Baza zadań z chemii
Moje postępy
Zadania 701–720 z 1481
Zadanie 24 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadań 23–24.

Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2008.
Mieszaninę 2-jodobutanu i jodku metylu poddano działaniu sodu i otrzymano różne alkany.
Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeżeli zdanie jest prawdziwe, albo F –
jeśli jest fałszywe.
1. | W opisanej reakcji otrzymano cztery różne alkany. | P | F |
|---|---|---|---|
2. | Otrzymanym w opisanej reakcji alkanem o najmniejszej masie cząsteczkowej był metan. | P | F |
3. | Alkanem o największej masie cząsteczkowej – otrzymanym w opisanej reakcji – był 3,4-dimetyloheksan. | P | F |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wypisz trzy nierównoważne sposoby połączenia dwóch rodzajów fragmentów.
Podpowiedź 2
Najmniejszy alkan powstaje przez połączenie dwóch grup metylowych.
Podpowiedź 3
Zaznacz F, F, P: trzy produkty, najmniejszy etan, największy 3,4-dimetyloheksan.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. – F; 2. – F; 3. – P
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dwa różne fragmenty alkilowe mogą połączyć się jako pierwszy z pierwszym, pierwszy z drugim lub drugi z drugim. Powstają trzy różne alkany: etan, 2-metylobutan i 3,4-dimetyloheksan.
Pierwsze zdanie o czterech produktach jest fałszywe, a drugim najmniejszym produktem nie jest metan, tylko etan. Trzecie zdanie jest prawdziwe. Otrzymujemy F, F, P; zamiana kolejności dwóch fragmentów nie tworzy czwartego produktu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. – F; 2. – F; 3. – P
Informacje i źródła zadania
Zadanie 25.1 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadania 25.
W wyniku zasadowej hydrolizy 2-jodobutanu otrzymano alkohol, który następnie utleniono
tlenkiem miedzi(II).
Uzupełnij schemat opisanych przemian. Wpisz wzory półstrukturalne (grupowe):
2-jodobutanu, alkoholu otrzymanego w wyniku zasadowej hydrolizy
2-jodobutanu i organicznego produktu utlenienia tlenkiem miedzi(II) tego alkoholu.

2-jodobutan alkohol

produkt utlenienia alkoholu
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw zastąp jod grupą OH bez zmiany szkieletu.
Podpowiedź 2
Ustal rzędowość otrzymanego alkoholu i jego typowy produkt utleniania.
Podpowiedź 3
Narysuj ciąg 2-jodobutan → butan-2-ol → butan-2-on według grafiki.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu: wpisanie wzorów półstrukturalnych (grupowych):
2-jodobutanu, alkoholu otrzymanego w wyniku zasadowej hydrolizy 2-jodobutanu
i organicznego produktu utlenienia tlenkiem miedzi(II) tego alkoholu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Zasadowa hydroliza 2-jodobutanu zastępuje I grupą OH przy tym samym węglu C2. Powstaje butan-2-ol, czyli alkohol II-rzędowy.
Jego utlenianie CuO przekształca tę grupę w karbonylową, dając butan-2-on. W każdym polu zachowujemy cztery atomy węgla i położenie grupy funkcyjnej. Nie rysujemy aldehydu, ponieważ wymagałby alkoholu I-rzędowego, ani alkenu, bo podany etap to hydroliza do alkoholu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 25.2 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadania 25.
W wyniku zasadowej hydrolizy 2-jodobutanu otrzymano alkohol, który następnie utleniono
tlenkiem miedzi(II).
Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i podkreśl jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Hydroliza zasadowa jodku alkilu jest reakcją (addycji / substytucji / eliminacji) zachodzącą
zgodnie z mechanizmem nukleofilowym. Przykładem obojętnego elektrycznie nukleofilu jest
cząsteczka (CH4 / H2 / NH3), a nukleofilu jonowego – jon (CN− / Cu2+ / H3O+).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odróżnij podstawienie grupy od jej eliminacji.
Podpowiedź 2
Szukaj drobin mogących oddać parę elektronową do utworzenia wiązania.
Podpowiedź 3
Wybierz substytucję, NH3 oraz CN−.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie obu zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W hydrolizie zasadowej grupa odchodząca jest zastępowana grupą pochodzącą od nukleofilu, więc zachodzi substytucja.
Nukleofil dostarcza parę elektronową; może być elektrycznie obojętny, jak NH3 z wolną parą azotu, albo ujemny, jak CN−. CH4 i H2 nie spełniają tu podanej roli typowych nukleofili, a dodatnio naładowane Cu2+ i H3O+ nie są poprawnymi wyborami z zestawu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 26.1 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadania 26.
Alkeny można otrzymać m.in. w wyniku reakcji eliminacji wody z alkoholi (tzw. reakcja
dehydratacji alkoholi).
Poddano dehydratacji 3-metylobutan-2-ol i otrzymano mieszaninę alkenów A i B, przy czym
alken A jest produktem głównym (atom wodoru jest odrywany w tym przypadku od tego atomu
węgla, który jest połączony z mniejszą liczbą atomów wodoru), a alken B – produktem
ubocznym przemiany.
Produkt A można także otrzymać w wyniku dehydratacji innego alkoholu.
Podaj wzór półstrukturalny (grupowy) i nazwę systematyczną tego alkoholu.
Wzór: | Nazwa systematyczna: |
|---|
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw ustal strukturę głównego alkenu A.
Podpowiedź 2
Odtwórz alkohol przez formalne dodanie H i OH do jego wiązania podwójnego w drugiej orientacji.
Podpowiedź 3
Podaj 2-metylobutan-2-ol i narysuj zgodny z nazwą wzór półstrukturalny.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
![]() | Nazwa systematyczna: 2-metylobutan-2-ol |
|---|
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne podanie wzoru i nazwy systematycznej alkoholu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Główny alken A z odwodnienia 3-metylobutan-2-olu to bardziej podstawiony 2-metylobut-2-en. Ten sam alken można otrzymać, umieszczając OH na drugim atomie jego wiązania podwójnego w odpowiednim alkoholu i odszczepiając wodę.
Pasuje 2-metylobutan-2-ol. Zachowujemy pięciowęglowy szkielet oraz położenie metylu. Nie podajemy ponownie alkoholu wyjściowego, ponieważ polecenie wymaga innego prekursora; nazwę i wzór trzeba uzgodnić ze sobą.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
![]() | Nazwa systematyczna: 2-metylobutan-2-ol |
|---|
Informacje i źródła zadania
Zadanie 26.2 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadania 26.
Alkeny można otrzymać m.in. w wyniku reakcji eliminacji wody z alkoholi (tzw. reakcja
dehydratacji alkoholi).
Poddano dehydratacji 3-metylobutan-2-ol i otrzymano mieszaninę alkenów A i B, przy czym
alken A jest produktem głównym (atom wodoru jest odrywany w tym przypadku od tego atomu
węgla, który jest połączony z mniejszą liczbą atomów wodoru), a alken B – produktem
ubocznym przemiany.
Napisz równanie reakcji alkenu A z bromowodorem (HBr) prowadzącej do powstania produktu głównego tej przemiany. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj liczbę H przy dwóch atomach wiązania podwójnego A.
Podpowiedź 2
Brom przyłącza się do bardziej podstawionego węgla.
Podpowiedź 3
Narysuj addycję HBr do 2-metylobut-2-enu dającą 2-bromo-2-metylobutan.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Alken A, 2-metylobut-2-en, ma jeden wodór przy mniej podstawionym atomie wiązania podwójnego i żadnego przy drugim. W addycji HBr zgodnej z regułą Markownikowa wodór trafia do atomu już mającego H, a brom do bardziej podstawionego C2.
Produktem głównym jest 2-bromo-2-metylobutan. W równaniu stosujemy jedną cząsteczkę HBr i zachowujemy szkielet alkenu, zmieniając wiązanie podwójne na pojedyncze.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 27 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadań 27–28.
Poniżej przedstawiono wzory dwóch związków organicznych: mentolu i tymolu.

mentol tymol
Uzupełnij poniższe tabele.
• Określ hybrydyzację orbitali walencyjnych: atomu węgla oznaczonego we wzorze mentolu literą a oraz atomu węgla oznaczonego we wzorze tymolu literą x.
Atom węgla | a | x |
|---|---|---|
hybrydyzacja |
• Określ formalne stopnie utlenienia: atomu węgla oznaczonego we wzorze mentolu literą b oraz atomu węgla oznaczonego we wzorze tymolu literą y.
Atom węgla | b | y |
|---|---|---|
stopień utlenienia |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wyznacz geometrię a i x niezależnie od stopni utlenienia b i y.
Podpowiedź 2
W bilansie węgla przyjmij +1 za C–O, −1 za C–H i 0 za C–C.
Podpowiedź 3
Wpisz a: sp3, x: sp2, b: 0, y: +I.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
•
Atom węgla | a | x |
|---|---|---|
hybrydyzacja | sp3 | sp2 |
•
Atom węgla | b | y |
|---|---|---|
stopień utlenienia | 0 | (+) I |
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie obu tabeli – określenie hybrydyzacji orbitali walencyjnych
i formalnego stopnia utlenienia wszystkich wskazanych atomów węgla.
1 pkt – poprawne uzupełnienie jednej tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Atom a w nasyconym fragmencie mentolu ma cztery wiązania σ, więc hybrydyzację sp3. Atom x w pierścieniu aromatycznym tymolu ma sp2.
Dla zaznaczonego b wkłady jednego C–O i jednego C–H znoszą się, dając stopień 0. Atom y wiąże się z tlenem, ale nie z wodorem, więc ma +I. Wiązania C–C nie wnoszą różnicy elektroujemności do formalnego bilansu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
•
Atom węgla | a | x |
|---|---|---|
hybrydyzacja | sp3 | sp2 |
•
Atom węgla | b | y |
|---|---|---|
stopień utlenienia | 0 | (+) I |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 28 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadań 27–28.
Poniżej przedstawiono wzory dwóch związków organicznych: mentolu i tymolu.

mentol tymol
Rozstrzygnij, czy cząsteczka tymolu jest chiralna. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź węgle tetraedryczne, zwłaszcza w grupie izopropylowej.
Podpowiedź 2
Dwie jednakowe grupy przy jednym atomie wykluczają jego asymetrię.
Podpowiedź 3
Odpowiedz NIE: żaden z węgli sp3 tymolu nie ma czterech różnych podstawników.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: Nie ALBO Jest achiralna.
Uzasadnienie: Cząsteczka tymolu ma płaszczyznę symetrii.
ALBO
W cząsteczce tymolu nie występuje żaden asymetryczny atom węgla.
ALBO
W cząsteczce tego związku nie ma centrum chiralności (centrum stereogenicznego, centrum
stereochemicznego, stereocentrum).
ALBO
Żaden atom węgla (o hybrydyzacji sp3) nie jest połączony z czterema różnymi podstawnikami.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W tymolu atomy pierścienia aromatycznego są płaskie i nie stanowią tetraedrycznych centrów chiralności. Węgiel grupy izopropylowej ma dwie jednakowe grupy metylowe, a pozostałe węgle sp3 również nie mają czterech różnych podstawników.
Pokazana cząsteczka jest achiralna. Uzasadnienie odnosimy do jej budowy i równocenności podstawników; sama obecność pierścienia aromatycznego nie stanowi ogólnego dowodu achiralności dowolnej cząsteczki.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: Nie ALBO Jest achiralna.
Uzasadnienie: Cząsteczka tymolu ma płaszczyznę symetrii.
ALBO
W cząsteczce tymolu nie występuje żaden asymetryczny atom węgla.
ALBO
W cząsteczce tego związku nie ma centrum chiralności (centrum stereogenicznego, centrum
stereochemicznego, stereocentrum).
ALBO
Żaden atom węgla (o hybrydyzacji sp3) nie jest połączony z czterema różnymi podstawnikami.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 29 · maj 2021
Do 500 cm3 wodnego roztworu kwasu metanowego (mrówkowego) o stężeniu 1 mol ∙ dm−3
dodano 500 cm3 wody. Temperatura otrzymanego roztworu nie uległa zmianie.
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź wybraną spośród A–C oraz odpowiedź wybraną spośród 1.–3.
Należy wnioskować, że po dodaniu wody do wodnego roztworu kwasu metanowego
wartość stałej dysocjacji | A. | wzrosła, | a wartość stopnia dysocjacji | 1. | wzrosła. |
B. | zmalała, | 2. | zmalała. | ||
C. | nie uległa zmianie, | 3. | nie uległa zmianie. |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oddziel stałą równowagi od udziału cząsteczek zdysocjowanych.
Podpowiedź 2
Rozcieńczanie sprzyja jonizacji słabego kwasu, a temperatura decydująca o Ka nie zmienia się.
Podpowiedź 3
Wybierz C oraz 1: stała bez zmiany, stopień dysocjacji wzrasta.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne dokończenie zdania.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dwukrotne rozcieńczenie obniża stężenie kwasu, ale temperatura pozostaje taka sama. W szkolnym modelu roztworu stała dysocjacji Ka nie zmienia się, natomiast stopień dysocjacji słabego kwasu rośnie.
Większy ułamek początkowych cząsteczek występuje w formie zjonizowanej, choć nie oznacza to wzrostu stężenia H3O+. Wybieramy C i 1. Odróżniamy właściwość równowagi od stopnia jej realizacji przy danym stężeniu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 30 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadań 30–31.
Reakcja estryfikacji, w której uczestniczą kwas etanowy i butan-2-ol, zachodzi w środowisku
kwasowym zgodnie z równaniem:

Na podstawie: Estryfikacja, https://tsl.wum.edu.pl [dostęp 09.01.2020]
Oblicz, ile gramów bezwodnego kwasu etanowego należy użyć do reakcji z jednym molem butan-2-olu w temperaturze T, aby przereagowało 85% początkowej ilości butan-2-olu.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ułóż bilans moli dla 85% zużycia jednego mola alkoholu.
Podpowiedź 2
W stałej równowagi użyj pozostałego kwasu y − 0,85.
Podpowiedź 3
Rozwiąż 2,12 = 0,852/[0,15(y − 0,85)] i pomnóż y przez 60 g·mol−1.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Początkowa liczba moli kwasu 𝑦, jeżeli przereagowało tyle moli kwasu, co alkoholu, czyli
0,85 mola: 𝑦 = 𝑥+ 0,85 = 2,27 + 0,85 = 3,12 mola
𝑚kwasu = 𝑛∙𝑀kwasu = 3,12 mol ∙ 60 g∙mol−1= 187,2 (g)
substancja | Liczba moli początkowa, mol | Zmiana liczby moli, mol | Liczba moli równowagowa, mol |
|---|---|---|---|
alkohol | 1 | – 0,85 | 0,15 |
kwas | 𝑥 | – 0,85 | 𝑥 – 0,85 |
ester | 0 | + 0,85 | 0,85 |
woda | 0 | + 0,85 | 0,85 |

Początkowa masa kwasu etanowego:
𝑚kwasu = 𝑥 ∙ 𝑀kwasu = 3,122 mol ∙ 60 g∙mol−1= 187,32 (g)
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku
w gramach.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.
LUB
– niepodanie wyniku w gramach lub podanie go z błędną jednostką.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Niech y oznacza początkowe mole kwasu przy jednym molu alkoholu. Dla przemiany 85% w równowadze mamy 0,15 mol alkoholu, y − 0,85 mol kwasu oraz po 0,85 mol estru i wody.
Zatem 2,12 = 0,852/[0,15(y − 0,85)]. Rozwiązanie daje y ≈ 3,122 mol, czyli około 187,3 g kwasu. Nie podstawiamy początkowej ilości kwasu zamiast ilości równowagowej ani nie pomijamy wody w liczniku.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Początkowa liczba moli kwasu 𝑦, jeżeli przereagowało tyle moli kwasu, co alkoholu, czyli
0,85 mola: 𝑦 = 𝑥+ 0,85 = 2,27 + 0,85 = 3,12 mola
𝑚kwasu = 𝑛∙𝑀kwasu = 3,12 mol ∙ 60 g∙mol−1= 187,2 (g)
substancja | Liczba moli początkowa, mol | Zmiana liczby moli, mol | Liczba moli równowagowa, mol |
|---|---|---|---|
alkohol | 1 | – 0,85 | 0,15 |
kwas | 𝑥 | – 0,85 | 𝑥 – 0,85 |
ester | 0 | + 0,85 | 0,85 |
woda | 0 | + 0,85 | 0,85 |

Początkowa masa kwasu etanowego:
𝑚kwasu = 𝑥 ∙ 𝑀kwasu = 3,122 mol ∙ 60 g∙mol−1= 187,32 (g)
Informacje i źródła zadania
Zadanie 31 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadań 30–31.
Reakcja estryfikacji, w której uczestniczą kwas etanowy i butan-2-ol, zachodzi w środowisku
kwasowym zgodnie z równaniem:

Na podstawie: Estryfikacja, https://tsl.wum.edu.pl [dostęp 09.01.2020]
Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i podkreśl jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Przy użyciu w opisanej reakcji równomolowej mieszaniny kwasu i alkoholu wydajność tej
reakcji jest w temperaturze T (niższa niż / równa / wyższa od) 85%.
Opisaną reakcję przeprowadza się w środowisku kwasowym, ponieważ jony H+
(katalizują tę reakcję / zwiększają wydajność tej reakcji).
W środowisku zasadowym opisany ester ulega hydrolizie, której produktami są butan-2-ol
i (kwas etanowy / sól kwasu etanowego).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oddziel wpływ nadmiaru substratu od wpływu katalizatora.
Podpowiedź 2
W środowisku zasadowym grupa kwasowa produktu występuje jako anion.
Podpowiedź 3
Wybierz niższa niż 85%, katalizują tę reakcję oraz sól kwasu etanowego.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie wszystkich zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Nadmiar kwasu przesuwa równowagę estryfikacji ku produktom, dlatego dla mieszaniny równomolowej wydajność będzie niższa niż uzyskane z nadmiarem 85%. Jony H+ katalizują przemianę, przyspieszając dojście do równowagi, ale nie zwiększają samej wydajności równowagowej.
Zasadowa hydroliza estru daje butan-2-ol oraz sól kwasu etanowego. Nie zapisujemy wolnego kwasu jako trwałego produktu w środowisku zasadowym, bo zostaje od razu zobojętniony.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 32 · maj 2021
Cząsteczki kwasu etanowego mogą tworzyć dimer:

Dimer ten występuje w stanie gazowym oraz w roztworach kwasu etanowego
w rozpuszczalnikach nietworzących z nim wiązań wodorowych.
Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i podkreśl jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Przedstawiony w informacji dimer powstaje w wyniku tworzenia się wiązań (kowalencyjnych /
jonowych / wodorowych) między cząsteczkami kwasu etanowego. Rozcieńczony roztwór
kwasu etanowego w wodzie (nie zawiera dimerów / zawiera dimery), ponieważ woda
(nie tworzy wiązań wodorowych / tworzy wiązania wodorowe) z cząsteczkami kwasu
etanowego.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozpoznaj przerywane połączenia między dwiema grupami karboksylowymi.
Podpowiedź 2
Woda konkuruje z drugą cząsteczką kwasu o wiązania wodorowe.
Podpowiedź 3
Wybierz wiązania wodorowe, nie zawiera dimerów i tworzy wiązania wodorowe z kwasem.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie wszystkich zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dimer kwasu etanowego jest utrzymywany przez dwa wiązania wodorowe między grupami karboksylowymi dwóch cząsteczek. Nie powstaje przez nowe kowalencyjne połączenie szkieletów.
W rozcieńczonym roztworze wodnym, w modelu zadania, takich dimerów nie przyjmujemy: cząsteczki kwasu tworzą wiązania wodorowe z licznymi cząsteczkami wody. Nie uogólniamy tego wyboru na wszystkie możliwe stężenia i warunki, ponieważ informacja dotyczy roztworu rozcieńczonego.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 33.1 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadania 33.
W dwóch probówkach (I, II) znajdowały się wodne roztwory dwóch substancji wybranych
spośród następujących:
glicyna … chlorek fenyloamoniowy (C6H5NH3Cl) … fenolan sodu
W celu ich identyfikacji przeprowadzono opisane poniżej doświadczenia.
1. Do próbek pobranych z probówek I i II dodano kwas solny, ale w żadnym naczyniu
nie zaobserwowano zmian.
2. Z probówek I i II pobrano próbki i wprowadzono do nich wodny roztwór oranżu
metylowego. Otrzymano roztwory o różnych barwach. W naczyniu z próbką pobraną
z probówki I roztwór przyjął barwę czerwoną.
Podaj nazwy lub wzory związków, które zidentyfikowano podczas przeprowadzonych doświadczeń.
Probówka I: …
Probówka II: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przeczytaj obserwację po dodaniu HCl. Sprawdź, jaki efekt przewidywałbyś dla fenolanu.
Podpowiedź 2
Czerwona barwa oranżu metylowego w próbce I wskazuje na kwaśny roztwór. Zastanów się, który jon może przekazać proton wodzie.
Podpowiedź 3
Przypisz I chlorkowi fenyloamoniowemu. Wskaż glicynę jako roztwór II i uzasadnij różnicę barwy.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Probówka I: chlorek fenyloamoniowy ALBO C6H5–NH3Cl
Probówka II: glicyna ALBO NH2–CH2–COOH
Zasady oceniania
1 pkt – poprawna identyfikacja substancji w obu probówkach – napisanie ich nazw lub wzorów.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Po dodaniu HCl brak efektu przewidywanego dla fenolanu pozwala wykluczyć tę substancję w modelu zadania. Oranż metylowy w roztworze I ma barwę czerwoną. To wskazuje na kwaśny roztwór chlorku fenyloamoniowego, w którym kation oddaje proton wodzie.
Roztwór II daje inną barwę wskaźnika i odpowiada glicynie. Zatem I to chlorek fenyloamoniowy, a II to glicyna.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Probówka I: chlorek fenyloamoniowy ALBO C6H5–NH3Cl
Probówka II: glicyna ALBO NH2–CH2–COOH
Informacje i źródła zadania
Zadanie 33.2 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadania 33.
W dwóch probówkach (I, II) znajdowały się wodne roztwory dwóch substancji wybranych
spośród następujących:
glicyna … chlorek fenyloamoniowy (C6H5NH3Cl) … fenolan sodu
W celu ich identyfikacji przeprowadzono opisane poniżej doświadczenia.
1. Do próbek pobranych z probówek I i II dodano kwas solny, ale w żadnym naczyniu
nie zaobserwowano zmian.
2. Z probówek I i II pobrano próbki i wprowadzono do nich wodny roztwór oranżu
metylowego. Otrzymano roztwory o różnych barwach. W naczyniu z próbką pobraną
z probówki I roztwór przyjął barwę czerwoną.
Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która decyduje o odczynie wodnego roztworu substancji znajdującej się w probówce I.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wskaż sprzężony kwas aniliny jako donor protonu.
Podpowiedź 2
Woda po przyjęciu protonu tworzy H3O+.
Podpowiedź 3
Zapisz graficznie równowagę kationu fenyloamoniowego z wodą do aniliny i H3O+, bez Cl−.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W roztworze chlorku fenyloamoniowego kation oddaje proton wodzie. Powstają cząsteczka aniliny i H3O+, co odpowiada kwaśnemu odczynowi.
Równanie jonowe skrócone obejmuje kation organiczny i wodę po stronie substratów oraz anilinę i jon hydroniowy po stronie produktów, zgodnie z grafiką. Cl− pomijamy jako jon obserwator. Nie zapisujemy dysocjacji samego HCl, ponieważ źródłem odczynu jest protoliza kationu słabej zasady.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 34 · maj 2021

równa 86,1 mg.
Określ, z ilu reszt glicyny 𝒙 i z ilu reszt alaniny 𝒚 składała się jedna cząsteczka badanego tripeptydu. Napisz wzór tripeptydu w postaci Gly𝒙Ala𝒚. Przyjmij masę molową chlorku srebra MAgCl = 143,5 g ∙ mol−1.
Obliczenia:
Wzór tripeptydu: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Z osadu wyznacz mole Cl− i uwzględnij trzy aminokwasy z jednego tripeptydu.
Podpowiedź 2
Oblicz masę molową peptydu oraz odejmij dwie wody przy składaniu go z aminokwasów.
Podpowiedź 3
Rozwiąż x + y = 3 oraz 75x + 89y − 36 = 217; wynik to GlyAla2.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE



Wzór tripeptydu: GlyAla2 ALBO Gly1Ala2

n(AgCl) = n(Cl−) = 3 · ntripeptydu ⇒ ntripeptydu = 0,2 mmol
𝑀tripeptydu Gly₂Ala = 2 ∙ 𝑀Gly + 1 ∙ 𝑀Ala − 2 ∙ 𝑀(H2O)= 2 ∙ 75 + 1 ∙ 89 − 36 = 203 g ∙ mol−1
𝑀tripeptydu GlyAla₂= 1 ∙ 𝑀Gly + 2 ∙ 𝑀Ala − 2 ∙ 𝑀(H2O) = 1 ∙ 75 + 2 ∙ 89 − 36 = 217 g ∙ mol−1
𝑚tripeptydu Gly₂Ala = 𝑛tripeptydu ∙ 𝑀tripeptydu Gly₂Ala = 40,6 mg
𝑚tripeptydu GlyAla₂ = 𝑛tripeptydu ∙ 𝑀tripeptydu GlyAla₂= 43,4 mg
Wzór tripeptydu: GlyAla2 ALBO Gly1Ala2


Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wzoru
tripeptydu lub wartości x i y.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Z 86,1 mg AgCl otrzymujemy 0,600 mmol chlorków. Po pełnej hydrolizie każda cząsteczka tripeptydu daje trzy chlorowodorki aminokwasów, więc peptydu było 0,200 mmol.
Jego masa molowa wynosi 43,4 mg/0,200 mmol = 217 g·mol−1. Dla x + y = 3 i 75x + 89y − 2·18 = 217 otrzymujemy x = 1, y = 2. Zapis GlyAla2 określa skład, a nie sekwencję, której doświadczenie nie ustala.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem



Wzór tripeptydu: GlyAla2 ALBO Gly1Ala2

n(AgCl) = n(Cl−) = 3 · ntripeptydu ⇒ ntripeptydu = 0,2 mmol
𝑀tripeptydu Gly₂Ala = 2 ∙ 𝑀Gly + 1 ∙ 𝑀Ala − 2 ∙ 𝑀(H2O)= 2 ∙ 75 + 1 ∙ 89 − 36 = 203 g ∙ mol−1
𝑀tripeptydu GlyAla₂= 1 ∙ 𝑀Gly + 2 ∙ 𝑀Ala − 2 ∙ 𝑀(H2O) = 1 ∙ 75 + 2 ∙ 89 − 36 = 217 g ∙ mol−1
𝑚tripeptydu Gly₂Ala = 𝑛tripeptydu ∙ 𝑀tripeptydu Gly₂Ala = 40,6 mg
𝑚tripeptydu GlyAla₂ = 𝑛tripeptydu ∙ 𝑀tripeptydu GlyAla₂= 43,4 mg
Wzór tripeptydu: GlyAla2 ALBO Gly1Ala2


Informacje i źródła zadania
Zadanie 35 · maj 2021
W wyniku kondensacji z jednej cząsteczki cysteiny (Cys) i dwóch cząsteczek leucyny (Leu)
mogą powstać różne tripeptydy.
Napisz wszystkie możliwe sekwencje aminokwasów w tripeptydach o budowie liniowej
– zastosuj trzyliterowe kody aminokwasów.
Sekwencje aminokwasów w tripeptydach:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal, ile różnych pozycji może zająć jedyna cysteina.
Podpowiedź 2
Nie rozróżniaj zamiany dwóch jednakowych reszt leucyny.
Podpowiedź 3
Wypisz Cys–Leu–Leu, Leu–Cys–Leu i Leu–Leu–Cys.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Cys-Leu-Leu, Leu-Leu-Cys, Leu-Cys-Leu
Uwaga: Odpowiedź, w której zdający podaje sekwencję trzech nukleotydów (z kodu
genetycznego, tzw. triplet albo kodon) zamiast sekwencji aminokwasów, nie spełnia warunków
zadania.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne podanie sekwencji możliwych tripeptydów – z zastosowaniem trzyliterowych
kodów aminokwasów.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dwie reszty leucyny są jednakowe, więc odrębne sekwencje otrzymujemy przez umieszczenie jednej cysteiny na jednym z trzech miejsc łańcucha. Powstają Cys–Leu–Leu, Leu–Cys–Leu i Leu–Leu–Cys.
Sekwencje czytamy od N-końca do C-końca; przestawienie identycznych leucyn nie tworzy nowego peptydu. Nie dodajemy form cyklicznych, ponieważ pytanie dotyczy budowy liniowej, ani sekwencji nukleotydów zamiast kodów aminokwasowych.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Cys-Leu-Leu, Leu-Leu-Cys, Leu-Cys-Leu
Uwaga: Odpowiedź, w której zdający podaje sekwencję trzech nukleotydów (z kodu
genetycznego, tzw. triplet albo kodon) zamiast sekwencji aminokwasów, nie spełnia warunków
zadania.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 36 · maj 2021
Do czterech probówek zawierających niebieską zalkalizowaną zawiesinę świeżo strąconego
wodorotlenku miedzi(II) wprowadzono bezbarwne wodne roztwory czterech różnych związków
– do każdej probówki roztwór innej substancji. Zawartość każdej probówki wymieszano.
Przebieg doświadczenia zilustrowano na poniższym rysunku.

Rozstrzygnij, czy zmiany zaobserwowane podczas doświadczenia umożliwiają potwierdzenie, że do danej probówki wprowadzono roztwór wskazany na rysunku.
Odpowiedź uzasadnij. W uzasadnieniu opisz możliwe do zaobserwowania zmiany zawartości probówek, uwzględnij rodzaj (roztwór, zawiesina) oraz barwę mieszaniny otrzymanej po dodaniu roztworu danej substancji do każdej probówki.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie:
Probówka I: …
Probówka II: …
Probówka III: …
Probówka IV: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozpatrz kolejno zobojętnianie, brak reakcji, kompleksowanie alkoholu wielowodorotlenowego i próbę biuretową.
Podpowiedź 2
Dwa wiązania peptydowe tripeptydu umożliwiają barwną reakcję w IV.
Podpowiedź 3
Opisz I niebieski roztwór, II niebieską zawiesinę, III szafirowy roztwór, IV fioletowy roztwór i odpowiedz TAK.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: Tak
Uzasadnienie, np.:
Probówka I: Powstał niebieski roztwór.
Probówka II: Pozostała niebieska zawiesina.
ALBO
Niebieska zawiesina nie roztworzyła się.
ALBO
Nie zaobserwowano objawów reakcji.
Probówka III: Powstał szafirowy ALBO granatowy roztwór.
Probówka IV: Powstał różowy ALBO fioletowy ALBO różowofioletowy roztwór.
Zasady oceniania

Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Tak, cztery opisane efekty pozwalają potwierdzić przypisanie w tym zestawie substancji. W I kwas azotowy(V) roztwarza osad i powstaje niebieski roztwór. W II etanol nie daje widocznej zmiany: pozostaje niebieska zawiesina.
W III glicerol tworzy szafirowy roztwór kompleksu. W IV tripeptyd daje fioletowy lub różowofioletowy roztwór w reakcji biuretowej. W każdej odpowiedzi podajemy jednocześnie barwę i to, czy jest roztwór, czy zawiesina; nie jest to uniwersalna identyfikacja dowolnych związków.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: Tak
Uzasadnienie, np.:
Probówka I: Powstał niebieski roztwór.
Probówka II: Pozostała niebieska zawiesina.
ALBO
Niebieska zawiesina nie roztworzyła się.
ALBO
Nie zaobserwowano objawów reakcji.
Probówka III: Powstał szafirowy ALBO granatowy roztwór.
Probówka IV: Powstał różowy ALBO fioletowy ALBO różowofioletowy roztwór.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 1.1 · marzec 2021
Źródło
Informacja do zadania 1.
Konfigurację elektronową dwudodatniego kationu pierwiastka X przedstawia zapis: [Ar]3d10.
Uzupełnij poniższą tabelę. Wpisz symbol chemiczny pierwiastka X, numer grupy oraz symbol bloku konfiguracyjnego, do którego należy ten pierwiastek.
Symbol pierwiastka | Numer grupy | Symbol bloku |
|---|---|---|
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zsumuj elektrony rdzenia argonowego i podpowłoki 3d.
Podpowiedź 2
Aby przejść od X2+ do atomu, dodaj dwa elektrony.
Podpowiedź 3
Dla Z = 30 wpisz Zn, grupa 12, blok d.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Symbol pierwiastka | Numer grupy | Symbol bloku |
|---|---|---|
Zn | 12 | d |

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie całej tabeli (wpisanie symbolu pierwiastka, numeru grupy
i symbolu bloku).
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Kation X2+ ma 18 + 10 = 28 elektronów. Atom obojętny ma dwa elektrony więcej, czyli 30, co identyfikuje cynk.
Cynk należy do grupy 12 i bloku d; jego atom ma konfigurację [Ar]3d104s2. Nie identyfikujemy pierwiastka wyłącznie po liczbie elektronów kationu, bo pominięcie ładunku prowadziłoby do innego pierwiastka. Numer grupy określamy dla atomu pierwiastka, nie dla jonu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Symbol pierwiastka | Numer grupy | Symbol bloku |
|---|---|---|
Zn | 12 | d |

Informacje i źródła zadania
Zadanie 1.2 · marzec 2021
Źródło
Informacja do zadania 1.
Konfigurację elektronową dwudodatniego kationu pierwiastka X przedstawia zapis: [Ar]3d10.
Uzupełnij poniższy schemat. Przedstaw pełną konfigurację elektronową atomu (w stanie podstawowym) pierwiastka X. Zastosuj schemat klatkowy. W zapisie uwzględnij numery powłok i symbole podpowłok.

1s 2s 2p 3s 3p
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odtwórz dwa elektrony usunięte przy tworzeniu Zn2+.
Podpowiedź 2
Podpowłoka d ma pięć orbitali i mieści dziesięć elektronów.
Podpowiedź 3
Uzupełnij pięć par na 3d i jedną parę na 4s, według graficznego zapisu klucza.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie zapisu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Pełna konfiguracja cynku obejmuje 30 elektronów: 1s22s22p63s23p63d104s2. W schemacie klatkowym pięć orbitali 3d zawiera po parze elektronów, a orbital 4s jedną parę.
Każda para ma przeciwne spiny, zgodnie z zakazem Pauliego. Uwzględniamy podpisy 3d i 4s oraz wszystkie wymagane powłoki; nie pozostawiamy konfiguracji samego Zn2+, z której wynikała identyfikacja w poprzednim poleceniu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 2 · marzec 2021
Źródło
Informacja do zadań 2–4.
Pierwsza energia jonizacji (Ej1) to minimalna energia potrzebna do oderwania pierwszego
elektronu od obojętnego atomu. Każda następna energia jonizacji (Ej2, Ej3 itd.) to energia
potrzebna do oderwania kolejnego elektronu od coraz bardziej dodatnio naładowanej drobiny.
Wartości energii jonizacji zmieniają się okresowo w miarę wzrostu liczby atomowej.
W tabeli podano wartość pierwszej energii jonizacji dla atomu wodoru i wartości kilku
wybranych energii jonizacji dla atomów kolejnych pierwiastków pierwszej grupy układu
okresowego.
Nazwa pierwiastka | Energia jonizacji, 106 · J · mol−1 | ||||
|---|---|---|---|---|---|
pierwsza | druga | trzecia | czwarta | piąta | |
wodór | 1,31 | – | – | – | – |
lit | 0,52 | 7,30 | 11,81 | – | – |
sód | 0,49 | 4,56 | 6,91 | 9,54 | 13,35 |
potas | 0,42 | 3,05 | 4,41 | 5,88 | 7,98 |
rubid | 0,40 | 2,63 | 3,90 | 5,08 | 6,85 |
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.
Wyjaśnij, dlaczego wartość pierwszej energii jonizacji atomu wodoru jest dużo większa niż wartość pierwszej energii jonizacji atomów kolejnych pierwiastków pierwszej grupy.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj położenie elektronu odrywanego od H i od litowców.
Podpowiedź 2
W atomie H nie ma powłok wewnętrznych ekranujących jądro.
Podpowiedź 3
Powiąż bliskość elektronu 1s i brak ekranowania z wysoką pierwszą energią jonizacji wodoru.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Wraz ze wzrostem liczby atomowej rosną promienie atomowe ALBO w atomie wodoru elektron
jest najbliżej jądra ALBO atom wodoru nie ma powłok wewnętrznych ALBO elektron jest
odrywany z orbitalu 1s wodoru, a z orbitali 2s, 3s dla atomów kolejnych pierwiastków ALBO
po oderwaniu pierwszego elektronu dla kolejnych litowców pozostają jeszcze powłoki
elektronowe, a dla wodoru – już nie.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Jedyny elektron wodoru zajmuje mały orbital 1s i nie jest ekranowany przez elektrony wewnętrznych powłok. W kolejnych litowcach elektron walencyjny znajduje się na dalszej powłoce, przy większym promieniu i silniejszym ekranowaniu.
Jest przez to łatwiejszy do oderwania niż elektron wodoru. Większy ładunek jądra cięższego atomu nie wystarcza do przewidzenia energii jonizacji bez uwzględnienia odległości oraz osłaniania.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Wraz ze wzrostem liczby atomowej rosną promienie atomowe ALBO w atomie wodoru elektron
jest najbliżej jądra ALBO atom wodoru nie ma powłok wewnętrznych ALBO elektron jest
odrywany z orbitalu 1s wodoru, a z orbitali 2s, 3s dla atomów kolejnych pierwiastków ALBO
po oderwaniu pierwszego elektronu dla kolejnych litowców pozostają jeszcze powłoki
elektronowe, a dla wodoru – już nie.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 3 · marzec 2021
Źródło
Informacja do zadań 2–4.
Pierwsza energia jonizacji (Ej1) to minimalna energia potrzebna do oderwania pierwszego
elektronu od obojętnego atomu. Każda następna energia jonizacji (Ej2, Ej3 itd.) to energia
potrzebna do oderwania kolejnego elektronu od coraz bardziej dodatnio naładowanej drobiny.
Wartości energii jonizacji zmieniają się okresowo w miarę wzrostu liczby atomowej.
W tabeli podano wartość pierwszej energii jonizacji dla atomu wodoru i wartości kilku
wybranych energii jonizacji dla atomów kolejnych pierwiastków pierwszej grupy układu
okresowego.
Nazwa pierwiastka | Energia jonizacji, 106 · J · mol−1 | ||||
|---|---|---|---|---|---|
pierwsza | druga | trzecia | czwarta | piąta | |
wodór | 1,31 | – | – | – | – |
lit | 0,52 | 7,30 | 11,81 | – | – |
sód | 0,49 | 4,56 | 6,91 | 9,54 | 13,35 |
potas | 0,42 | 3,05 | 4,41 | 5,88 | 7,98 |
rubid | 0,40 | 2,63 | 3,90 | 5,08 | 6,85 |
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.
Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i podkreśl jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Pierwsza energia jonizacji litowca jest (mniejsza / większa) niż druga energia jonizacji,
ponieważ:
• (łatwiej / trudniej) oderwać elektron od jonu naładowanego dodatnio niż od obojętnego
atomu
oraz
• przyciąganie przez jądro elektronu z przedostatniej powłoki jest (silniejsze / słabsze) niż
przyciąganie elektronu z powłoki ostatniej.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zapisz, jak zmienia się konfiguracja po utracie pierwszego elektronu litowca.
Podpowiedź 2
Przy drugiej jonizacji nie odrywasz już elektronu z tej samej zewnętrznej powłoki.
Podpowiedź 3
Wybierz: mniejsza, trudniej, silniejsze.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Pierwsza jonizacja litowca usuwa jedyny elektron zewnętrznej powłoki. Druga wymaga oderwania elektronu od już dodatniego jonu i z powłoki wewnętrznej, silniej związanej z jądrem.
Pierwsza energia jonizacji jest więc mniejsza od drugiej; od dodatniego jonu elektron odrywa się trudniej, a przyciąganie elektronu wewnętrznego jest silniejsze. Odpowiedź łączy oba argumenty, nie ograniczając się do samej zmiany ładunku.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

