Baza zadań z chemii
Moje postępy
Zadania 621–640 z 1481
Zadanie 28 · maj 2022
Benzen wykazuje całkowitą odporność na działanie wodnego roztworu KMnO4, ale grupy
alkilowe przy pierścieniu benzenowym są podatne na utlenianie. Każda grupa alkilowa ulega
utlenieniu aż do momentu, gdy powstanie z niej grupa karboksylowa związana bezpośrednio
z pierścieniem aromatycznym.
Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2000.
Uzupełnij poniższe schematy. Napisz wzory półstrukturalne (grupowe) lub uproszczone kwasów karboksylowych powstających w wyniku całkowitego utlenienia poniższych związków roztworem KMnO4.



Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zaznacz położenia wszystkich grup alkilowych względem siebie.
Podpowiedź 2
Każdy utleniany łańcuch daje jedną grupę COOH bezpośrednio przy pierścieniu.
Podpowiedź 3
Narysuj kolejno kwas tereftalowy, ftalowy i benzoesowy, zachowując właściwe miejsca połączenia COOH.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE



Uwaga: Zapis grupy –COOH jako –HCOO albo –HOOC jest błędny.
Wzory produktów ubocznych nie podlegają ocenie.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie trzech schematów – poprawne napisanie wzorów
półstrukturalnych (grupowych) lub uproszczonych związków organicznych.
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch schematów – poprawne napisanie wzorów
półstrukturalnych (grupowych) lub uproszczonych związków organicznych.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Utlenianie przekształca każdą wskazaną grupę alkilową z wodorem benzylowym w COOH przy pierścieniu. Z para-ksylenu powstaje kwas benzeno-1,4-dikarboksylowy, z sąsiednich grup etylowej i metylowej kwas benzeno-1,2-dikarboksylowy, a z izopropylobenzenu kwas benzoesowy.
Zachowujemy pozycje podstawników; długość utlenianego łańcucha nie wydłuża grupy kwasowej. Karboksyl łączy się z pierścieniem przez swój węgiel, nie przez tlen. Produkty przedstawiono graficznie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem



Uwaga: Zapis grupy –COOH jako –HCOO albo –HOOC jest błędny.
Wzory produktów ubocznych nie podlegają ocenie.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 29 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadań 29–30.
Sekwencję aminokwasów w peptydach przedstawia się najczęściej za pomocą trzyliterowych
kodów aminokwasów. W tej notacji z lewej strony umieszcza się kod aminokwasu, którego
reszta zawiera wolną grupę aminową połączoną z atomem węgla α (tzw. N-koniec).
Analiza składu pewnego pentapeptydu wykazuje, że powstał on z pięciu różnych
aminokwasów. Cztery z aminokwasów, które zidentyfikowano podczas analizy, to: Gly, Cys,
Phe, Leu. Piąty aminokwas, którego nie udało się zidentyfikować, oznaczono jako Xxx.
Ustalono ponadto, że ten aminokwas stanowi N-koniec peptydu.
Podczas częściowej hydrolizy badanego pentapeptydu otrzymano następujące peptydy:
Cys-Leu-Phe … Gly-Cys-Leu … Xxx-Gly … Leu-Phe
Napisz sekwencję aminokwasów analizowanego pentapeptydu. Zastosuj oznaczenie
Xxx niezidentyfikowanego aminokwasu.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zacznij od wskazanego N-końca Xxx.
Podpowiedź 2
Nakładaj wspólne fragmenty w kierunku N → C.
Podpowiedź 3
Połącz Xxx–Gly z Gly–Cys–Leu i Cys–Leu–Phe: Xxx–Gly–Cys–Leu–Phe.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Xxx-Gly-Cys-Leu-Phe
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie sekwencji aminokwasów w pentapeptydzie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Xxx jest N-końcową resztą, a fragment Xxx–Gly wskazuje początek łańcucha. Gly–Cys–Leu nakłada się z Cys–Leu–Phe, co odtwarza pozostałą kolejność.
Cały pentapeptyd to Xxx–Gly–Cys–Leu–Phe; obecność Leu–Phe potwierdza koniec. Nie odwracamy fragmentów i nie powielamy nakładających się reszt. Wszystkie pięć aminokwasów występuje po jednym razie, zgodnie z informacją wprowadzającą.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Xxx-Gly-Cys-Leu-Phe
Informacje i źródła zadania
Zadanie 30 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadań 29–30.
Sekwencję aminokwasów w peptydach przedstawia się najczęściej za pomocą trzyliterowych
kodów aminokwasów. W tej notacji z lewej strony umieszcza się kod aminokwasu, którego
reszta zawiera wolną grupę aminową połączoną z atomem węgla α (tzw. N-koniec).
Analiza składu pewnego pentapeptydu wykazuje, że powstał on z pięciu różnych
aminokwasów. Cztery z aminokwasów, które zidentyfikowano podczas analizy, to: Gly, Cys,
Phe, Leu. Piąty aminokwas, którego nie udało się zidentyfikować, oznaczono jako Xxx.
Ustalono ponadto, że ten aminokwas stanowi N-koniec peptydu.
Podczas częściowej hydrolizy badanego pentapeptydu otrzymano następujące peptydy:
Cys-Leu-Phe … Gly-Cys-Leu … Xxx-Gly … Leu-Phe

We wzorze pochodnej fenylotiohydantoiny grupa R oznacza łańcuch boczny
N-końcowego aminokwasu analizowanego peptydu.
Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1996.
Badany pentapeptyd poddano opisanemu procesowi i ustalono, że uzyskana pochodna
fenylotiohydantoiny ma masę molową równą 206 g × mol−1.
Oblicz masę molową grupy R aminokwasu Xxx oraz zidentyfikuj badany aminokwas –
napisz trzyliterowy kod tego aminokwasu.
Obliczenia:
Trzyliterowy kod aminokwasu Xxx obecnego w pentapeptydzie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oddziel w podanym wzorze grupę R od stałej części pochodnej.
Podpowiedź 2
Od masy 206 odejmij masę tej stałej części 191 g·mol−1.
Podpowiedź 3
Rozpoznaj grupę o wkładzie 15 g·mol−1 jako metylową i wpisz Ala.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Masa molowa pochodnej fenylotiohydantoiny: M= 191 + M R
Masa molowa łańcucha bocznego: MR = 206 g·mol⁻¹ − 191 g·mol⁻¹ = 15 g·mol⁻¹.
Trzyliterowy kod aminokwasu Xxx obecnego w pentapeptydzie: Ala
Uwaga: Każda poprawna metoda i poprawnie wykonane obliczenia prowadzące do
jednoznacznej identyfikacji alaniny są oceniane pozytywnie.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawna identyfikacja aminokwasu i poprawne napisanie kodu aminokwasu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak rozwiązania
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Z wzoru pochodnej wyznaczamy stały fragment niezawierający R o masie molowej 191 g·mol−1. Zatem wkład grupy bocznej to 206 − 191 = 15 g·mol−1.
Odpowiada mu grupa metylowa, charakterystyczna dla alaniny. Nierozpoznana reszta Xxx ma więc kod Ala. Nie porównujemy masy całej pochodnej bezpośrednio z masami wolnych aminokwasów, ponieważ pochodna zawiera dodatkowy fragment odczynnika.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Masa molowa pochodnej fenylotiohydantoiny: M= 191 + M R
Masa molowa łańcucha bocznego: MR = 206 g·mol⁻¹ − 191 g·mol⁻¹ = 15 g·mol⁻¹.
Trzyliterowy kod aminokwasu Xxx obecnego w pentapeptydzie: Ala
Uwaga: Każda poprawna metoda i poprawnie wykonane obliczenia prowadzące do
jednoznacznej identyfikacji alaniny są oceniane pozytywnie.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 31 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadań 31–33.
Teanina jest aminokwasem występującym np. w zielonej herbacie. Punkt izoelektryczny
teaniny jest równy 5,6.
Substratem do syntezy teaniny jest pewien aminokwas białkowy, który w etapie I ulega
dekarboksylacji do aminy X. W etapie II ta amina ulega kondensacji z kwasem
glutaminowym i powstaje wiązanie peptydowe (amidowe). Udział w reakcji bierze grupa
karboksylowa znajdująca się w łańcuchu bocznym kwasu glutaminowego.
Uzupełnij schemat syntezy teaniny. Wpisz wzory półstrukturalne (grupowe) aminokwasu oraz aminy X.
etap I | etap II | |
|---|---|---|
![]() |

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odczytaj fragment przy amidowym azocie teaniny.
Podpowiedź 2
Dekarboksylacja usuwa jeden atom C z grupy karboksylowej aminokwasu.
Podpowiedź 3
Uzupełnij schemat alaniną jako substratem i etyloaminą jako X.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
![]() | ||
etap II | ||
|---|---|---|
etap I | ||
![]() | ||

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu – napisanie poprawnych wzorów aminokwasu
i aminy X.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
We wzorze teaniny amidowy azot ma podstawnik etylowy, więc amina X to etyloamina. W dekarboksylacji aminokwas traci jeden węgiel jako CO2; etyloamina pochodzi więc z trójwęglowej alaniny.
W etapie II amina tworzy amid z boczną grupą karboksylową kwasu glutaminowego. Zachowujemy wolne grupy α-aminową i α-karboksylową tego kwasu. W dwóch polach rysujemy alaninę i etyloaminę według grafiki, nie odwrotnie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
![]() | ||
etap II | ||
|---|---|---|
etap I | ||
![]() | ||

Informacje i źródła zadania
Zadanie 32 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadań 31–33.
Teanina jest aminokwasem występującym np. w zielonej herbacie. Punkt izoelektryczny
teaniny jest równy 5,6.
Substratem do syntezy teaniny jest pewien aminokwas białkowy, który w etapie I ulega
dekarboksylacji do aminy X. W etapie II ta amina ulega kondensacji z kwasem
glutaminowym i powstaje wiązanie peptydowe (amidowe). Udział w reakcji bierze grupa
karboksylowa znajdująca się w łańcuchu bocznym kwasu glutaminowego.
W zależności od pH teanina występuje w postaci kationów, anionów lub jonów obojnaczych.
Wykonano doświadczenie, w którym do wodnego roztworu teaniny o pH = 5,6 dodano kwas
solny i otrzymano roztwór o pH = 2. W wyniku zachodzącej reakcji zmieniły się stężenia
jonów teaniny.
Uzupełnij poniższe zdanie – wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w nawiasie.
Podczas opisanego doświadczenia wzrosło stężenie (anionów / kationów / jonów
obojnaczych) teaniny.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj pH końcowe z pI.
Podpowiedź 2
Dodatek kwasu sprzyja formom mającym więcej związanych protonów.
Podpowiedź 3
Wybierz wzrost stężenia kationów teaniny.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie zdania.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Obniżenie pH z wartości izoelektrycznej 5,6 do 2 oznacza zwiększenie aktywności protonów w roztworze. Przesuwa to równowagi teaniny w stronę silniej protonowanych, dodatnio naładowanych form.
Wzrasta stężenie kationów. Nie twierdzimy, że samo pH poniżej pI oznacza wyłącznie kationy lub całkowity zanik jonów obojnaczych; zadanie pyta o kierunek zmiany ich stężeń. Istotne jest protonowanie, a nie zmiana szkieletu aminokwasu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 33 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadań 31–33.
Teanina jest aminokwasem występującym np. w zielonej herbacie. Punkt izoelektryczny
teaniny jest równy 5,6.
Substratem do syntezy teaniny jest pewien aminokwas białkowy, który w etapie I ulega
dekarboksylacji do aminy X. W etapie II ta amina ulega kondensacji z kwasem
glutaminowym i powstaje wiązanie peptydowe (amidowe). Udział w reakcji bierze grupa
karboksylowa znajdująca się w łańcuchu bocznym kwasu glutaminowego.
W trzech naczyniach oznaczonych literami A, B i C znajdują się oddzielnie
i w przypadkowej kolejności trzy związki: skrobia, teanina, alanyloalanyloalanina.
Przeprowadzono doświadczenie, podczas którego wykonano dwie próby.
Podczas pierwszej próby na szkiełkach zegarkowych umieszczono niewielkie ilości
wymienionych substancji i na każdą naniesiono kilka kropli roztworu jodu w wodnym
roztworze jodku potasu. Wynik próby pozwolił na identyfikację substancji z naczynia C.
W celu zidentyfikowania substancji znajdujących się w naczyniach A i B przygotowano ich
wodne roztwory i przeprowadzono drugą próbę, w której użytym odczynnikiem był Cu(OH)2.
Jego zastosowanie pozwala na wykrycie związków polihydroksylowych, czy też na
potwierdzenie występowania w cząsteczce co najmniej dwóch wiązań peptydowych
(amidowych).
Przebieg próby przedstawiono na schemacie:

W każdej probówce zaobserwowano różne objawy reakcji. Tylko w probówce II powstał
roztwór o barwie różowofioletowej.
Podaj nazwę substancji znajdującej się w naczyniu A oraz nazwę reakcji, która przebiegła w probówce II podczas opisanego doświadczenia.
Nazwa substancji znajdującej się w naczyniu A: …
Nazwa reakcji, która przebiegła w probówce II: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw usuń skrobię z rozważań dzięki próbie jodowej.
Podpowiedź 2
Różowofioletowy roztwór wskazuje tripeptyd z co najmniej dwoma wiązaniami amidowymi.
Podpowiedź 3
Podaj A: teanina oraz nazwę reakcji w II: biuretowa, czyli Piotrowskiego.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nazwa substancji znajdującej się w naczyniu A: teanina
Nazwa reakcji, która przebiegła w probówce II: biuretowa ALBO Piotrowskiego
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie nazwy substancji znajdującej się w naczyniu A oraz nazwy
reakcji, która przebiegła w probówce II podczas doświadczenia.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Jod z jodkiem identyfikuje skrobię w C przez charakterystyczne zabarwienie kompleksu. Pozostałe substancje to teanina i tripeptyd.
Różowofioletowa próba z Cu(OH)2 w II wskazuje dwa wiązania amidowe alanyloalanyloalaniny, czyli reakcję biuretową. W A pozostaje więc teanina, która nie daje tego samego wyniku. Jedno wiązanie amidowe teaniny nie wystarcza do dodatniej próby przyjętej w zadaniu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Nazwa substancji znajdującej się w naczyniu A: teanina
Nazwa reakcji, która przebiegła w probówce II: biuretowa ALBO Piotrowskiego
Informacje i źródła zadania
Zadanie 34 · maj 2022
Jednym z produktów powstających w procesie karmelizacji cukrów jest maltol –
pierścieniowy związek o poniższym wzorze.

Wpisz do tabeli brakujące wartości formalnych stopni utlenienia atomów węgla w cząsteczce maltolu.
Numer atomu węgla w cząsteczce maltolu | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | |
Formalny stopień utlenienia | I | II | 0 | |||
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zlicz wiązania zaznaczonych atomów, uwzględniając niewpisane H.
Podpowiedź 2
Wiązania między dwoma węglami nie wpływają na formalny stopień utlenienia.
Podpowiedź 3
Uzupełnij 1: −III, 3: +I, 5: −I.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Numer atomu węgla w cząsteczce maltolu | |||||
|---|---|---|---|---|---|
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
–III | I | I ALBO +I | II | –I | 0 |
ALBO | |||||
–3 | I | 1 ALBO +1 | II | –1 | 0 |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli – wpisanie formalnych stopni utlenienia atomów węgla
w cząsteczce maltolu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W formalnym bilansie węgla każde wiązanie z H wnosi −1, pojedyncze z O +1, podwójne z O +2, a C–C zero. Atom 1 grupy metylowej ma trzy H, więc −III.
Atom 3 związany z OH, bez H, ma +I. Atom 5 związany tylko z węglami i jednym H ma −I. Wpisujemy te trzy brakujące wartości, nie zmieniając podanych dla 2, 4 i 6.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Numer atomu węgla w cząsteczce maltolu | |||||
|---|---|---|---|---|---|
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
–III | I | I ALBO +I | II | –I | 0 |
ALBO | |||||
–3 | I | 1 ALBO +1 | II | –1 | 0 |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 1 · czerwiec 2021
Źródło
Informacja do zadań 1–2.
Chlor występuje w przyrodzie w postaci mieszaniny dwóch izotopów. W jądrze izotopu
o mniejszej liczbie masowej znajduje się 18 neutronów. Zawartość procentowa tego izotopu
w występującym w przyrodzie pierwiastku wynosi 75,78%. Średnia masa atomowa chloru jest
równa 35,453 u, a jeden z izotopów tego pierwiastka ma masę równą 34,969 u.
Na podstawie: J. Sawicka i inni, Tablice chemiczne, Gdańsk 2015.
Wartość masy atomowej danego izotopu podana z dokładnością do liczby całkowitej jest
równa jego liczbie masowej.
Oblicz masę atomową drugiego izotopu chloru. Wynik końcowy zaokrąglij do trzeciego miejsca po przecinku. Podaj liczbę masową tego izotopu chloru i określ liczbę neutronów w jego jądrze atomowym.
Obliczenia:
Masa atomowa: … Liczba masowa: … Liczba neutronów: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oblicz udział drugiego izotopu jako dopełnienie do 100%.
Podpowiedź 2
Zapisz średnią ważoną, przypisując masie 34,969 u udział 0,7578.
Podpowiedź 3
Rozwiąż równanie dla x, a następnie oblicz neutrony z A − Z: 36,967 u, 37, 20.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Masa atomowa: (36,967 u) | Liczba masowa: 37 | Liczba neutronów: 20 |
|---|

Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody obliczenia masy atomowej drugiego z izotopów
chloru, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku z właściwą jednostką
i poprawną dokładnością oraz poprawne określenie liczby masowej i liczby neutronów.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody obliczenia masy atomowej drugiego z izotopów
chloru, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku z właściwą jednostką
i poprawną dokładnością oraz błędne określenie liczby masowej lub liczby neutronów
lub brak liczby masowej lub brak liczby neutronów.
ALBO
– zastosowanie poprawnej metody obliczenia masy atomowej drugiego z izotopów
chloru, popełnienie błędu rachunkowego lub podanie wyniku z błędną jednostką lub
z niepoprawną dokładnością oraz poprawne określenie liczby masowej i liczby
neutronów będące konsekwencją błędnie obliczonej masy atomowej izotopu chloru.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Średnia masa atomowa jest średnią ważoną mas izotopów, a nie ich zwykłą średnią. Drugi izotop stanowi 100% − 75,78% = 24,22%, więc 35,453 = 0,7578·34,969 + 0,2422·x. Otrzymujemy x ≈ 36,967 u.
Zaokrąglenie do liczby całkowitej daje liczbę masową 37. Chlor ma 17 protonów, dlatego liczba neutronów wynosi 37 − 17 = 20. Nie odejmujemy liczby protonów od niecałkowitej masy izotopu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Masa atomowa: (36,967 u) | Liczba masowa: 37 | Liczba neutronów: 20 |
|---|

Informacje i źródła zadania
Zadanie 2 · czerwiec 2021
Źródło
Informacja do zadań 1–2.
Chlor występuje w przyrodzie w postaci mieszaniny dwóch izotopów. W jądrze izotopu
o mniejszej liczbie masowej znajduje się 18 neutronów. Zawartość procentowa tego izotopu
w występującym w przyrodzie pierwiastku wynosi 75,78%. Średnia masa atomowa chloru jest
równa 35,453 u, a jeden z izotopów tego pierwiastka ma masę równą 34,969 u.
Na podstawie: J. Sawicka i inni, Tablice chemiczne, Gdańsk 2015.
Chlor występuje w związkach chemicznych na wielu różnych stopniach utlenienia.
Uzupełnij poniższe zdania. Wpisz informacje dotyczące struktury elektronowej atomu chloru i jego stopni utlenienia oraz nazwę kwasu tlenowego chloru.
1. Pełna podpowłokowa konfiguracja elektronowa atomu chloru w stanie podstawowym ma
postać … W jego rdzeniu atomowym (na
wewnętrznych powłokach elektronowych) znajduje się … elektronów. Chlor należy do
bloku konfiguracyjnego …
2. Minimalny stopień utlenienia, jaki przyjmuje chlor w związkach chemicznych, jest równy
… Kwas tlenowy, w którym chlor ma najwyższy możliwy stopień utlenienia, ma nazwę
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozmieść 17 elektronów na podpowłokach.
Podpowiedź 2
Oddziel powłokę walencyjną 3 od dwóch powłok rdzenia.
Podpowiedź 3
Podaj dziesięć elektronów rdzenia, blok p, −I i kwas chlorowy(VII), z pełną konfiguracją chloru.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. Pełna podpowłokowa konfiguracja elektronowa atom chloru w stanie podstawowym ma
postać 1s22s22p63s23p5. W jego rdzeniu atomowym (na wewnętrznych powłokach
elektronowych) znajduje się 10 elektronów. Chlor należy do bloku konfiguracyjnego p.
2. Minimalny stopień utlenienia, jaki przyjmuje chlor w związkach chemicznych, jest równy − I.
Kwas tlenowy, w którym chlor ma najwyższy możliwy stopień utlenienia ma nazwę kwas
chlorowy(VII).
Zasady oceniania

Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Chlor ma 17 elektronów, z konfiguracją 1s22s22p63s23p5. Pierwsze dwie powłoki zawierają łącznie dziesięć elektronów rdzenia, a walencyjna podpowłoka p określa blok konfiguracyjny.
Przyjęcie jednego elektronu prowadzi do minimalnego stopnia utlenienia −I. Najwyższy stopień +VII chlor osiąga między innymi w HClO4, czyli kwasie chlorowym(VII). Liczby elektronów walencyjnych nie utożsamiamy z liczbą elektronów rdzenia.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. Pełna podpowłokowa konfiguracja elektronowa atom chloru w stanie podstawowym ma
postać 1s22s22p63s23p5. W jego rdzeniu atomowym (na wewnętrznych powłokach
elektronowych) znajduje się 10 elektronów. Chlor należy do bloku konfiguracyjnego p.
2. Minimalny stopień utlenienia, jaki przyjmuje chlor w związkach chemicznych, jest równy − I.
Kwas tlenowy, w którym chlor ma najwyższy możliwy stopień utlenienia ma nazwę kwas
chlorowy(VII).
Informacje i źródła zadania
Zadanie 3 · czerwiec 2021
Zidentyfikuj pierwiastki chemiczne na podstawie podanych niżej opisów konfiguracji atomów lub jonów w stanie podstawowym. Wpisz ich symbole do tabeli.
Opis konfiguracji | Symbol pierwiastka |
|---|---|
Konfiguracja elektronowa dwudodatniego jonu tego pierwiastka jest taka sama jak konfiguracja elektronowa atomu argonu. | |
Ten pierwiastek należy do bloku p. Elektrony w atomie tego pierwiastka (w stanie podstawowym) rozmieszczone są na czterech powłokach elektronowych, a na podpowłoce p powłoki walencyjnej liczba elektronów sparowanych jest równa liczbie elektronów niesparowanych. | |
Elektrony w atomie tego pierwiastka są rozmieszczone na czterech powłokach elektronowych. W stanie podstawowym liczba elektronów na podpowłoce d jest taka sama jak liczba elektronów na powłoce o najwyższej energii. |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Do liczby elektronów kationu dodaj dwa.
Podpowiedź 2
Sprawdź obsadzenie trzech orbitali p zgodnie z regułą Hunda.
Podpowiedź 3
Rozpoznaj Ca, układ 4p4 selenu oraz 3d24s2 tytanu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Opis pierwiastka | Symbol pierwiastka |
|---|---|
Konfiguracja elektronowa dwudodatniego jonu tego pierwiastka jest taka sama, jak konfiguracja elektronowa atomu argonu. | Ca ALBO Ca2+ ALBO wapń |
Ten pierwiastek należy do bloku p. Elektrony w atomie tego pierwiastka (w stanie podstawowym) rozmieszczone są na czterech powłokach elektronowych, a na podpowłoce p powłoki walencyjnej liczba elektronów sparowanych jest równa liczbie elektronów niesparowanych. | Se ALBO selen |
Elektrony w atomie tego pierwiastka rozmieszczone są na czterech powłokach elektronowych. W stanie podstawowym liczba elektronów na podpowłoce d jest taka sama jak liczba elektronów na powłoce o najwyższej energii. | Ti ALBO tytan |
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne zidentyfikowanie trzech pierwiastków.
1 pkt – poprawne zidentyfikowanie dwóch pierwiastków.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Jon dwudodatni o 18 elektronach pochodzi od atomu z 20 elektronami, czyli Ca. W czwartym okresie równe liczby elektronów sparowanych i niesparowanych na p oznaczają p4: dwa elektrony w parze i dwa pojedyncze, co wskazuje Se.
W tytanie konfiguracja [Ar]3d24s2 daje dwa elektrony d i dwa na zewnętrznej powłoce. Wpisujemy Ca, Se, Ti; w drugim opisie liczymy elektrony sparowane, nie liczbę par.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Opis pierwiastka | Symbol pierwiastka |
|---|---|
Konfiguracja elektronowa dwudodatniego jonu tego pierwiastka jest taka sama, jak konfiguracja elektronowa atomu argonu. | Ca ALBO Ca2+ ALBO wapń |
Ten pierwiastek należy do bloku p. Elektrony w atomie tego pierwiastka (w stanie podstawowym) rozmieszczone są na czterech powłokach elektronowych, a na podpowłoce p powłoki walencyjnej liczba elektronów sparowanych jest równa liczbie elektronów niesparowanych. | Se ALBO selen |
Elektrony w atomie tego pierwiastka rozmieszczone są na czterech powłokach elektronowych. W stanie podstawowym liczba elektronów na podpowłoce d jest taka sama jak liczba elektronów na powłoce o najwyższej energii. | Ti ALBO tytan |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 4.1 · czerwiec 2021
Źródło
Informacja do zadania 4.
Fosforowodór PH3 to związek o temperaturze topnienia równej −133 °C i temperaturze
wrzenia równej −88 °C (pod ciśnieniem atmosferycznym). W skroplonym fosforowodorze
oddziaływania międzycząsteczkowe są dużo słabsze niż w skroplonym amoniaku.
Na podstawie: L. Kolditz (red.), Chemia nieorganiczna, Warszawa 1994.
Na podstawie różnicy elektroujemności między fosforem a wodorem oraz informacji wprowadzającej uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Cząsteczka fosforowodoru PH3 ma kształt (trójkąta równobocznego / liniowy /
piramidy o podstawie trójkąta). Wiązanie w PH3 ma charakter (jonowy / kowalencyjny).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Policz wiązania i wolne pary przy fosforze.
Podpowiedź 2
Trzy atomy H oraz wolna para nie dają płaskiej cząsteczki.
Podpowiedź 3
Wybierz piramidę o podstawie trójkąta i wiązanie kowalencyjne.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Fosfor ma pięć elektronów walencyjnych. Trzy pary wiążące tworzą połączenia z wodorem, a jedna para pozostaje niewiążąca.
Położenia samych jąder wyznaczają piramidę o podstawie trójkąta, a nie płaski trójkąt. Niewielka różnica elektroujemności P i H wskazuje wiązania kowalencyjne. Rozróżniamy liczbę par elektronowych wokół fosforu od kształtu utworzonego przez atomy; wolna para nie jest dodatkowym atomem cząsteczki.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 4.2 · czerwiec 2021
Źródło
Informacja do zadania 4.
Fosforowodór PH3 to związek o temperaturze topnienia równej −133 °C i temperaturze
wrzenia równej −88 °C (pod ciśnieniem atmosferycznym). W skroplonym fosforowodorze
oddziaływania międzycząsteczkowe są dużo słabsze niż w skroplonym amoniaku.
Na podstawie: L. Kolditz (red.), Chemia nieorganiczna, Warszawa 1994.
Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Temperatura wrzenia skroplonego amoniaku jest (wyższa / niższa) niż temperatura wrzenia
fosforowodoru. Bardzo dobra rozpuszczalność (fosforowodoru / amoniaku) w wodzie jest
spowodowana silnym oddziaływaniem między cząsteczkami tego związku a cząsteczkami
wody i tworzeniem się między nimi wiązań wodorowych.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj oddziaływania między cząsteczkami obu wodorków.
Podpowiedź 2
Amoniak tworzy wiązania wodorowe także z wodą.
Podpowiedź 3
Wybierz wyższą temperaturę wrzenia NH3 i bardzo dobrą rozpuszczalność amoniaku.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Między cząsteczkami amoniaku tworzą się wiązania wodorowe, znacznie silniejsze niż oddziaływania między cząsteczkami PH3. Oddzielenie cząsteczek NH3 podczas wrzenia wymaga zatem więcej energii i amoniak ma wyższą temperaturę wrzenia.
Wiązania wodorowe z wodą sprzyjają także jego bardzo dobrej rozpuszczalności. Nie wyjaśniamy wrzenia zrywaniem wiązań N–H wewnątrz cząsteczek, lecz pokonywaniem oddziaływań między nimi.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 5 · czerwiec 2021
Poniżej przedstawiono wzory elektronowe cząsteczek dwóch pierwiastków, oznaczonych
umownie literami A i D. Oba pierwiastki należą do drugiego okresu układu okresowego.
Zidentyfikuj pierwiastki A i D, a następnie uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Większy ładunek jądra ma atom pierwiastka oznaczonego literą (A / D). Mniejszy promień
atomowy ma atom pierwiastka oznaczonego literą (A / D).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozpoznaj liczbę wiązań i wolnych par w każdej cząsteczce.
Podpowiedź 2
Przyporządkuj A azotowi, a D fluorowi z drugiego okresu.
Podpowiedź 3
W obu zdaniach wybierz D: większy ładunek jądra i mniejszy promień atomu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Wzór z wiązaniem potrójnym i jedną wolną parą przy każdym atomie opisuje N2, więc A to azot. Pojedyncze wiązanie i trzy wolne pary przy każdym atomie wskazują F2, czyli D to fluor.
Fluor ma więcej protonów i większy ładunek jądra. W tym samym okresie silniejsze przyciąganie elektronów powoduje mniejszy promień atomowy fluoru. Oba wybory to D; nie porównujemy wielkości narysowanych symboli.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 6 · czerwiec 2021
Źródło
Informacja do zadań 6–9.
Do reaktora, w którym znajdowała się stała substancja X, wprowadzono pod ciśnieniem
atmosferycznym gazową substancję Y i zapoczątkowano reakcję chemiczną, w wyniku której
powstawał gaz Z. Po 10 minutach, w temperaturze T1, ustaliła się równowaga opisana
równaniem:


Rozstrzygnij, czy w temperaturze T2 – w porównaniu z przemianą zachodzącą w temperaturze T1 – następuje:
• wzrost szybkości reakcji tworzenia substancji Z;
• spadek szybkości reakcji rozkładu substancji Z.
Odpowiedzi uzasadnij.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oddziel wpływ temperatury na szybkość od wpływu na skład równowagowy.
Podpowiedź 2
Ogrzanie przyspiesza także reakcję odwrotną.
Podpowiedź 3
Odpowiedz TAK dla szybszego tworzenia Z i NIE dla spadku szybkości jego rozkładu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie:
• wzrost szybkości reakcji tworzenia substancji Z: TAK
• spadek szybkości reakcji rozkładu substancji Z: NIE
Uzasadnienie: W wyższej temperaturze reakcje chemiczne zachodzą szybciej.
ALBO
Wzrost temperatury powoduje wzrost szybkości reakcji zachodzących w obu kierunkach.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie uwzględniające zależność
szybkości reakcji od temperatury.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Temperatura T2 jest wyższa od T1, co zwiększa szybkość reakcji chemicznych w obu kierunkach. Odpowiedź o wzroście szybkości tworzenia Z to TAK, a o spadku szybkości jego rozkładu to NIE.
Przesunięcie równowagi w stronę Z nie oznacza zahamowania reakcji odwrotnej. W nowym stanie równowagi obie szybkości ponownie są równe; równowaga pozostaje dynamiczna, mimo stałych ilości reagentów.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie:
• wzrost szybkości reakcji tworzenia substancji Z: TAK
• spadek szybkości reakcji rozkładu substancji Z: NIE
Uzasadnienie: W wyższej temperaturze reakcje chemiczne zachodzą szybciej.
ALBO
Wzrost temperatury powoduje wzrost szybkości reakcji zachodzących w obu kierunkach.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 7 · czerwiec 2021
Źródło
Informacja do zadań 6–9.
Do reaktora, w którym znajdowała się stała substancja X, wprowadzono pod ciśnieniem
atmosferycznym gazową substancję Y i zapoczątkowano reakcję chemiczną, w wyniku której
powstawał gaz Z. Po 10 minutach, w temperaturze T1, ustaliła się równowaga opisana
równaniem:


Rozstrzygnij, czy reakcja tworzenia związku Z jest procesem endoenergetycznym.
Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj ilość Z przed ogrzaniem i po ustaleniu nowej równowagi.
Podpowiedź 2
Wniosek o energetyce opieraj na wydajności, nie na szybkości.
Podpowiedź 3
Potwierdź endoenergetyczność: podwyższenie temperatury zwiększyło równowagową ilość Z.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: TAK
Uzasadnienie: Po wzroście temperatury zwiększyła się wydajność reakcji.
ALBO
Po wzroście temperatury powstało więcej moli produktu.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie uwzględniające zależność
wydajności reakcji od temperatury.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Po podniesieniu temperatury wzrasta równowagowa liczba moli Z, co widać na nowym poziomym odcinku wykresu. Dopływ ciepła sprzyja więc kierunkowi tworzenia produktu.
Zgodnie z regułą przekory ten kierunek zużywa ciepło i jest endoenergetyczny. Odpowiadamy TAK, powołując się na wzrost wydajności po ogrzaniu. Sam wzrost szybkości reakcji nie rozstrzygałby znaku efektu energetycznego.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: TAK
Uzasadnienie: Po wzroście temperatury zwiększyła się wydajność reakcji.
ALBO
Po wzroście temperatury powstało więcej moli produktu.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 8 · czerwiec 2021
Źródło
Informacja do zadań 6–9.
Do reaktora, w którym znajdowała się stała substancja X, wprowadzono pod ciśnieniem
atmosferycznym gazową substancję Y i zapoczątkowano reakcję chemiczną, w wyniku której
powstawał gaz Z. Po 10 minutach, w temperaturze T1, ustaliła się równowaga opisana
równaniem:


Napisz wyrażenie na stężeniową stałą równowagi reakcji tworzenia związku Z i oszacuj jej wartość w temperaturze T1. Uwzględnij fakt, że w wyrażeniu na stałą równowagi tej reakcji pomija się stężenie substancji stałej.
Wyrażenie na stałą równowagi: …
Oszacowana wartość stałej równowagi: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Pomiń czystą substancję stałą w wyrażeniu na K.
Podpowiedź 2
Odczytaj poziomy odcinek między dziesiątą a piętnastą minutą.
Podpowiedź 3
Zapisz [Z]/[Y] i oblicz 9/21, czyli około 0,43.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie wyrażenia na stałą równowagi reakcji i oszacowanie wartości
stałej równowagi.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dla X(s) + Y(g) ⇌ Z(g) wyrażenie ma postać K = [Z]/[Y], ponieważ aktywność czystej fazy stałej X jest uwzględniona w stałej. W temperaturze T1 wykres daje około 9 mol Z i 21 mol Y.
Oba gazy zajmują tę samą objętość, więc iloraz stężeń jest ilorazem moli: K ≈ 9/21 ≈ 0,43. Nie używamy danych dla drugiego stanu równowagi w T2.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 9 · czerwiec 2021
Źródło
Informacja do zadań 6–9.
Do reaktora, w którym znajdowała się stała substancja X, wprowadzono pod ciśnieniem
atmosferycznym gazową substancję Y i zapoczątkowano reakcję chemiczną, w wyniku której
powstawał gaz Z. Po 10 minutach, w temperaturze T1, ustaliła się równowaga opisana
równaniem:


Uzupełnij poniższe zdanie. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w nawiasie.
Wraz ze zmniejszeniem ciśnienia w układzie w warunkach izotermicznych wydajność reakcji
otrzymywania substancji Z (wzrośnie / zmaleje / się nie zmieni).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Policz wyłącznie mole reagentów gazowych.
Podpowiedź 2
Sprawdź wpływ jednakowego przeskalowania [Y] i [Z] na ich iloraz.
Podpowiedź 3
Wybierz „się nie zmieni”, ponieważ po obu stronach jest tyle samo moli gazu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie zdania.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W równaniu po każdej stronie występuje jeden mol gazu, a X jest fazą stałą. Izotermiczna zmiana ciśnienia przez zmianę objętości mnoży stężenia Y i Z przez ten sam czynnik, więc ich iloraz pozostaje niezmieniony.
Równowaga nie przesuwa się, a wydajność otrzymywania Z się nie zmieni. Nie liczymy stałego X do liczby moli gazowych i nie utożsamiamy zmiany stężeń ze zmianą stopnia przemiany.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 10 · czerwiec 2021
W zamkniętym zbiorniku znajdowała się pewna ilość NO2. W temperaturze 800 K gaz ulegał
rozkładowi zgodnie z równaniem:
Po ustaleniu się stanu równowagi w naczyniu znajdowało się 90 g tlenku azotu(II). Wydajność
rozkładu NO2 wyniosła 60%.
Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2008.
Określ:
• stosunek molowy tlenków azotu w zbiorniku w stanie równowagi;
• liczbę moli tlenu w zbiorniku w stanie równowagi;
• masę tlenku azotu(IV) wprowadzonego do zbiornika przed zainicjowaniem reakcji – w gramach.
Stosunek molowy nNO2 : nNO = … : …
Liczba moli tlenu nO2 = … mol
Masa tlenku azotu(IV) przed zainicjowaniem reakcji mNO2 = … g
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zamień 90 g NO na mole.
Podpowiedź 2
Wykorzystaj 60% przemiany do odtworzenia początkowej ilości NO2.
Podpowiedź 3
Otrzymasz 5 mol początkowego NO2, 2 mol pozostałego NO2 i 1,5 mol O2; odpowiedzi to 2:3 oraz 230 g.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Stosunek molowy nNO2 : nNO = 2 : 3 ALBO 1 : 1,5 ALBO 4 : 6 ALBO 40 : 60
Liczba moli tlenu nO2 = 1,5 mol
Masa tlenku azotu(IV) przed zainicjowaniem reakcji mNO2 = 230 g
Zasady oceniania

Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
90 g NO odpowiada 3 molom. Przy rozkładzie powstaje tyle samo moli NO, ile zużyto NO2, więc 3 mol stanowi 60% początkowej ilości NO2.
Początkowo było go 5 mol, czyli 230 g, a pozostały 2 mol. Z dwóch moli NO powstaje jeden mol O2, zatem tlenu jest 1,5 mol. Stosunek n(NO2):n(NO) wynosi 2:3; nie włączamy tlenu do porównania dwóch tlenków.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Stosunek molowy nNO2 : nNO = 2 : 3 ALBO 1 : 1,5 ALBO 4 : 6 ALBO 40 : 60
Liczba moli tlenu nO2 = 1,5 mol
Masa tlenku azotu(IV) przed zainicjowaniem reakcji mNO2 = 230 g
Informacje i źródła zadania
Zadanie 11 · czerwiec 2021
Źródło
Informacja do zadań 11–14.
Skroplony amoniak jest rozpuszczalnikiem, który – podobnie jak woda – ulega autodysocjacji polegającej na przeniesieniu protonu między cząsteczkami rozpuszczalnika. Rezultatem tego procesu jest powstanie kationów NH4+ i anionów NH2−.
Wszystkie substancje chemiczne, które w skroplonym amoniaku zwiększają stężenie kationów NH4+, w tych warunkach są kwasami, a te związki chemiczne, które w skroplonym amoniaku zwiększają stężenie anionów NH2−, są zasadami. Zobojętnianie w skroplonym amoniaku polega na reakcji kationów NH4+ i anionów NH2− z wytworzeniem cząsteczek NH3.
Na podstawie: L. Kolditz (red.), Chemia nieorganiczna, Warszawa 1994.
Napisz równanie autodysocjacji amoniaku – zastosuj definicję kwasu i zasady
Brønsteda. Wpisz wzory odpowiednich drobin do schematu.
kwas 1. | + | zasada 2. |
|---|---|---|
zasada 1. | + | kwas 2. |
|---|---|---|
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przenieś jeden proton między dwiema cząsteczkami amoniaku.
Podpowiedź 2
Drobina oddająca proton tworzy NH2−, przyjmująca NH4+.
Podpowiedź 3
Wpisz NH3 po obu stronach substratów, a produkty przyporządkuj jako NH2− i NH4+.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
kwas 1. | + | zasada 2. |
|---|---|---|
NH3 | NH3 |
zasada 1. | + | kwas 2. |
|---|---|---|
NH2− | NH4+ |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisane równania autodysocjacji – wpisanie wzorów reagentów
w odpowiednich kolumnach schematu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dwie cząsteczki NH3 mogą przekazać między sobą proton. Cząsteczka działająca jako kwas daje sprzężoną zasadę NH2−, a cząsteczka działająca jako zasada daje sprzężony kwas NH4+.
Równanie autodysocjacji to 2NH3 ⇌ NH2− + NH4+. W schemacie zachowujemy przyporządkowanie kwas 1–zasada 1 i zasada 2–kwas 2. Nie dodajemy wody, gdyż rozpuszczalnikiem jest ciekły amoniak.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
kwas 1. | + | zasada 2. |
|---|---|---|
NH3 | NH3 |
zasada 1. | + | kwas 2. |
|---|---|---|
NH2− | NH4+ |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 12 · czerwiec 2021
Źródło
Informacja do zadań 11–14.
Skroplony amoniak jest rozpuszczalnikiem, który – podobnie jak woda – ulega autodysocjacji polegającej na przeniesieniu protonu między cząsteczkami rozpuszczalnika. Rezultatem tego procesu jest powstanie kationów NH4+ i anionów NH2−.
Wszystkie substancje chemiczne, które w skroplonym amoniaku zwiększają stężenie kationów NH4+, w tych warunkach są kwasami, a te związki chemiczne, które w skroplonym amoniaku zwiększają stężenie anionów NH2−, są zasadami. Zobojętnianie w skroplonym amoniaku polega na reakcji kationów NH4+ i anionów NH2− z wytworzeniem cząsteczek NH3.
Na podstawie: L. Kolditz (red.), Chemia nieorganiczna, Warszawa 1994.
Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji zobojętniania zachodzącej w skroplonym amoniaku między bromkiem amonu NH4Br a amidkiem wapnia Ca(NH2)2.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zacznij od jonowego zobojętnienia NH4+ przez NH2−.
Podpowiedź 2
Jedna jednostka amidku wapnia dostarcza dwóch anionów zasadowych.
Podpowiedź 3
Zapisz 2NH4Br + Ca(NH2)2 → CaBr2 + 4NH3.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji w formie cząsteczkowej.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W ciekłym amoniaku zobojętnienie przebiega jako NH4+ + NH2− → 2NH3. Amidek wapnia zawiera dwa aniony amidkowe, dlatego potrzeba dwóch jednostek NH4Br.
Powstają cztery cząsteczki amoniaku i CaBr2: 2NH4Br + Ca(NH2)2 → CaBr2 + 4NH3. Produktem zobojętnienia jest tutaj rozpuszczalnik NH3, a nie woda. Bilansujemy także wapń i bromki w wymaganym zapisie cząsteczkowym.


