Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 681–700 z 1481

Zadanie 9.2 · maj 2021

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 7–9.

Litowce są metalami miękkimi, a berylowce są od nich nieco twardsze. Ich twardość maleje

w grupie wraz ze wzrostem liczby atomowej pierwiastka. Gęstość litu, sodu i potasu jest

mniejsza od gęstości wody, a gęstość rubidu i cezu oraz wszystkich berylowców – większa.

Lit spala się w tlenie do tlenku. Z azotem w temperaturze pokojowej łączy się powoli,

a produktem tej reakcji jest azotek litu Li3N. Z kolei sód spala się w tlenie do nadtlenku sodu,

związku o wzorze Na2O2, w którym tlen występuje na –I stopniu utlenienia.

Magnez, spalany w powietrzu, reaguje nie tylko z tlenem, lecz także z azotem i tlenkiem

węgla(IV).

Na podstawie: K. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii, Warszawa 2007

oraz L. Jones, P. Atkins, Chemia ogólna, Warszawa 2006.

Wyjaśnij, dlaczego palącego się magnezu, czyli tzw. pożarów magnezowych, nie wolno gasić wodą.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przypomnij produkt gazowy reakcji gorącego magnezu z wodą.

Podpowiedź 2

Istotne są właściwości otrzymanego gazu, nie samo jego wydzielanie.

Podpowiedź 3

Wskaż palny wodór jako przyczynę, dla której woda nie jest właściwym środkiem gaszącym taki pożar.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Ponieważ podczas reakcji magnezu z wodą (parą wodną) (w wysokiej temperaturze) tworzy

się wodór, który jest gazem palnym.

Uwaga: Odpowiedź musi zawierać informację, że powstająca substancja (gaz) jest palna albo

tworzy mieszaninę wybuchową z powietrzem.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne wyjaśnienie uwzględniające konsekwencje reakcji magnezu z wodą.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Palący się magnez ma temperaturę pozwalającą mu reagować z wodą lub parą wodną. W reakcji powstaje wodór, który jest gazem palnym i może tworzyć z powietrzem mieszaninę wybuchową.

Dodanie wody może więc podtrzymać lub nasilić pożar zamiast go ugasić. Wyjaśnienie wymaga wskazania nie tylko wydzielania gazu, lecz także jego palności; same słowa „magnez reaguje z wodą” nie uzasadniają zagrożenia.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Ponieważ podczas reakcji magnezu z wodą (parą wodną) (w wysokiej temperaturze) tworzy

się wodór, który jest gazem palnym.

Uwaga: Odpowiedź musi zawierać informację, że powstająca substancja (gaz) jest palna albo

tworzy mieszaninę wybuchową z powietrzem.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_05_glowny_09.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10.1 · maj 2021

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 10.

Informacja do zadania 10. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.
Zadanie 10.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

obliczono masę nierozłożonego węglanu magnezu w każdym momencie pomiaru.

Oblicz i wpisz do tabeli brakujące wartości masy (w gramach) nierozłożonego węglanu magnezu zaokrąglone do pierwszego miejsca po przecinku. Następnie narysuj wykres przedstawiający zależność masy węglanu magnezu od czasu prowadzenia jego termicznego rozkładu.

Zadanie 10.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Powiąż mole wydzielonego CO2 z molami zużytego MgCO3.

Podpowiedź 2

Masę zużytego węglanu oblicz z jego masy molowej 84 g·mol−1.

Podpowiedź 3

Uzupełnij 7,4 g dla 20 min i 1,4 g dla 60 min, a następnie narysuj krzywą przez punkty pomiarowe.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 10.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

Uwaga: Zapis obliczeń nie podlega ocenie.

Odpowiedź CKE 10.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli – wpisanie brakujących wartości zaokrąglonych do

pierwszego miejsca po przecinku – i poprawne narysowanie wykresu – w postaci

krzywej – spełniającego warunki zadania.

1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli i błędne narysowanie wykresu albo brak wykresu.

ALBO

– poprawne narysowanie wykresu spełniającego warunki zadania i uzupełnienie tabeli

wartościami niezaokrąglonymi do pierwszego miejsca po przecinku albo wartościami

błędnymi albo brak uzupełnienia tabeli.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Z równania MgCO3 → MgO + CO2 wynika równomolowe zużycie węglanu i wydzielanie CO2. W każdym czasie m(MgCO3) = 8,4 − 84n(CO2).

Dla 20 min otrzymujemy 7,392 g, czyli 7,4 g; dla 60 min 1,428 g, czyli 1,4 g. Na wykres nanosimy wszystkie punkty tabeli i prowadzimy przez nie odpowiednią gładką krzywą. Nie odejmujemy od 8,4 g samej masy CO2, bo szukamy pozostałego substratu, a nie całej próbki stałej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 10.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

Uwaga: Zapis obliczeń nie podlega ocenie.

Odpowiedź CKE 10.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_05_glowny_10.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10.2 · maj 2021

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 10.

Informacja do zadania 10. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeżeli zdanie jest prawdziwe, albo F –

jeśli jest fałszywe.

1.

W ciągu pierwszych 40 minut doświadczenia mniej niż połowa użytego

węglanu magnezu uległo termicznemu rozkładowi.

P

F

2.

W ciągu pierwszych 70 minut doświadczenia powstało około 3,7 g tlenku

magnezu.

P

F

3.

Po upływie 80 minut masa stałej mieszaniny substratu i produktu reakcji

była mniejsza o 8,2 g od masy użytej odważki czystego węglanu magnezu.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

W pierwszym zdaniu porównaj liczbę moli rozłożonego węglanu z połową początkowej ilości.

Podpowiedź 2

Dla drugiego użyj masy molowej MgO, a dla trzeciego masy molowej CO2.

Podpowiedź 3

Wskaż P, P, F; ubytek całej próbki po 80 min to około 4,31 g.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. – P; 2. – P; 3. – F

Uwaga: Ocena za zadanie 10.2. nie zależy od poprawności wykonania zadania 10.1.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Po 40 min wydzieliło się 0,048 mol CO2 z początkowych 0,100 mol MgCO3, więc rozłożyło się mniej niż pół próbki. Po 70 min powstało 0,093 mol MgO, czyli około 3,72 g.

Po 80 min ubytek całej masy stałej wynosi tylko masę ulatniającego się CO2: 0,098·44 ≈ 4,31 g, a nie 8,2 g zużytego węglanu. Oceny: P, P, F. Pozostający MgO nadal wchodzi do masy próbki.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. – P; 2. – P; 3. – F

Uwaga: Ocena za zadanie 10.2. nie zależy od poprawności wykonania zadania 10.1.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_05_glowny_10.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11.1 · maj 2021

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 11.

Informacja do zadania 11. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Spośród wymienionych odczynników

● wodorotlenek potasu … ● kwas etanowy … ● siarczan(VI) baru … ● azotan(V) baru wybierz i wpisz do tabeli nazwy lub wzory tych substancji, które mogły być użyte w poszczególnych etapach opisanego schematem ciągu przemian.

Numer etapu

1.

2.

3.

Nazwa lub wzór

użytego odczynnika

   
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Każdej strzałce przypisz potrzebę odebrania protonu, zakwaszenia lub strącenia.

Podpowiedź 2

Do strącania użyj rozpuszczalnej soli baru, nie gotowego trudno rozpuszczalnego osadu.

Podpowiedź 3

Wpisz 1: KOH, 2: kwas etanowy, 3: Ba(NO3)2.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Numer etapu

1.

2.

3.

Nazwa lub wzór

użytego

odczynnika

(wodny roztwór)

wodorotlenku potasu

ALBO

KOH

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 14.

(wodny roztwór)

azotanu(V) baru

ALBO

Ba(NO3)2

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli – napisanie poprawnych nazw lub wzorów trzech

odczynników.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przejście HCO3− w CO32− wymaga odebrania protonu przez OH−, więc w etapie 1 używamy KOH. Zakwaszenie węglanu kwasem etanowym w etapie 2 prowadzi do wydzielania CO2.

W etapie 3 rozpuszczalny Ba(NO3)2 dostarcza Ba2+ i strąca BaCO3. Nierozpuszczalny BaSO4 nie jest odpowiednim źródłem jonów baru. Wybieramy kolejno zasadę, kwas i rozpuszczalną sól, zgodnie z kierunkami strzałek.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Numer etapu

1.

2.

3.

Nazwa lub wzór

użytego

odczynnika

(wodny roztwór)

wodorotlenku potasu

ALBO

KOH

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 14.

(wodny roztwór)

azotanu(V) baru

ALBO

Ba(NO3)2

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_05_glowny_11.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11.2 · maj 2021

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 11.

Informacja do zadania 11. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Napisz w formie jonowej skróconej równania reakcji oznaczonych na schemacie numerami 1. i 2.

Równanie reakcji 1.: …

Równanie reakcji 2.: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Pierwsza strzałka usuwa jeden proton z HCO3−.

Podpowiedź 2

Druga wymaga dwóch protonów, ale użyty słaby kwas pozostaje w zapisie cząsteczkowym.

Podpowiedź 3

Zapisz reakcję HCO3− z OH− i graficzne równanie CO32− z dwiema cząsteczkami kwasu etanowego.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 11.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 15.

Uwaga: Ocena za zadanie 11.2. nie zależy od poprawności wykonania zadania 11.1.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie dwóch równań reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Etap 1 zapisujemy HCO3− + OH− → CO32− + H2O. W etapie 2 węglan pobiera dwa protony od dwóch cząsteczek kwasu etanowego, co daje CO2, wodę i dwa aniony octanowe, zgodnie z grafiką.

Słaby kwas w skróconym równaniu jonowym zachowujemy w postaci cząsteczkowej; nie zastępujemy go automatycznie dwoma H+. Kation potasu i inne jony obserwatorów pomijamy.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 11.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 15.

Uwaga: Ocena za zadanie 11.2. nie zależy od poprawności wykonania zadania 11.1.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_05_glowny_11.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12 · maj 2021

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 12–14.

Informacja do zadań 12–14. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

W temperaturze pokojowej na 99 cząsteczek HCN przypada jedna cząsteczka HNC.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010.

Napisz wzór elektronowy cząsteczki tej izomerycznej odmiany cyjanowodoru, która w temperaturze pokojowej stanowi formę dominującą. Zaznacz kreskami pary elektronowe wiązań chemicznych oraz wolne pary elektronowe. Określ hybrydyzację orbitali walencyjnych atomu węgla w tej cząsteczce.

Wzór elektronowy:

Hybrydyzacja orbitali walencyjnych atomu węgla: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wybierz liczniejszy izomer z podanego stosunku.

Podpowiedź 2

Sprawdź duetu wodoru i oktetów C oraz N.

Podpowiedź 3

Narysuj HCN z jedną wolną parą azotu; hybrydyzacja węgla: sp.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wzór elektronowy: H–C≡N I

Hybrydyzacja orbitali walencyjnych atomu węgla: sp

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie wzoru elektronowego cyjanowodoru oraz poprawne określenie

typu hybrydyzacji orbitali walencyjnych atomu węgla.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Forma dominująca to HCN, występująca w podanym stosunku 99:1 względem HNC. Wzór elektronowy ma pojedyncze wiązanie H–C, potrójne C≡N oraz jedną wolną parę przy N.

Węgiel ma dwa obszary wiązań σ i nie ma wolnych par, dlatego przypisujemy mu hybrydyzację sp oraz liniowe otoczenie. Wiązanie potrójne liczymy jako jeden kierunek wiązania przy ustalaniu hybrydyzacji.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wzór elektronowy: H–C≡N I

Hybrydyzacja orbitali walencyjnych atomu węgla: sp

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_05_glowny_12

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 13 · maj 2021

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 12–14.

Informacja do zadań 12–14. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

W temperaturze pokojowej na 99 cząsteczek HCN przypada jedna cząsteczka HNC.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010.

Oblicz, ile cząsteczek izocyjanowodoru znajduje się w temperaturze pokojowej w próbce mieszaniny cyjanowodoru i izocyjanowodoru o masie 1,35 g zawierającej obie odmiany w stanie równowagi.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw oblicz całkowitą liczbę moli mieszaniny.

Podpowiedź 2

Jedna cząsteczka HNC przypada na sto cząsteczek obu izomerów.

Podpowiedź 3

Pomnóż 0,050 mol przez 0,01 oraz stałą Avogadra; otrzymasz 3,01·1020 cząsteczek.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

= 3,01⋅1020 (cząsteczek) ALBO 30,1⋅1019(cząsteczek) itd.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne obliczenie liczby cząsteczek izocyjanowodoru.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Oba izomery mają tę samą masę molową 27 g·mol−1, więc 1,35 g mieszaniny zawiera 0,050 mol cząsteczek łącznie. Stosunek HCN:HNC = 99:1 oznacza udział HNC równy 1/100, a nie 1/99.

Liczba moli HNC wynosi 0,00050, a liczba cząsteczek około 3,01·1020. Nie trzeba wyznaczać osobnych mas izomerów, ponieważ ich masy molowe są jednakowe.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

= 3,01⋅1020 (cząsteczek) ALBO 30,1⋅1019(cząsteczek) itd.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_05_glowny_13

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 14 · maj 2021

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 12–14.

Informacja do zadań 12–14. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

W temperaturze pokojowej na 99 cząsteczek HCN przypada jedna cząsteczka HNC.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010.

Zadanie 14 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Na podstawie: CRC Handbook of Chemistry and Physics 97th Edition, CRC Press 2017.

Do probówki zawierającej wodny roztwór wodorowęglanu sodu NaHCO3 wprowadzono – pod

wyciągiem – kwas cyjanowodorowy. Przebieg doświadczenia przedstawiono na rysunku.

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 9.

Rozstrzygnij, czy po wprowadzeniu kwasu cyjanowodorowego do probówki z wodnym roztworem wodorowęglanu sodu zaobserwowano pienienie się zawartości probówki.

Odpowiedź uzasadnij.

Rozstrzygnięcie: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj moc dodawanego kwasu z kwasem odpowiadającym wodorowęglanowi.

Podpowiedź 2

Sprawdź, czy HCN może skutecznie protonować HCO3− do formy dającej CO2.

Podpowiedź 3

Odpowiedz NIE: HCN jest słabszy od kwasu węglowego i nie powoduje opisanego pienienia.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Rozstrzygnięcie: Nie

Uzasadnienie:

Kwas cyjanowodorowy jest słabszy od kwasu węglowego.

ALBO

Kwas cyjanowodorowy nie wypiera CO2 z (wodoro)węglanów.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie odwołujące się do porównania

mocy kwasów cyjanowodorowego i węglowego lub niewypierania CO2.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Porównanie podanych stałych kwasowych pokazuje, że HCN jest słabszym kwasem niż kwas węglowy. Nie zachodzi więc makroskopowo skuteczne wypieranie CO2 z roztworu NaHCO3 przez HCN.

Nie obserwujemy pienienia charakterystycznego dla zakwaszania wodorowęglanu dostatecznie mocnym kwasem. Wniosek dotyczy opisanego efektu obserwowalnego; sama obecność H w formule nie wystarcza do przewidzenia intensywnego wydzielania gazu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Rozstrzygnięcie: Nie

Uzasadnienie:

Kwas cyjanowodorowy jest słabszy od kwasu węglowego.

ALBO

Kwas cyjanowodorowy nie wypiera CO2 z (wodoro)węglanów.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_05_glowny_14

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 15 · maj 2021

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Do 20 cm3 wodnego roztworu HCl o pH = 1,0 dodano 30 cm3 wodnego roztworu NaOH

o stężeniu 0,060 mol∙dm−3. Po zmieszaniu roztworów przebiegła reakcja chemiczna opisana

równaniem:

H3O+ + OH− → 2H2O

Wykonaj odpowiednie obliczenia i napisz, ile razy zmalało stężenie jonów hydroniowych

H3O+ po dodaniu roztworu NaOH. Przyjmij, że objętość powstałego roztworu jest sumą objętości użytych roztworów.

Obliczenia:

Stężenie jonów H3O+ zmalało …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przelicz pH na stężenie, a następnie na mole H3O+.

Podpowiedź 2

Odejmij mole OH− i podziel pozostałą ilość kwasu przez sumę objętości.

Podpowiedź 3

Porównaj 0,100 z 0,00400 mol·dm−3; stężenie zmalało 25 razy.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 15 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.Odpowiedź CKE 15 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.

(Stężenie jonów H3O+ zmalało 25 razy.)

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i poprawne określenie

zmiany stężenia jonów hydroniowych.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.

LUB

– błędna ocena zmiany stężenia jonów hydroniowych.

LUB

– brak interpretacji wyniku.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Początkowe pH = 1 oznacza [H3O+] = 0,100 mol·dm−3, czyli 0,00200 mol w 20 cm3. Dodana zasada wnosi 0,00180 mol OH−.

Pozostaje 0,00020 mol H3O+ w 0,050 dm3, zatem stężenie końcowe wynosi 0,00400 mol·dm−3. Iloraz 0,100/0,00400 = 25 pokazuje spadek 25 razy. Uwzględniamy zarówno reakcję zobojętniania, jak i zwiększenie objętości, zamiast porównywać same mole.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 15 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.Odpowiedź CKE 15 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.

(Stężenie jonów H3O+ zmalało 25 razy.)

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_05_glowny_15

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 16 · maj 2021

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Kwas arsenowy(V) H3AsO4 jest kwasem trójprotonowym o mocy zbliżonej do kwasu

Zadanie 16 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Uszereguj stałe równowagi (wpisz litery A, B oraz C) zgodnie z ich rosnącą wartością.

Napisz równanie przemiany, której odpowiada stała równowagi opisana wyrażeniem A.

Spośród jonów powstających podczas protolizy (dysocjacji) kwasu arsenowego(V) wybierz i napisz wzór tego, który może pełnić wyłącznie funkcję kwasu Brønsteda.

najmniejsza wartość … największa wartość

Równanie reakcji: …

Jon, który może pełnić wyłącznie funkcję kwasu Brønsteda: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj, który etap odszczepiania protonu opisuje każde wyrażenie.

Podpowiedź 2

Kolejne stałe kwasowe maleją, a woda przyjmuje proton w reakcji opisanej A.

Podpowiedź 3

Wpisz C < A < B, równanie drugiego etapu z wodą oraz jon H3O+.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 16 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.

2− + H+

Uwaga: Dopuszcza się odpowiedź: B > A > C.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne wykonanie trzech elementów: uszeregowanie, napisanie równania reakcji

i wskazanie jonu.

1 pkt – poprawne wykonanie dwóch spośród wymienionych elementów.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Kolejne odszczepianie protonów od coraz bardziej ujemnego anionu jest coraz mniej korzystne, więc Ka1 > Ka2 > Ka3. Wyrażenia B, A i C odpowiadają kolejno tym etapom, a rosnąca kolejność to C, A, B.

Równanie dla A: H2AsO4− + H2O ⇌ HAsO42− + H3O+. Spośród powstających jonów funkcję wyłącznie kwasu w rozpatrywanym modelu pełni H3O+; aniony z wodorem są amfiprotyczne.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 16 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.

2− + H+

Uwaga: Dopuszcza się odpowiedź: B > A > C.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_05_glowny_16

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 17.1 · maj 2021

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 17.

W dwóch probówkach znajdowały się wodne roztwory soli X i Z, otrzymane przez

rozpuszczenie stałych soli, z których jedną był siarczek potasu, a drugą – bromek potasu.

Przeprowadzono doświadczenie zgodnie z poniższym schematem. W doświadczeniu użyto

świeżo otrzymanej wody chlorowej.

Informacja do zadania 17. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

roztwór soli X

Po dodaniu wody chlorowej do probówek zauważono, że w probówce I roztwór zmienił barwę,

ale pozostał klarowny, natomiast w probówce II pojawiło się zmętnienie.

Zidentyfikuj sole X i Z i wpisz ich wzory do tabeli.

Wzór soli X

Wzór soli Z

  
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozważ utlenienie anionu przez chlor.

Podpowiedź 2

Bromki dają brom, a siarczki siarkę.

Podpowiedź 3

Wpisz X: KBr, Z: K2S.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wzór soli X

Wzór soli Z

KBr ALBO bromek potasu

K2S ALBO siarczek potasu

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli: napisanie wzorów lub nazw soli.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Chlor jest silniejszym utleniaczem niż brom i może wydzielić Br2 z bromków. Barwny produkt doświadczenia pozwala więc rozpoznać KBr jako sól X.

Z siarczku chlor wydziela siarkę, której powstanie wskazuje K2S jako sól Z. W obu przypadkach identyfikacja opiera się na produktach utlenienia anionów, ponieważ kation potasu jest wspólny i nie rozróżnia soli. Odpowiedzi sprawdzamy z całym opisem obserwacji.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wzór soli X

Wzór soli Z

KBr ALBO bromek potasu

K2S ALBO siarczek potasu

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_05_glowny_17.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 17.2 · maj 2021

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 17.

W dwóch probówkach znajdowały się wodne roztwory soli X i Z, otrzymane przez

rozpuszczenie stałych soli, z których jedną był siarczek potasu, a drugą – bromek potasu.

Przeprowadzono doświadczenie zgodnie z poniższym schematem. W doświadczeniu użyto

świeżo otrzymanej wody chlorowej.

Informacja do zadania 17. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

roztwór soli X

Po dodaniu wody chlorowej do probówek zauważono, że w probówce I roztwór zmienił barwę,

ale pozostał klarowny, natomiast w probówce II pojawiło się zmętnienie.

Napisz w formie jonowej skróconej równania reakcji pomiędzy chlorem a bromkiem potasu oraz pomiędzy chlorem a siarczkiem potasu.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zapisz redukcję jednej cząsteczki chloru do dwóch chlorków.

Podpowiedź 2

Dobierz liczbę bromków lub siarczków oddającą dwa elektrony.

Podpowiedź 3

Otrzymaj 2Br− + Cl2 → Br2 + 2Cl− oraz S2− + Cl2 → S + 2Cl−.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

2Br− + Cl2 → Br2 + 2Cl−
S2− + Cl2 → S + 2Cl− ALBO 2HS− + Cl2 → S + 2Cl− + H2S …

Uwaga: Odpowiedź, w której zdający poprawnie zbilansuje równanie reakcji prowadzącej do

powstania cząsteczek Sn, należy uznać za dopuszczalną.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej dwóch równań reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dwa aniony Br− oddają łącznie dwa elektrony, a Cl2 przyjmuje je, tworząc 2Cl−: 2Br− + Cl2 → Br2 + 2Cl−. Siarczek przechodzi z −II do siarki na stopniu 0 i również oddaje dwa elektrony: S2− + Cl2 → S + 2Cl−.

K+ pomijamy jako jon obserwator. Równania mają odpowiednio ładunki −2 po obu stronach, co sprawdza poprawność zapisu skróconego.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

2Br− + Cl2 → Br2 + 2Cl−
S2− + Cl2 → S + 2Cl− ALBO 2HS− + Cl2 → S + 2Cl− + H2S …

Uwaga: Odpowiedź, w której zdający poprawnie zbilansuje równanie reakcji prowadzącej do

powstania cząsteczek Sn, należy uznać za dopuszczalną.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_05_glowny_17.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 18.1 · maj 2021

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 18.

W kolbach oznaczonych numerami I i II znajdowały się dwa różne klarowne roztwory o żółtej

barwie. Każdy z roztworów otrzymano przez rozpuszczenie w wodzie jednej substancji

wybranej spośród:

FeCl3 … K2CrO4 … KMnO4 … MnSO4 … (NH4)2CrO4 … (NH4)2Cr2O7

Do roztworu w kolbie I dodano wodny roztwór wodorotlenku sodu i zaobserwowano

wydzielanie się bezbarwnego gazu o charakterystycznym zapachu. Stwierdzono także, że

w mieszaninie nie wytrącił się żaden osad i że roztwór pozostał żółty.

Do roztworu w kolbie II dodano wodny roztwór kwasu siarkowego(VI) i stwierdzono, że roztwór

pozostał klarowny, ale zmienił barwę z żółtej na pomarańczową. Kiedy do uzyskanej

mieszaniny dodano nadmiar wodnego roztworu wodorotlenku sodu, roztwór z powrotem stał

się żółty i nie zaobserwowano wydzielania gazu.

Spośród wymienionych powyżej związków chemicznych wybierz i napisz wzór związku, którego roztwór znajdował się w kolbie I na początku doświadczenia.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wykorzystaj osobno barwę roztworu i produkt działania zasady.

Podpowiedź 2

Amoniak uwalnia się z jonów amonowych.

Podpowiedź 3

Połącz NH4+ z CrO42− w elektrycznie obojętny wzór (NH4)2CrO4.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

(NH4)2CrO4 ALBO chromian(VI) amonu

Zasady oceniania

1 pkt – poprawny wybór i napisanie wzoru lub nazwy substancji znajdującej się w kolbie I.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Żółta barwa roztworu wskazuje jony chromianowe(VI), ale sama nie rozróżnia kationu soli. Wydzielanie amoniaku pod działaniem zasady wskazuje dodatkowo NH4+.

Oba warunki jednocześnie spełnia chromian(VI) amonu, (NH4)2CrO4. Nie wybieramy chromianu potasu wyłącznie na podstawie barwy ani dichromianu amonu, którego anion miałby inną barwę. Rozpoznanie wymaga połączenia informacji o kationie i anionie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

(NH4)2CrO4 ALBO chromian(VI) amonu

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_05_glowny_18.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 18.2 · maj 2021

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 18.

W kolbach oznaczonych numerami I i II znajdowały się dwa różne klarowne roztwory o żółtej

barwie. Każdy z roztworów otrzymano przez rozpuszczenie w wodzie jednej substancji

wybranej spośród:

FeCl3 … K2CrO4 … KMnO4 … MnSO4 … (NH4)2CrO4 … (NH4)2Cr2O7

Do roztworu w kolbie I dodano wodny roztwór wodorotlenku sodu i zaobserwowano

wydzielanie się bezbarwnego gazu o charakterystycznym zapachu. Stwierdzono także, że

w mieszaninie nie wytrącił się żaden osad i że roztwór pozostał żółty.

Do roztworu w kolbie II dodano wodny roztwór kwasu siarkowego(VI) i stwierdzono, że roztwór

pozostał klarowny, ale zmienił barwę z żółtej na pomarańczową. Kiedy do uzyskanej

mieszaniny dodano nadmiar wodnego roztworu wodorotlenku sodu, roztwór z powrotem stał

się żółty i nie zaobserwowano wydzielania gazu.

Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która zaszła w kolbie II:

• po dodaniu wodnego roztworu H2SO4 do zawartości kolby

• po dodaniu nadmiaru wodnego roztworu NaOH.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, czy zmienia się stopień utlenienia chromu.

Podpowiedź 2

Kwas sprzyja dichromianowi, zasada chromianowi.

Podpowiedź 3

Zbilansuj dwa chromiany do jednego dichromianu z 2H+ oraz reakcję odwrotną z 2OH−.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

• po dodaniu wodnego roztworu H2SO4 do zawartości kolby

2CrO42− + 2H3O+ → Cr2O72− + 3H2O ALBO 2CrO42− + 2H+ → Cr2O72− + H2O

• po dodaniu nadmiaru wodnego roztworu NaOH

Cr2O72− + 2OH− → 2CrO42− + H2O

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej dwóch równań reakcji.

1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej jednego równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Zakwaszenie przesuwa równowagę w stronę dichromianu: 2CrO42− + 2H+ → Cr2O72− + H2O. Dodanie nadmiaru zasady odwraca przemianę: Cr2O72− + 2OH− → 2CrO42− + H2O.

Chrom zachowuje stopień utlenienia +VI, więc nie są to reakcje redoks. Zmiany barwy wynikają z przemiany anionów zależnej od pH; jony sodu i siarczanowe są obserwatorami w wymaganym zapisie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

• po dodaniu wodnego roztworu H2SO4 do zawartości kolby

2CrO42− + 2H3O+ → Cr2O72− + 3H2O ALBO 2CrO42− + 2H+ → Cr2O72− + H2O

• po dodaniu nadmiaru wodnego roztworu NaOH

Cr2O72− + 2OH− → 2CrO42− + H2O
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_05_glowny_18.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 19.1 · maj 2021

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 19.

Antymon roztwarza się na gorąco w stężonym kwasie siarkowym(VI). W tej przemianie tworzy

się m.in. zdysocjowany w wodnym roztworze siarczan(VI) antymonu(III) oraz wydziela się

bezbarwny gaz o charakterystycznym ostrym zapachu, w którym siarka stanowi 50%

masowych.

Antymon reaguje także na gorąco ze stężonym kwasem azotowym(V). W tej przemianie

wydziela się bezbarwny gaz, który w kontakcie z powietrzem zabarwia się na kolor

czerwonobrunatny, i powstaje trudno rozpuszczalny jednoprotonowy kwas antymonowy(V).

W cząsteczce tego kwasu stosunek liczby atomów wodoru do liczby atomów tlenu jest równy 1 : 3.

Na podstawie: J. Minczewski, Z. Marczenko, Chemia analityczna, Warszawa 2004.

Napisz w formie jonowej z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy) równania reakcji redukcji i utleniania zachodzących podczas opisanego procesu roztwarzania antymonu na gorąco w stężonym kwasie siarkowym(VI). Napisz w formie cząsteczkowej sumaryczne równanie opisanej przemiany.

Równanie reakcji redukcji:

Równanie reakcji utleniania:

Sumaryczne równanie reakcji:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wyznacz zmiany stopni utlenienia Sb i S.

Podpowiedź 2

Wyrównaj sześć elektronów i zbilansuj półreakcję siarki w środowisku kwaśnym.

Podpowiedź 3

Połącz 2Sb z 6H2SO4, otrzymując sól, 3SO2 i 6H2O.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Równanie reakcji redukcji:

SO42− + 4H3O+ + 2e− → SO2 + 6H2O … (x 3)

ALBO

SO42− + 4H+ + 2e− → SO2 + 2H2O … (x 3)

Równanie reakcji utleniania:

Sb → Sb3+ + 3e− … (x 2)

Sumaryczne równanie reakcji:

2Sb + 6H2SO4 → Sb2(SO4)3 + 3SO2 + 6H2O

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne napisanie w formie jonowo-elektronowej równania procesu redukcji

i równania procesu utleniania oraz poprawne napisanie w formie cząsteczkowej

sumarycznego równania reakcji.

1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowo-elektronowej równania procesu redukcji

i równania procesu utleniania oraz niepoprawne napisanie sumarycznego równania

reakcji lub brak sumarycznego równania reakcji.

ALBO

– niepoprawne napisanie równania procesu redukcji lub równania procesu utleniania

albo brak równań oraz poprawne napisanie w formie cząsteczkowej sumarycznego

równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Antymon oddaje trzy elektrony: Sb → Sb3+ + 3e−. Siarka w siarczanie(VI) przyjmuje dwa: SO42− + 4H+ + 2e− → SO2 + 2H2O.

Najmniejsza wspólna liczba elektronów to sześć, więc półreakcje mnożymy przez dwa i trzy. Pełne równanie cząsteczkowe: 2Sb + 6H2SO4 → Sb2(SO4)3 + 3SO2 + 6H2O. Część kwasu jest utleniaczem, a część dostarcza anionów do soli.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Równanie reakcji redukcji:

SO42− + 4H3O+ + 2e− → SO2 + 6H2O … (x 3)

ALBO

SO42− + 4H+ + 2e− → SO2 + 2H2O … (x 3)

Równanie reakcji utleniania:

Sb → Sb3+ + 3e− … (x 2)

Sumaryczne równanie reakcji:

2Sb + 6H2SO4 → Sb2(SO4)3 + 3SO2 + 6H2O
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_05_glowny_19.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 19.2 · maj 2021

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 19.

Antymon roztwarza się na gorąco w stężonym kwasie siarkowym(VI). W tej przemianie tworzy

się m.in. zdysocjowany w wodnym roztworze siarczan(VI) antymonu(III) oraz wydziela się

bezbarwny gaz o charakterystycznym ostrym zapachu, w którym siarka stanowi 50%

masowych.

Antymon reaguje także na gorąco ze stężonym kwasem azotowym(V). W tej przemianie

wydziela się bezbarwny gaz, który w kontakcie z powietrzem zabarwia się na kolor

czerwonobrunatny, i powstaje trudno rozpuszczalny jednoprotonowy kwas antymonowy(V).

W cząsteczce tego kwasu stosunek liczby atomów wodoru do liczby atomów tlenu jest równy 1 : 3.

Na podstawie: J. Minczewski, Z. Marczenko, Chemia analityczna, Warszawa 2004.

Napisz w formie jonowej sumaryczne równanie opisanego procesu roztwarzania antymonu na gorąco w stężonym kwasie azotowym(V).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal stopień utlenienia Sb w podanym kwasie HSbO3.

Podpowiedź 2

Połącz oddawanie pięciu elektronów przez Sb z pobieraniem trzech przez azot.

Podpowiedź 3

Zastosuj stosunek 3Sb:5NO3− i dopełnij bilans pięcioma H+ oraz jedną H2O.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

3Sb + 5H3O+ + 5NO3− → 3HSbO3 + 5NO + 6H2O

ALBO

3Sb + 5H+ + 5NO3− → 3HSbO3 + 5NO + H2O

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej sumarycznego równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Antymon utlenia się z 0 do +V w HSbO3, oddając pięć elektronów. Azot azotanu(V) redukuje się do +II w NO, przyjmując trzy.

Wyrównanie piętnastu elektronów daje współczynniki 3 przy Sb i 5 przy NO3−. Po uzupełnieniu tlenu, wodoru i ładunku: 3Sb + 5NO3− + 5H+ → 3HSbO3 + 5NO + H2O. Produkt azotowy przyjmujemy z informacji zadania, zamiast automatycznie stosować inny dla stężonego HNO3.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

3Sb + 5H3O+ + 5NO3− → 3HSbO3 + 5NO + 6H2O

ALBO

3Sb + 5H+ + 5NO3− → 3HSbO3 + 5NO + H2O
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_05_glowny_19.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 20 · maj 2021

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 20–21.

Na wykresie przedstawiono zależność rozpuszczalności w wodzie dwóch soli – K2CrO4

i Pb(NO3)2 – od temperatury.

Informacja do zadań 20–21. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 14.

Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 1997.

Zadanie 20 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 14.

Następnie zawartość zlewek ogrzano do temperatury 𝑡, w której w zlewce II cały azotan(V)

ołowiu(II) uległ rozpuszczeniu, a otrzymany roztwór był nasycony.

Napisz wartość temperatury 𝒕, a następnie uzupełnij poniższe zdanie dotyczące mieszanin otrzymanych w obu zlewkach po ogrzaniu ich zawartości do temperatury 𝒕.

Wybierz i podkreśl jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

𝑡 = …

Roztwór w zlewce I jest (nienasycony / nasycony), a jego stężenie wyrażone w procentach

masowych jest (mniejsze niż / takie samo jak / większe niż) stężenie roztworu wyrażone

w procentach masowych w zlewce II.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przelicz 184 g soli w 200 g wody na 100 g wody.

Podpowiedź 2

Odczytaj temperaturę dla 92 g Pb(NO3)2 i porównaj z drugą krzywą.

Podpowiedź 3

Wpisz około 60 °C, roztwór I nasycony i jego stężenie mniejsze niż w II.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 20 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 22.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie wartości temperatury i poprawne uzupełnienie zdania.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Aby rozpuścić 184 g Pb(NO3)2 w 200 g wody do nasycenia, potrzebna jest rozpuszczalność 92 g na 100 g wody. Z wykresu odpowiada jej około 60 °C.

W tej temperaturze rozpuszczalność K2CrO4 jest mniejsza niż 92 g, więc w I pozostaje osad, a roztwór jest nasycony. Mniejszy stosunek masy rozpuszczonej soli do wody oznacza mniejsze stężenie procentowe w I niż w II. Nie wliczamy nierozpuszczonego osadu do masy roztworu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 20 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 22.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_05_glowny_20

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 21 · maj 2021

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 20–21.

Na wykresie przedstawiono zależność rozpuszczalności w wodzie dwóch soli – K2CrO4

i Pb(NO3)2 – od temperatury.

Informacja do zadań 20–21. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 14.

Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 1997.

Do 100 gramów nasyconego roztworu azotanu(V) ołowiu(II) o temperaturze 32 °C dodano

100 gramów nasyconego roztworu chromianu(VI) potasu o temperaturze 32 °C. W wyniku

przemiany zilustrowanej poniższym równaniem wytrącił się osad.

Pb2+ + CrO42− → PbCrO4

Oblicz masę otrzymanego osadu. Wskaż substancję użytą w nadmiarze – podaj jej wzór lub nazwę. Przyjmij, że opisana przemiana przebiegła z wydajnością równą 100%.

Masy molowe są równe: 𝑴K2CrO4 = 194 g∙mol−1, 𝑴Pb(NO3)2 = 331 g∙mol−1,

𝑴PbCrO4 = 323 g∙mol−1.

Obliczenia:

Masa osadu: … W nadmiarze użyto …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przelicz rozpuszczalność na skład 100 g roztworu, nie 100 g wody.

Podpowiedź 2

Porównaj mole jonów reagujących w stosunku 1:1.

Podpowiedź 3

Użyj mniejszej ilości, około 0,1212 mol Pb2+; osad ma około 39,15 g, a nadmiar to K2CrO4.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 21 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 23.

M(K2CrO4) = 194 g∙mol−1 M(Pb(NO3)2) = 331 g∙mol−1 M(PbCrO4) = 323 g∙mol−1

194 g K2CrO4 ─ 331 g Pb(NO3)2

40,12 g K2CrO4 ─ 𝑦 g Pb(NO3)2 ⇒ 𝑦= 68,45 g

331 g Pb(NO3)2 ─ 323 g PbCrO4

40,12 g Pb(NO3)2 ─ 𝑧 g PbCrO4 ⇒ 𝑧= 39,15 g

(Masa osadu: 39,15 g) W nadmiarze użyto K2CrO4 ALBO chromianu(VI) potasu.

Odpowiedź CKE 21 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 24.

Skoro stosunek molowy substratów wynosi 1:1, zatem K2CrO4 jest w nadmiarze.

Odpowiedź CKE 21 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 24.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej

metody i poprawnych obliczeń.

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody uwzględniającej wskazanie substancji użytej

w nadmiarze, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku w gramach.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.

LUB

– popełnienie błędów przy odczytywaniu rozpuszczalności.

LUB

– niepodanie wyniku w gramach lub podanie go z błędną jednostką.

LUB

– wskazanie w odpowiedzi niewłaściwej substancji przy jej poprawnej identyfikacji

w obliczeniach.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W 32 °C obie sole mają rozpuszczalność 67 g na 100 g wody. Sto gramów ich roztworów zawiera więc po 100·67/167 ≈ 40,12 g soli.

To około 0,1212 mol Pb(NO3)2 i 0,2068 mol K2CrO4, więc ogranicza sól ołowiu. Masa PbCrO4 wynosi 0,1212·323 ≈ 39,15 g, a w nadmiarze pozostaje K2CrO4. Jednakowe masy rozpuszczonych soli nie oznaczają jednakowej liczby moli.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 21 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 23.

M(K2CrO4) = 194 g∙mol−1 M(Pb(NO3)2) = 331 g∙mol−1 M(PbCrO4) = 323 g∙mol−1

194 g K2CrO4 ─ 331 g Pb(NO3)2

40,12 g K2CrO4 ─ 𝑦 g Pb(NO3)2 ⇒ 𝑦= 68,45 g

331 g Pb(NO3)2 ─ 323 g PbCrO4

40,12 g Pb(NO3)2 ─ 𝑧 g PbCrO4 ⇒ 𝑧= 39,15 g

(Masa osadu: 39,15 g) W nadmiarze użyto K2CrO4 ALBO chromianu(VI) potasu.

Odpowiedź CKE 21 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 24.

Skoro stosunek molowy substratów wynosi 1:1, zatem K2CrO4 jest w nadmiarze.

Odpowiedź CKE 21 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 24.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej

metody i poprawnych obliczeń.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_05_glowny_21

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 22 · maj 2021

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

W dwóch nieoznaczonych probówkach znajdowały się oddzielnie: rozcieńczony wodny

roztwór kwasu azotowego(V) i rozcieńczony wodny roztwór kwasu siarkowego(VI).

W tych roztworach zanurzono blaszki miedziane, a zawartość probówek lekko ogrzano.

Zadanie 22 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Po zanurzeniu blaszki miedzianej w roztworze kwasu X i ogrzaniu zawartości probówki

wydzielał się bezbarwny gaz, który w kontakcie z powietrzem zabarwiał się na kolor

czerwonobrunatny.

Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i podkreśl jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

W rozcieńczonym roztworze kwasu azotowego(V) miedź (reaguje z wydzieleniem gazowego

tlenku / reaguje z wydzieleniem wodoru / nie reaguje) i roztwór (przyjmuje barwę

niebieską / pozostaje bezbarwny). W rozcieńczonym roztworze kwasu siarkowego(VI) miedź

(reaguje z wydzieleniem gazowego tlenku / reaguje z wydzieleniem wodoru / nie reaguje)

i roztwór (przyjmuje barwę niebieską / pozostaje bezbarwny). Kwasem X jest

(HNO3 / H2SO4).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Powiąż bezbarwny gaz brunatniejący na powietrzu z NO.

Podpowiedź 2

Niebieska barwa wskazuje powstawanie Cu2+.

Podpowiedź 3

Wybierz dla HNO3 reakcję z tlenkiem i niebieski roztwór, dla H2SO4 brak reakcji i bezbarwność; X = HNO3.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 22 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 25.

Zasady oceniania

Zasady oceniania 22 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 25.
Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Rozcieńczony HNO3 utlenia miedź, dając Cu2+ i bezbarwny NO. Roztwór staje się niebieski, a NO na powietrzu utlenia się do czerwonobrunatnego NO2.

Rozcieńczony H2SO4 w opisanych warunkach nie roztwarza miedzi i pozostaje bezbarwny. Kwas X to HNO3. Rozstrzygnięcie zależy od właściwości utleniających kwasu i warunków stężenia; nie stosujemy reguły „metal z każdym kwasem wydziela wodór”.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 22 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 25.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_05_glowny_22

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 23 · maj 2021

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 23–24.

Informacja do zadań 23–24. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2008.

Zadanie 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) i nazwę systematyczną jodku alkilu, który poddano działaniu sodu w opisanej reakcji.

Wzór półstrukturalny (grupowy): …

Nazwa systematyczna: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Znajdź wiązanie dzielące produkt na dwie jednakowe części.

Podpowiedź 2

W miejscu przecięcia odtwórz wiązanie węgla z jodem.

Podpowiedź 3

Podaj 2-jodopropan i narysuj jego wzór z I przy środkowym węglu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wzór półstrukturalny (grupowy): Wzór półstrukturalny: CH3–CHI–CH3

Nazwa systematyczna: 2-jodopropan

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) i nazwy systematycznej

jodku alkilu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W reakcji Wurtza łączą się dwa jednakowe fragmenty alkilowe w miejscach wcześniej związanych z jodem. Podany 2,3-dimetylobutan można rozciąć przez środkowe wiązanie na dwa identyczne fragmenty trójwęglowe.

Odtworzenie wiązania z jodem na ich środkowym węglu daje 2-jodopropan. Nie wybieramy 1-jodopropanu, którego sprzęganie dałoby nierozgałęziony heksan. Wzór półstrukturalny właściwego jodku przedstawia grafika klucza.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wzór półstrukturalny (grupowy): Wzór półstrukturalny: CH3–CHI–CH3

Nazwa systematyczna: 2-jodopropan

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_05_glowny_23

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania