Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 721–740 z 1481

Zadanie 4 · marzec 2021

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 2–4.

Pierwsza energia jonizacji (Ej1) to minimalna energia potrzebna do oderwania pierwszego

elektronu od obojętnego atomu. Każda następna energia jonizacji (Ej2, Ej3 itd.) to energia

potrzebna do oderwania kolejnego elektronu od coraz bardziej dodatnio naładowanej drobiny.

Wartości energii jonizacji zmieniają się okresowo w miarę wzrostu liczby atomowej.

W tabeli podano wartość pierwszej energii jonizacji dla atomu wodoru i wartości kilku

wybranych energii jonizacji dla atomów kolejnych pierwiastków pierwszej grupy układu

okresowego.

Nazwa

pierwiastka

Energia jonizacji, 106 · J · mol−1

pierwsza

druga

trzecia

czwarta

piąta

wodór

1,31

–

–

–

–

lit

0,52

7,30

11,81

–

–

sód

0,49

4,56

6,91

9,54

13,35

potas

0,42

3,05

4,41

5,88

7,98

rubid

0,40

2,63

3,90

5,08

6,85

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.

Oceń, czy podane poniżej informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.

W grupie pierwiastków: lit, sód i rubid, obserwujemy, że im mniejsza

elektroujemność, tym większa jest wartość pierwszej energii jonizacji.

P

F

2.

W grupie pierwiastków: sód, potas i rubid, obserwujemy, że im większy

promień atomu, tym mniejsza jest wartość pierwszej energii jonizacji.

P

F

3.

Wartości czwartej i piątej energii jonizacji potasu dotyczą elektronów

należących do różnych powłok.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Pierwsze dwa zdania porównaj z przebiegiem zmian w dół grupy.

Podpowiedź 2

Dla trzeciego odtwórz kolejność odrywania elektronów potasu po usunięciu 4s1.

Podpowiedź 3

Wskaż F, P, F; czwarty i piąty usuwany elektron należą do tej samej powłoki.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. – F, 2 – P, 3. – F

Zasady oceniania

1 pkt – poprawna ocena trzech zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W dół grupy litowców maleją zarówno elektroujemność, jak i pierwsza energia jonizacji, zatem pierwsze zdanie wskazujące przeciwną zależność jest fałszywe. Wzrost promienia wiąże się z łatwiejszym odrywaniem elektronu, więc drugie jest prawdziwe.

Po utracie elektronu 4s potasu kolejne jonizacje obejmują elektrony trzeciej powłoki; czwarta i piąta nie dotyczą różnych powłok. Otrzymujemy F, P, F.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. – F, 2 – P, 3. – F

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_03_probny_04

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 5 · marzec 2021

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Sacharoza dobrze rozpuszcza się w wodzie, a jej rozpuszczalność w dużym stopniu zależy od

temperatury.

Przygotowano nasycony wodny roztwór sacharozy w temperaturze 80 °C. Następnie

ochłodzono go do temperatury 20 °C i stwierdzono, że wykrystalizowało 1590 g sacharozy,

a roztwór, który pozostał po krystalizacji, miał masę 3040 g.

Oblicz rozpuszczalność sacharozy (w gramach na 100 gramów wody) w temperaturze

80 °C, jeśli w temperaturze 20 °C jest ona równa 204 g na 100 g wody.

Na podstawie: W. Mizerski, Małe tablice chemiczne, Warszawa 1997.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw ustal skład roztworu pozostałego po krystalizacji.

Podpowiedź 2

Cukier wykrystalizowany był wcześniej rozpuszczony w tej samej ilości wody.

Podpowiedź 3

Dodaj 1590 g do 2040 g cukru i przelicz wynik na 100 g z 1000 g wody: 363 g.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

masa sacharozy w roztworze o temperaturze 20 °C

204 g sacharozy – 304 g roztworu

𝑥 g sacharozy – 3040 g roztworu 𝑥 = 2040 g

masa sacharozy w roztworze o temperaturze 80 °C

2040 g + 1590 g = 3630 g

masa wody w roztworze

3040 g – 2040 g = 1000 g

rozpuszczalność sacharozy w roztworze o temperaturze 80 °C

3630 g sacharozy – 1000 g wody

𝑥 g – 100 g wody 𝒙 = 363 (g na 100 g wody)

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku

w gramach na 100 gramów wody.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.

LUB

– podanie wyniku liczbowego w innej jednostce niż g na 100 g wody.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej

metody i poprawnych obliczeń.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Roztwór nasycony w 20 °C ma 204 g sacharozy na 100 g wody, czyli 304 g całości. W 3040 g roztworu jest więc 2040 g sacharozy i 1000 g wody.

Przed chłodzeniem sacharozy było 2040 + 1590 = 3630 g, a masa wody pozostawała taka sama. Rozpuszczalność w 80 °C wynosi 3630/1000·100 = 363 g na 100 g wody. Wykrystalizowanego cukru nie dodajemy do masy rozpuszczalnika.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

masa sacharozy w roztworze o temperaturze 20 °C

204 g sacharozy – 304 g roztworu

𝑥 g sacharozy – 3040 g roztworu 𝑥 = 2040 g

masa sacharozy w roztworze o temperaturze 80 °C

2040 g + 1590 g = 3630 g

masa wody w roztworze

3040 g – 2040 g = 1000 g

rozpuszczalność sacharozy w roztworze o temperaturze 80 °C

3630 g sacharozy – 1000 g wody

𝑥 g – 100 g wody 𝒙 = 363 (g na 100 g wody)

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_03_probny_05

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 6 · marzec 2021

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i podkreśl jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

Działanie katalizatora prowadzi do (obniżenia / podwyższenia) energii aktywacji

katalizowanej reakcji. Obecność katalizatora (wpływa / nie wpływa) na wydajność procesu.

Katalizatory (zmieniają szybkość / nie zmieniają szybkości), z jaką układ osiąga stan

równowagi.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozdziel szybkość reakcji od położenia równowagi.

Podpowiedź 2

Katalizator przyspiesza oba kierunki przemiany.

Podpowiedź 3

Wybierz obniżenie energii aktywacji, brak wpływu na wydajność równowagową i zmianę szybkości osiągania równowagi.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie wszystkich zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Katalizator zapewnia drogę reakcji o niższej energii aktywacji. Przyspiesza reakcję w obu kierunkach i skraca czas dojścia do równowagi, ale w stałej temperaturze nie zmienia jej stałej ani składu końcowego.

W zadaniu wydajność rozumiemy jako wydajność równowagową: pozostaje bez zmiany. Odróżniamy ją od ilości produktu uzyskanej po krótkim, ustalonym czasie, która dzięki katalizie może być większa.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_03_probny_06

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 7 · marzec 2021

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Poniżej przedstawiono równanie reakcji syntezy amoniaku.

N2 + 3H2 ⇌ 2NH3 Δ𝐻 = – 91,8 kJ

Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i podkreśl jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

Wzrost temperatury w układzie reakcyjnym poskutkuje (spadkiem / wzrostem) wydajności

syntezy amoniaku. Dodanie do reaktora większej ilości wodoru przyczyni się do

(spadku / wzrostu) ilości amoniaku w mieszaninie poreakcyjnej. Obniżenie ciśnienia

w układzie reakcyjnym poskutkuje (spadkiem / wzrostem) wydajności syntezy amoniaku.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj znak ΔH oraz liczbę moli gazów po obu stronach.

Podpowiedź 2

Dodanie substratu i zmiana ciśnienia działają z różnych przyczyn.

Podpowiedź 3

Wpisz kolejno: spadek, wzrost, spadek.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 7 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie wszystkich zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Synteza amoniaku jest egzotermiczna, dlatego wzrost temperatury sprzyja rozkładowi NH3 i zmniejsza wydajność. Dodanie wodoru zwiększa ilość substratu, co przesuwa równowagę w stronę amoniaku.

Obniżenie ciśnienia sprzyja stronie z większą liczbą moli gazów: czterem molom substratów wobec dwóch moli produktu, więc wydajność maleje. Rozpatrujemy każdą zmianę osobno, zachowując kierunek równania reakcji.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 7 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_03_probny_07

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8 · marzec 2021

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Siarczan(VI) sodu tworzy hydraty o różnym składzie. Próbkę jednego z hydratów tej soli,

o masie 8,050 g, rozpuszczono w wodzie i otrzymano 100,0 cm3 roztworu, po czym dodano

do niego 50,0 cm3 roztworu azotanu(V) baru o stężeniu 0,600 mol·dm−3. Wytrącony osad

siarczanu(VI) baru po odsączeniu i wysuszeniu miał masę 5,825 g.

Ustal wzór hydratu siarczanu(VI) sodu użytego w opisanym doświadczeniu. Przyjmij, że opisane przemiany przebiegły z wydajnością równą 100%, a masy molowe są równe:

MNa SO24 =142g mol⋅−1, MBaSO4 =233g mol⋅−1

Obliczenia:

Wzór hydratu:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przelicz osad na mole siarczanu i sprawdź nadmiar baru.

Podpowiedź 2

Odejmij masę Na2SO4 od masy początkowej próbki.

Podpowiedź 3

Stosunek moli wody do soli wynosi 10; wpisz Na2SO4·10H2O.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 8 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Uwaga redakcyjna. Stężenie użyte w obliczeniach wynosi 0,600 mol·dm−3, a odpowiadająca mu liczba moli wynosi 0,0300 mol.

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wzoru

hydratu.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.

LUB

– niepoprawny wzór albo brak wzoru hydratu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Z 5,825 g BaSO4 otrzymujemy 0,0250 mol osadu, czyli tyle samo moli Na2SO4. Dodano 0,0300 mol Ba2+, zatem baru wystarczyło do strącenia całego siarczanu.

Masa bezwodnej soli wynosi 3,550 g, a wody w próbce 4,500 g, czyli 0,250 mol. Stosunek 0,250:0,0250 = 10 prowadzi do Na2SO4·10H2O. Wodę wyznaczamy z masy początkowego hydratu, nie z objętości roztworu po rozpuszczeniu.

Uwaga redakcyjna. Stężenie użytego roztworu wynosi 0,600 mol·dm⁻³. Po wymnożeniu przez 0,0500 dm³ otrzymujemy 0,0300 mol.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 8 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_03_probny_08

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9 · marzec 2021

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Do dwóch zlewek zawierających jednakowe objętości wody o temperaturze t = 20 °C dodano:

• do zlewki I – próbkę metalicznego magnezu

• do zlewki II – próbkę metalicznego wapnia.

Tylko w jednej zlewce zaobserwowano objawy reakcji chemicznej.

Napisz w formie jonowej równanie reakcji zachodzącej podczas opisanego doświadczenia. Wyjaśnij przyczynę różnej aktywności chemicznej badanych metali.

Równanie reakcji: …

Wyjaśnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wybierz bardziej aktywny metal z tej samej grupy.

Podpowiedź 2

Porównaj odległość elektronów walencyjnych od jądra w Mg i Ca.

Podpowiedź 3

Zapisz reakcję wapnia z wodą do Ca2+, OH− i H2; wyjaśnij łatwiejsze oddawanie elektronów przez Ca.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Równanie reakcji: Ca + 2H2O→ Ca2+ + 2OH− + H2

Wyjaśnienie: Elektrony walencyjne znajdują się na powłokach w różnej odległości od jądra

atomowego ALBO Energia potencjalna elektronów walencyjnych wapnia jest większa niż

energia potencjalna elektronów walencyjnych magnezu.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji i poprawne wyjaśnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W zimnej wodzie widoczną reakcję daje wapń: Ca + 2H2O → Ca2+ + 2OH− + H2. Jego elektrony walencyjne leżą dalej od jądra niż w magnezie i są łatwiej oddawane, co wyjaśnia większą aktywność w opisanych warunkach.

Brak widocznych zmian z magnezem w 20 °C nie oznacza, że magnez nie może reagować z wodą w innych warunkach. Równanie zachowuje formę jonową wymaganą poleceniem.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Równanie reakcji: Ca + 2H2O→ Ca2+ + 2OH− + H2

Wyjaśnienie: Elektrony walencyjne znajdują się na powłokach w różnej odległości od jądra

atomowego ALBO Energia potencjalna elektronów walencyjnych wapnia jest większa niż

energia potencjalna elektronów walencyjnych magnezu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_03_probny_09

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10 · marzec 2021

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 10–11.

Przygotowano wodne roztwory czterech soli: azotanu(V) sodu, fluorku sodu, chlorku amonu

i azotanu(III) amonu, o takim samym stężeniu molowym równym 0,1 mol∙dm−3.

Napisz wzory sumaryczne tych soli w kolejności wzrastającego pH ich wodnych roztworów.

najniższe pH

najwyższe pH

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, które kationy i aniony mogą reagować z wodą.

Podpowiedź 2

Dla NH4NO2 porównaj moc kwasową kationu i zasadową anionu z danych.

Podpowiedź 3

Ułóż NH4Cl < NH4NO2 < NaNO3 < NaF pod względem pH.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

NH4Cl, NH4NO2, NaNO3, NaF

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uporządkowanie wzorów soli.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

NH4Cl daje odczyn kwaśny przez protolizę NH4+. W NH4NO2 działają oba jony; z podanych stałych wynika przewaga kwasowego wpływu NH4+, ale zasadowa reakcja NO2− podnosi pH względem NH4Cl.

NaNO3 jest w przyjętym modelu obojętny, a NaF zasadowy wskutek reakcji F− z wodą. Rosnące pH: NH4Cl, NH4NO2, NaNO3, NaF. Nie klasyfikujemy soli wyłącznie po jednym jonie, gdy oba mogą reagować z wodą.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

NH4Cl, NH4NO2, NaNO3, NaF

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_03_probny_10

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11.1 · marzec 2021

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 10–11.

Przygotowano wodne roztwory czterech soli: azotanu(V) sodu, fluorku sodu, chlorku amonu

i azotanu(III) amonu, o takim samym stężeniu molowym równym 0,1 mol∙dm−3.

Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji zachodzącej w roztworze chlorku amonu.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wskaż jon będący sprzężonym kwasem słabej zasady.

Podpowiedź 2

Przenieś jeden proton z NH4+ na wodę.

Podpowiedź 3

Zapisz NH4+ + H2O ⇌ NH3 + H3O+, bez Cl−.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

NH4+ + 2H2O ⇌ NH3 · H2O + H3O +
ALBO NH4+ + H2O ⇌ NH3 + H3O +
ALBO NH4+ + H2O ⇌ NH3∙H2O + H +

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Jon amonowy oddaje proton cząsteczce wody: NH4+ + H2O ⇌ NH3 + H3O+. Wzrost stężenia H3O+ wyjaśnia kwaśny odczyn roztworu NH4Cl.

Jon Cl− nie uczestniczy w tej reakcji, dlatego nie pojawia się w równaniu jonowym skróconym. Strzałka równowagowa odzwierciedla częściowy przebieg protolizy słabego kwasu, a bilans ładunku to +1 po obu stronach.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

NH4+ + 2H2O ⇌ NH3 · H2O + H3O +
ALBO NH4+ + H2O ⇌ NH3 + H3O +
ALBO NH4+ + H2O ⇌ NH3∙H2O + H +
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_03_probny_11.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11.2 · marzec 2021

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 10–11.

Przygotowano wodne roztwory czterech soli: azotanu(V) sodu, fluorku sodu, chlorku amonu

i azotanu(III) amonu, o takim samym stężeniu molowym równym 0,1 mol∙dm−3.

Określ, jaką funkcję (kwasu czy zasady Brønsteda) pełni woda w reakcji zachodzącej w roztworze fluorku sodu.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zapisz reakcję jonu F− z wodą.

Podpowiedź 2

Sprawdź, która drobina oddaje proton, a która go przyjmuje.

Podpowiedź 3

Woda oddaje proton fluorkowi, więc pełni funkcję kwasu Brønsteda.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

(funkcję) kwasu

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne określenie funkcji wody.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Fluorek jest zasadą sprzężoną ze słabym kwasem HF. W reakcji F− + H2O ⇌ HF + OH− przyjmuje proton od wody.

Woda jest więc donorem protonu, czyli kwasem Brønsteda. Powstawanie OH− nie oznacza, że woda występuje tutaj jako zasada; o roli decyduje kierunek przekazania protonu w konkretnej reakcji.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

(funkcję) kwasu

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_03_probny_11.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12 · marzec 2021

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Odmierzono 10,0 cm3 kwasu solnego o stężeniu c = 10,0% masowych i gęstości

d= 1,05 g · cm−3, a następnie rozcieńczono ten kwas wodą destylowaną do objętości 750 cm3.

Na podstawie: J. Sawicka, A. Janich-Kilian, W. Cejner-Mania, G. Urbańczyk, Tablice chemiczne, Gdańsk 2015.

Oblicz pH otrzymanego roztworu. Wynik końcowy zaokrąglij do pierwszego miejsca po przecinku.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przejdź od objętości początkowej przez gęstość do masy roztworu.

Podpowiedź 2

Z procentu masowego wyznacz masę HCl, a potem mole.

Podpowiedź 3

Podziel około 0,0288 mol przez 0,750 dm3 i oblicz pH, zaokrąglając do 1,4.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Sposób I

masa roztworu przed rozcieńczeniem

mr = d · Vr= 1,05 g · cm−3 · 10 cm3 = 10,5 g

masa HCl w roztworze

10 g – 100,00 g

… x – 10,5 g x = 1,05 g

liczba moli HCl

36,46 g – 1 mol

1,05 g – x mol x = 0,0288 mola

stężenie kationów wodorowych (HCl)

750 cm3 – 0,0288 mol

1000 cm3 – x mol x = 0,0384 mol

cm = 0,0384 mol · dm−3 ⇒ [H+ ] = 0,0384 mol · dm−3

pH roztworu

pH = – log[H+ ] = –log[0,0384] = –log[10−1 · 0,38] = 1 + 0,42

pH = 1,4

Odpowiedź CKE 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.

pH roztworu

pH = – log[H+ ] = –log[0,038] = –log[10−1 · 0,38] = 1 + 0,42

pH = 1,4

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.

LUB

– podanie wyniku z niewłaściwym zaokrągleniem.

LUB

– podanie wyniku z błędną jednostką.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.

Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń wyników

pośrednich. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej

poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Początkowa masa roztworu HCl wynosi 10,0·1,05 = 10,5 g. Przy 10,0% masowych zawiera on 1,05 g HCl, czyli około 0,0288 mol.

Po rozcieńczeniu do 0,750 dm3 stężenie H3O+ wynosi około 0,0384 mol·dm−3. Dla mocnego kwasu obliczamy pH = −log[H3O+] ≈ 1,4. Końcowe 750 cm3 oznacza objętość całego roztworu, a nie ilość dolanej wody.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Sposób I

masa roztworu przed rozcieńczeniem

mr = d · Vr= 1,05 g · cm−3 · 10 cm3 = 10,5 g

masa HCl w roztworze

10 g – 100,00 g

… x – 10,5 g x = 1,05 g

liczba moli HCl

36,46 g – 1 mol

1,05 g – x mol x = 0,0288 mola

stężenie kationów wodorowych (HCl)

750 cm3 – 0,0288 mol

1000 cm3 – x mol x = 0,0384 mol

cm = 0,0384 mol · dm−3 ⇒ [H+ ] = 0,0384 mol · dm−3

pH roztworu

pH = – log[H+ ] = –log[0,0384] = –log[10−1 · 0,38] = 1 + 0,42

pH = 1,4

Odpowiedź CKE 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.

pH roztworu

pH = – log[H+ ] = –log[0,038] = –log[10−1 · 0,38] = 1 + 0,42

pH = 1,4

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_03_probny_12

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 13 · marzec 2021

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Poniższy wykres przedstawia zależność rozpuszczalności molowej – czyli stężenia molowego

substancji w jej roztworze nasyconym – wodorotlenku glinu od pH roztworu wodnego

w temperaturze 25 °C. W tym ujęciu rozpuszczalność związku uwzględniła powstawanie

rozpuszczalnych produktów reakcji, jakim ten związek ulega w zależności od pH roztworu.

Zadanie 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Na podstawie: G. Charlot, Analiza nieorganiczna jakościowa, Warszawa 1976.

Napisz, jaka właściwość chemiczna wodorotlenku glinu decyduje o zmianach rozpuszczalności tego związku przedstawionych na wykresie. Napisz w formie jonowej skróconej równania reakcji potwierdzające charakter chemiczny wodorotlenku glinu.

Charakter chemiczny: …

Równania reakcji:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj oba skrajne zakresy pH na wykresie.

Podpowiedź 2

Osad reaguje zarówno z H+, jak i z nadmiarem OH−.

Podpowiedź 3

Nazwij charakter amfoteryczny i zapisz dwa równania: do Al3+ oraz [Al(OH)4]−.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne określenie charakteru chemicznego i napisanie dwóch równań.

1 pkt – poprawne określenie charakteru chemicznego i napisanie tylko jednego równania.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Duża rozpuszczalność Al(OH)3 zarówno w środowisku kwaśnym, jak i silnie zasadowym wynika z amfoteryczności. Z kwasem zachodzi Al(OH)3 + 3H+ → Al3+ + 3H2O.

Z nadmiarem zasady powstaje rozpuszczalny kompleks: Al(OH)3 + OH− → [Al(OH)4]−. Do uzasadnienia potrzebne są oba równania. Sam spadek rozpuszczalności w środkowym zakresie pH nie pozwala określić substancji jako wyłącznie kwasowej lub zasadowej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_03_probny_13

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 14 · marzec 2021

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

W trzech ponumerowanych probówkach znajdowały się bezbarwne wodne roztwory:

azotanu(V) srebra(I), chlorku glinu i wodorotlenku potasu. Roztwory mieszano ze sobą,

a obserwacje z przeprowadzonych doświadczeń przedstawiono w poniższej tabeli.

 

Numer probówki

1

2

3

Numer probówki

1

─

biały galaretowaty osad

biały ciemniejący osad

2

biały galaretowaty osad

─

brunatny osad

3

biały ciemniejący osad

brunatny osad

─

Wpisz do tabeli wzory substancji, których roztwory znajdowały się w probówkach 1–3.

Numer probówki

1

2

3

   
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najbardziej charakterystyczne są osad ciemniejący i osad brunatny.

Podpowiedź 2

AgNO3 daje AgCl z chlorkami, a Ag2O z zasadą.

Podpowiedź 3

Wpisz 1: AlCl3, 2: KOH, 3: AgNO3 i sprawdź galaretowaty osad dla pary 1–2.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Numer probówki

1

2

3

AlCl3

KOH

AgNO3

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Biały osad ciemniejący na świetle to AgCl, więc probówki 1 i 3 zawierają chlorki oraz Ag+. Brunatny osad po zmieszaniu 2 i 3 wskazuje Ag2O, co identyfikuje 3 jako AgNO3, a 2 jako KOH.

Pozostała 1 zawiera AlCl3; biały galaretowaty Al(OH)3 po zmieszaniu 1 i 2 potwierdza rozwiązanie. Sprawdzamy wszystkie trzy pary, zamiast opierać identyfikację tylko na białej barwie osadu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Numer probówki

1

2

3

AlCl3

KOH

AgNO3

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_03_probny_14

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 15 · marzec 2021

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Węglan sodu to jeden z najważniejszych produktów nieorganicznego przemysłu chemicznego.

Jest otrzymywany metodą amoniakalną, w której surowcami są amoniak, chlorek sodu oraz

węglan wapnia. Proces składa się z wielu etapów. Jednym z produktów ubocznych okazuje

się chlorek amonu, z którego, w wyniku działania wodorotlenkiem wapnia, odzyskiwany jest

amoniak. Ostateczny produkt (węglan sodu) powstaje w wyniku ogrzewania wodorowęglanu

sodu w procesie zwanym kalcynacją.

Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji odzyskiwania amoniaku z chlorku amonu (równanie 1.) oraz równanie reakcji kalcynacji wodorowęglanu sodu

(równanie 2.).

Równanie 1.: …

Równanie 2.: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Dla odzyskiwania amoniaku zastosuj reakcję soli amonowej z zasadą.

Podpowiedź 2

Przy ogrzewaniu wodorowęglanu powstają węglan, CO2 i woda.

Podpowiedź 3

Uzgodnij dwa równania, zaczynając odpowiednio od 2NH4Cl i 2NaHCO3.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 15 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 14.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne napisanie dwóch równań reakcji.

1 pkt – poprawne napisanie jednego równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Wodorotlenek wapnia odbiera protony jonom amonowym, uwalniając amoniak. Równanie cząsteczkowe: 2NH4Cl + Ca(OH)2 → CaCl2 + 2NH3 + 2H2O.

Kalcynacja wodorowęglanu sodu przebiega jako 2NaHCO3 → Na2CO3 + CO2 + H2O. W pierwszym procesie odzyskuje się reagent, w drugim powstaje właściwy produkt przemysłowy. Kontrolujemy współczynnik 2 przy wodorowęglanie, aby zachować dwa atomy sodu w węglanie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 15 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 14.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_03_probny_15

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 16.1 · marzec 2021

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 16.

Masz do dyspozycji: srebrzystoszarą płytkę ze srebra i czerwonoróżową płytkę miedzianą oraz

wodne roztwory azotanu(V) srebra(I) i azotanu(V) miedzi(II).

Zaprojektuj doświadczenie, podczas którego można zaobserwować zmiany świadczące o przebiegu reakcji chemicznej. Uzupełnij schemat doświadczenia – wybierz i podkreśl po jednym odczynniku w zestawach I i II oraz opisz zmiany zaobserwowane podczas przeprowadzonego doświadczenia.

Schemat doświadczenia:

Zestaw I: Ag / Cu

Zestaw II: AgNO3 (aq) / Cu(NO3)2 (aq)

Zmiana wyglądu płytki

Zmiana wyglądu roztworu

  
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj aktywność Cu i Ag.

Podpowiedź 2

Metal bardziej aktywny redukuje jony metalu mniej aktywnego.

Podpowiedź 3

Wybierz Cu + AgNO3; opisz srebrzystoszary nalot i niebieską barwę roztworu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Schemat doświadczenia: Zestaw I: Cu Zestaw II: AgNO3

Zmiana wyglądu płytki

Zmiana wyglądu roztworu

Miedziana płytka pokrywa się

srebrzystoszarym nalotem ALBO

się roztwarza (zanika).

Roztwór zabarwia się na niebiesko.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne uzupełnienie schematu doświadczenia oraz poprawny opis zmian wyglądu

płytki i wyglądu roztworu.

1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu doświadczenia oraz błędny opis zmian wyglądu

płytki lub wyglądu roztworu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Miedź zanurzona w AgNO3 oddaje elektrony jonom Ag+, a wydzielające się srebro osadza się na płytce. Wybieramy Cu i AgNO3.

Na płytce pojawia się srebrzystoszary nalot, a roztwór staje się niebieski wskutek powstawania Cu2+. Odwrotna para, srebro i jony miedzi(II), nie daje tej spontanicznej przemiany. Obserwacje opisujemy osobno dla powierzchni metalu i cieczy, zgodnie z tabelą.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Schemat doświadczenia: Zestaw I: Cu Zestaw II: AgNO3

Zmiana wyglądu płytki

Zmiana wyglądu roztworu

Miedziana płytka pokrywa się

srebrzystoszarym nalotem ALBO

się roztwarza (zanika).

Roztwór zabarwia się na niebiesko.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_03_probny_16.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 16.2 · marzec 2021

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 16.

Masz do dyspozycji: srebrzystoszarą płytkę ze srebra i czerwonoróżową płytkę miedzianą oraz

wodne roztwory azotanu(V) srebra(I) i azotanu(V) miedzi(II).

Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i podkreśl jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

Przebieg doświadczenia potwierdził, że miedź jest (silniejszym / słabszym) reduktorem niż

srebro oraz że silniejsze właściwości utleniające mają kationy (Cu2+ / Ag+). Potencjał E°

półogniwa Cu|Cu2+ jest (niższy / wyższy) od potencjału półogniwa Ag|Ag+.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal, który metal oddaje elektrony, a który jon je przyjmuje.

Podpowiedź 2

Silniejszemu utleniaczowi odpowiada wyższy potencjał redukcyjny.

Podpowiedź 3

Wybierz silniejszy reduktor Cu, silniejszy utleniacz Ag+ i niższy potencjał półogniwa miedziowego.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 16.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W doświadczeniu miedź ulega utlenieniu, a Ag+ redukcji, co pokazuje, że Cu jest silniejszym reduktorem niż Ag. Odwrotnie porządkujemy właściwości utleniające jonów: Ag+ jest silniejszym utleniaczem niż Cu2+.

Standardowy potencjał pary Cu2+/Cu jest niższy od potencjału Ag+/Ag. Wysoki potencjał redukcyjny oznacza łatwość przyjmowania elektronów przez formę utlenioną, a nie silne właściwości redukujące metalu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 16.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_03_probny_16.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 16.3 · marzec 2021

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 16.

Masz do dyspozycji: srebrzystoszarą płytkę ze srebra i czerwonoróżową płytkę miedzianą oraz

wodne roztwory azotanu(V) srebra(I) i azotanu(V) miedzi(II).

Rozstrzygnij, czy podczas przeprowadzonego doświadczenia sumaryczne stężenie molowe kationów oraz sumaryczne stężenie molowe anionów się zmieniły (wzrosły albo zmalały), czy też nie uległy zmianie. Uzupełnij poniższe zdania i uzasadnij odpowiedź.

Stężenie molowe kationów w roztworze (wzrosło / zmalało / nie uległo zmianie).

Uzasadnienie: …

Stężenie molowe anionów w roztworze (wzrosło / zmalało / nie uległo zmianie).

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odróżnij liczbę jonów od sumy ich ładunków.

Podpowiedź 2

Za każde dwa Ag+ pojawia się jeden Cu2+.

Podpowiedź 3

Wskaż spadek stężenia kationów i niezmienione stężenie anionów, uzasadniając stosunkiem 2:1 i rolą azotanów.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 16.3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Uzasadnienie: Reakcja między miedzią a jonami srebra(I) zachodzi w stosunku molowym 1:2.

Gdy powstaje jeden mol kationów miedzi, z roztworu ubywają 2 mole jonów srebra.

Odpowiedź CKE 16.3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Uzasadnienie: aniony nie biorą udziału w tej reakcji.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań i poprawne ich uzasadnienie.

1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego zdania i poprawne uzasadnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Równanie Cu + 2Ag+ → Cu2+ + 2Ag pokazuje, że z roztworu ubywają dwa mole kationów, a przybywa tylko jeden. Przy przyjęciu stałej objętości sumaryczne stężenie molowe kationów maleje.

Azotany pozostają w roztworze jako obserwatory, więc sumaryczne stężenie anionów się nie zmienia. Ładunek dodatni jest zachowany, lecz liczba moli jonów dodatnich nie musi być zachowana, bo kationy mają różne ładunki.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 16.3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Uzasadnienie: Reakcja między miedzią a jonami srebra(I) zachodzi w stosunku molowym 1:2.

Gdy powstaje jeden mol kationów miedzi, z roztworu ubywają 2 mole jonów srebra.

Odpowiedź CKE 16.3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Uzasadnienie: aniony nie biorą udziału w tej reakcji.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_03_probny_16.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 17 · marzec 2021

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 17–18.

Tlenek manganu(IV) w reakcjach utleniania-redukcji może pełnić funkcję reduktora

lub utleniacza.

W reakcjach tlenku manganu(IV) z kwasami powstają sole manganu(II).

Podaj wzory wszystkich produktów reakcji tlenku manganu(IV):

• z kwasem solnym

• z kwasem siarkowym(VI).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

W obu przypadkach ustal sól manganu(II).

Podpowiedź 2

Przy HCl utleniają się chlorki, a drugi zestaw produktów obejmuje tlen.

Podpowiedź 3

Podaj MnCl2, Cl2, H2O oraz MnSO4, O2, H2O.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

z kwasem solnym: MnCl2, Cl2, H2O

z kwasem siarkowym(VI): MnSO4, O2, H2O

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne napisanie wzorów produktów obu reakcji.

1 pkt – poprawne napisanie wzorów produktów jednej reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W obu reakcjach mangan przechodzi z +IV na +II. Z HCl redukcji MnO2 towarzyszy utlenienie chlorków do Cl2; produktami są MnCl2, Cl2 i H2O.

Z kwasem siarkowym(VI) w opisanej przemianie otrzymujemy MnSO4, O2 i H2O. Nie wpisujemy wodoru tylko dlatego, że użyto kwasu. Dobór produktu gazowego musi wynikać z procesu redoks i informacji o warunkach zadania.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

z kwasem solnym: MnCl2, Cl2, H2O

z kwasem siarkowym(VI): MnSO4, O2, H2O

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_03_probny_17

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 18 · marzec 2021

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 17–18.

Tlenek manganu(IV) w reakcjach utleniania-redukcji może pełnić funkcję reduktora

lub utleniacza.

Tlenek manganu(IV) reaguje z tlenem w środowisku zasadowym. W reakcji powstają sole

manganu(VI).

Napisz w formie jonowej z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy) równania procesów redukcji i utleniania zachodzących podczas reakcji tlenku manganu(IV) z tlenem w środowisku zasadowym

(NaOH). Napisz w formie cząsteczkowej sumaryczne równanie zachodzącej reakcji.

Równanie procesu redukcji:

Równanie procesu utlenienia:

Sumaryczne równanie reakcji:

Zadanie 18 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wyznacz po dwa oddane elektrony dla każdego atomu Mn.

Podpowiedź 2

Zbilansuj redukcję O2 w środowisku zasadowym za pomocą wody i OH−.

Podpowiedź 3

Wyrównaj cztery elektrony i otrzymaj 2MnO2 + O2 + 4NaOH → 2Na2MnO4 + 2H2O.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Równanie reakcji redukcji:

O2 + 4e− + 2H2O → 4OH−

Równanie reakcji utleniania:

MnO2 + 4OH− → MnO42−+ 2H2O + 2e− (x2)

Sumaryczne równanie reakcji:

2MnO2 + O2 + 4NaOH → 2Na2MnO4 + 2H2O

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne napisanie dwóch równań w formie jonowo-elektronowej oraz napisanie

równania reakcji w formie cząsteczkowej.

1 pkt – poprawne napisanie dwóch równań w formie jonowo-elektronowej oraz błędne

napisanie równania reakcji w formie cząsteczkowej albo brak równania w formie

cząsteczkowej.

ALBO

– błędne napisanie jednego lub dwóch równań w formie jonowo-elektronowej albo brak

równań oraz poprawne napisanie równania reakcji w formie cząsteczkowej.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Mangan w MnO2 utlenia się do +VI, oddając dwa elektrony: MnO2 + 4OH− → MnO42− + 2H2O + 2e−. Tlen przyjmuje cztery elektrony: O2 + 2H2O + 4e− → 4OH−.

Po podwojeniu pierwszego równania otrzymujemy 2MnO2 + O2 + 4NaOH → 2Na2MnO4 + 2H2O. Produkt zawiera manganian(VI), a nie manganian(VII), co rozstrzyga ładunek anionu i liczbę atomów sodu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Równanie reakcji redukcji:

O2 + 4e− + 2H2O → 4OH−

Równanie reakcji utleniania:

MnO2 + 4OH− → MnO42−+ 2H2O + 2e− (x2)

Sumaryczne równanie reakcji:

2MnO2 + O2 + 4NaOH → 2Na2MnO4 + 2H2O
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_03_probny_18

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 19.1 · marzec 2021

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 19.

Zawartość jonów dichromianowych(VI) w wodnym roztworze można określić dzięki

zastosowaniu metody pośredniej. W pierwszym etapie dodaje się roztwór jodku potasu i kwas

siarkowy(VI). Zachodzi wtedy reakcja opisana równaniem:

Cr2O72− + 6 I− +14 H+ → 2Cr3+ + 3I2 + 7H2O

W drugim etapie do otrzymanej mieszaniny dodaje się roztwór tiosiarczanu sodu i wtedy jony

S2O32− reagują z jodem:

I2 + 2 S2O32− → 2 I− + S4O62−

Na podstawie: D.A. Skoog, D.M. West, F.J. Holler, S.R. Crouch, Podstawy chemii analitycznej,

Warszawa 2007.

Rozstrzygnij, czy jony dichromianowe(VI) w etapie pierwszym oraz jod w etapie drugim pełnią taką samą funkcję (utleniacza albo reduktora). Odpowiedź uzasadnij.

Rozstrzygnięcie: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oddziel dwa kolejne etapy oznaczenia.

Podpowiedź 2

Sprawdź, czy dichromian i jod przyjmują, czy oddają elektrony w swoich reakcjach.

Podpowiedź 3

Potwierdź taką samą funkcję: oba są utleniaczami i ulegają redukcji.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Rozstrzygnięcie: Tak

Uzasadnienie: Jony dichromianowe(VI) i jod w opisanych przemianach ulegają redukcji, czyli

pełnią funkcję utleniacza.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W pierwszym etapie dichromian(VI) przyjmuje elektrony od jodków i redukuje się do jonów chromu(III). W drugim etapie wydzielony jod przyjmuje elektrony od tiosiarczanu i przechodzi ponownie w jodki.

Oba wskazane reagenty są zatem utleniaczami. To, że jod jest produktem pierwszego etapu, nie określa automatycznie jego funkcji w drugim; za każdym razem śledzimy kierunek zmiany stopnia utlenienia.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Rozstrzygnięcie: Tak

Uzasadnienie: Jony dichromianowe(VI) i jod w opisanych przemianach ulegają redukcji, czyli

pełnią funkcję utleniacza.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_03_probny_19.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 19.2 · marzec 2021

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 19.

Zawartość jonów dichromianowych(VI) w wodnym roztworze można określić dzięki

zastosowaniu metody pośredniej. W pierwszym etapie dodaje się roztwór jodku potasu i kwas

siarkowy(VI). Zachodzi wtedy reakcja opisana równaniem:

Cr2O72− + 6 I− +14 H+ → 2Cr3+ + 3I2 + 7H2O

W drugim etapie do otrzymanej mieszaniny dodaje się roztwór tiosiarczanu sodu i wtedy jony

S2O32− reagują z jodem:

I2 + 2 S2O32− → 2 I− + S4O62−

Na podstawie: D.A. Skoog, D.M. West, F.J. Holler, S.R. Crouch, Podstawy chemii analitycznej,

Warszawa 2007.

Aby określić zawartość jonów dichromianowych(VI) w próbce, przeprowadzono opisane

reakcje. W reakcji z jodem wzięło udział 20,4 cm3 wodnego roztworu tiosiarczanu sodu

o stężeniu 0,10 mol∙dm−3.

Oblicz, ile gramów dichromianu(VI) potasu zawierała badana próbka. Przyjmij, że opisane przemiany przebiegły z wydajnością równą 100% oraz że masa molowa dichromianu(VI) potasu MK Cr O227 =294g mol⋅−1

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw przelicz objętość i stężenie tiosiarczanu na mole.

Podpowiedź 2

Połącz stosunki 1:3 i 1:2 z dwóch reakcji.

Podpowiedź 3

Podziel 0,00204 mol przez sześć i pomnóż przez 294 g·mol−1: około 0,100 g.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 19.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku

w gramach.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.

LUB

– podanie wyniku liczbowego w innej jednostce niż g.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.

Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń wyników

pośrednich. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej

poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Zużyto 0,0204·0,10 = 0,00204 mol tiosiarczanu. Jedna cząsteczka dichromianu wydziela trzy cząsteczki I2, a każda z nich zużywa dwa aniony tiosiarczanowe.

Na jeden mol K2Cr2O7 przypada więc sześć moli tiosiarczanu. Liczba moli dichromianu wynosi 0,000340, a jego masa 0,000340·294 = 0,09996 g, czyli około 0,100 g. Nie pomijamy pośredniego etapu jodowego.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 19.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_03_probny_19.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania