różne jego cząsteczki pełnią te role.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Równanie reakcji: 3NO2 + H2O → 2HNO3 + NO

Wzór reduktora: NO2 Wzór utleniacza: NO2

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_11

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12 · czerwiec 2020

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Do zbiornika, z którego wypompowano powietrze, wprowadzono tlenek azotu(IV) o wzorze

NO2 i po zamknięciu utrzymywano temperaturę 25 °C do momentu osiągnięcia przez układ

stanu równowagi opisanej poniższym równaniem:

2NO2 ⇌ N2O4 … ΔH < 0

Zmiany stężenia obu reagentów przedstawiono na poniższym wykresie.

Zadanie 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

7

5

    
    
   

N2O4

   

NO2

3Stężenie molowe, mol · dm−

Na podstawie: J. McMurry, R. Fay, Chemistry, Upper Saddle River 2001.

Oblicz stężeniową stałą równowagi opisanej reakcji w temperaturze 25 °C oraz uzupełnij zdanie – wybierz i podkreśl jedną odpowiedź spośród podanych w nawiasie.

Obliczenia:

Stężeniowa stała równowagi opisanej reakcji w temperaturze wyższej niż 25 °C jest

(mniejsza niż / większa niż / taka sama jak) stężeniowa stała równowagi tej reakcji

w temperaturze 25 °C.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odczytaj stężenia po ustaleniu równowagi, nie początkowe.

Podpowiedź 2

Wstaw [NO2] do mianownika w drugiej potędze.

Podpowiedź 3

Oblicz 0,0337/(0,0125)2 i wybierz mniejszą stałą w wyższej temperaturze.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.Odpowiedź CKE 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne obliczenie i podanie wyniku jako wielkości niemianowanej oraz poprawne

uzupełnienie zdania.

1 pkt – poprawne obliczenie i podanie wyniku jako wielkości niemianowanej oraz błędne

uzupełnienie zdania albo brak uzupełnienia zdania.

LUB

– błędne obliczenie lub podanie wyniku z błędną jednostką albo brak obliczenia oraz

poprawne uzupełnienie zdania.

0 p. – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak rozwiązania

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Z końcowych, poziomych odcinków wykresu odczytujemy [NO2] = 0,0125 i [N2O4] = 0,0337 mol·dm−3. Dla reakcji zapisanej jako dimeryzacja K = [N2O4]/[NO2]2, co daje około 216.

Potęga w mianowniku wynika ze współczynnika 2. Ponieważ ΔH < 0, podniesienie temperatury sprzyja rozpadowi dimeru i obniża wartość K dla tego kierunku reakcji.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.Odpowiedź CKE 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_12

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 13.1 · czerwiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 13.

Roztwory zawierające porównywalne liczby drobin kwasu Brønsteda i sprzężonej

z nim zasady są nazywane roztworami buforowymi. Przykładem jest bufor octanowy. Kwasem

Brønsteda są w nim cząsteczki CH3COOH, a zasadą – jony CH3COO− pochodzące z całkowicie

zdysocjowanej soli, np. octanu sodu. Wprowadzenie do roztworu buforowego mocnego kwasu

skutkuje zmniejszeniem stężenia zasady i wzrostem stężenia sprzężonego z nią kwasu. Dodatek

mocnej zasady prowadzi do zmniejszenia stężenia kwasu i wzrostu stężenia sprzężonej zasady.

Wartość pH buforu praktycznie nie zależy od jego stężenia i nieznacznie się zmienia podczas

dodawania niewielkich ilości mocnych kwasów lub mocnych zasad.

Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji zachodzącej podczas dodawania mocnej zasady (OH )− do buforu octanowego oraz uzupełnij zdanie – wybierz i podkreśl jedną odpowiedź spośród podanych w nawiasie.

Równanie reakcji z mocną zasadą:

Po wprowadzeniu mocnego kwasu do buforu octanowego stężenie jonów octanowych

(wzrośnie / zmaleje / nie ulegnie zmianie).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Znajdź składnik buforu zdolny oddać proton zasadzie.

Podpowiedź 2

Kwas dodany do buforu jest wiązany przez aniony octanowe.

Podpowiedź 3

Zapisz zobojętnianie kwasu octowego przez OH− z grafiki i wybierz spadek stężenia octanów po dodaniu kwasu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 13.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej równania reakcji z mocną zasadą oraz

poprawne uzupełnienie zdania.

0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dodane OH− są wiązane przez kwas octowy, który przechodzi w anion octanowy; powstaje też woda. To usuwa większość dodanej mocnej zasady i ogranicza zmianę pH buforu.

Przy dodaniu mocnego kwasu zachodzi proces przeciwny: aniony octanowe przyjmują protony, więc ich stężenie maleje. Bufor ogranicza zmianę pH, ale nie zachowuje niezmienionych ilości swoich składników.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 13.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_13.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 13.2 · czerwiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 13.

Roztwory zawierające porównywalne liczby drobin kwasu Brønsteda i sprzężonej

z nim zasady są nazywane roztworami buforowymi. Przykładem jest bufor octanowy. Kwasem

Brønsteda są w nim cząsteczki CH3COOH, a zasadą – jony CH3COO− pochodzące z całkowicie

zdysocjowanej soli, np. octanu sodu. Wprowadzenie do roztworu buforowego mocnego kwasu

skutkuje zmniejszeniem stężenia zasady i wzrostem stężenia sprzężonego z nią kwasu. Dodatek

mocnej zasady prowadzi do zmniejszenia stężenia kwasu i wzrostu stężenia sprzężonej zasady.

Wartość pH buforu praktycznie nie zależy od jego stężenia i nieznacznie się zmienia podczas

dodawania niewielkich ilości mocnych kwasów lub mocnych zasad.

Przeprowadzono doświadczenie, w którym zmieszano jednakowe objętości wodnych

roztworów różnych substancji. Wszystkie roztwory miały jednakowe stężenie molowe.

Mieszaniny przygotowano zgodnie z poniższym schematem.

Zadanie 13.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

roztwór I roztwór II roztwór III roztwór IV

Które z przygotowanych roztworów są buforami? Napisz ich numery.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Poszukaj par różniących się jednym protonem.

Podpowiedź 2

Sprawdź parę amoniak–jon amonowy oraz dwa kolejne stopnie protonowania fosforanu.

Podpowiedź 3

Wskaż roztwory II i III.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

II, III

Zasady oceniania

1 pkt – poprawny wybór i napisanie numerów roztworów buforowych.

0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Bufor wymaga jednoczesnej obecności słabego kwasu i jego sprzężonej zasady albo słabej zasady i jej sprzężonego kwasu. W mieszaninie II występuje para amoniak–jon amonowy, a w III para jonów fosforanowych różniących się jednym protonem.

Mieszaniny I i IV takich par nie zapewniają. Sama obecność soli lub dwóch różnych substancji nie wystarcza do uznania roztworu za bufor.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

II, III

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_13.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 14.1 · czerwiec 2020

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 14.

Zmieszano 100 cm3 wodnego roztworu Ba(OH)2 o stężeniu 0,2 mol∙dm−3 z 40 cm3 wodnego

roztworu HCl o stężeniu 0,8 mol∙dm−3. W mieszaninie przebiegła reakcja opisana poniższym

równaniem:

H₃O⁺ + OH⁻ → 2 H₂O

Oblicz pH powstałego roztworu w temperaturze 25 °C. W obliczeniach przyjmij, że objętość tego roztworu jest sumą objętości roztworów Ba(OH)2 i HCl. Wynik końcowy zaokrąglij do drugiego miejsca po przecinku.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oblicz mole H+ i OH−, uwzględniając dwa OH− z Ba(OH)2.

Podpowiedź 2

Po reakcji zostaje 0,008 mol OH− w 0,140 dm3.

Podpowiedź 3

Policz pOH z pozostałego stężenia i odejmij od 14; pH = 12,76.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 14.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 14.

Obliczenie wartości pH roztworu:

pOH = –log[OH− ] = –log(0,057) = –log(0,57 ·10−1) = –log0,57 – log10−1= 0,244 +1 = 1,244

pH + pOH = 14 ⇒ pH = 14 – pOH

pH = 14 – 1,244 = 12,756 = 12,76

Odpowiedź CKE 14.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 15.

Uwaga redakcyjna. Stężenie oblicza się, dzieląc nadmiar jonów OH− przez całkowitą objętość 0,140 dm³. Otrzymujemy 0,05714 mol·dm−3 i pH 12,76.

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku

jako wielkości niemianowanej z odpowiednią dokładnością.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.

LUB

– podanie wyniku z jednostką.

LUB

– podanie wyniku z niepoprawną dokładnością.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej

metody i poprawnych obliczeń.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Ze 100 cm3 roztworu Ba(OH)2 o stężeniu 0,20 mol·dm−3 pochodzi 0,040 mol OH−, ponieważ jedna jednostka zasady daje dwa takie jony. HCl wnosi 0,032 mol H+, zatem pozostaje 0,008 mol OH−.

Objętość końcowa wynosi 0,140 dm3, więc [OH−] = 0,05714 mol·dm−3. Stąd pOH ≈ 1,24 i pH = 12,76. Najpierw rozliczamy zobojętnianie, dopiero potem liczymy pH.

Uwaga redakcyjna. We wzorze na stężenie OH⁻ dzielimy 0,008 mol przez 0,140 dm³. Otrzymujemy 0,05714 mol/dm³ i pH 12,76.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 14.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 14.

Obliczenie wartości pH roztworu:

pOH = –log[OH− ] = –log(0,057) = –log(0,57 ·10−1) = –log0,57 – log10−1= 0,244 +1 = 1,244

pH + pOH = 14 ⇒ pH = 14 – pOH

pH = 14 – 1,244 = 12,756 = 12,76

Odpowiedź CKE 14.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 15.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_14.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 14.2 · czerwiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 14.

Zmieszano 100 cm3 wodnego roztworu Ba(OH)2 o stężeniu 0,2 mol∙dm−3 z 40 cm3 wodnego

roztworu HCl o stężeniu 0,8 mol∙dm−3. W mieszaninie przebiegła reakcja opisana poniższym

równaniem:

H₃O⁺ + OH⁻ → 2 H₂O

Wpisz do poniższej tabeli wartości stężenia molowego jonów baru i jonów chlorkowych w otrzymanym roztworze.

[Ba²⁺], mol·dm⁻³

[Cl− ], mol ∙ dm−3

  
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oddziel jony reagujące od jonów obserwatorów.

Podpowiedź 2

Ilości baru i chlorków wynikają z całych dodanych porcji odczynników.

Podpowiedź 3

Podziel 0,020 i 0,032 mol przez 0,140 dm3; otrzymasz 0,143 i 0,229 mol·dm−3.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

[Ba2+], mol ∙ dm−3

[Cl− ], mol ∙ dm−3

0,143

0,229

Uwaga: Podanie wartości stężenia molowego jonów z mniejszą dokładnością (z poprawnym

zaokrągleniem) nie skutkuje utratą punktu.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli.

0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Jony Ba2+ i Cl− nie są zużywane w opisanym zobojętnianiu. Ich ilości pozostają równe odpowiednio 0,020 mol i 0,032 mol, zmienia się natomiast objętość roztworu do 0,140 dm3.

Otrzymujemy [Ba2+] ≈ 0,143 mol·dm−3 oraz [Cl−] ≈ 0,229 mol·dm−3. Nie obliczamy ich z nadmiaru OH−, gdyż są jonami obserwatorami, zachowanymi także po zobojętnieniu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

[Ba2+], mol ∙ dm−3

[Cl− ], mol ∙ dm−3

0,143

0,229

Uwaga: Podanie wartości stężenia molowego jonów z mniejszą dokładnością (z poprawnym

zaokrągleniem) nie skutkuje utratą punktu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_14.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 15 · czerwiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Większość kationów metali występuje w roztworze wodnym w postaci jonów kompleksowych,

tzw. akwakompleksów, w których cząsteczki wody otaczają jon metalu, czyli są ligandami.

Dodanie do takiego roztworu reagenta, który z kationami danego metalu tworzy trwalsze

kompleksy niż woda, powoduje wymianę ligandów. Kompleksy mogą mieć różne barwy,

zależnie od rodzaju ligandów, np. jon Fe3+ tworzy z jonami fluorkowymi F kompleks −

bezbarwny, a z jonami tiocyjanianowymi (rodankowymi) SCN− – krwistoczerwony.

W dwóch probówkach znajdował się wodny roztwór chlorku żelaza(III). Do pierwszej

probówki wsypano niewielką ilość stałego fluorku potasu, co poskutkowało odbarwieniem

żółtego roztworu, a następnie do obu probówek dodano wodny roztwór rodanku potasu

(KSCN). Stwierdzono, że tylko w probówce drugiej pojawiło się krwistoczerwone zabarwienie.

W badanych roztworach występowały jony kompleksowe żelaza(III):

I rodankowy … II fluorkowy … III akwakompleks

Uszereguj wymienione jony kompleksowe zgodnie ze wzrostem ich trwałości. Napisz w odpowiedniej kolejności numery, którymi je oznaczono.

najmniejsza trwałość … największa trwałość

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal, który ligand wypiera wodę i który blokuje późniejsze działanie rodanku.

Podpowiedź 2

Brak czerwonej barwy po dodaniu rodanku do kompleksu fluorkowego jest kluczową obserwacją.

Podpowiedź 3

Uszereguj akwakompleks, rodankowy, fluorkowy: III, I, II.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

III, I, II ALBO akwakompleks, rodankowy, fluorkowy

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uszeregowanie jonów kompleksowych.

0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Rodanek zastępuje wodę w otoczeniu Fe3+, co w drugiej probówce daje krwistoczerwony kompleks. Fluorek wcześniej zastąpił wodę, a po jego dodaniu rodankowy kompleks już nie powstaje.

Wynika stąd, w warunkach opisanego doświadczenia, większa trwałość kompleksu fluorkowego niż rodankowego oraz większa trwałość rodankowego niż akwakompleksu. Kolejność rosnącej trwałości to III, I, II. Barwy pozwalają śledzić wymianę ligandów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

III, I, II ALBO akwakompleks, rodankowy, fluorkowy

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_15

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 16 · czerwiec 2020

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Zadanie 16 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

zmalała o 6,32 g i że otrzymana mieszanina nie zawierała szczawianu wapnia.

Oblicz w procentach masowych zawartość tlenku wapnia w mieszaninie otrzymanej po przerwaniu prażenia.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozdziel ubytek masy na dwa kolejne etapy prażenia.

Podpowiedź 2

Pierwszy etap zachodzi całkowicie i usuwa 0,100 mol CO.

Podpowiedź 3

Z pozostałych 3,52 g CO2 wyznacz 4,48 g CaO i podziel przez 6,48 g mieszaniny.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 16 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.
 

CaCO3

CaO

CO2

n0

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 16.

0

0

Δn

–x

x

x

nk

10

100 – x

x

x

Odpowiedź CKE 16 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.Odpowiedź CKE 16 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku

w procentach masowych.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.

LUB

– niepodanie wyniku w procentach masowych.

0 p. – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Z 12,8 g szczawianu wapnia powstaje najpierw 0,100 mol CaCO3 i ulatuje 2,80 g CO. Pozostałe 3,52 g ubytku masy przypada na CO2 powstający przy częściowym rozkładzie węglanu.

Jest to 0,080 mol CO2, a więc również 0,080 mol CaO, czyli 4,48 g. Masa końcowej mieszaniny wynosi 6,48 g; udział CaO to 4,48/6,48·100 ≈ 69,1%. Nie przypisujemy całego ubytku jednemu gazowi.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 16 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.
 

CaCO3

CaO

CO2

n0

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 16.

0

0

Δn

–x

x

x

nk

10

100 – x

x

x

Odpowiedź CKE 16 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.Odpowiedź CKE 16 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_16

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 17.1 · czerwiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 17.

W celu porównania reaktywności różnych metali wykonano doświadczenie, w którym płytkę

z metalu M zważono i umieszczono w naczyniu zawierającym wodny roztwór pewnej soli.

W wyniku zachodzącej reakcji roztwór się odbarwił. Płytkę wyjęto, opłukano wodą

destylowaną, wysuszono i zważono ponownie. Ustalono, że w wyniku reakcji masa płytki

zmalała.

Wybierz i podkreśl jeden symbol metalu w zestawie I i jeden wzór odczynnika w zestawie II, tak aby otrzymać schemat przeprowadzonego doświadczenia.

Schemat doświadczenia:

… Zestaw I: Ag / Al / Au / Sn

… Zestaw II: Al(NO3)3 (aq) / CuSO4 (aq) / AgNO3 (aq)

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj jon odpowiedzialny za niebieską barwę.

Podpowiedź 2

Porównaj masę rozpuszczanego metalu z masą osadzanej miedzi dla tej samej liczby elektronów.

Podpowiedź 3

Wybierz cynę i roztwór CuSO4; ubytek jednego mola Sn przewyższa przyrost jednego mola Cu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 17.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawny wybór i podkreślenie symbolu metalu oraz wzoru odczynnika.

0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Odbarwianie niebieskiego roztworu wskazuje na zużywanie Cu2+ i wydzielanie metalicznej miedzi. Blaszka musi jednocześnie tracić więcej masy w wyniku roztwarzania własnego metalu niż zyskuje od osadzanej miedzi.

Dla cyny przemiana Sn → Sn2+ odpowiada jednemu molowi wydzielonej Cu, a masa molowa Sn jest większa od Cu. Pasują Sn i CuSO4. Nie wystarcza samo porównanie aktywności metali; trzeba uwzględnić zmianę masy.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 17.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_17.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 17.2 · czerwiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 17.

W celu porównania reaktywności różnych metali wykonano doświadczenie, w którym płytkę

z metalu M zważono i umieszczono w naczyniu zawierającym wodny roztwór pewnej soli.

W wyniku zachodzącej reakcji roztwór się odbarwił. Płytkę wyjęto, opłukano wodą

destylowaną, wysuszono i zważono ponownie. Ustalono, że w wyniku reakcji masa płytki

zmalała.

Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która zaszła podczas doświadczenia.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal kierunek przepływu elektronów między cyną i jonem miedzi.

Podpowiedź 2

Oba procesy obejmują po dwa elektrony.

Podpowiedź 3

Zapisz Sn + Cu2+ → Sn2+ + Cu, bez jonów siarczanowych.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Sn + Cu2+ → Sn2+ + Cu

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji w formie jonowej skróconej przy poprawnym

wyborze i zaznaczeniu symbolu metalu oraz wzoru odczynnika w zadaniu 17.1.

0 pkt – błędne napisanie równania reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki

stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) lub błędny wybór, lub brak zaznaczenia

symbolu metalu i wzoru odczynnika w zadaniu 17.1. albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Cyna oddaje dwa elektrony, tworząc Sn2+, a jon Cu2+ przyjmuje dwa elektrony i wydziela się jako Cu. Po połączeniu półreakcji uzyskujemy Sn + Cu2+ → Sn2+ + Cu.

Jony siarczanowe pozostają obserwatorami, dlatego pomijamy je w równaniu jonowym skróconym. Bilans ładunku wynosi +2 po obu stronach, a stosunek molowy metali jest 1:1.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Sn + Cu2+ → Sn2+ + Cu
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_17.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 18.1 · czerwiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 18.

Przeprowadzono doświadczenie, którego przebieg zilustrowano na poniższym schemacie:

Do 1 cm³ ZnSO₄ o stężeniu 0,1 mol·dm⁻³ w każdej z probówek dodano roztwór KOH o stężeniu 0,1 mol·dm⁻³. I — 1 cm³, II — 2 cm³, III — 6 cm³.

Podaj numery probówek, w których po zakończeniu doświadczenia pozostał biały osad wodorotlenku cynku.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj stosunek moli OH− do Zn2+ w trzech probówkach.

Podpowiedź 2

Rozróżnij częściowe strącanie i rozpuszczanie w nadmiarze zasady.

Podpowiedź 3

Osad pozostaje w I i II; w III powstaje rozpuszczalny kompleks cynku.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

I i II

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne wskazanie numerów probówek.

0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Do strącenia jednego mola Zn(OH)2 potrzeba dwóch moli OH−. W probówce I zasady jest za mało, ale część cynku tworzy osad; w II ilość wystarcza do jego strącenia.

W III duży nadmiar OH− powoduje przejście amfoterycznego wodorotlenku w rozpuszczalny kompleks. Biały osad pozostaje zatem w I i II. Niedomiar odczynnika nie oznacza automatycznie całkowitego braku osadu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

I i II

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_18.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 18.2 · czerwiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 18.

Przeprowadzono doświadczenie, którego przebieg zilustrowano na poniższym schemacie:

Do 1 cm³ ZnSO₄ o stężeniu 0,1 mol·dm⁻³ w każdej z probówek dodano roztwór KOH o stężeniu 0,1 mol·dm⁻³. I — 1 cm³, II — 2 cm³, III — 6 cm³.

Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która zaszła w probówce III.

Uwzględnij, że jednym z produktów jest jon kompleksowy o liczbie koordynacyjnej 4.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Produkt ma cztery ligandy wodorotlenkowe.

Podpowiedź 2

Dodaj dwa OH− do już strąconego Zn(OH)2.

Podpowiedź 3

Zapisz kompleks [Zn(OH)4]2− i sprawdź bilans ładunku.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zn2+ + 4OH− → [Zn(OH)4]2−
ALBO Zn(OH)2 + 2OH− → [Zn(OH)4]2−
ALBO Zn2+ + 2OH− → Zn(OH)2 ORAZ Zn(OH)2 + 2OH− → [Zn(OH)4]2−

Uwaga: Nawiasy kwadratowe we wzorze jonu kompleksowego mogą być pominięte.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej równania reakcji.

0 pkt – błędne napisanie równania reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki

stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W nadmiarze zasady Zn(OH)2 wiąże dalsze dwa aniony OH− i przechodzi w tetrahydroksocynkan(II). Równanie ma postać Zn(OH)2 + 2OH− → [Zn(OH)4]2−.

Można także zapisać sumarycznie Zn2+ + 4OH− → [Zn(OH)4]2−. Liczba koordynacyjna 4 określa liczbę przyłączonych ligandów, a ładunek kompleksu wynika z +2 − 4 = −2.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Zn2+ + 4OH− → [Zn(OH)4]2−
ALBO Zn(OH)2 + 2OH− → [Zn(OH)4]2−
ALBO Zn2+ + 2OH− → Zn(OH)2 ORAZ Zn(OH)2 + 2OH− → [Zn(OH)4]2−

Uwaga: Nawiasy kwadratowe we wzorze jonu kompleksowego mogą być pominięte.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_18.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 19 · czerwiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 19–21.

Przeprowadzono doświadczenie, którego przebieg zilustrowano na poniższym schemacie:

Informacja do zadań 19–21. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.

W każdej z probówek zaobserwowano zmiany świadczące o przebiegu reakcji chemicznej.

Opisz zmiany, jakie zaobserwowano w probówkach.

Probówka I: …

Probówka II: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Powiąż fenoloftaleinę z odczynem roztworu siarczanu(IV).

Podpowiedź 2

Zakwaszenie siarczanu(IV) prowadzi do wydzielania SO2.

Podpowiedź 3

Opisz I jako malinowy roztwór, a II jako wydzielanie bezbarwnego gazu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Probówka I: roztwór w probówce zabarwia się na malinowo ALBO różowo.

Probówka II: wydziela się (bezbarwny) gaz (duszący, o charakterystycznym zapachu)

ALBO widoczne są pęcherzyki gazu LUB u wylotu probówki wyczuwa się

charakterystyczny zapach.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne opisanie zmian w dwóch probówkach.

0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Siarczan(IV) sodu daje roztwór zasadowy, ponieważ jego anion reaguje z wodą, zwiększając stężenie OH−. Fenoloftaleina w probówce I barwi się więc na malinowo lub różowo.

Po zakwaszeniu w probówce II wydziela się bezbarwny SO2, widoczny jako pęcherzyki gazu. Odpowiedź opisuje obserwowane barwy i wydzielanie gazu; same nazwy reakcji lub wzór produktu nie zastępują obserwacji.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Probówka I: roztwór w probówce zabarwia się na malinowo ALBO różowo.

Probówka II: wydziela się (bezbarwny) gaz (duszący, o charakterystycznym zapachu)

ALBO widoczne są pęcherzyki gazu LUB u wylotu probówki wyczuwa się

charakterystyczny zapach.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_19

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 20 · czerwiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 19–21.

Przeprowadzono doświadczenie, którego przebieg zilustrowano na poniższym schemacie:

Informacja do zadań 19–21. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.

W każdej z probówek zaobserwowano zmiany świadczące o przebiegu reakcji chemicznej.

Uzupełnij poniższe zdanie. Wybierz i podkreśl jedną odpowiedź spośród podanych w nawiasie.

Na podstawie wyniku doświadczenia w probówce I można stwierdzić, że słabym kwasem

Brønsteda jest ( H2SO3 / HSO3− / SO32− ).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zapisz pierwszy etap hydrolizy anionu SO32−.

Podpowiedź 2

Znajdź kwas sprzężony z zasadą przyjmującą jeden proton.

Podpowiedź 3

Wskaż HSO3− jako słaby kwas Brønsteda.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Na podstawie wyniku doświadczenia w probówce I można stwierdzić, że słabym kwasem

Odpowiedź CKE 20 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie zdania.

0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Zasadowy odczyn powstaje w reakcji SO32− + H2O ⇌ HSO3− + OH−. Anion SO32− przyjmuje proton, jest więc zasadą Brønsteda, a jego sprzężonym kwasem jest HSO3−.

To słabość tego sprzężonego kwasu wyjaśnia obserwowaną hydrolizę. Nie wybieramy automatycznie H2SO3 tylko dlatego, że jest kwasem macierzystym soli; tutaj rozpatrujemy konkretną parę różniącą się jednym protonem.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Na podstawie wyniku doświadczenia w probówce I można stwierdzić, że słabym kwasem

Odpowiedź CKE 20 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_20

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 21 · czerwiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 19–21.

Przeprowadzono doświadczenie, którego przebieg zilustrowano na poniższym schemacie:

Informacja do zadań 19–21. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.

W każdej z probówek zaobserwowano zmiany świadczące o przebiegu reakcji chemicznej.

Napisz, jaką właściwość kwasu siarkowego(IV) potwierdził wynik doświadczenia w probówce II. Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która zaszła w probówce II po dodaniu roztworu HCl i była przyczyną obserwowanych zmian.

Kwas siarkowy(IV) jest słabszy niż kwas chlorowodorowy i jest kwasem …

Równanie reakcji: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Powiąż wydzielanie gazu z rozkładem zakwaszonego siarczanu(IV).

Podpowiedź 2

Zsumuj przyłączenie dwóch protonów i rozpad nietrwałego kwasu.

Podpowiedź 3

Wpisz „nietrwały” i równanie SO32− + 2H+ → SO2 + H2O.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Kwas siarkowy(IV) jest słabszy niż kwas chlorowodorowy i jest kwasem nietrwałym ALBO

ulegającym rozkładowi.

Uwaga: Odpowiedź:

• Kwas siarkowy(IV) jest słabszy niż kwas chlorowodorowy i jest kwasem lotnym jest

niepoprawna.

• Kwas siarkowy(IV) jest słabszy niż kwas chlorowodorowy i jest kwasem

nieutleniającym jest niewystarczająca, ponieważ nie wyjaśnia możliwej do

zaobserwowania zmiany świadczącej o przebiegu reakcji chemicznej.

Równanie reakcji: SO32− + 2H+ → SO2 + H2O ALBO SO32− + 2H3O+ → SO2 + 3H2O

Uwaga: Zapis SO2·H2O jest błędny, ponieważ nie wyjaśnia możliwej do zaobserwowania

zmiany świadczącej o przebiegu reakcji chemicznej.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne dokończenie zdania i poprawne napisanie w formie jonowej skróconej

równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Po dodaniu mocnego kwasu aniony SO32− wiążą dwa protony. Powstały kwas siarkowy(IV) jest nietrwały i rozpada się, co w zapisie sumarycznym daje SO32− + 2H+ → SO2 + H2O.

Wydzielający się gaz uzasadnia określenie „nietrwały”, a nie samo „lotny”. Produkty równania muszą pokazywać SO2, aby wyjaśniały rzeczywistą obserwację.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Kwas siarkowy(IV) jest słabszy niż kwas chlorowodorowy i jest kwasem nietrwałym ALBO

ulegającym rozkładowi.

Uwaga: Odpowiedź:

• Kwas siarkowy(IV) jest słabszy niż kwas chlorowodorowy i jest kwasem lotnym jest

niepoprawna.

• Kwas siarkowy(IV) jest słabszy niż kwas chlorowodorowy i jest kwasem

nieutleniającym jest niewystarczająca, ponieważ nie wyjaśnia możliwej do

zaobserwowania zmiany świadczącej o przebiegu reakcji chemicznej.

Równanie reakcji: SO32− + 2H+ → SO2 + H2O ALBO SO32− + 2H3O+ → SO2 + 3H2O

Uwaga: Zapis SO2·H2O jest błędny, ponieważ nie wyjaśnia możliwej do zaobserwowania

zmiany świadczącej o przebiegu reakcji chemicznej.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_21

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania