Baza zadań z chemii
Moje postępy
Zadania 681–700 z 1481
Zadanie 9.2 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadań 7–9.
Litowce są metalami miękkimi, a berylowce są od nich nieco twardsze. Ich twardość maleje
w grupie wraz ze wzrostem liczby atomowej pierwiastka. Gęstość litu, sodu i potasu jest
mniejsza od gęstości wody, a gęstość rubidu i cezu oraz wszystkich berylowców – większa.
Lit spala się w tlenie do tlenku. Z azotem w temperaturze pokojowej łączy się powoli,
a produktem tej reakcji jest azotek litu Li3N. Z kolei sód spala się w tlenie do nadtlenku sodu,
związku o wzorze Na2O2, w którym tlen występuje na –I stopniu utlenienia.
Magnez, spalany w powietrzu, reaguje nie tylko z tlenem, lecz także z azotem i tlenkiem
węgla(IV).
Na podstawie: K. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii, Warszawa 2007
oraz L. Jones, P. Atkins, Chemia ogólna, Warszawa 2006.
Wyjaśnij, dlaczego palącego się magnezu, czyli tzw. pożarów magnezowych, nie wolno gasić wodą.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przypomnij produkt gazowy reakcji gorącego magnezu z wodą.
Podpowiedź 2
Istotne są właściwości otrzymanego gazu, nie samo jego wydzielanie.
Podpowiedź 3
Wskaż palny wodór jako przyczynę, dla której woda nie jest właściwym środkiem gaszącym taki pożar.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Ponieważ podczas reakcji magnezu z wodą (parą wodną) (w wysokiej temperaturze) tworzy
się wodór, który jest gazem palnym.
Uwaga: Odpowiedź musi zawierać informację, że powstająca substancja (gaz) jest palna albo
tworzy mieszaninę wybuchową z powietrzem.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie uwzględniające konsekwencje reakcji magnezu z wodą.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Palący się magnez ma temperaturę pozwalającą mu reagować z wodą lub parą wodną. W reakcji powstaje wodór, który jest gazem palnym i może tworzyć z powietrzem mieszaninę wybuchową.
Dodanie wody może więc podtrzymać lub nasilić pożar zamiast go ugasić. Wyjaśnienie wymaga wskazania nie tylko wydzielania gazu, lecz także jego palności; same słowa „magnez reaguje z wodą” nie uzasadniają zagrożenia.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Ponieważ podczas reakcji magnezu z wodą (parą wodną) (w wysokiej temperaturze) tworzy
się wodór, który jest gazem palnym.
Uwaga: Odpowiedź musi zawierać informację, że powstająca substancja (gaz) jest palna albo
tworzy mieszaninę wybuchową z powietrzem.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 10.1 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadania 10.


obliczono masę nierozłożonego węglanu magnezu w każdym momencie pomiaru.
Oblicz i wpisz do tabeli brakujące wartości masy (w gramach) nierozłożonego węglanu magnezu zaokrąglone do pierwszego miejsca po przecinku. Następnie narysuj wykres przedstawiający zależność masy węglanu magnezu od czasu prowadzenia jego termicznego rozkładu.

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Powiąż mole wydzielonego CO2 z molami zużytego MgCO3.
Podpowiedź 2
Masę zużytego węglanu oblicz z jego masy molowej 84 g·mol−1.
Podpowiedź 3
Uzupełnij 7,4 g dla 20 min i 1,4 g dla 60 min, a następnie narysuj krzywą przez punkty pomiarowe.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Uwaga: Zapis obliczeń nie podlega ocenie.

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli – wpisanie brakujących wartości zaokrąglonych do
pierwszego miejsca po przecinku – i poprawne narysowanie wykresu – w postaci
krzywej – spełniającego warunki zadania.
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli i błędne narysowanie wykresu albo brak wykresu.
ALBO
– poprawne narysowanie wykresu spełniającego warunki zadania i uzupełnienie tabeli
wartościami niezaokrąglonymi do pierwszego miejsca po przecinku albo wartościami
błędnymi albo brak uzupełnienia tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Z równania MgCO3 → MgO + CO2 wynika równomolowe zużycie węglanu i wydzielanie CO2. W każdym czasie m(MgCO3) = 8,4 − 84n(CO2).
Dla 20 min otrzymujemy 7,392 g, czyli 7,4 g; dla 60 min 1,428 g, czyli 1,4 g. Na wykres nanosimy wszystkie punkty tabeli i prowadzimy przez nie odpowiednią gładką krzywą. Nie odejmujemy od 8,4 g samej masy CO2, bo szukamy pozostałego substratu, a nie całej próbki stałej.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Uwaga: Zapis obliczeń nie podlega ocenie.

Informacje i źródła zadania
Zadanie 10.2 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadania 10.

Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeżeli zdanie jest prawdziwe, albo F –
jeśli jest fałszywe.
1. | W ciągu pierwszych 40 minut doświadczenia mniej niż połowa użytego węglanu magnezu uległo termicznemu rozkładowi. | P | F |
|---|---|---|---|
2. | W ciągu pierwszych 70 minut doświadczenia powstało około 3,7 g tlenku magnezu. | P | F |
3. | Po upływie 80 minut masa stałej mieszaniny substratu i produktu reakcji była mniejsza o 8,2 g od masy użytej odważki czystego węglanu magnezu. | P | F |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
W pierwszym zdaniu porównaj liczbę moli rozłożonego węglanu z połową początkowej ilości.
Podpowiedź 2
Dla drugiego użyj masy molowej MgO, a dla trzeciego masy molowej CO2.
Podpowiedź 3
Wskaż P, P, F; ubytek całej próbki po 80 min to około 4,31 g.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. – P; 2. – P; 3. – F
Uwaga: Ocena za zadanie 10.2. nie zależy od poprawności wykonania zadania 10.1.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Po 40 min wydzieliło się 0,048 mol CO2 z początkowych 0,100 mol MgCO3, więc rozłożyło się mniej niż pół próbki. Po 70 min powstało 0,093 mol MgO, czyli około 3,72 g.
Po 80 min ubytek całej masy stałej wynosi tylko masę ulatniającego się CO2: 0,098·44 ≈ 4,31 g, a nie 8,2 g zużytego węglanu. Oceny: P, P, F. Pozostający MgO nadal wchodzi do masy próbki.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. – P; 2. – P; 3. – F
Uwaga: Ocena za zadanie 10.2. nie zależy od poprawności wykonania zadania 10.1.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 11.1 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadania 11.

Spośród wymienionych odczynników
● wodorotlenek potasu … ● kwas etanowy … ● siarczan(VI) baru … ● azotan(V) baru wybierz i wpisz do tabeli nazwy lub wzory tych substancji, które mogły być użyte w poszczególnych etapach opisanego schematem ciągu przemian.
Numer etapu | 1. | 2. | 3. |
|---|---|---|---|
Nazwa lub wzór użytego odczynnika |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Każdej strzałce przypisz potrzebę odebrania protonu, zakwaszenia lub strącenia.
Podpowiedź 2
Do strącania użyj rozpuszczalnej soli baru, nie gotowego trudno rozpuszczalnego osadu.
Podpowiedź 3
Wpisz 1: KOH, 2: kwas etanowy, 3: Ba(NO3)2.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Numer etapu | 1. | 2. | 3. |
|---|---|---|---|
Nazwa lub wzór użytego odczynnika | (wodny roztwór) wodorotlenku potasu ALBO KOH | ![]() | (wodny roztwór) azotanu(V) baru ALBO Ba(NO3)2 |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli – napisanie poprawnych nazw lub wzorów trzech
odczynników.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Przejście HCO3− w CO32− wymaga odebrania protonu przez OH−, więc w etapie 1 używamy KOH. Zakwaszenie węglanu kwasem etanowym w etapie 2 prowadzi do wydzielania CO2.
W etapie 3 rozpuszczalny Ba(NO3)2 dostarcza Ba2+ i strąca BaCO3. Nierozpuszczalny BaSO4 nie jest odpowiednim źródłem jonów baru. Wybieramy kolejno zasadę, kwas i rozpuszczalną sól, zgodnie z kierunkami strzałek.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Numer etapu | 1. | 2. | 3. |
|---|---|---|---|
Nazwa lub wzór użytego odczynnika | (wodny roztwór) wodorotlenku potasu ALBO KOH | ![]() | (wodny roztwór) azotanu(V) baru ALBO Ba(NO3)2 |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 11.2 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadania 11.

Napisz w formie jonowej skróconej równania reakcji oznaczonych na schemacie numerami 1. i 2.
Równanie reakcji 1.: …
Równanie reakcji 2.: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Pierwsza strzałka usuwa jeden proton z HCO3−.
Podpowiedź 2
Druga wymaga dwóch protonów, ale użyty słaby kwas pozostaje w zapisie cząsteczkowym.
Podpowiedź 3
Zapisz reakcję HCO3− z OH− i graficzne równanie CO32− z dwiema cząsteczkami kwasu etanowego.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Uwaga: Ocena za zadanie 11.2. nie zależy od poprawności wykonania zadania 11.1.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie dwóch równań reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Etap 1 zapisujemy HCO3− + OH− → CO32− + H2O. W etapie 2 węglan pobiera dwa protony od dwóch cząsteczek kwasu etanowego, co daje CO2, wodę i dwa aniony octanowe, zgodnie z grafiką.
Słaby kwas w skróconym równaniu jonowym zachowujemy w postaci cząsteczkowej; nie zastępujemy go automatycznie dwoma H+. Kation potasu i inne jony obserwatorów pomijamy.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Uwaga: Ocena za zadanie 11.2. nie zależy od poprawności wykonania zadania 11.1.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 12 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadań 12–14.

W temperaturze pokojowej na 99 cząsteczek HCN przypada jedna cząsteczka HNC.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010.
Napisz wzór elektronowy cząsteczki tej izomerycznej odmiany cyjanowodoru, która w temperaturze pokojowej stanowi formę dominującą. Zaznacz kreskami pary elektronowe wiązań chemicznych oraz wolne pary elektronowe. Określ hybrydyzację orbitali walencyjnych atomu węgla w tej cząsteczce.
Wzór elektronowy:
Hybrydyzacja orbitali walencyjnych atomu węgla: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wybierz liczniejszy izomer z podanego stosunku.
Podpowiedź 2
Sprawdź duetu wodoru i oktetów C oraz N.
Podpowiedź 3
Narysuj HCN z jedną wolną parą azotu; hybrydyzacja węgla: sp.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Wzór elektronowy: H–C≡N I
Hybrydyzacja orbitali walencyjnych atomu węgla: sp
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie wzoru elektronowego cyjanowodoru oraz poprawne określenie
typu hybrydyzacji orbitali walencyjnych atomu węgla.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Forma dominująca to HCN, występująca w podanym stosunku 99:1 względem HNC. Wzór elektronowy ma pojedyncze wiązanie H–C, potrójne C≡N oraz jedną wolną parę przy N.
Węgiel ma dwa obszary wiązań σ i nie ma wolnych par, dlatego przypisujemy mu hybrydyzację sp oraz liniowe otoczenie. Wiązanie potrójne liczymy jako jeden kierunek wiązania przy ustalaniu hybrydyzacji.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Wzór elektronowy: H–C≡N I
Hybrydyzacja orbitali walencyjnych atomu węgla: sp
Informacje i źródła zadania
Zadanie 13 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadań 12–14.

W temperaturze pokojowej na 99 cząsteczek HCN przypada jedna cząsteczka HNC.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010.
Oblicz, ile cząsteczek izocyjanowodoru znajduje się w temperaturze pokojowej w próbce mieszaniny cyjanowodoru i izocyjanowodoru o masie 1,35 g zawierającej obie odmiany w stanie równowagi.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw oblicz całkowitą liczbę moli mieszaniny.
Podpowiedź 2
Jedna cząsteczka HNC przypada na sto cząsteczek obu izomerów.
Podpowiedź 3
Pomnóż 0,050 mol przez 0,01 oraz stałą Avogadra; otrzymasz 3,01·1020 cząsteczek.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

= 3,01⋅1020 (cząsteczek) ALBO 30,1⋅1019(cząsteczek) itd.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne obliczenie liczby cząsteczek izocyjanowodoru.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Oba izomery mają tę samą masę molową 27 g·mol−1, więc 1,35 g mieszaniny zawiera 0,050 mol cząsteczek łącznie. Stosunek HCN:HNC = 99:1 oznacza udział HNC równy 1/100, a nie 1/99.
Liczba moli HNC wynosi 0,00050, a liczba cząsteczek około 3,01·1020. Nie trzeba wyznaczać osobnych mas izomerów, ponieważ ich masy molowe są jednakowe.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

= 3,01⋅1020 (cząsteczek) ALBO 30,1⋅1019(cząsteczek) itd.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 14 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadań 12–14.

W temperaturze pokojowej na 99 cząsteczek HCN przypada jedna cząsteczka HNC.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010.

Na podstawie: CRC Handbook of Chemistry and Physics 97th Edition, CRC Press 2017.
Do probówki zawierającej wodny roztwór wodorowęglanu sodu NaHCO3 wprowadzono – pod
wyciągiem – kwas cyjanowodorowy. Przebieg doświadczenia przedstawiono na rysunku.
![]() | ||
Rozstrzygnij, czy po wprowadzeniu kwasu cyjanowodorowego do probówki z wodnym roztworem wodorowęglanu sodu zaobserwowano pienienie się zawartości probówki.
Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj moc dodawanego kwasu z kwasem odpowiadającym wodorowęglanowi.
Podpowiedź 2
Sprawdź, czy HCN może skutecznie protonować HCO3− do formy dającej CO2.
Podpowiedź 3
Odpowiedz NIE: HCN jest słabszy od kwasu węglowego i nie powoduje opisanego pienienia.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: Nie
Uzasadnienie:
Kwas cyjanowodorowy jest słabszy od kwasu węglowego.
ALBO
Kwas cyjanowodorowy nie wypiera CO2 z (wodoro)węglanów.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie odwołujące się do porównania
mocy kwasów cyjanowodorowego i węglowego lub niewypierania CO2.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Porównanie podanych stałych kwasowych pokazuje, że HCN jest słabszym kwasem niż kwas węglowy. Nie zachodzi więc makroskopowo skuteczne wypieranie CO2 z roztworu NaHCO3 przez HCN.
Nie obserwujemy pienienia charakterystycznego dla zakwaszania wodorowęglanu dostatecznie mocnym kwasem. Wniosek dotyczy opisanego efektu obserwowalnego; sama obecność H w formule nie wystarcza do przewidzenia intensywnego wydzielania gazu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: Nie
Uzasadnienie:
Kwas cyjanowodorowy jest słabszy od kwasu węglowego.
ALBO
Kwas cyjanowodorowy nie wypiera CO2 z (wodoro)węglanów.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 15 · maj 2021
Do 20 cm3 wodnego roztworu HCl o pH = 1,0 dodano 30 cm3 wodnego roztworu NaOH
o stężeniu 0,060 mol∙dm−3. Po zmieszaniu roztworów przebiegła reakcja chemiczna opisana
równaniem:
Wykonaj odpowiednie obliczenia i napisz, ile razy zmalało stężenie jonów hydroniowych
H3O+ po dodaniu roztworu NaOH. Przyjmij, że objętość powstałego roztworu jest sumą objętości użytych roztworów.
Obliczenia:
Stężenie jonów H3O+ zmalało …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przelicz pH na stężenie, a następnie na mole H3O+.
Podpowiedź 2
Odejmij mole OH− i podziel pozostałą ilość kwasu przez sumę objętości.
Podpowiedź 3
Porównaj 0,100 z 0,00400 mol·dm−3; stężenie zmalało 25 razy.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE


(Stężenie jonów H3O+ zmalało 25 razy.)
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i poprawne określenie
zmiany stężenia jonów hydroniowych.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.
LUB
– błędna ocena zmiany stężenia jonów hydroniowych.
LUB
– brak interpretacji wyniku.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Początkowe pH = 1 oznacza [H3O+] = 0,100 mol·dm−3, czyli 0,00200 mol w 20 cm3. Dodana zasada wnosi 0,00180 mol OH−.
Pozostaje 0,00020 mol H3O+ w 0,050 dm3, zatem stężenie końcowe wynosi 0,00400 mol·dm−3. Iloraz 0,100/0,00400 = 25 pokazuje spadek 25 razy. Uwzględniamy zarówno reakcję zobojętniania, jak i zwiększenie objętości, zamiast porównywać same mole.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem


(Stężenie jonów H3O+ zmalało 25 razy.)
Informacje i źródła zadania
Zadanie 16 · maj 2021
Kwas arsenowy(V) H3AsO4 jest kwasem trójprotonowym o mocy zbliżonej do kwasu

Uszereguj stałe równowagi (wpisz litery A, B oraz C) zgodnie z ich rosnącą wartością.
Napisz równanie przemiany, której odpowiada stała równowagi opisana wyrażeniem A.
Spośród jonów powstających podczas protolizy (dysocjacji) kwasu arsenowego(V) wybierz i napisz wzór tego, który może pełnić wyłącznie funkcję kwasu Brønsteda.
najmniejsza wartość … największa wartość
Równanie reakcji: …
Jon, który może pełnić wyłącznie funkcję kwasu Brønsteda: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozpoznaj, który etap odszczepiania protonu opisuje każde wyrażenie.
Podpowiedź 2
Kolejne stałe kwasowe maleją, a woda przyjmuje proton w reakcji opisanej A.
Podpowiedź 3
Wpisz C < A < B, równanie drugiego etapu z wodą oraz jon H3O+.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

2− + H+
Uwaga: Dopuszcza się odpowiedź: B > A > C.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne wykonanie trzech elementów: uszeregowanie, napisanie równania reakcji
i wskazanie jonu.
1 pkt – poprawne wykonanie dwóch spośród wymienionych elementów.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Kolejne odszczepianie protonów od coraz bardziej ujemnego anionu jest coraz mniej korzystne, więc Ka1 > Ka2 > Ka3. Wyrażenia B, A i C odpowiadają kolejno tym etapom, a rosnąca kolejność to C, A, B.
Równanie dla A: H2AsO4− + H2O ⇌ HAsO42− + H3O+. Spośród powstających jonów funkcję wyłącznie kwasu w rozpatrywanym modelu pełni H3O+; aniony z wodorem są amfiprotyczne.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

2− + H+
Uwaga: Dopuszcza się odpowiedź: B > A > C.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 17.1 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadania 17.
W dwóch probówkach znajdowały się wodne roztwory soli X i Z, otrzymane przez
rozpuszczenie stałych soli, z których jedną był siarczek potasu, a drugą – bromek potasu.
Przeprowadzono doświadczenie zgodnie z poniższym schematem. W doświadczeniu użyto
świeżo otrzymanej wody chlorowej.

roztwór soli X
Po dodaniu wody chlorowej do probówek zauważono, że w probówce I roztwór zmienił barwę,
ale pozostał klarowny, natomiast w probówce II pojawiło się zmętnienie.
Zidentyfikuj sole X i Z i wpisz ich wzory do tabeli.
Wzór soli X | Wzór soli Z |
|---|---|
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozważ utlenienie anionu przez chlor.
Podpowiedź 2
Bromki dają brom, a siarczki siarkę.
Podpowiedź 3
Wpisz X: KBr, Z: K2S.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Wzór soli X | Wzór soli Z |
|---|---|
KBr ALBO bromek potasu | K2S ALBO siarczek potasu |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli: napisanie wzorów lub nazw soli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Chlor jest silniejszym utleniaczem niż brom i może wydzielić Br2 z bromków. Barwny produkt doświadczenia pozwala więc rozpoznać KBr jako sól X.
Z siarczku chlor wydziela siarkę, której powstanie wskazuje K2S jako sól Z. W obu przypadkach identyfikacja opiera się na produktach utlenienia anionów, ponieważ kation potasu jest wspólny i nie rozróżnia soli. Odpowiedzi sprawdzamy z całym opisem obserwacji.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Wzór soli X | Wzór soli Z |
|---|---|
KBr ALBO bromek potasu | K2S ALBO siarczek potasu |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 17.2 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadania 17.
W dwóch probówkach znajdowały się wodne roztwory soli X i Z, otrzymane przez
rozpuszczenie stałych soli, z których jedną był siarczek potasu, a drugą – bromek potasu.
Przeprowadzono doświadczenie zgodnie z poniższym schematem. W doświadczeniu użyto
świeżo otrzymanej wody chlorowej.

roztwór soli X
Po dodaniu wody chlorowej do probówek zauważono, że w probówce I roztwór zmienił barwę,
ale pozostał klarowny, natomiast w probówce II pojawiło się zmętnienie.
Napisz w formie jonowej skróconej równania reakcji pomiędzy chlorem a bromkiem potasu oraz pomiędzy chlorem a siarczkiem potasu.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zapisz redukcję jednej cząsteczki chloru do dwóch chlorków.
Podpowiedź 2
Dobierz liczbę bromków lub siarczków oddającą dwa elektrony.
Podpowiedź 3
Otrzymaj 2Br− + Cl2 → Br2 + 2Cl− oraz S2− + Cl2 → S + 2Cl−.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Uwaga: Odpowiedź, w której zdający poprawnie zbilansuje równanie reakcji prowadzącej do
powstania cząsteczek Sn, należy uznać za dopuszczalną.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej dwóch równań reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dwa aniony Br− oddają łącznie dwa elektrony, a Cl2 przyjmuje je, tworząc 2Cl−: 2Br− + Cl2 → Br2 + 2Cl−. Siarczek przechodzi z −II do siarki na stopniu 0 i również oddaje dwa elektrony: S2− + Cl2 → S + 2Cl−.
K+ pomijamy jako jon obserwator. Równania mają odpowiednio ładunki −2 po obu stronach, co sprawdza poprawność zapisu skróconego.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Uwaga: Odpowiedź, w której zdający poprawnie zbilansuje równanie reakcji prowadzącej do
powstania cząsteczek Sn, należy uznać za dopuszczalną.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 18.1 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadania 18.
W kolbach oznaczonych numerami I i II znajdowały się dwa różne klarowne roztwory o żółtej
barwie. Każdy z roztworów otrzymano przez rozpuszczenie w wodzie jednej substancji
wybranej spośród:
FeCl3 … K2CrO4 … KMnO4 … MnSO4 … (NH4)2CrO4 … (NH4)2Cr2O7
Do roztworu w kolbie I dodano wodny roztwór wodorotlenku sodu i zaobserwowano
wydzielanie się bezbarwnego gazu o charakterystycznym zapachu. Stwierdzono także, że
w mieszaninie nie wytrącił się żaden osad i że roztwór pozostał żółty.
Do roztworu w kolbie II dodano wodny roztwór kwasu siarkowego(VI) i stwierdzono, że roztwór
pozostał klarowny, ale zmienił barwę z żółtej na pomarańczową. Kiedy do uzyskanej
mieszaniny dodano nadmiar wodnego roztworu wodorotlenku sodu, roztwór z powrotem stał
się żółty i nie zaobserwowano wydzielania gazu.
Spośród wymienionych powyżej związków chemicznych wybierz i napisz wzór związku, którego roztwór znajdował się w kolbie I na początku doświadczenia.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wykorzystaj osobno barwę roztworu i produkt działania zasady.
Podpowiedź 2
Amoniak uwalnia się z jonów amonowych.
Podpowiedź 3
Połącz NH4+ z CrO42− w elektrycznie obojętny wzór (NH4)2CrO4.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
(NH4)2CrO4 ALBO chromian(VI) amonu
Zasady oceniania
1 pkt – poprawny wybór i napisanie wzoru lub nazwy substancji znajdującej się w kolbie I.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Żółta barwa roztworu wskazuje jony chromianowe(VI), ale sama nie rozróżnia kationu soli. Wydzielanie amoniaku pod działaniem zasady wskazuje dodatkowo NH4+.
Oba warunki jednocześnie spełnia chromian(VI) amonu, (NH4)2CrO4. Nie wybieramy chromianu potasu wyłącznie na podstawie barwy ani dichromianu amonu, którego anion miałby inną barwę. Rozpoznanie wymaga połączenia informacji o kationie i anionie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
(NH4)2CrO4 ALBO chromian(VI) amonu
Informacje i źródła zadania
Zadanie 18.2 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadania 18.
W kolbach oznaczonych numerami I i II znajdowały się dwa różne klarowne roztwory o żółtej
barwie. Każdy z roztworów otrzymano przez rozpuszczenie w wodzie jednej substancji
wybranej spośród:
FeCl3 … K2CrO4 … KMnO4 … MnSO4 … (NH4)2CrO4 … (NH4)2Cr2O7
Do roztworu w kolbie I dodano wodny roztwór wodorotlenku sodu i zaobserwowano
wydzielanie się bezbarwnego gazu o charakterystycznym zapachu. Stwierdzono także, że
w mieszaninie nie wytrącił się żaden osad i że roztwór pozostał żółty.
Do roztworu w kolbie II dodano wodny roztwór kwasu siarkowego(VI) i stwierdzono, że roztwór
pozostał klarowny, ale zmienił barwę z żółtej na pomarańczową. Kiedy do uzyskanej
mieszaniny dodano nadmiar wodnego roztworu wodorotlenku sodu, roztwór z powrotem stał
się żółty i nie zaobserwowano wydzielania gazu.
Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która zaszła w kolbie II:
• po dodaniu wodnego roztworu H2SO4 do zawartości kolby
• po dodaniu nadmiaru wodnego roztworu NaOH.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź, czy zmienia się stopień utlenienia chromu.
Podpowiedź 2
Kwas sprzyja dichromianowi, zasada chromianowi.
Podpowiedź 3
Zbilansuj dwa chromiany do jednego dichromianu z 2H+ oraz reakcję odwrotną z 2OH−.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• po dodaniu wodnego roztworu H2SO4 do zawartości kolby
• po dodaniu nadmiaru wodnego roztworu NaOH
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej dwóch równań reakcji.
1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej jednego równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Zakwaszenie przesuwa równowagę w stronę dichromianu: 2CrO42− + 2H+ → Cr2O72− + H2O. Dodanie nadmiaru zasady odwraca przemianę: Cr2O72− + 2OH− → 2CrO42− + H2O.
Chrom zachowuje stopień utlenienia +VI, więc nie są to reakcje redoks. Zmiany barwy wynikają z przemiany anionów zależnej od pH; jony sodu i siarczanowe są obserwatorami w wymaganym zapisie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
• po dodaniu wodnego roztworu H2SO4 do zawartości kolby
• po dodaniu nadmiaru wodnego roztworu NaOH
Informacje i źródła zadania
Zadanie 19.1 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadania 19.
Antymon roztwarza się na gorąco w stężonym kwasie siarkowym(VI). W tej przemianie tworzy
się m.in. zdysocjowany w wodnym roztworze siarczan(VI) antymonu(III) oraz wydziela się
bezbarwny gaz o charakterystycznym ostrym zapachu, w którym siarka stanowi 50%
masowych.
Antymon reaguje także na gorąco ze stężonym kwasem azotowym(V). W tej przemianie
wydziela się bezbarwny gaz, który w kontakcie z powietrzem zabarwia się na kolor
czerwonobrunatny, i powstaje trudno rozpuszczalny jednoprotonowy kwas antymonowy(V).
W cząsteczce tego kwasu stosunek liczby atomów wodoru do liczby atomów tlenu jest równy 1 : 3.
Na podstawie: J. Minczewski, Z. Marczenko, Chemia analityczna, Warszawa 2004.
Napisz w formie jonowej z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy) równania reakcji redukcji i utleniania zachodzących podczas opisanego procesu roztwarzania antymonu na gorąco w stężonym kwasie siarkowym(VI). Napisz w formie cząsteczkowej sumaryczne równanie opisanej przemiany.
Równanie reakcji redukcji:
Równanie reakcji utleniania:
Sumaryczne równanie reakcji:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wyznacz zmiany stopni utlenienia Sb i S.
Podpowiedź 2
Wyrównaj sześć elektronów i zbilansuj półreakcję siarki w środowisku kwaśnym.
Podpowiedź 3
Połącz 2Sb z 6H2SO4, otrzymując sól, 3SO2 i 6H2O.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Równanie reakcji redukcji:
ALBO
Równanie reakcji utleniania:
Sumaryczne równanie reakcji:
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne napisanie w formie jonowo-elektronowej równania procesu redukcji
i równania procesu utleniania oraz poprawne napisanie w formie cząsteczkowej
sumarycznego równania reakcji.
1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowo-elektronowej równania procesu redukcji
i równania procesu utleniania oraz niepoprawne napisanie sumarycznego równania
reakcji lub brak sumarycznego równania reakcji.
ALBO
– niepoprawne napisanie równania procesu redukcji lub równania procesu utleniania
albo brak równań oraz poprawne napisanie w formie cząsteczkowej sumarycznego
równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Antymon oddaje trzy elektrony: Sb → Sb3+ + 3e−. Siarka w siarczanie(VI) przyjmuje dwa: SO42− + 4H+ + 2e− → SO2 + 2H2O.
Najmniejsza wspólna liczba elektronów to sześć, więc półreakcje mnożymy przez dwa i trzy. Pełne równanie cząsteczkowe: 2Sb + 6H2SO4 → Sb2(SO4)3 + 3SO2 + 6H2O. Część kwasu jest utleniaczem, a część dostarcza anionów do soli.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Równanie reakcji redukcji:
ALBO
Równanie reakcji utleniania:
Sumaryczne równanie reakcji:
Informacje i źródła zadania
Zadanie 19.2 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadania 19.
Antymon roztwarza się na gorąco w stężonym kwasie siarkowym(VI). W tej przemianie tworzy
się m.in. zdysocjowany w wodnym roztworze siarczan(VI) antymonu(III) oraz wydziela się
bezbarwny gaz o charakterystycznym ostrym zapachu, w którym siarka stanowi 50%
masowych.
Antymon reaguje także na gorąco ze stężonym kwasem azotowym(V). W tej przemianie
wydziela się bezbarwny gaz, który w kontakcie z powietrzem zabarwia się na kolor
czerwonobrunatny, i powstaje trudno rozpuszczalny jednoprotonowy kwas antymonowy(V).
W cząsteczce tego kwasu stosunek liczby atomów wodoru do liczby atomów tlenu jest równy 1 : 3.
Na podstawie: J. Minczewski, Z. Marczenko, Chemia analityczna, Warszawa 2004.
Napisz w formie jonowej sumaryczne równanie opisanego procesu roztwarzania antymonu na gorąco w stężonym kwasie azotowym(V).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal stopień utlenienia Sb w podanym kwasie HSbO3.
Podpowiedź 2
Połącz oddawanie pięciu elektronów przez Sb z pobieraniem trzech przez azot.
Podpowiedź 3
Zastosuj stosunek 3Sb:5NO3− i dopełnij bilans pięcioma H+ oraz jedną H2O.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
ALBO
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej sumarycznego równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Antymon utlenia się z 0 do +V w HSbO3, oddając pięć elektronów. Azot azotanu(V) redukuje się do +II w NO, przyjmując trzy.
Wyrównanie piętnastu elektronów daje współczynniki 3 przy Sb i 5 przy NO3−. Po uzupełnieniu tlenu, wodoru i ładunku: 3Sb + 5NO3− + 5H+ → 3HSbO3 + 5NO + H2O. Produkt azotowy przyjmujemy z informacji zadania, zamiast automatycznie stosować inny dla stężonego HNO3.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
ALBO
Informacje i źródła zadania
Zadanie 20 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadań 20–21.
Na wykresie przedstawiono zależność rozpuszczalności w wodzie dwóch soli – K2CrO4
i Pb(NO3)2 – od temperatury.

Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 1997.

Następnie zawartość zlewek ogrzano do temperatury 𝑡, w której w zlewce II cały azotan(V)
ołowiu(II) uległ rozpuszczeniu, a otrzymany roztwór był nasycony.
Napisz wartość temperatury 𝒕, a następnie uzupełnij poniższe zdanie dotyczące mieszanin otrzymanych w obu zlewkach po ogrzaniu ich zawartości do temperatury 𝒕.
Wybierz i podkreśl jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
𝑡 = …
Roztwór w zlewce I jest (nienasycony / nasycony), a jego stężenie wyrażone w procentach
masowych jest (mniejsze niż / takie samo jak / większe niż) stężenie roztworu wyrażone
w procentach masowych w zlewce II.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przelicz 184 g soli w 200 g wody na 100 g wody.
Podpowiedź 2
Odczytaj temperaturę dla 92 g Pb(NO3)2 i porównaj z drugą krzywą.
Podpowiedź 3
Wpisz około 60 °C, roztwór I nasycony i jego stężenie mniejsze niż w II.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie wartości temperatury i poprawne uzupełnienie zdania.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Aby rozpuścić 184 g Pb(NO3)2 w 200 g wody do nasycenia, potrzebna jest rozpuszczalność 92 g na 100 g wody. Z wykresu odpowiada jej około 60 °C.
W tej temperaturze rozpuszczalność K2CrO4 jest mniejsza niż 92 g, więc w I pozostaje osad, a roztwór jest nasycony. Mniejszy stosunek masy rozpuszczonej soli do wody oznacza mniejsze stężenie procentowe w I niż w II. Nie wliczamy nierozpuszczonego osadu do masy roztworu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 21 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadań 20–21.
Na wykresie przedstawiono zależność rozpuszczalności w wodzie dwóch soli – K2CrO4
i Pb(NO3)2 – od temperatury.

Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 1997.
Do 100 gramów nasyconego roztworu azotanu(V) ołowiu(II) o temperaturze 32 °C dodano
100 gramów nasyconego roztworu chromianu(VI) potasu o temperaturze 32 °C. W wyniku
przemiany zilustrowanej poniższym równaniem wytrącił się osad.
Oblicz masę otrzymanego osadu. Wskaż substancję użytą w nadmiarze – podaj jej wzór lub nazwę. Przyjmij, że opisana przemiana przebiegła z wydajnością równą 100%.
Masy molowe są równe: 𝑴K2CrO4 = 194 g∙mol−1, 𝑴Pb(NO3)2 = 331 g∙mol−1,
𝑴PbCrO4 = 323 g∙mol−1.
Obliczenia:
Masa osadu: … W nadmiarze użyto …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przelicz rozpuszczalność na skład 100 g roztworu, nie 100 g wody.
Podpowiedź 2
Porównaj mole jonów reagujących w stosunku 1:1.
Podpowiedź 3
Użyj mniejszej ilości, około 0,1212 mol Pb2+; osad ma około 39,15 g, a nadmiar to K2CrO4.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

M(K2CrO4) = 194 g∙mol−1 M(Pb(NO3)2) = 331 g∙mol−1 M(PbCrO4) = 323 g∙mol−1
194 g K2CrO4 ─ 331 g Pb(NO3)2
40,12 g K2CrO4 ─ 𝑦 g Pb(NO3)2 ⇒ 𝑦= 68,45 g
331 g Pb(NO3)2 ─ 323 g PbCrO4
40,12 g Pb(NO3)2 ─ 𝑧 g PbCrO4 ⇒ 𝑧= 39,15 g
(Masa osadu: 39,15 g) W nadmiarze użyto K2CrO4 ALBO chromianu(VI) potasu.

Skoro stosunek molowy substratów wynosi 1:1, zatem K2CrO4 jest w nadmiarze.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej
metody i poprawnych obliczeń.
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody uwzględniającej wskazanie substancji użytej
w nadmiarze, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku w gramach.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.
LUB
– popełnienie błędów przy odczytywaniu rozpuszczalności.
LUB
– niepodanie wyniku w gramach lub podanie go z błędną jednostką.
LUB
– wskazanie w odpowiedzi niewłaściwej substancji przy jej poprawnej identyfikacji
w obliczeniach.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W 32 °C obie sole mają rozpuszczalność 67 g na 100 g wody. Sto gramów ich roztworów zawiera więc po 100·67/167 ≈ 40,12 g soli.
To około 0,1212 mol Pb(NO3)2 i 0,2068 mol K2CrO4, więc ogranicza sól ołowiu. Masa PbCrO4 wynosi 0,1212·323 ≈ 39,15 g, a w nadmiarze pozostaje K2CrO4. Jednakowe masy rozpuszczonych soli nie oznaczają jednakowej liczby moli.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

M(K2CrO4) = 194 g∙mol−1 M(Pb(NO3)2) = 331 g∙mol−1 M(PbCrO4) = 323 g∙mol−1
194 g K2CrO4 ─ 331 g Pb(NO3)2
40,12 g K2CrO4 ─ 𝑦 g Pb(NO3)2 ⇒ 𝑦= 68,45 g
331 g Pb(NO3)2 ─ 323 g PbCrO4
40,12 g Pb(NO3)2 ─ 𝑧 g PbCrO4 ⇒ 𝑧= 39,15 g
(Masa osadu: 39,15 g) W nadmiarze użyto K2CrO4 ALBO chromianu(VI) potasu.

Skoro stosunek molowy substratów wynosi 1:1, zatem K2CrO4 jest w nadmiarze.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej
metody i poprawnych obliczeń.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 22 · maj 2021
W dwóch nieoznaczonych probówkach znajdowały się oddzielnie: rozcieńczony wodny
roztwór kwasu azotowego(V) i rozcieńczony wodny roztwór kwasu siarkowego(VI).
W tych roztworach zanurzono blaszki miedziane, a zawartość probówek lekko ogrzano.

Po zanurzeniu blaszki miedzianej w roztworze kwasu X i ogrzaniu zawartości probówki
wydzielał się bezbarwny gaz, który w kontakcie z powietrzem zabarwiał się na kolor
czerwonobrunatny.
Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i podkreśl jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
W rozcieńczonym roztworze kwasu azotowego(V) miedź (reaguje z wydzieleniem gazowego
tlenku / reaguje z wydzieleniem wodoru / nie reaguje) i roztwór (przyjmuje barwę
niebieską / pozostaje bezbarwny). W rozcieńczonym roztworze kwasu siarkowego(VI) miedź
(reaguje z wydzieleniem gazowego tlenku / reaguje z wydzieleniem wodoru / nie reaguje)
i roztwór (przyjmuje barwę niebieską / pozostaje bezbarwny). Kwasem X jest
(HNO3 / H2SO4).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Powiąż bezbarwny gaz brunatniejący na powietrzu z NO.
Podpowiedź 2
Niebieska barwa wskazuje powstawanie Cu2+.
Podpowiedź 3
Wybierz dla HNO3 reakcję z tlenkiem i niebieski roztwór, dla H2SO4 brak reakcji i bezbarwność; X = HNO3.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania

Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Rozcieńczony HNO3 utlenia miedź, dając Cu2+ i bezbarwny NO. Roztwór staje się niebieski, a NO na powietrzu utlenia się do czerwonobrunatnego NO2.
Rozcieńczony H2SO4 w opisanych warunkach nie roztwarza miedzi i pozostaje bezbarwny. Kwas X to HNO3. Rozstrzygnięcie zależy od właściwości utleniających kwasu i warunków stężenia; nie stosujemy reguły „metal z każdym kwasem wydziela wodór”.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 23 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadań 23–24.

Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2008.

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) i nazwę systematyczną jodku alkilu, który poddano działaniu sodu w opisanej reakcji.
Wzór półstrukturalny (grupowy): …
Nazwa systematyczna: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Znajdź wiązanie dzielące produkt na dwie jednakowe części.
Podpowiedź 2
W miejscu przecięcia odtwórz wiązanie węgla z jodem.
Podpowiedź 3
Podaj 2-jodopropan i narysuj jego wzór z I przy środkowym węglu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Wzór półstrukturalny (grupowy): ![]()
Nazwa systematyczna: 2-jodopropan
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) i nazwy systematycznej
jodku alkilu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W reakcji Wurtza łączą się dwa jednakowe fragmenty alkilowe w miejscach wcześniej związanych z jodem. Podany 2,3-dimetylobutan można rozciąć przez środkowe wiązanie na dwa identyczne fragmenty trójwęglowe.
Odtworzenie wiązania z jodem na ich środkowym węglu daje 2-jodopropan. Nie wybieramy 1-jodopropanu, którego sprzęganie dałoby nierozgałęziony heksan. Wzór półstrukturalny właściwego jodku przedstawia grafika klucza.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Wzór półstrukturalny (grupowy): ![]()
Nazwa systematyczna: 2-jodopropan

