Baza zadań z chemii
Moje postępy
Zadania 661–680 z 1481
Zadanie 29 · czerwiec 2021
Źródło
Informacja do zadań 28–29.
Podstawnik w pierścieniu aromatycznym wpływa na miejsce wprowadzenia następnego
podstawnika do pierścienia. Grupy alkilowe, –Cl, –Br, –NH2, –OH kierują następny
wprowadzany podstawnik w pozycje 2- i 4- (orto- i para-) w stosunku do własnego położenia.
Gdy w pierścieniu znajdują się grupy –NO2, –COOH czy –CHO, to następny podstawnik jest

Napisz wzory półstrukturalne (grupowe) lub uproszczone związków A i B, które są głównymi produktami przemiany oznaczonej na schemacie numerem 5.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odczytaj substrat strzałki 5, nie wcześniejszego utleniania toluenu.
Podpowiedź 2
Dla chloru zastosuj wskazane w informacji kierowanie orto i para.
Podpowiedź 3
Narysuj 1-chloro-2-nitrobenzen i 1-chloro-4-nitrobenzen.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie dwóch wzorów.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W reakcji 5 nitrowany jest chlorobenzen. Chlor kieruje kolejny podstawnik w pozycje orto i para, dlatego głównymi produktami są 1-chloro-2-nitrobenzen oraz 1-chloro-4-nitrobenzen.
Pozycje 2 i 6 są równocenne, więc nie tworzą dwóch różnych izomerów. Rysując produkty, zachowujemy atom chloru i cały pierścień aromatyczny; grupa nitrowa zastępuje atom wodoru. Kierowanie orto/para nie oznacza automatycznie aktywacji pierścienia przez chlor.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 30 · czerwiec 2021
Źródło
Informacja do zadań 30–33.
Próba jodoformowa polega na działaniu jodem w roztworze wodorotlenku sodu na badany
związek organiczny. O pozytywnym wyniku eksperymentu świadczy pojawienie się żółtego

gdzie R oznacza atom wodoru, grupę alkilową lub arylową.
Jod reaguje z wodorotlenkiem sodu zgodnie z równaniem:

Na podstawie: R. T. Morrison, R. N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1996.
Określ stopnie utlenienia atomu jodu i podkreślonego atomu węgla w reakcji etapu (1).
Przyjmij, że w reakcji tej R to grupa metylowa –CH3. Uzupełnij poniższą tabelę.
Stopień utlenienia atomu | ||
|---|---|---|
jodu | węgla | |
w substracie reakcji | ||
w produkcie reakcji | ||
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw sprawdź, jaki związek jodu uczestniczy w etapie 1.
Podpowiedź 2
Dla węgla zsumuj wkłady +1 za C–O i −1 za C–H.
Podpowiedź 3
Wpisz jod +I → −I oraz węgiel 0 → +II.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Stopień utlenienia atomu | ||
|---|---|---|
jodu | węgla | |
w substracie reakcji | (+)I | 0 |
w produkcie reakcji | –I | (+)II |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne określenie stopni utlenienia.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W etapie pierwszym aktywny związek jodu utlenia alkohol do związku karbonylowego. Jod przechodzi z +I do −I, przyjmując dwa elektrony.
Zaznaczony węgiel alkoholu, dla podanej grupy metylowej R, ma jedno wiązanie C–O i jedno C–H, co daje stopień 0. Po utlenieniu ma podwójne wiązanie z tlenem i stopień +II. Nie wpisujemy 0 dla jodu pierwiastkowego, ponieważ pytanie dotyczy konkretnego etapu z innym reagentem jodu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Stopień utlenienia atomu | ||
|---|---|---|
jodu | węgla | |
w substracie reakcji | (+)I | 0 |
w produkcie reakcji | –I | (+)II |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 31 · czerwiec 2021
Źródło
Informacja do zadań 30–33.
Próba jodoformowa polega na działaniu jodem w roztworze wodorotlenku sodu na badany
związek organiczny. O pozytywnym wyniku eksperymentu świadczy pojawienie się żółtego

gdzie R oznacza atom wodoru, grupę alkilową lub arylową.
Jod reaguje z wodorotlenkiem sodu zgodnie z równaniem:

Na podstawie: R. T. Morrison, R. N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1996.
Spośród wymienionych niżej alkoholi wybierz wszystkie, które dają pozytywny wynik próby jodoformowej. Podkreśl nazwy wybranych związków.
2-metylopropan-2-ol … pentan-2-ol … pentan-3-ol … 1-fenyloetanol
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wyobraź sobie produkt łagodnego utleniania każdego alkoholu.
Podpowiedź 2
Szukasz ketonu z grupą metylową bezpośrednio przy karbonylu.
Podpowiedź 3
Podkreśl pentan-2-ol i 1-fenyloetanol.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 pkt – poprawny wybór dwóch alkoholi.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dodatnią próbę dają wskazane alkohole utleniające się do metyloketonów, czyli mające grupę metylową bezpośrednio przy węglu z OH i odpowiedni wodór przy tym węglu. Warunek spełniają pentan-2-ol i 1-fenyloetanol.
Pentan-3-ol ma po obu stronach grupy etylowe, a alkohol III-rzędowy nie ulega wymaganemu prostemu utlenieniu do ketonu. Nie wystarcza obecność dowolnej grupy metylowej gdzieś w cząsteczce.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Informacje i źródła zadania
Zadanie 32 · czerwiec 2021
Źródło
Informacja do zadań 30–33.
Próba jodoformowa polega na działaniu jodem w roztworze wodorotlenku sodu na badany
związek organiczny. O pozytywnym wyniku eksperymentu świadczy pojawienie się żółtego

gdzie R oznacza atom wodoru, grupę alkilową lub arylową.
Jod reaguje z wodorotlenkiem sodu zgodnie z równaniem:

Na podstawie: R. T. Morrison, R. N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1996.
Uzupełnij poniższy schemat. Napisz w formie cząsteczkowej sumaryczne równanie próby jodoformowej przebiegającej po dodaniu do etanolu wodnych roztworów jodu i wodorotlenku sodu. Napisz wzory produktów i dobierz współczynniki stechiometryczne. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Uwzględnij, że etanol musi najpierw ulec utlenieniu.
Podpowiedź 2
Rozdziel jod między jedną cząsteczkę jodoformu i jodki.
Podpowiedź 3
Dla jednego etanolu użyj 4I2 i 6NaOH; produkty mają współczynniki 1, 5, 1, 5 według grafiki.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu – napisanie równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Etanol najpierw utlenia się do aldehydu, a kolejne etapy prowadzą do jodoformu i mrówczanu. Po zsumowaniu etapów na jeden etanol potrzeba czterech I2 i sześciu NaOH.
Produktami są CHI3, pięć NaI, mrówczan sodu oraz pięć H2O, zgodnie ze wzorami graficznymi klucza. Sprawdzamy osiem atomów jodu i sześć atomów sodu po każdej stronie. Nie stosujemy współczynników samej reakcji metyloketonu, pomijając początkowe utlenianie etanolu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Informacje i źródła zadania
Zadanie 33 · czerwiec 2021
Źródło
Informacja do zadań 30–33.
Próba jodoformowa polega na działaniu jodem w roztworze wodorotlenku sodu na badany
związek organiczny. O pozytywnym wyniku eksperymentu świadczy pojawienie się żółtego

gdzie R oznacza atom wodoru, grupę alkilową lub arylową.
Jod reaguje z wodorotlenkiem sodu zgodnie z równaniem:

Na podstawie: R. T. Morrison, R. N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1996.
Przeprowadzono doświadczenie, którego przebieg zilustrowano na poniższym schemacie.
I2 (aq) + NaOH (aq) 3-metylobutan-2-on | ||
|---|---|---|
Napisz, czy w wyniku tego doświadczenia w probówce powstał żółty osad jodoformu.
Odpowiedź uzasadnij. Odnieś się do budowy cząsteczki badanej substancji.
W probówce (powstał / nie powstał) żółty osad jodoformu.
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zlokalizuj grupę karbonylową i jej bezpośrednich sąsiadów.
Podpowiedź 2
Sprawdź, czy jednym z nich jest grupa metylowa.
Podpowiedź 3
Odpowiedz, że osad powstał: badana substancja zawiera wymagane ugrupowanie metyloketonu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – za poprawny wybór i poprawne uzasadnienie uwzględniające budowę badanej
substancji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
3-Metylobutan-2-on jest metyloketonem: jedna grupa metylowa jest bezpośrednio połączona z węglem karbonylowym. Spełnia więc warunek próby jodoformowej i daje żółty osad CHI3.
Rozgałęzienie po drugiej stronie karbonylu nie usuwa wymaganej grupy. Uzasadnienie musi wskazywać tę konkretną łączność, a nie wyłącznie nazwę klasy „keton”, ponieważ nie wszystkie ketony dają dodatni wynik.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 34 · czerwiec 2021
Źródło
Informacja do zadań 34–36.
Nasycony związek organiczny X o czterech atomach węgla zawiera w cząsteczce dwie różne
grupy funkcyjne, które reagują z sodem, ale tylko jedna z nich – z wodorotlenkiem sodu.
W wyniku utleniania związku X za pomocą jonów dichromianowych(VI) w obecności jonów H+
otrzymuje się kwas bursztynowy o wzorze
.
Uzupełnij poniższą tabelę. Narysuj wzory półstrukturalne (grupowe) związku X oraz jednego izomeru związku X o budowie łańcuchowej, którego cząsteczki są chiralne.
Zaznacz (*) asymetryczny atom węgla (centrum stereogeniczne).
Wzór związku X | Wzór izomeru związku X |
|---|---|
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Połącz reakcję z sodem i reakcję z zasadą z dwoma różnymi rodzajami grup.
Podpowiedź 2
Utlenienie końcowego alkoholu do drugiej COOH wskazuje położenie OH w X.
Podpowiedź 3
Narysuj kwas 4-hydroksybutanowy oraz chiralny kwas 2-hydroksybutanowy z zaznaczonym C2.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Wzór związku X | Wzór izomeru związku X |
|---|---|
![]() | ![]() |
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne napisanie wzoru związku X oraz jego chiralnego izomeru i zaznaczenie
asymetrycznego atomu węgla.
1 pkt – poprawne napisanie tylko wzoru związku X.
ALBO
– poprawne napisanie tylko chiralnego izomeru i zaznaczenie asymetrycznego atomu
węgla.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dwie grupy reagujące z sodem, z których tylko jedna reaguje z NaOH, wskazują alkoholową OH i kwasową COOH. Utlenienie do kwasu bursztynowego wymaga pierwotnej grupy alkoholowej na drugim końcu czterowęglowego łańcucha, więc X to kwas 4-hydroksybutanowy.
Chiralnym izomerem może być kwas 2-hydroksybutanowy: jego C2 łączy H, OH i dwie różne grupy węglowe. Rysujemy ten atom z gwiazdką; przykładowe struktury zawiera grafika.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Wzór związku X | Wzór izomeru związku X |
|---|---|
![]() | ![]() |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 35 · czerwiec 2021
Źródło
Informacja do zadań 34–36.
Nasycony związek organiczny X o czterech atomach węgla zawiera w cząsteczce dwie różne
grupy funkcyjne, które reagują z sodem, ale tylko jedna z nich – z wodorotlenkiem sodu.
W wyniku utleniania związku X za pomocą jonów dichromianowych(VI) w obecności jonów H+
otrzymuje się kwas bursztynowy o wzorze
.
Napisz:
• wzór półstrukturalny (grupowy) organicznego produktu reakcji, który powstałby, gdyby związek X przereagował z nadmiarem sodu;
• w formie cząsteczkowej równanie reakcji kwasu bursztynowego z nadmiarem wodorotlenku sodu. Związki organiczne przedstaw za pomocą wzorów pólstrukturalnych (grupowych).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozróżnij działanie metalicznego sodu i wodorotlenku sodu.
Podpowiedź 2
Sód reaguje z oboma rodzajami OH w X, a kwas bursztynowy ma dwie grupy kwasowe.
Podpowiedź 3
W pierwszym produkcie uwzględnij dwa atomy Na; w drugim równaniu użyj 2NaOH i 2H2O.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• NaO─CH2─CH2─CH2─COONa ALBO−O─CH2─CH2─CH2─COO−
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne napisanie wzoru produktu reakcji związku X z nadmiarem sodu
i równania reakcji kwasu bursztynowego z nadmiarem wodorotlenku sodu.
1 pkt – poprawne napisanie wzoru produktu reakcji związku X z nadmiarem sodu.
ALBO
– poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji kwasu bursztynowego
z nadmiarem wodorotlenku sodu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Nadmiar sodu zastępuje oba kwasowe atomy wodoru X: z grupy karboksylowej i alkoholowej. Produkt zawiera więc karboksylan sodu oraz alkoholan sodu w jednej czterowęglowej cząsteczce.
W drugiej części kwas bursztynowy ma dwie grupy COOH, dlatego z nadmiarem NaOH zużywa dwa mole zasady na mol kwasu i daje sól disodową oraz dwie wody. Nie przenosimy reaktywności metalicznego sodu na NaOH; zasada nie odrywa w tym zadaniu protonu zwykłego alkoholu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
• NaO─CH2─CH2─CH2─COONa ALBO−O─CH2─CH2─CH2─COO−
Informacje i źródła zadania
Zadanie 36 · czerwiec 2021
Źródło
Informacja do zadań 34–36.
Nasycony związek organiczny X o czterech atomach węgla zawiera w cząsteczce dwie różne
grupy funkcyjne, które reagują z sodem, ale tylko jedna z nich – z wodorotlenkiem sodu.
W wyniku utleniania związku X za pomocą jonów dichromianowych(VI) w obecności jonów H+
otrzymuje się kwas bursztynowy o wzorze
.
W wysokiej temperaturze kwas bursztynowy
ulega odwodnieniu.
Jedna cząsteczka kwasu bursztynowego odszczepia jedną cząsteczkę wody i tworzy
bezwodnik, którego cząsteczka ma strukturę pierścienia pięcioczłonowego.
Narysuj wzór półstrukturany (grupowy) bezwodnika kwasu bursztynowego.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zbliż do siebie dwie końcowe grupy karboksylowe.
Podpowiedź 2
Po odjęciu jednej H2O powstaje wewnętrzny mostek bezwodnikowy.
Podpowiedź 3
Narysuj pięcioczłonowy bezwodnik z jednym tlenem w pierścieniu i dwiema grupami karbonylowymi, jak na grafice.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie wzoru związku.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Odwodnienie zachodzi między dwiema grupami karboksylowymi tej samej cząsteczki kwasu bursztynowego. Jeden mostkowy tlen łączy dwa węgle karbonylowe, a dwa pozostałe węgle tworzą nasycony fragment pierścienia.
Pierścień ma cztery atomy C i jeden O, czyli pięć członów; oba tleny karbonylowe znajdują się poza jego szkieletem. Odszczepia się jedna H2O. Nie rysujemy alkenu ani estru powstałego z dwóch osobnych cząsteczek kwasu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 37 · czerwiec 2021
Źródło
Informacja do zadań 37–38.
Glutation to tripeptyd występujący w komórkach organizmów roślinnych i zwierzęcych. Poniżej
przedstawiono jego wzór półstrukturalny (grupowy).

Napisz nazwy zwyczajowe aminokwasów, które powstają w wyniku całkowitej hydrolizy glutationu.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zaznacz połączenia amidowe i odtwórz grupy odcinanych aminokwasów.
Podpowiedź 2
Zwróć uwagę na fragment z SH i resztę mającą dodatkową grupę karboksylową.
Podpowiedź 3
Wypisz glicynę, cysteinę oraz kwas glutaminowy.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
glicyna, cysteina, kwas glutaminowy ALBO Gly, Cys, Glu
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie nazw trzech aminokwasów.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Całkowita hydroliza glutationu rozcina oba połączenia amidowe między resztami i odtwarza wolne grupy aminowe oraz karboksylowe. Po łańcuchach bocznych rozpoznajemy glicynę, cysteinę i kwas glutaminowy.
Nietypowe wykorzystanie bocznej grupy karboksylowej reszty glutaminowej nie zmienia tożsamości aminokwasu odzyskanego po hydrolizie. Nie mylimy kwasu glutaminowego z glutaminą ani cysteiny z cystyną. Polecenie wymaga nazw zwyczajowych, nie pełnego wzoru peptydu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
glicyna, cysteina, kwas glutaminowy ALBO Gly, Cys, Glu
Informacje i źródła zadania
Zadanie 38 · czerwiec 2021
Źródło
Informacja do zadań 37–38.
Glutation to tripeptyd występujący w komórkach organizmów roślinnych i zwierzęcych. Poniżej
przedstawiono jego wzór półstrukturalny (grupowy).

Wykonano doświadczenie, w którym do dwóch probówek z tym samym odczynnikiem
wprowadzono wodne roztwory:
• do probówki I – wodny roztwór glutationu
• do probówki II – wodny roztwór powstały po całkowitej hydrolizie glutationu.
W jednej z probówek zaobserwowano powstanie różowofioletowego roztworu.
Uzupełnij schemat doświadczenia. Podkreśl nazwę odczynnika, który – po dodaniu do niego roztworów glutationu oraz produktów jego hydrolizy i wymieszaniu zawartości każdej probówki – pozwoli na uzyskanie opisanego wyniku doświadczenia. Napisz numer probówki, w której zaobserwowano opisaną zmianę.

Numer probówki: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj liczbę zachowanych wiązań amidowych przed hydrolizą i po niej.
Podpowiedź 2
Różowofioletowe zabarwienie wskazuje reakcję biuretową.
Podpowiedź 3
Podkreśl zawiesinę świeżo wytrąconego Cu(OH)2 i wpisz probówkę I.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Odczynnik: zawiesina świeżo wytrąconego wodorotlenku miedzi(II)
Numer probówki: I
Zasady oceniania
2 pkt – poprawny wybór odczynnika oraz poprawny wybór probówki i napisanie jej numeru.
1 pkt – poprawny wybór odczynnika i błędny wybór probówki lub brak wyboru.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Glutation zawiera dwa wiązania amidowe dające w tym doświadczeniu dodatnią reakcję biuretową. Ze świeżo wytrąconym Cu(OH)2 powstaje różowofioletowy roztwór w probówce I.
Po całkowitej hydrolizie pozostają osobne aminokwasy, a wymagane wiązania zostały rozcięte, więc II nie daje takiego efektu. Ewentualne niebieskie kompleksy wolnych aminokwasów nie są tym samym dodatnim wynikiem. Wybieramy wskazany odczynnik i numer I.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Odczynnik: zawiesina świeżo wytrąconego wodorotlenku miedzi(II)
Numer probówki: I
Informacje i źródła zadania
Zadanie 1 · maj 2021
Dwa pierwiastki, oznaczone numerami 1. i 2., należą do czwartego okresu układu okresowego.
Liczba atomowa pierwiastka 1. jest mniejsza od liczby atomowej pierwiastka 2. Atomy
(w stanie podstawowym) tych pierwiastków mają 4 elektrony, które mogą uczestniczyć
w tworzeniu wiązań chemicznych.
Uzupełnij tabelę. Napisz nazwy pierwiastków 1. i 2. oraz określ, czy w atomach (w stanie podstawowym) tych pierwiastków występują niesparowane elektrony – podaj liczbę elektronów niesparowanych i napisz symbol podpowłoki, do której one należą, albo zaznacz, że nie ma takich elektronów.
Nazwa | Elektrony niesparowane | ||
|---|---|---|---|
liczba | symbol podpowłoki | ||
Pierwiastek 1. | |||
Pierwiastek 2. | |||
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozważ zarówno blok d, jak i blok p czwartego okresu.
Podpowiedź 2
Dwa elektrony na oddzielnych orbitalach d lub p pozostają niesparowane zgodnie z regułą Hunda.
Podpowiedź 3
Wpisz 1: tytan, dwa elektrony 3d; 2: german, dwa elektrony 4p.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nazwa | Elektrony niesparowane | ||
|---|---|---|---|
liczba | symbol podpowłoki | ||
Pierwiastek 1. | tytan ALBO Ti | 2 | (3)d |
Pierwiastek 2. | german ALBO Ge | 2 | (4)p |

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie całej tabeli (wpisanie nazw albo symboli obu pierwiastków oraz
podanie liczby niesparowanych elektronów i symbolu podpowłoki, do której elektrony
te należą – dla obu pierwiastków).
1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli (wpisanie nazwy albo symbolu oraz
podanie liczby niesparowanych elektronów i symbolu podpowłoki, do której elektrony
te należą – dla jednego pierwiastka).
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Cztery elektrony zdolne do tworzenia wiązań w czwartym okresie wskazują w tym zadaniu tytan i german. Ti ma konfigurację walencyjną 3d24s2, z dwoma niesparowanymi elektronami 3d.
Ge ma 4s24p2, z dwoma niesparowanymi elektronami 4p. Ponieważ Z(Ti) < Z(Ge), tytan wpisujemy jako pierwiastek 1, a german jako 2. W atomie metalu przejściowego nie ograniczamy elektronów walencyjnych do samej najbardziej zewnętrznej powłoki.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Nazwa | Elektrony niesparowane | ||
|---|---|---|---|
liczba | symbol podpowłoki | ||
Pierwiastek 1. | tytan ALBO Ti | 2 | (3)d |
Pierwiastek 2. | german ALBO Ge | 2 | (4)p |

Informacje i źródła zadania
Zadanie 2 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadań 2–4.
Atomy fluorowców wykazują wyraźną tendencję do przyjęcia dodatkowego elektronu
i przejścia w jon X− lub też – gdy różnica elektroujemności fluorowca i łączącego się z nim
pierwiastka jest mała – do utworzenia wiązania kowalencyjnego. W szczególnych warunkach
może nastąpić oderwanie elektronu od obojętnego atomu fluorowca i utworzenie jonu X+.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.
Uzupełnij poniższy schemat tak, aby przedstawiał on graficzny zapis konfiguracji elektronowej kationu bromoniowego Br+ (stan podstawowy). W tym zapisie uwzględnij numery powłok i symbole podpowłok.

1s 2s 2p 3s 3p
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź znak ładunku i usuń jeden elektron z atomu Br.
Podpowiedź 2
Elektron odrywany jest z 4p, nie z zapełnionej podpowłoki 3d.
Podpowiedź 3
Narysuj 3d104s24p4, z parą i dwoma równoległymi elektronami niesparowanymi w 4p.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Uwaga: Elektrony niesparowane muszą mieć zgodny spin.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie zapisu konfiguracji w formie graficznej z uwzględnieniem
numerów powłok i symboli podpowłok.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Obojętny brom ma konfigurację [Ar]3d104s24p5. Przy tworzeniu Br+ traci jeden elektron z 4p, więc pozostaje 4p4.
W trzech orbitalach tej podpowłoki jedna para współistnieje z dwoma elektronami niesparowanymi o zgodnych spinach. Podpowłoki 3d i 4s pozostają całkowicie zapełnione. Polecenie dotyczy kationu, dlatego nie uzupełniamy schematu jak dla często spotykanego anionu Br−.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Uwaga: Elektrony niesparowane muszą mieć zgodny spin.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 3 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadań 2–4.
Atomy fluorowców wykazują wyraźną tendencję do przyjęcia dodatkowego elektronu
i przejścia w jon X− lub też – gdy różnica elektroujemności fluorowca i łączącego się z nim
pierwiastka jest mała – do utworzenia wiązania kowalencyjnego. W szczególnych warunkach
może nastąpić oderwanie elektronu od obojętnego atomu fluorowca i utworzenie jonu X+.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.
Spośród wymienionych poniżej substancji wybierz te, w skład których wchodzą jony Cl−. Podkreśl wzory wybranych związków.
HCl (g) … KCl (s) … CH3Cl (g) … CH3NH3Cl (s) … NaClO (s) … CaCl2 · 6H2O (s)
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Dla każdej substancji ustal rzeczywiste jony lub cząsteczki.
Podpowiedź 2
Anion ClO− nie jest jonem chlorkowym, a chlor kowalencyjny nie stanowi wolnego Cl−.
Podpowiedź 3
Podkreśl KCl, chlorek metyloamoniowy i CaCl2·6H2O.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne podkreślenie wzorów wszystkich substancji zawierających jony Cl−.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Jony chlorkowe występują w KCl, chlorku metyloamoniowym i uwodnionym chlorku wapnia. W dwóch pozostałych cząsteczkowych chlorkach, gazowym HCl i chlorometanie, chlor jest kowalencyjnie związany, a nie obecny jako odrębny Cl−.
W NaClO anionem jest ClO−, nie Cl−. Woda krystalizacyjna w hydracie nie usuwa jonowego charakteru chlorku wapnia. Wybieramy skład drobin, a nie samo występowanie symbolu Cl we wzorze.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Informacje i źródła zadania
Zadanie 4.1 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadań 2–4.
Atomy fluorowców wykazują wyraźną tendencję do przyjęcia dodatkowego elektronu
i przejścia w jon X− lub też – gdy różnica elektroujemności fluorowca i łączącego się z nim
pierwiastka jest mała – do utworzenia wiązania kowalencyjnego. W szczególnych warunkach
może nastąpić oderwanie elektronu od obojętnego atomu fluorowca i utworzenie jonu X+.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.
Źródło
Informacja do zadania 4.
Poniżej przedstawiono schematy czterech przemian chemicznych A, B, C i D, w których

Spośród przemian oznaczonych literami A, B, C i D wybierz te, w przebiegu których udział biorą rodniki chloru. Napisz litery, którymi oznaczono te przemiany.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal, czy chlor trafia do wiązania alkenowego, pierścienia czy nasyconego fragmentu.
Podpowiedź 2
Rodnikowe podstawienie dotyczy metanu oraz łańcucha bocznego toluenu.
Podpowiedź 3
Wskaż A i D.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
A i D
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wskazanie przemian, w których udział biorą rodniki chloru.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Chlorowanie metanu do chlorometanu w A zachodzi przez substytucję rodnikową. W D chlorowany jest łańcuch boczny toluenu, co również wymaga udziału rodników chloru.
B dotyczy addycji do etenu, a C substytucji w pierścieniu aromatycznym i w przedstawionej klasyfikacji mają mechanizm elektrofilowy. Wybieramy A i D, zwracając uwagę na miejsce chlorowania toluenu, a nie tylko na aromatyczną budowę całej cząsteczki.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
A i D
Informacje i źródła zadania
Zadanie 4.2 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadań 2–4.
Atomy fluorowców wykazują wyraźną tendencję do przyjęcia dodatkowego elektronu
i przejścia w jon X− lub też – gdy różnica elektroujemności fluorowca i łączącego się z nim
pierwiastka jest mała – do utworzenia wiązania kowalencyjnego. W szczególnych warunkach
może nastąpić oderwanie elektronu od obojętnego atomu fluorowca i utworzenie jonu X+.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.
Źródło
Informacja do zadania 4.
Poniżej przedstawiono schematy czterech przemian chemicznych A, B, C i D, w których

W reakcjach substytucji elektrofilowej i addycji elektrofilowej bierze udział tzw. elektrofil, czyli
jon lub cząsteczka z niedomiarem elektronów.
Substytucja elektrofilowa w pierścieniu aromatycznym przebiega przez kilka etapów. Najpierw
powstaje nietrwałe połączenie (kompleks 𝜋), które następnie przekształca się w karbokation,
tzw. kompleks 𝜎, co wiąże się z deformacją układu wiązań i utratą charakteru aromatycznego.
Po odłączeniu protonu układ wiązań odzyskuje charakter aromatyczny. Opisane etapy
zilustrowano na poniższym schemacie.

Szybkość tworzenia produktu substytucji elektrofilowej zależy od szybkości, z jaką powstaje
kompleks 𝜎.
Reakcje addycji elektrofilowej przebiegają także poprzez tworzenie kompleksu 𝜋 oraz
karbokationu, jednak kończą się połączeniem z czynnikiem nukleofilowym, utworzonym
w trakcie przemiany.
K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii, Warszawa 2007.
Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i podkreśl jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Przykładem reakcji addycji elektrofilowej jest przemiana oznaczona literą (A / B / C / D).
W reakcji addycji cząsteczka chloru ulega rozpadowi na kation chloroniowy i anion chlorkowy
– wskutek oddziaływania z elektronami wiązania podwójnego. W wyniku działania czynnika
elektrofilowego na podwójne wiązanie węglowodoru powstaje, jako produkt przejściowy,
organiczny (kation / rodnik), następnie przyłączający jon (Cl+ / Cl−).
Przykładem reakcji substytucji elektrofilowej jest przemiana oznaczona literą
(A / B / C / D). W tej przemianie uczestniczy katalizator, który przez utworzenie jonu
kompleksowego powoduje rozpad cząsteczki chloru i wytworzenie czynnika elektrofilowego.
Tym katalizatorem jest (FeCl3 / H2SO4). W opisanej przemianie najwolniejszym etapem jest
ten, w którym (tworzy się kompleks 𝜎 / następuje eliminacja protonu).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw przyporządkuj reakcje etenu i benzenu literom schematu.
Podpowiedź 2
W addycji dodatni produkt pośredni łączy się z nukleofilem Cl−.
Podpowiedź 3
Wybierz B, kation, Cl−; następnie C, FeCl3 i tworzenie kompleksu σ.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE


Zasady oceniania

Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Addycja elektrofilowa do etenu to B: wiązanie π reaguje z elektrofilem, powstaje dodatni produkt przejściowy, a następnie przyłącza się Cl−. Substytucja elektrofilowa benzenu to C; FeCl3 pomaga wytworzyć elektrofil.
Najwolniej powstaje kompleks σ, w którym chwilowo zanika aromatyczność; odłączenie protonu jest późniejszym etapem. Stosujemy opis mechanizmu przyjęty w informacji zadania, rozróżniając kation od rodnika i anionu chlorkowego.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem


Informacje i źródła zadania
Zadanie 5 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadań 5–6.
W wysokiej temperaturze węgiel reaguje z tlenkiem węgla(IV) i ustala się równowaga
chemiczna:
Objętościową zawartość procentową CO i CO2 w gazie pozostającym w równowadze
z węglem w zależności od temperatury (pod ciśnieniem atmosferycznym 1013 hPa)
przedstawiono na poniższym wykresie.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.
Rozstrzygnij, czy reakcja pomiędzy tlenkiem węgla(IV) i węglem jest procesem egzoenergetycznym. Uzasadnij swoją odpowiedź.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odczytaj, jak ogrzewanie zmienia udział CO w mieszaninie.
Podpowiedź 2
Wzrost temperatury sprzyja kierunkowi zużywającemu ciepło.
Podpowiedź 3
Odpowiedz NIE: tworzenie CO jest endoenergetyczne, co potwierdza rosnący udział CO na wykresie.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: Nie ALBO Jest endoenergetyczna.
Uzasadnienie: Ze wzrostem temperatury zwiększa się wydajność reakcji tworzenia CO.
Uwaga: Odpowiedź, w której zdający nie podaje rozstrzygnięcia, ale w poprawnym
uzasadnieniu wskazuje, że reakcja jest endoenergetyczna (endotermiczna), należy ocenić na
1 pkt.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie odwołujące się do zależności
wydajności reakcji od temperatury.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Ze wzrostem temperatury rośnie równowagowy udział objętościowy CO, a maleje udział CO2. Ogrzewanie sprzyja więc reakcji CO2 + C → 2CO.
Kierunek wspierany dopływem ciepła jest endotermiczny, zatem reakcja nie jest egzoenergetyczna. Uzasadnienie opieramy na zmianie składu równowagowego z wykresu, nie na samej informacji, że reakcję prowadzi się w wysokiej temperaturze.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: Nie ALBO Jest endoenergetyczna.
Uzasadnienie: Ze wzrostem temperatury zwiększa się wydajność reakcji tworzenia CO.
Uwaga: Odpowiedź, w której zdający nie podaje rozstrzygnięcia, ale w poprawnym
uzasadnieniu wskazuje, że reakcja jest endoenergetyczna (endotermiczna), należy ocenić na
1 pkt.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 6 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadań 5–6.
W wysokiej temperaturze węgiel reaguje z tlenkiem węgla(IV) i ustala się równowaga
chemiczna:
Objętościową zawartość procentową CO i CO2 w gazie pozostającym w równowadze
z węglem w zależności od temperatury (pod ciśnieniem atmosferycznym 1013 hPa)
przedstawiono na poniższym wykresie.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.
W mieszaninie gazów doskonałych sumaryczne stężenie molowe wyraża się wzorem:
c = p / (R · T)
gdzie:
𝑝 – ciśnienie w hPa
𝑇 – temperatura w K
𝑅 – stała gazowa równa 83,1 hPa∙dm3∙K−1∙mol−1.

Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odczytaj udziały obu gazów dla 873 K, nie dla warunków normalnych.
Podpowiedź 2
Wyznacz całkowite stężenie z p/(RT), a potem pomnóż je przez 0,20 i 0,80.
Podpowiedź 3
Oblicz (0,20c)2/(0,80c); otrzymasz około 7·10−4.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE





K= 7∙10−4
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku
jako wielkości niemianowanej.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.
LUB
– podanie wyniku z błędną jednostką.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Uwaga 1.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej
metody i poprawnych obliczeń.
Uwaga 2.: Podanie wartości stałej równowagi z jednostką wynikającą z podstawienia
do wyrażenia na stałą równowagi 𝐾 stężenia molowego reagentów – nie skutkuje utratą
punktu.
Uwaga 3.: Rozwiązanie zadania, w którym zdający wykonuje obliczenia dla warunków innych
niż określono w zadaniu, np. dla warunków normalnych, jest niepoprawne.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W 873 K odczytujemy około 20% objętościowych CO i 80% CO2, czyli takie same udziały molowe dla gazów doskonałych. Sumaryczne stężenie c = 1013/(83,1·873) ≈ 0,01396 mol·dm−3.
Zatem [CO] ≈ 0,00279 i [CO2] ≈ 0,01117 mol·dm−3. Podstawienie do K = [CO]2/[CO2] daje około 7,0·10−4, zgodnie z konwencją zapisu klucza. Stały węgiel nie pojawia się w tym wyrażeniu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem





K= 7∙10−4
Informacje i źródła zadania
Zadanie 7 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadań 7–9.
Litowce są metalami miękkimi, a berylowce są od nich nieco twardsze. Ich twardość maleje
w grupie wraz ze wzrostem liczby atomowej pierwiastka. Gęstość litu, sodu i potasu jest
mniejsza od gęstości wody, a gęstość rubidu i cezu oraz wszystkich berylowców – większa.
Lit spala się w tlenie do tlenku. Z azotem w temperaturze pokojowej łączy się powoli,
a produktem tej reakcji jest azotek litu Li3N. Z kolei sód spala się w tlenie do nadtlenku sodu,
związku o wzorze Na2O2, w którym tlen występuje na –I stopniu utlenienia.
Magnez, spalany w powietrzu, reaguje nie tylko z tlenem, lecz także z azotem i tlenkiem
węgla(IV).
Na podstawie: K. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii, Warszawa 2007
oraz L. Jones, P. Atkins, Chemia ogólna, Warszawa 2006.
Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i podkreśl jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
1. Stopień utlenienia tlenu w Na2O2 jest (niższy / wyższy) niż w produkcie spalania litu
w tlenie.
2. Twardość baru jest (mniejsza / większa) niż twardość cezu.
3. Gęstość potasu jest (mniejsza / większa) niż gęstość wapnia.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozpoznaj różnicę między nadtlenkiem i tlenkiem.
Podpowiedź 2
Pozostałe cechy porównuj oddzielnie według danych o litowcach i berylowcach.
Podpowiedź 3
Wybierz wyższy, większa, mniejsza.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie wszystkich zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W nadtlenku sodu tlen ma stopień utlenienia −I, natomiast w tlenku litu −II, więc pierwsza odpowiedź brzmi „wyższy”. Berylowiec bar jest twardszy niż sąsiedni litowiec cez, a potas ma mniejszą gęstość niż wapń.
Dwie ostatnie odpowiedzi wynikają z porównania właściwości w informacji źródłowej, nie z samego wzrostu masy atomowej. Nie utożsamiamy też twardości z gęstością ani stopnia utlenienia z wartościowością.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 8 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadań 7–9.
Litowce są metalami miękkimi, a berylowce są od nich nieco twardsze. Ich twardość maleje
w grupie wraz ze wzrostem liczby atomowej pierwiastka. Gęstość litu, sodu i potasu jest
mniejsza od gęstości wody, a gęstość rubidu i cezu oraz wszystkich berylowców – większa.
Lit spala się w tlenie do tlenku. Z azotem w temperaturze pokojowej łączy się powoli,
a produktem tej reakcji jest azotek litu Li3N. Z kolei sód spala się w tlenie do nadtlenku sodu,
związku o wzorze Na2O2, w którym tlen występuje na –I stopniu utlenienia.
Magnez, spalany w powietrzu, reaguje nie tylko z tlenem, lecz także z azotem i tlenkiem
węgla(IV).
Na podstawie: K. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii, Warszawa 2007
oraz L. Jones, P. Atkins, Chemia ogólna, Warszawa 2006.
Napisz w formie cząsteczkowej równania opisanych w informacji przemian.
Spalanie sodu w tlenie: …
Reakcja litu z azotem: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odczytaj z informacji rodzaj produktu spalania sodu.
Podpowiedź 2
Azotek zawiera Li+ i N3−, co ustala proporcję atomów.
Podpowiedź 3
Zapisz 2Na + O2 → Na2O2 oraz 6Li + N2 → 2Li3N.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie dwóch równań reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Sód spalany w opisanych warunkach daje nadtlenek Na2O2, więc równanie brzmi 2Na + O2 → Na2O2. Lit reaguje z azotem do azotku Li3N: 6Li + N2 → 2Li3N.
Najpierw ustalamy poprawne wzory produktów, a dopiero później współczynniki. Zapis tlenku Na2O zamiast nadtlenku zmieniałby treść zadania, nawet gdyby równanie było zbilansowane dla takiego innego produktu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Informacje i źródła zadania
Zadanie 9.1 · maj 2021
Źródło
Informacja do zadań 7–9.
Litowce są metalami miękkimi, a berylowce są od nich nieco twardsze. Ich twardość maleje
w grupie wraz ze wzrostem liczby atomowej pierwiastka. Gęstość litu, sodu i potasu jest
mniejsza od gęstości wody, a gęstość rubidu i cezu oraz wszystkich berylowców – większa.
Lit spala się w tlenie do tlenku. Z azotem w temperaturze pokojowej łączy się powoli,
a produktem tej reakcji jest azotek litu Li3N. Z kolei sód spala się w tlenie do nadtlenku sodu,
związku o wzorze Na2O2, w którym tlen występuje na –I stopniu utlenienia.
Magnez, spalany w powietrzu, reaguje nie tylko z tlenem, lecz także z azotem i tlenkiem
węgla(IV).
Na podstawie: K. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii, Warszawa 2007
oraz L. Jones, P. Atkins, Chemia ogólna, Warszawa 2006.
W celu otrzymania tlenku magnezu przeprowadzono dwa doświadczenia: I i II.
W doświadczeniu I tlenek magnezu otrzymano przez całkowity rozkład MgCO3.
W doświadczeniu II tlenek magnezu otrzymano przez spalenie magnezu w powietrzu.
Rozstrzygnij, czy w obu doświadczeniach otrzymano czysty tlenek magnezu. Uzasadnij odpowiedź.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj gazowe otoczenie podczas rozkładu i podczas spalania.
Podpowiedź 2
Magnez może reagować nie tylko z tlenem, ale też z azotem powietrza.
Podpowiedź 3
Wyjaśnij, że czysty MgO powstaje w I, a w II towarzyszy mu między innymi Mg3N2.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: Nie
Uzasadnienie: Podczas spalania magnezu w powietrzu otrzymuje się mieszaninę, ponieważ
obok tlenku magnezu (MgO) powstają także inne substancje, np. azotek magnezu (Mg3N2),
węgiel.
ALBO
Czysty tlenek magnezu otrzymano tylko w doświadczeniu I, ponieważ w doświadczeniu II obok
tlenku magnezu powstają także inne substancje (stałe).
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie zawierające stwierdzenie, że
podczas spalania magnezu w powietrzu powstają także inne (stałe) substancje.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Całkowity rozkład czystego MgCO3 daje MgO i ulatniający się CO2, więc stałym produktem I jest czysty tlenek. Podczas spalania magnezu w powietrzu metal reaguje także z azotem i może tworzyć Mg3N2 obok MgO.
W II otrzymuje się więc mieszaninę. Odpowiedź brzmi NIE. Powietrza nie traktujemy jak czystego tlenu; to jego skład wyjaśnia różnicę między doświadczeniami.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: Nie
Uzasadnienie: Podczas spalania magnezu w powietrzu otrzymuje się mieszaninę, ponieważ
obok tlenku magnezu (MgO) powstają także inne substancje, np. azotek magnezu (Mg3N2),
węgiel.
ALBO
Czysty tlenek magnezu otrzymano tylko w doświadczeniu I, ponieważ w doświadczeniu II obok
tlenku magnezu powstają także inne substancje (stałe).

