Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 761–780 z 1481

Zadanie 38 · marzec 2021

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Oceń, czy podane poniżej informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.

Proces fermentacji octowej zachodzi w warunkach beztlenowych.

P

F

2.

Podczas wyrobu ciasta drożdżowego zachodzi proces fermentacji

alkoholowej.

P

F

3.

Podczas kiszenia kapusty powstaje kwas mlekowy.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpatrz oddzielnie przemianę octową, pracę drożdży i kiszenie.

Podpowiedź 2

Proces octowy wymaga tlenu; drożdże wytwarzają CO2 podczas fermentacji alkoholowej.

Podpowiedź 3

Zaznacz F, P, P, uwzględniając kwas mlekowy przy kiszeniu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. – F, 2. – P, 3. – P

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Proces nazywany fermentacją octową jest utlenianiem etanolu wymagającym tlenu, więc pierwsze zdanie o warunkach beztlenowych jest fałszywe. Drożdże w cieście prowadzą fermentację alkoholową, a uwalniany CO2 spulchnia ciasto.

Podczas kiszenia kapusty zachodzi fermentacja mlekowa i powstaje kwas mlekowy. Otrzymujemy F, P, P. Sama zwyczajowa nazwa „fermentacja” nie pozwala przypisać jednakowego zapotrzebowania na tlen wszystkim opisanym procesom.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. – F, 2. – P, 3. – P

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_03_probny_38

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 1 · lipiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Atom pewnego pierwiastka ma w stanie podstawowym niesparowany elektron walencyjny na podpowłoce p trzeciej powłoki.

Spośród wymienionych pierwiastków wybierz ten, którego dotyczy powyższy opis.

Zaznacz nazwę tego pierwiastka.

A. Sód.

B. Skand.

C. Miedź.

D. Chlor.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zapisz końcowe fragmenty konfiguracji czterech pierwiastków.

Podpowiedź 2

Szukasz podpowłoki 3p, nie dowolnego elektronu niesparowanego.

Podpowiedź 3

Wybierz chlor, D: 3s23p5.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

D

Zasady oceniania

1 p. – za poprawną odpowiedź.

0 p. – za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Warunek wskazuje na niesparowany elektron w podpowłoce 3p. Chlor ma konfigurację walencyjną 3s23p5, z jednym niesparowanym elektronem w p.

Sód kończy konfigurację na 3s1, skand ma elektrony walencyjne 3d i 4s, a miedź 3d i 4s. Odpowiedź D spełnia jednocześnie warunek rodzaju podpowłoki i numeru powłoki, których nie wolno traktować zamiennie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

D

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_07_dodatkowy_01

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 2 · lipiec 2020

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Atomy pierwiastków chemicznych mogą występować w różnych stanach energetycznych. Stan

I: 3s ↑, 3p ↑↓ ↑ ↑. II: 3s ↑↓, 3p ↑ ↑ ↑.

Uzupełnij poniższą tabelę – wpisz symbol pierwiastka X, numer grupy oraz symbol bloku konfiguracyjnego, do którego należy ten pierwiastek. Napisz, który schemat konfiguracji elektronowej (I albo II) opisuje stan podstawowy atomu pierwiastka X.

Trzy puste pola tabeli: symbol pierwiastka, numer grupy i symbol bloku.

Stan podstawowy atomu pierwiastka X opisuje schemat numer …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Policz elektrony w obu schematach; ich suma powinna być jednakowa.

Podpowiedź 2

Rozpoznaj układ walencyjny 3s23p3 w stanie o niższej energii.

Podpowiedź 3

Wpisz P, grupa 15, blok p; stan podstawowy: II.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.

Stan podstawowy atomu pierwiastka X opisuje schemat numer II.

Zasady oceniania

2 p. – za poprawne uzupełnienie wszystkich kolumn tabeli oraz poprawne określenie, który

schemat opisuje stan podstawowy.

1 p. – za poprawne uzupełnienie wszystkich kolumn tabeli, ale błędne określenie, który

schemat opisuje stan podstawowy, lub brak określenia.

lub

– za błędne lub niepełne uzupełnienie kolumn tabeli, ale poprawne określenie, który

schemat opisuje stan podstawowy.

0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Oba schematy opisują ten sam atom, więc liczba elektronów walencyjnych pozostaje równa pięć. Układ 3s23p3 odpowiada fosforowi z grupy 15, bloku p.

Stan podstawowy powinien zachować niższą energię obsadzenia i regułę Hunda; przedstawia go schemat II. Przeniesienie elektronu na wyższy poziom w I opisuje wzbudzenie, a nie zmianę tożsamości pierwiastka ani jego miejsca w układzie okresowym.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.

Stan podstawowy atomu pierwiastka X opisuje schemat numer II.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_07_dodatkowy_02

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 3 · lipiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Na poniższym wykresie przedstawiono, jak zmienia się energia potencjalna cząsteczek metanu

w zależności od dzielącej je odległości (linia ciągła oznaczona numerem 1).

Dwie krzywe energii oddziaływania w zależności od odległości między jądrami. Mają minima o różnej głębokości.

Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

W miarę zbliżania się do siebie cząsteczek metanu siły przyciągania van der Waalsa rosną, co skutkuje spadkiem energii potencjalnej cząsteczek zilustrowanym krzywą oznaczoną numerem

(2 / 3). Jednocześnie w miarę zbliżania się do siebie cząsteczek metanu siły odpychania między jądrami atomowymi i siły odpychania między elektronami dwóch cząsteczek

(rosną / maleją). Najbardziej korzystny energetycznie dla cząsteczek metanu jest stan,

w którym odległość między nimi jest (mniejsza niż r0 / równa r0 / większa od r0).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozróżnij ujemny wkład przyciągania i dodatni wkład odpychania.

Podpowiedź 2

Stan najkorzystniejszy wskazuje minimum całkowitej energii, a nie minimum odległości.

Podpowiedź 3

Wybierz krzywą 3, siły odpychania rosną, odległość równa r0.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie wszystkich zdań.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Oddziaływanie przyciągające obniża energię potencjalną, więc odpowiada mu ujemna krzywa 3. Przy zbliżaniu cząsteczek rośnie także odpychanie, które na małych odległościach zaczyna dominować.

Suma oddziaływań ma minimum przy r0 i właśnie ta odległość jest energetycznie najkorzystniejsza. Nie utożsamiamy najsilniejszego przyciągania z dowolnie małą odległością; trzeba uwzględnić jednoczesny wzrost odpychania.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_07_dodatkowy_03

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 4 · lipiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Diament i grafit to najbardziej znane odmiany alotropowe węgla.

Oceń, czy poniższe informacje dotyczące diamentu i grafitu są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.

Atomy węgla w diamencie tworzą trzy wiązania σ, dlatego w przeciwieństwie

do grafitu diament nie przewodzi prądu.

P

F

2.

Atomy węgla w graficie tworzą równolegle ułożone warstwy. Słabe

oddziaływania między warstwami powodują, że grafit jest kruchy.

P

F

3.

Grafit i diament różnią się właściwościami fizycznymi, dlatego tlenek

węgla(IV) otrzymany z grafitu ma inne właściwości fizyczne niż tlenek

węgla(IV) otrzymany z diamentu.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź liczbę najbliższych sąsiadów węgla w diamencie.

Podpowiedź 2

Właściwości warstw grafitu odróżnij od właściwości powstałego CO2.

Podpowiedź 3

Zaznacz F, P, F: cztery wiązania w diamencie, słabe oddziaływania warstw, identyczny CO2.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1.

Atomy węgla w diamencie tworzą trzy wiązania σ, dlatego w przeciwieństwie

do grafitu diament nie przewodzi prądu.

 

F

2.

Atomy węgla w graficie tworzą równolegle ułożone warstwy. Słabe

oddziaływania między warstwami powodują, że grafit jest kruchy.

P

 

3.

Grafit i diament różnią się właściwościami fizycznymi, dlatego tlenek

węgla(IV) otrzymany z grafitu ma inne właściwości fizyczne niż tlenek

węgla(IV) otrzymany z diamentu.

 

F

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W diamencie każdy atom węgla tworzy cztery, a nie trzy wiązania σ, dlatego pierwsze zdanie jest fałszywe. Grafit ma warstwy połączone słabymi oddziaływaniami, co umożliwia ich przesuwanie i wyjaśnia podaną cechę mechaniczną.

Spalenie obu odmian do CO2 daje ten sam związek o tych samych właściwościach w jednakowych warunkach. Zestaw ocen to F, P, F; alotropia substratu nie przenosi się na tożsamość produktu spalania.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1.

Atomy węgla w diamencie tworzą trzy wiązania σ, dlatego w przeciwieństwie

do grafitu diament nie przewodzi prądu.

 

F

2.

Atomy węgla w graficie tworzą równolegle ułożone warstwy. Słabe

oddziaływania między warstwami powodują, że grafit jest kruchy.

P

 

3.

Grafit i diament różnią się właściwościami fizycznymi, dlatego tlenek

węgla(IV) otrzymany z grafitu ma inne właściwości fizyczne niż tlenek

węgla(IV) otrzymany z diamentu.

 

F

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_07_dodatkowy_04

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 5 · lipiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

W pewnych warunkach ciśnienia i temperatury w trzech reaktorach (I, II i III) ustalił się stan równowagi reakcji zilustrowanych równaniami:

I H2 (g) + Cl2 (g) ⇌ 2HCl (g) ∆H ° = – 184,6 kJ
II H2 (g) + I2 (g) ⇌ 2HI (g) ∆H ° = 53,0 kJ
III N2 (g) + 3H2 (g) ⇌ 2NH3 (g) ∆H ° = – 92,0 kJ

Na podstawie: J. Sawicka i inni, Tablice chemiczne, Gdańsk 2004.

Napisz numer reaktora, w którym pod wpływem wzrostu ciśnienia (T = const) wzrosło stężenie równowagowe odpowiedniego wodorku, oraz numer reaktora, w którym pod wpływem wzrostu temperatury (p = const) wzrosło stężenie równowagowe odpowiedniego wodorku.

Wzrost ciśnienia skutkuje wzrostem stężenia równowagowego wodorku w reaktorze …

Wzrost temperatury skutkuje wzrostem stężenia równowagowego wodorku w reaktorze …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oddziel zmianę składu równowagowego od zmiany stężenia wynikającej z objętości.

Podpowiedź 2

Dla zamierzonej interpretacji porównaj liczbę moli gazów i znaki ΔH.

Podpowiedź 3

Klucz wskazuje III dla ciśnienia i II dla temperatury; sprawdź uwagę o dosłownym znaczeniu stężenia.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wzrost ciśnienia skutkuje wzrostem stężenia równowagowego wodorku w reaktorze III.

Wzrost temperatury skutkuje wzrostem stężenia równowagowego wodorku w reaktorze II.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne dokończenie dwóch zdań.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W interpretacji klucza chodzi o przesunięcie równowagi i wydajność tworzenia wodorku. Wzrost ciśnienia sprzyja III, bo liczba moli gazów maleje z czterech do dwóch.

Wzrost temperatury sprzyja II, jedynej reakcji endotermicznej. Dosłowne słowo „stężenie” wymaga jednak zastrzeżenia: sprężenie zwiększa też stężenia w I i II mimo braku przesunięcia równowagi. Zachowano odpowiedź III, II i dodano oddzielną uwagę o tej niejednoznaczności.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wzrost ciśnienia skutkuje wzrostem stężenia równowagowego wodorku w reaktorze III.

Wzrost temperatury skutkuje wzrostem stężenia równowagowego wodorku w reaktorze II.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_07_dodatkowy_05

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 6.1 · lipiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 6.

W poniższej tabeli zestawiono wybrane właściwości litowców i berylowców.

Właściwość

Nazwa pierwiastka

lit

beryl

sód

magnez

potas

wapń

promień kationu*,

pm

76

45

102

72

138

100

promień atomu, pm

134

125

154

145

196

174

pierwsza energia

jonizacji, kJ∙mol−1

520

899

496

738

419

590

temperatura

topnienia, K

454

1560

371

923

336

1115

* W tabeli podano promień kationów M+ – dla litowców oraz M2+ – dla berylowców.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.

Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

1. Dla pierwiastków danego okresu stosunek promienia jonowego do promienia atomowego litowca jest (większy / mniejszy) niż stosunek promienia jonowego do promienia atomowego berylowca.

2. W każdym okresie temperatury topnienia berylowców są (wyższe / niższe) niż temperatury topnienia litowców, czego przyczyną jest silniejsze wiązanie metaliczne występujące między atomami (berylowców / litowców).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oblicz dwa ilorazy promieni dla tego samego okresu.

Podpowiedź 2

Porównując temperatury topnienia, powiąż je z siłą wiązania metalicznego.

Podpowiedź 3

Wybierz większy stosunek dla litowca, wyższe temperatury berylowców i silniejsze wiązanie berylowców.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 6.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie dwóch zdań.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Stosunek promienia jonowego do atomowego obliczamy oddzielnie dla litowca i berylowca tego samego okresu. Z podanych danych większą wartość ma litowiec, choć oba kationy są mniejsze od swoich atomów.

Temperatury topnienia berylowców są wyższe dzięki silniejszemu wiązaniu metalicznemu, związanemu między innymi z większą liczbą elektronów walencyjnych. Pierwszego porównania nie zastępujemy samym porównaniem promieni jonów bez uwzględnienia mianownika.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 6.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_07_dodatkowy_06.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 6.2 · lipiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 6.

W poniższej tabeli zestawiono wybrane właściwości litowców i berylowców.

Właściwość

Nazwa pierwiastka

lit

beryl

sód

magnez

potas

wapń

promień kationu*,

pm

76

45

102

72

138

100

promień atomu, pm

134

125

154

145

196

174

pierwsza energia

jonizacji, kJ∙mol−1

520

899

496

738

419

590

temperatura

topnienia, K

454

1560

371

923

336

1115

* W tabeli podano promień kationów M+ – dla litowców oraz M2+ – dla berylowców.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.

Pierwsza energia jonizacji to minimalna energia potrzebna do oderwania jednego elektronu od atomu pierwiastka w stanie gazowym, czego skutkiem jest powstanie kationu. Molowa energia jonizacji – wyrażona w kJ∙mol−1 – jest równa energii jonizacji 1 mola atomów.

Sformułuj zależność między wartością pierwszej energii jonizacji a liczbą atomową berylowca. Wyjaśnij, dlaczego pierwsza energia jonizacji litowca jest niższa niż pierwsza energia jonizacji berylowca leżącego w tym samym okresie układu okresowego.

Zależność między pierwszą energią jonizacji a liczbą atomową berylowca: …

Pierwsza energia jonizacji litowca jest niższa niż pierwsza energia jonizacji berylowca, leżącego w tym samym okresie układu okresowego pierwiastków, ponieważ …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozważ osobno zmianę w dół grupy i porównanie sąsiadów w okresie.

Podpowiedź 2

Większa odległość i ekranowanie osłabiają przyciąganie elektronu walencyjnego.

Podpowiedź 3

Podaj spadek energii w dół grupy oraz słabsze przyciąganie elektronu przez rdzeń litowca w danym okresie.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zależność pomiędzy pierwszą energią jonizacji a liczbą atomową berylowca: wartość

pierwszej energii jonizacji maleje wraz ze wzrostem liczby atomowej berylowca.

Pierwsza energia jonizacji litowca jest mniejsza niż pierwsza energia jonizacji berylowca,

leżącego w tym samym okresie układu okresowego pierwiastków, ponieważ ładunek rdzenia

atomowego litowca jest mniejszy niż ładunek rdzenia berylowca.

lub

litowce mają mniejszą liczbę protonów w jądrze.

lub

ładunek jądra litowców jest mniejszy niż ładunek jądra berylowców.

Uwaga: Odpowiedź:

im większy promień atomowy, tym słabsze przyciąganie elektronów walencyjnych przez

jądro atomu, (więc tym mniej energii potrzeba do oderwania elektronu)

należy uznać za poprawną.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne określenie zależności i poprawne wyjaśnienie.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W szeregu berylowców wzrost liczby atomowej oznacza przechodzenie w dół grupy, zwiększanie liczby powłok i osłaniania elektronów walencyjnych. Pierwsza energia jonizacji maleje.

W tym samym okresie litowiec ma mniejszy ładunek rdzenia niż berylowiec i słabiej przyciąga elektron zewnętrzny, więc łatwiej go traci. Wyjaśnienie musi łączyć budowę atomu z przyciąganiem elektronu, a nie tylko powtarzać odczytaną nierówność energii.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Zależność pomiędzy pierwszą energią jonizacji a liczbą atomową berylowca: wartość

pierwszej energii jonizacji maleje wraz ze wzrostem liczby atomowej berylowca.

Pierwsza energia jonizacji litowca jest mniejsza niż pierwsza energia jonizacji berylowca,

leżącego w tym samym okresie układu okresowego pierwiastków, ponieważ ładunek rdzenia

atomowego litowca jest mniejszy niż ładunek rdzenia berylowca.

lub

litowce mają mniejszą liczbę protonów w jądrze.

lub

ładunek jądra litowców jest mniejszy niż ładunek jądra berylowców.

Uwaga: Odpowiedź:

im większy promień atomowy, tym słabsze przyciąganie elektronów walencyjnych przez

jądro atomu, (więc tym mniej energii potrzeba do oderwania elektronu)

należy uznać za poprawną.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_07_dodatkowy_06.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 7 · lipiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Jodowodór HI, metan CH4 i siarkowodór H2S mają budowę kowalencyjną. Wszystkie te wodorki w warunkach normalnych są gazami.

Oceń, czy podane poniżej informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.

Różnica elektroujemności – w skali Paulinga – między atomem wodoru

a atomem niemetalu w tych wodorkach jest różna.

P

F

2.

Wszystkie wymienione wodorki bardzo dobrze rozpuszczają się

w wodzie.

P

F

3.

Spośród wymienionych wodorków największą zdolność do

odszczepiania protonu w roztworze wodnym wykazuje jodowodór.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Pierwsze porównanie wykonaj z dokładnością tablic przyjętych w arkuszu.

Podpowiedź 2

Jedno słabo rozpuszczalne indywiduum wystarczy do obalenia zdania o wszystkich wodorkach.

Podpowiedź 3

Uwzględnij słabą rozpuszczalność metanu i dużą moc HI; wybierz F, F, P.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1.

Różnica elektroujemności – w skali Paulinga – między atomem wodoru

a atomem niemetalu w tych wodorkach jest różna.

 

F

2.

Wszystkie wymienione wodorki bardzo dobrze rozpuszczają się

w wodzie.

 

F

3.

Spośród wymienionych wodorków największą zdolność do

odszczepiania protonu w roztworze wodnym wykazuje jodowodór.

P

 

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W uproszczonych tablicach używanych do tego arkusza C, S i I mają jednakowe zaokrąglone elektroujemności, więc podane różnice względem wodoru nie są różne: pierwsza ocena to F. Nie uogólniamy tej równości na wszystkie dokładniejsze zestawy danych.

Metan słabo rozpuszcza się w wodzie, co obala drugie zdanie. HI najłatwiej oddaje proton spośród wymienionych wodorków, dlatego trzecie jest prawdziwe. Klucz: F, F, P.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1.

Różnica elektroujemności – w skali Paulinga – między atomem wodoru

a atomem niemetalu w tych wodorkach jest różna.

 

F

2.

Wszystkie wymienione wodorki bardzo dobrze rozpuszczają się

w wodzie.

 

F

3.

Spośród wymienionych wodorków największą zdolność do

odszczepiania protonu w roztworze wodnym wykazuje jodowodór.

P

 
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_07_dodatkowy_07

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8 · lipiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

W zamkniętym reaktorze znajdowały się dwa gazy: wodór oraz fluor. Po zakończeniu reakcji zbiornik zawierał tylko fluorowodór, którego masa była równa 0,4 g.

Napisz, w jakim stosunku objętościowym zmieszano wodór z fluorem w reaktorze, oraz określ, ile gramów wodoru i ile gramów fluoru wprowadzono do reaktora.

Stosunek objętości substratów V wodoru : V fluoru = …

Masa wodoru wprowadzonego do reaktora m wodoru = …

Masa fluoru wprowadzonego do reaktora m fluoru = …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw zapisz i uzgodnij równanie tworzenia HF.

Podpowiedź 2

Na dwa mole HF przypada po jednym molu H2 i F2.

Podpowiedź 3

Z 0,020 mol HF wyznacz po 0,010 mol substratów. Podaj obie masy, 0,020 g H₂ i 0,380 g F₂, oraz stosunek objętości 1:1 w tych samych warunkach.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Stosunek objętościowy V wodoru : V fluoru = 1 : 1 lub każdy inny stosunek objętości, który można

uprościć do wartości 1 : 1.

Masa wodoru wprowadzonego do reaktora m wodoru = 0,02 (g)

Masa fluoru wprowadzonego do reaktora m fluoru = 0,38 (g)

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie zdań.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Synteza przebiega według H2 + F2 → 2HF. Z 0,40 g HF o masie molowej 20 g·mol−1 otrzymujemy 0,020 mol produktu.

Każdego gazowego substratu potrzeba połowę tej liczby moli, czyli 0,010 mol. Odpowiada to 0,020 g H2 i 0,380 g F2. Równe liczby moli substratów nie oznaczają równych mas, ponieważ ich masy molowe są różne.

Uwaga redakcyjna. W tych samych warunkach temperatury i ciśnienia równe liczby moli H₂ i F₂ dają stosunek objętości V(H₂):V(F₂) = 1:1.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Stosunek objętościowy V wodoru : V fluoru = 1 : 1 lub każdy inny stosunek objętości, który można

uprościć do wartości 1 : 1.

Masa wodoru wprowadzonego do reaktora m wodoru = 0,02 (g)

Masa fluoru wprowadzonego do reaktora m fluoru = 0,38 (g)

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_07_dodatkowy_08

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9 · lipiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Wzór strukturalny kwasu fosfonowego H–P(=O)(OH)₂.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010.

Napisz równanie reakcji ostatniego etapu dysocjacji kwasu H2PHO3 w wodzie w ujęciu teorii Brønsteda. Określ, jaką funkcję – kwasu czy zasady Brønsteda – pełni w tej reakcji woda.

Równanie reakcji: …

Funkcja wody: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Skorzystaj z budowy kwasu, a nie tylko liczby H we wzorze sumarycznym.

Podpowiedź 2

Ostatni odszczepiany proton pochodzi z anionu HPHO3−.

Podpowiedź 3

Zapisz reakcję z wodą i H3O+; woda jest zasadą Brønsteda.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie równania reakcji oraz poprawne określenie funkcji substratu

wg teorii Brønsteda.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W kwasie H2PHO3 tylko dwa atomy wodoru związane z tlenem ulegają kolejnemu odszczepieniu jako protony. Ostatni etap zapisujemy HPHO3− + H2O ⇌ PHO32− + H3O+.

Woda przyjmuje proton, więc pełni funkcję zasady Brønsteda. Wodór związany bezpośrednio z fosforem pozostaje w anionie; wzór zawierający łącznie trzy H nie czyni tego kwasu trójprotonowym.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_07_dodatkowy_09

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10 · lipiec 2020

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Opis redukcji SiO₂ węglem do krzemu i CO oraz dane do obliczeń wydajności.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw usuń z bilansu masę zanieczyszczeń piasku.

Podpowiedź 2

Przelicz SiO2 na Si stosunkiem mas molowych 28/60.

Podpowiedź 3

Oblicz 1000·0,85·28/60·0,70 i zaokrąglij dopiero wynik: około 278 kg.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Rozwiązanie I:

MSi = 28 g · mol−1; MSiO2 = 60 g · mol−1
mpiasku = 1 t = 103 kg; mSiO2 = 85% · 103 kg = 850 kg = 850 · 103 g

Z równania reakcji wynika, że z jednego mola SiO2 powstaje 1 mol Si, więc przy wydajności procesu równej 100%:

60 g SiO2 — 28 g Si; 850 kg SiO2 — x; x = 397 kg
y = 70% · x = 70% · 397 kg = 277,9 kg (≈ 278 kg)

Rozwiązanie II:

MSiO2 = 60 g · mol−1; mpiasku = 1 t = 103 kg; mSiO2 = 850 kg = 850 · 103 g

Z równania reakcji wynika, że z jednego mola SiO2 powstaje 1 mol Si, więc przy wydajności procesu równej 100%:

nSiO2 = (850 · 103 g) / (60 g · mol−1) ≈ 14,17 · 103 mol ≈ 14 · 103 mol = nSi
mSi = nSi · MSi = 14 · 103 mol · 28 g · mol−1 = 392 · 103 g = 392 kg
m′Si = 70% · mSi = 70% · 392 kg = 274,4 kg

Zasady oceniania

2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie

wartości masy w kilogramach.

1 p. – zastosowanie poprawnej metody. ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

lub

– podanie wyniku liczbowego w innej jednostce niż kilogramy.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Uwaga: należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Z jednej tony piasku o zawartości 85% SiO2 otrzymujemy 850 kg tego tlenku. Jeden mol SiO2 daje jeden mol krzemu, więc masa teoretyczna wynosi 850·28/60 ≈ 396,7 kg.

Przy wydajności 70% otrzymujemy około 277,7 kg, czyli 278 kg Si. Zaokrąglamy na końcu; niższy wynik drugiego przykładu klucza wynika z bardzo wczesnego zaokrąglenia liczby moli. Wydajność dotyczy produktu z rzeczywistej ilości SiO2.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Rozwiązanie I:

MSi = 28 g · mol−1; MSiO2 = 60 g · mol−1
mpiasku = 1 t = 103 kg; mSiO2 = 85% · 103 kg = 850 kg = 850 · 103 g

Z równania reakcji wynika, że z jednego mola SiO2 powstaje 1 mol Si, więc przy wydajności procesu równej 100%:

60 g SiO2 — 28 g Si; 850 kg SiO2 — x; x = 397 kg
y = 70% · x = 70% · 397 kg = 277,9 kg (≈ 278 kg)

Rozwiązanie II:

MSiO2 = 60 g · mol−1; mpiasku = 1 t = 103 kg; mSiO2 = 850 kg = 850 · 103 g

Z równania reakcji wynika, że z jednego mola SiO2 powstaje 1 mol Si, więc przy wydajności procesu równej 100%:

nSiO2 = (850 · 103 g) / (60 g · mol−1) ≈ 14,17 · 103 mol ≈ 14 · 103 mol = nSi
mSi = nSi · MSi = 14 · 103 mol · 28 g · mol−1 = 392 · 103 g = 392 kg
m′Si = 70% · mSi = 70% · 392 kg = 274,4 kg
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_07_dodatkowy_10

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11.1 · lipiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 11–13.

Sporządzono wodne roztwory siarczanu(IV) potasu i siarczanu(VI) potasu o takim samym

stężeniu molowym. Jeden z tych roztworów przelano do trzech probówek oznaczonych

numerem I, a drugi – do trzech probówek oznaczonych numerem II. Zadaniem uczniów było

zidentyfikowanie przygotowanych roztworów. Trzech uczniów poprawnie zaprojektowało

i wykonało doświadczenie, którego opis i wyniki przedstawiono w tabeli.

 

Opis doświadczenia

Obserwacje

uczeń 1.

Do probówki I i II dodałem

kwas solny.

W probówce I nie zaobserwowałem zmian.

W probówce II wydzielał się gaz o ostrym

zapachu.

uczeń 2.

Do probówki I i II dodałem

kilka kropli wodnego roztworu

manganianu(VII) potasu.

W probówce I roztwór przyjął fioletowe

zabarwienie. W probówce II powstał brunatny

osad.

uczeń 3.

Do probówki I i II dodałem

alkoholowy roztwór

fenoloftaleiny.

W probówce I nie zaobserwowałem zmian.

W probówce II roztwór zabarwił się na

malinowo.

Uzupełnij opis procesu sformułowany przez ucznia 2. Wybierz i zaznacz jedno właściwe określenie spośród podanych w każdym nawiasie.

Manganian(VII) potasu (utlenia / redukuje) jony obecne w roztworze w probówce (I / II).

Jednym z produktów tej reakcji jest (tlenek manganu(II) / tlenek manganu(IV)).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, który z anionów siarki może zwiększyć stopień utlenienia.

Podpowiedź 2

Mn w manganianie(VII) obniża stopień utlenienia do +IV.

Podpowiedź 3

Wybierz „utlenia”, probówkę II i tlenek manganu(IV).

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 11.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie wszystkich zdań.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W probówce II są jony siarczanowe(IV), które można utlenić do siarczanowych(VI). Manganian(VII) przyjmuje elektrony, więc utlenia te jony i sam redukuje się do MnO2.

Powstaje tlenek manganu(IV), a nie manganu(II). Przypisujemy funkcję odczynnikowi na podstawie kierunku przepływu elektronów; zanik barwy manganianu(VII) nie oznacza, że pełni on funkcję reduktora.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 11.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_07_dodatkowy_11.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11.2 · lipiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 11–13.

Sporządzono wodne roztwory siarczanu(IV) potasu i siarczanu(VI) potasu o takim samym

stężeniu molowym. Jeden z tych roztworów przelano do trzech probówek oznaczonych

numerem I, a drugi – do trzech probówek oznaczonych numerem II. Zadaniem uczniów było

zidentyfikowanie przygotowanych roztworów. Trzech uczniów poprawnie zaprojektowało

i wykonało doświadczenie, którego opis i wyniki przedstawiono w tabeli.

 

Opis doświadczenia

Obserwacje

uczeń 1.

Do probówki I i II dodałem

kwas solny.

W probówce I nie zaobserwowałem zmian.

W probówce II wydzielał się gaz o ostrym

zapachu.

uczeń 2.

Do probówki I i II dodałem

kilka kropli wodnego roztworu

manganianu(VII) potasu.

W probówce I roztwór przyjął fioletowe

zabarwienie. W probówce II powstał brunatny

osad.

uczeń 3.

Do probówki I i II dodałem

alkoholowy roztwór

fenoloftaleiny.

W probówce I nie zaobserwowałem zmian.

W probówce II roztwór zabarwił się na

malinowo.

Uzupełnij poniższe zdanie. Wybierz i zaznacz jedno właściwe określenie spośród podanych w nawiasie.

W celu oddzielenia trudno rozpuszczalnego produktu reakcji od pozostałych składników mieszaniny, która powstała w probówce II ucznia 2., należałoby zastosować

(destylację / odparowanie / sączenie).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj mieszaninę ciała stałego z cieczą.

Podpowiedź 2

Potrzebna jest metoda zatrzymująca nierozpuszczalne cząstki, a przepuszczająca roztwór.

Podpowiedź 3

Wybierz sączenie.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 11.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie zdania.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Produkt MnO2 jest trudno rozpuszczalnym ciałem stałym zawieszonym w cieczy. Aby oddzielić go od roztworu i rozpuszczonych składników, stosujemy sączenie: osad pozostaje na sączku, a przesącz przechodzi przez niego.

Odparowanie pozostawiłoby razem także substancje wcześniej rozpuszczone. Destylacja opiera się na lotności i nie jest wskazaną metodą bezpośredniego wydzielenia tego osadu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 11.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_07_dodatkowy_11.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12 · lipiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 11–13.

Sporządzono wodne roztwory siarczanu(IV) potasu i siarczanu(VI) potasu o takim samym

stężeniu molowym. Jeden z tych roztworów przelano do trzech probówek oznaczonych

numerem I, a drugi – do trzech probówek oznaczonych numerem II. Zadaniem uczniów było

zidentyfikowanie przygotowanych roztworów. Trzech uczniów poprawnie zaprojektowało

i wykonało doświadczenie, którego opis i wyniki przedstawiono w tabeli.

 

Opis doświadczenia

Obserwacje

uczeń 1.

Do probówki I i II dodałem

kwas solny.

W probówce I nie zaobserwowałem zmian.

W probówce II wydzielał się gaz o ostrym

zapachu.

uczeń 2.

Do probówki I i II dodałem

kilka kropli wodnego roztworu

manganianu(VII) potasu.

W probówce I roztwór przyjął fioletowe

zabarwienie. W probówce II powstał brunatny

osad.

uczeń 3.

Do probówki I i II dodałem

alkoholowy roztwór

fenoloftaleiny.

W probówce I nie zaobserwowałem zmian.

W probówce II roztwór zabarwił się na

malinowo.

Napisz w formie jonowej skróconej z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy) równania reakcji redukcji i utleniania zachodzących w probówce II podczas procesu opisanego przez ucznia 2.

Równanie reakcji redukcji:

Równanie reakcji utleniania:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wyznacz zmiany stopni utlenienia Mn i S.

Podpowiedź 2

W zasadowym środowisku bilansuj tlen i wodór za pomocą H2O oraz OH−.

Podpowiedź 3

Zastosuj trzy elektrony po stronie redukcji Mn i dwa po stronie produktów utleniania siarczanu(IV).

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Równanie reakcji redukcji: MnO4− + 2H2O + 3e − → MnO2 + 4OH − /(x2)
Równanie reakcji utleniania: SO32− + 3H2O → SO42− + 2H3O+ + 2e − /(x3)

lub

SO32− + H2O → SO42− + 2H+ + 2e − /(x3)

lub

SO32− + 2OH − → SO42− + H2O + 2e − /(x3)

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie dwóch równań reakcji w formie jonowo-elektronowej.

0 p. – za poprawne napisanie jednego równania reakcji lub błędne napisanie obu równań

reakcji, lub błędne przyporządkowanie równań albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Mangan w MnO4− przyjmuje trzy elektrony, a siarka w SO32− oddaje dwa. W zasadowym zapisie redukcja ma postać MnO4− + 2H2O + 3e− → MnO2 + 4OH−, a utlenianie SO32− + 2OH− → SO42− + H2O + 2e−.

Sprawdzamy atomy i ładunki każdej półreakcji. Jeśli je sumujemy, wyrównujemy sześć elektronów, mnożąc równania odpowiednio przez dwa i trzy.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Równanie reakcji redukcji: MnO4− + 2H2O + 3e − → MnO2 + 4OH − /(x2)
Równanie reakcji utleniania: SO32− + 3H2O → SO42− + 2H3O+ + 2e − /(x3)

lub

SO32− + H2O → SO42− + 2H+ + 2e − /(x3)

lub

SO32− + 2OH − → SO42− + H2O + 2e − /(x3)
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_07_dodatkowy_12

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 13 · lipiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 11–13.

Sporządzono wodne roztwory siarczanu(IV) potasu i siarczanu(VI) potasu o takim samym

stężeniu molowym. Jeden z tych roztworów przelano do trzech probówek oznaczonych

numerem I, a drugi – do trzech probówek oznaczonych numerem II. Zadaniem uczniów było

zidentyfikowanie przygotowanych roztworów. Trzech uczniów poprawnie zaprojektowało

i wykonało doświadczenie, którego opis i wyniki przedstawiono w tabeli.

 

Opis doświadczenia

Obserwacje

uczeń 1.

Do probówki I i II dodałem

kwas solny.

W probówce I nie zaobserwowałem zmian.

W probówce II wydzielał się gaz o ostrym

zapachu.

uczeń 2.

Do probówki I i II dodałem

kilka kropli wodnego roztworu

manganianu(VII) potasu.

W probówce I roztwór przyjął fioletowe

zabarwienie. W probówce II powstał brunatny

osad.

uczeń 3.

Do probówki I i II dodałem

alkoholowy roztwór

fenoloftaleiny.

W probówce I nie zaobserwowałem zmian.

W probówce II roztwór zabarwił się na

malinowo.

Napisz w formie jonowej skróconej równania reakcji (z udziałem jonów SO32− ), które były podstawą identyfikacji siarczanu(IV) potasu przez uczniów 1. i 3.

Uczeń 1 …

Uczeń 3 …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przyporządkuj doświadczeniom ich efekty: gaz i odczyn zasadowy.

Podpowiedź 2

W jednym przypadku potrzebne są protony, w drugim proton pochodzi z wody.

Podpowiedź 3

Zapisz dla ucznia 1 wydzielanie SO2, a dla ucznia 3 hydrolizę do HSO3− i OH−.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie w formie jonowej skróconej dwóch równań reakcji.

0 p. – za poprawne napisanie jednego równania reakcji lub błędne napisanie obu równań

reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki stechiometryczne, niewłaściwa

forma zapisu) albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Identyfikacja przez zakwaszenie wykorzystuje nietrwałość kwasu siarkowego(IV): SO32− + 2H+ → SO2 + H2O. Identyfikacja przez odczyn wykorzystuje hydrolizę: SO32− + H2O ⇌ HSO3− + OH−.

Pierwsze równanie wyjaśnia wydzielanie gazu u ucznia 1, drugie zasadowy odczyn u ucznia 3. Nie wpisujemy reakcji redoks z manganianem, ponieważ dotyczy ona innego doświadczenia.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_07_dodatkowy_13

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 14.1 · lipiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 14–15.

Węglan sodu występuje w postaci soli bezwodnej oraz w postaci hydratu zawierającego 63%

masowych wody. Obie formy rozpuszczają się w wodzie. Uwodniony węglan sodu tworzy

bezbarwne kryształy, które podczas ogrzewania uwalniają wodę krystalizacyjną i rozpuszczają

się w niej.

Rozpuszczalność węglanu sodu (w przeliczeniu na sól bezwodną) w temperaturze 40 °C jest

równa 48,8 g na 100 g wody.

Na podstawie: J. Sawicka, A. Janich-Kilian, W. Cejner-Mania, G. Urbańczyk, Tablice chemiczne, Gdańsk 2015.

Wykonaj obliczenia i ustal wzór opisanego hydratu węglanu sodu.

Obliczenia:

Wzór hydratu:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozdziel 100 g hydratu na wodę i sól bezwodną.

Podpowiedź 2

Zamień obie masy na mole lub ułóż równanie z x.

Podpowiedź 3

Stosunek moli H2O do Na2CO3 jest bliski 10; wpisz Na2CO3·10H2O.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 14.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.Odpowiedź CKE 14.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Uwaga redakcyjna. Poprawny zapis udziału masowego wody to 18x/(106 + 18x) = 0,63. Wynik x ≈ 10,03 daje 10 cząsteczek wody na jednostkę wzoru Na₂CO₃.

Zasady oceniania

1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń, podanie wyniku

oraz ustalenie poprawnego wzoru.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia lub popełnienie błędów rachunkowych

prowadzących do błędnego wyniku liczbowego lub podanie wyniku z błędną jednostką

lub ustalenie błędnego wzoru lub brak wzoru lub brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przyjmujemy hydrat Na2CO3·xH2O. Ułamek masowy wody spełnia 18x/(106 + 18x) = 0,63.

Po rozwiązaniu otrzymujemy x bliskie 10, zatem Na2CO3·10H2O. Można też dla 100 g hydratu porównać 63/18 mol wody z 37/106 mol soli. Liczbę x ustalamy ze stosunku moli, a nie ze stosunku samych mas wody i soli.

Uwaga redakcyjna. Równanie 18x/(106+18x) = 0,63 daje x ≈ 10,03, stąd x = 10. Jest to liczba cząsteczek wody przypadających na jednostkę wzoru soli.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 14.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.Odpowiedź CKE 14.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_07_dodatkowy_14.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 14.2 · lipiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 14–15.

Węglan sodu występuje w postaci soli bezwodnej oraz w postaci hydratu zawierającego 63%

masowych wody. Obie formy rozpuszczają się w wodzie. Uwodniony węglan sodu tworzy

bezbarwne kryształy, które podczas ogrzewania uwalniają wodę krystalizacyjną i rozpuszczają

się w niej.

Rozpuszczalność węglanu sodu (w przeliczeniu na sól bezwodną) w temperaturze 40 °C jest

równa 48,8 g na 100 g wody.

Na podstawie: J. Sawicka, A. Janich-Kilian, W. Cejner-Mania, G. Urbańczyk, Tablice chemiczne, Gdańsk 2015.

Na podstawie obliczeń rozstrzygnij, czy węglan sodu zawarty w opisanym hydracie całkowicie rozpuści się w wodzie krystalizacyjnej w temperaturze 40 °C.

Obliczenia:

Węglan sodu (rozpuści się / nie rozpuści się) całkowicie w uwolnionej

Rozstrzygnięcie:

wodzie krystalizacyjnej w temperaturze 40 °C.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przelicz zawartość soli na 100 g uwolnionej wody.

Podpowiedź 2

Wynik musi dotyczyć Na2CO3, nie całego hydratu.

Podpowiedź 3

Porównaj około 58,9 z 48,8 g na 100 g wody i odpowiedz, że sól nie rozpuści się całkowicie.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 14.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

37 g Na2CO3 –––– 63 g H2O

x … –––– 100 g H2O x = 58,9 g Na2CO3 (na 100 g wody)

R = 48,8 g (na 100 g wody)

58,9 g > 48,8 g

Odpowiedź CKE 14.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.Odpowiedź CKE 14.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

48,8 g Na2CO3 –––– 100 g H2O

106,0 g Na2CO3 –––– x x = 217,21 g wody

217,21 g > 180 g

Odpowiedź CKE 14.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Zasady oceniania

1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń, podanie wyniku

oraz poprawne rozstrzygnięcie.

0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia lub popełnienie błędów rachunkowych

prowadzących do błędnego wyniku liczbowego lub podanie wyniku z błędną jednostką

lub dokonanie błędnego rozstrzygnięcia lub brak rozstrzygnięcia lub brak rozwiązania.

Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń wyników

pośrednich. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej

poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Po uwolnieniu wody krystalizacyjnej stosunek mas soli do wody wynosi około 37:63, czyli 58,7 g Na2CO3 na 100 g wody; przy dokładnym składzie dekahydratu około 58,9 g. Rozpuszczalność w 40 °C wynosi tylko 48,8 g na 100 g wody.

Cała sól nie może się więc rozpuścić w swojej wodzie krystalizacyjnej. Część pozostanie w fazie stałej; porównujemy jednakowo zdefiniowane wielkości, nie masę hydratu z rozpuszczalnością soli bezwodnej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 14.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

37 g Na2CO3 –––– 63 g H2O

x … –––– 100 g H2O x = 58,9 g Na2CO3 (na 100 g wody)

R = 48,8 g (na 100 g wody)

58,9 g > 48,8 g

Odpowiedź CKE 14.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.Odpowiedź CKE 14.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

48,8 g Na2CO3 –––– 100 g H2O

106,0 g Na2CO3 –––– x x = 217,21 g wody

217,21 g > 180 g

Odpowiedź CKE 14.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_07_dodatkowy_14.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 15 · lipiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 14–15.

Węglan sodu występuje w postaci soli bezwodnej oraz w postaci hydratu zawierającego 63%

masowych wody. Obie formy rozpuszczają się w wodzie. Uwodniony węglan sodu tworzy

bezbarwne kryształy, które podczas ogrzewania uwalniają wodę krystalizacyjną i rozpuszczają

się w niej.

Rozpuszczalność węglanu sodu (w przeliczeniu na sól bezwodną) w temperaturze 40 °C jest

równa 48,8 g na 100 g wody.

Na podstawie: J. Sawicka, A. Janich-Kilian, W. Cejner-Mania, G. Urbańczyk, Tablice chemiczne, Gdańsk 2015.

Oceń, czy podane poniżej informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.

W wodnym roztworze węglanu sodu znajdują się aniony, które mogą

pełnić funkcję wyłącznie zasady Brønsteda.

P

F

2.

W wodnym roztworze węglanu sodu nie ma anionów, które mogą pełnić

funkcję zarówno kwasu, jak i zasady Brønsteda.

P

F

3.

Hydrat węglanu sodu rozpuszcza się w wodzie, w wyniku czego tworzy

roztwór o odczynie zasadowym.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Uwzględnij jony powstałe podczas hydrolizy, nie tylko po dysocjacji soli.

Podpowiedź 2

HCO3− jest amfiprotyczny, a CO32− nie ma protonu do oddania.

Podpowiedź 3

Wybierz P, F, P i powiąż zasadowość roztworu z OH−.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1.

W wodnym roztworze węglanu sodu znajdują się aniony, które mogą

pełnić funkcję wyłącznie zasady Brønsteda.

P

 

2.

W wodnym roztworze węglanu sodu nie ma anionów, które mogą pełnić

funkcję zarówno kwasu, jak i zasady Brønsteda.

 

F

3.

Hydrat węglanu sodu rozpuszcza się w wodzie, tworząc roztwór

o odczynie zasadowym.

P

 

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

CO32− może przyjąć proton, ale nie ma protonu do oddania, więc w tym układzie pełni tylko funkcję zasady. Hydroliza wytwarza jednak HCO3−, który może zarówno przyjmować, jak i oddawać proton.

Drugie zdanie przeczące obecności takich anionów jest fałszywe. Powstające OH− nadają roztworowi odczyn zasadowy niezależnie od uwodnienia wyjściowej soli. Zestaw ocen: P, F, P.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1.

W wodnym roztworze węglanu sodu znajdują się aniony, które mogą

pełnić funkcję wyłącznie zasady Brønsteda.

P

 

2.

W wodnym roztworze węglanu sodu nie ma anionów, które mogą pełnić

funkcję zarówno kwasu, jak i zasady Brønsteda.

 

F

3.

Hydrat węglanu sodu rozpuszcza się w wodzie, tworząc roztwór

o odczynie zasadowym.

P

 
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_07_dodatkowy_15

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 16.1 · lipiec 2020

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 16.

W celu porównania mocy kwasu siarkowego(VI), fenolu, kwasu etanowego i kwasu

węglowego przeprowadzono doświadczenie zilustrowane poniższym schematem. Wszystkie

użyte roztwory zostały świeżo przygotowane.

W każdej probówce znajduje się wodny NaHCO₃. Dodano roztwory: I — H₂SO₄, II — C₆H₅OH, III — CH₃COOH.

W probówkach I i III zaobserwowano wydzielanie się pęcherzyków gazu, a w probówce II – po

zmieszaniu wodnych roztworów użytych do doświadczenia – nie przebiegła reakcja

wodorowęglanu sodu z fenolem.

Sformułowane obserwacje i wnioski nie pozwalają na jednoznaczne określenie mocy badanych kwasów.

Jaką reakcję chemiczną należy dodatkowo przeprowadzić, aby możliwe było uszeregowanie wszystkich badanych kwasów od najsłabszego do najmocniejszego?

Uzupełnij schemat – wybierz i podkreśl wzór jednego odczynnika z zestawu I oraz wzór jednego odczynnika z zestawu II.

… Zestaw I: … H2SO4 (aq) / C6H5OH (aq) / CH3COOH (aq) / CO2 (g)

… Zestaw II: … Na2SO4(aq) / C6H5OK (aq) / CH3COONa (aq) / Na2CO3 (aq)

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal, między którymi kwasami pozostaje nierozstrzygnięta kolejność mocy.

Podpowiedź 2

Mocniejszy kwas może protonować anion słabszego kwasu.

Podpowiedź 3

Wybierz H2SO4 oraz octan sodu, zgodnie z podkreśleniami na grafice.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Schemat doświadczenia:

Odpowiedź CKE 16.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawny wybór i zaznaczenie odczynników na schemacie.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dotychczasowe doświadczenia nie porównują bezpośrednio dwóch mocniejszych kwasów z rozpatrywanego szeregu. Dodanie H2SO4 do octanu sodu pozwala sprawdzić wypieranie kwasu octowego przez mocniejszy kwas siarkowy(VI).

Należy zatem wybrać H2SO4 z zestawu I oraz octan sodu z zestawu II. Ponowne badanie soli kwasu już umieszczonego niżej w szeregu nie dostarczyłoby brakującego porównania.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Schemat doświadczenia:

Odpowiedź CKE 16.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_07_dodatkowy_16.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania