Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 581–600 z 1481

Zadanie 3.1 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 3.

Bor tworzy z chlorem związek o wzorze BCl3, występujący w postaci płaskich trójkątnych

cząsteczek. Te cząsteczki mogą łączyć się z innymi drobinami zawierającymi wolne pary

elektronowe. Chlorek boru reaguje z wodą i podczas tej reakcji tworzą się H3BO3 (kwas

ortoborowy) oraz HCl.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.

Narysuj wzór elektronowy chlorku boru. Uwzględnij wolne pary elektronowe.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozdziel elektrony walencyjne między trzy wiązania B–Cl.

Podpowiedź 2

Uzupełnij oktet każdego chloru, ale nie dodawaj nieistniejących elektronów boru.

Podpowiedź 3

Narysuj trzy wiązania pojedyncze i po trzy wolne pary przy każdym Cl, bez wolnej pary na B.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 3.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.

Uwaga: Geometria cząsteczki nie podlega ocenie.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne narysowanie wzoru elektronowego (kreskowego lub kropkowego) chlorku

boru z uwzględnieniem wolnych par elektronowych.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Bor ma trzy elektrony walencyjne i tworzy trzy pojedyncze wiązania z chlorem. Każdy Cl zachowuje trzy wolne pary, a bor nie ma wolnej pary i jest otoczony tylko sześcioma elektronami.

Rysunek powinien więc zawierać wszystkie dziewięć wolnych par przy chlorach. Nie dopisujemy pary przy B tylko po to, aby wymusić oktet; deficyt elektronowy jest rzeczywistą cechą BCl3 i wyjaśnia następne polecenie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 3.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.

Uwaga: Geometria cząsteczki nie podlega ocenie.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_03.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 3.2 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 3.

Bor tworzy z chlorem związek o wzorze BCl3, występujący w postaci płaskich trójkątnych

cząsteczek. Te cząsteczki mogą łączyć się z innymi drobinami zawierającymi wolne pary

elektronowe. Chlorek boru reaguje z wodą i podczas tej reakcji tworzą się H3BO3 (kwas

ortoborowy) oraz HCl.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.

Zadanie 3.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 3.

Z chlorkiem boru mogą łączyć się: …

Cząsteczki chlorku boru mają zdolność do tworzenia wiązań z wybranymi drobinami,

ponieważ

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Szukaj donorów wolnej pary elektronowej.

Podpowiedź 2

Sprawdź liczbę elektronów wokół boru w BCl3.

Podpowiedź 3

Wybierz Cl− i NH3 oraz wyjaśnij, że bor z niepełnym oktetem jest akceptorem pary.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Z chlorkiem boru mogą łączyć się: Cl−, NH3

Cząsteczki chlorku boru mają zdolność do tworzenia wiązań z wybranymi drobinami,

ponieważ:

atom boru ma deficyt elektronowy ALBO lukę elektronową.

ALBO

atom boru nie osiągnął oktetu elektronowego.

ALBO

atom boru (w cząsteczce chlorku boru) ma sześć elektronów.

ALBO

atom boru (w cząsteczce chlorku boru) może być akceptorem pary elektronowej.

Uwaga: Błędne przepisanie wzoru poprawnie wybranej drobiny należy ocenić na 0 pkt.

Odpowiedź: „BCl3 jest kwasem Lewisa”, która pośrednio odnosi się do budowy

cząsteczki chlorku boru, należy uznać za poprawną.

Odpowiedź: „BCl3 może tworzyć wiązanie koordynacyjne” jest niewystarczająca.

Zasady oceniania

Zasady oceniania 3.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.
Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Cl− i NH3 dysponują wolną parą elektronową, którą mogą przekazać atomowi boru. Bor w BCl3 ma tylko sześć elektronów wokół siebie i może przyjąć taką parę, tworząc wiązanie koordynacyjne.

NH4+ i CH4 nie mają odpowiedniej wolnej pary, dlatego je pomijamy. Uzasadnienie wskazuje deficyt elektronowy boru; samo stwierdzenie, że „powstaje wiązanie koordynacyjne”, nie wyjaśnia zdolności do jego tworzenia.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Z chlorkiem boru mogą łączyć się: Cl−, NH3

Cząsteczki chlorku boru mają zdolność do tworzenia wiązań z wybranymi drobinami,

ponieważ:

atom boru ma deficyt elektronowy ALBO lukę elektronową.

ALBO

atom boru nie osiągnął oktetu elektronowego.

ALBO

atom boru (w cząsteczce chlorku boru) ma sześć elektronów.

ALBO

atom boru (w cząsteczce chlorku boru) może być akceptorem pary elektronowej.

Uwaga: Błędne przepisanie wzoru poprawnie wybranej drobiny należy ocenić na 0 pkt.

Odpowiedź: „BCl3 jest kwasem Lewisa”, która pośrednio odnosi się do budowy

cząsteczki chlorku boru, należy uznać za poprawną.

Odpowiedź: „BCl3 może tworzyć wiązanie koordynacyjne” jest niewystarczająca.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_03.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 3.3 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 3.

Bor tworzy z chlorem związek o wzorze BCl3, występujący w postaci płaskich trójkątnych

cząsteczek. Te cząsteczki mogą łączyć się z innymi drobinami zawierającymi wolne pary

elektronowe. Chlorek boru reaguje z wodą i podczas tej reakcji tworzą się H3BO3 (kwas

ortoborowy) oraz HCl.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.

Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji chlorku boru z wodą.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zachowaj jeden atom boru i trzy atomy chloru.

Podpowiedź 2

Produktem borowym jest podany kwas ortoborowy.

Podpowiedź 3

Zapisz BCl3 + 3H2O → H3BO3 + 3HCl i sprawdź bilans.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

BCl3 + 3H2O → H3BO3 + 3HCl ALBO BCl3 + 3H2O → B(OH)3 + 3HCl

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W hydrolizie BCl3 trzy atomy chloru przechodzą do trzech cząsteczek HCl, a przy borze powstają trzy grupy hydroksylowe. Równanie to BCl3 + 3H2O → B(OH)3 + 3HCl, równoważnie z H3BO3.

Trzy wody dostarczają tlenu do kwasu borowego i wodoru do obu produktów. Nie zapisujemy tlenku boru jako końcowego produktu w opisanym wodnym środowisku.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

BCl3 + 3H2O → H3BO3 + 3HCl ALBO BCl3 + 3H2O → B(OH)3 + 3HCl
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_03.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 4.1 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 4.

Informacja do zadania 4. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.

Na podstawie: M. Pańczyk, T. Borowiecki, Otrzymywanie i zastosowanie gazu syntezowego, Lublin 2013.

Napisz numer reakcji (I albo II), do której odnosi się powyższy wykres stopnia przemiany metanu. Odpowiedź uzasadnij – uwzględnij efekt energetyczny reakcji.

Numer reakcji: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Powiąż wzrost wydajności przy ogrzewaniu ze znakiem ΔH.

Podpowiedź 2

Według danych zapisanych w arkuszu dodatnie ΔH przypisano reakcji II.

Podpowiedź 3

Wskaż II jako odpowiedź klucza i przeczytaj uwagę o błędnym znaku ΔH przy reakcji I.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Numer reakcji: II

Uzasadnienie, np.:

Wydajność reakcji jest tym wyższa, im wyższa jest temperatura, co oznacza, że reakcja jest

endotermiczna.

ALBO

Wydajność reakcji rośnie wraz ze wzrostem temperatury, co oznacza, że ΔH > 0.

ALBO

Ze wzrostem temperatury rośnie stopień przemiany metanu, co oznacza, że ΔH > 0.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie numeru reakcji i poprawne uzasadnienie uwzględniające efekt

energetyczny reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Stopień przemiany metanu rośnie przy ogrzewaniu, co wskazuje kierunek endotermiczny. Zgodnie ze znakami podanymi w arkuszu i historycznym kluczem wybiera się II, dla której zapisano ΔH > 0.

W oryginale występuje jednak błąd: reakcja I, suchy reforming metanu z CO2, również jest endotermiczna. Sam jakościowy wzrost wydajności z temperaturą nie rozróżnia wtedy obu reakcji. Zachowano odpowiedź egzaminacyjną i dodano wyraźną uwagę z weryfikacją termochemiczną NIST.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Numer reakcji: II

Uzasadnienie, np.:

Wydajność reakcji jest tym wyższa, im wyższa jest temperatura, co oznacza, że reakcja jest

endotermiczna.

ALBO

Wydajność reakcji rośnie wraz ze wzrostem temperatury, co oznacza, że ΔH > 0.

ALBO

Ze wzrostem temperatury rośnie stopień przemiany metanu, co oznacza, że ΔH > 0.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_04.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 4.2 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 4.

Informacja do zadania 4. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.

Na podstawie: M. Pańczyk, T. Borowiecki, Otrzymywanie i zastosowanie gazu syntezowego, Lublin 2013.

Uzupełnij zdanie o wpływie ciśnienia na stopień przemiany metanu – wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w nawiasie. Wyjaśnij przedstawioną na wykresie zależność stopnia przemiany metanu od ciśnienia.

W stałej temperaturze wzrost ciśnienia skutkuje (wzrostem / spadkiem) stopnia przemiany

metanu.

Wyjaśnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Policz mole gazów po obu stronach reakcji II.

Podpowiedź 2

Porównaj wysokości obu krzywych przy jednej wybranej temperaturze.

Podpowiedź 3

Wybierz spadek stopnia przemiany, ponieważ podwyższenie ciśnienia sprzyja dwóm molom substratów zamiast czterem molom produktów.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 4.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Reakcja zachodzi ze wzrostem liczby moli reagentów (gazowych).

ALBO

Produkty mają większą objętość niż substraty.

ALBO

(Zgodnie z regułą przekory większej wydajności reakcji II sprzyja niższe ciśnienie, ponieważ)

liczba moli gazowych substratów jest mniejsza od liczby moli gazowych produktów.

Odpowiedź CKE 4.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie zdania i poprawne wyjaśnienie, w którym zdający odniósł się

do stechiometrii reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dla reakcji II CH4 + H2O ⇌ CO + 3H2 po stronie produktów są cztery mole gazów, a po stronie substratów dwa. Wzrost ciśnienia sprzyja stronie z mniejszą liczbą moli, więc stopień przemiany metanu spada.

Potwierdza to niższa krzywa dla 2,0 MPa w tej samej temperaturze. Wniosek ciśnieniowy pozostaje poprawny niezależnie od błędu znaku ΔH reakcji I, omówionego przy poprzednim poleceniu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 4.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Reakcja zachodzi ze wzrostem liczby moli reagentów (gazowych).

ALBO

Produkty mają większą objętość niż substraty.

ALBO

(Zgodnie z regułą przekory większej wydajności reakcji II sprzyja niższe ciśnienie, ponieważ)

liczba moli gazowych substratów jest mniejsza od liczby moli gazowych produktów.

Odpowiedź CKE 4.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_04.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 5 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Do reaktora o pojemności 1,0 dm3 wprowadzono pewną liczbę moli substancji A oraz pewną

liczbę moli substancji B. Reaktor zamknięto i zainicjowano reakcję chemiczną, która

przebiegała w stałej temperaturze T zgodnie z równaniem:

A (g) + B (g) ⇌ C (g) + D (g)

Do momentu ustalenia stanu równowagi przereagowało 20 % substancji A. W tych

warunkach stężeniowa stała równowagi opisanej reakcji jest równa 2,0.

Oblicz, jaki procent liczby moli wyjściowej mieszaniny stanowiła substancja A.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal bilans początkowy i równowagowy, przyjmując jeden mol A.

Podpowiedź 2

Jednakowe współczynniki oznaczają zużycie po 0,20 mol A i B.

Podpowiedź 3

Wyznacz b = 0,225 ze stałej K, a potem oblicz udział A w początkowych 1,225 mol: około 81,6%.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 5 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Liczba moli

początkowa

reakcja

równowaga

A (g)

𝑥

–0,2𝑥

0,8 𝑥

B (g)

𝑦

–0,2 𝑥

𝑦 – 0,2 𝑥

C (c)

0

+0,2 𝑥

0,2 𝑥

D (g)

0

+0,2 𝑥

0,2 𝑥

Odpowiedź CKE 5 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.Odpowiedź CKE 5 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Liczba moli

początkowa

reakcja

równowaga

A (g)

1

–0,2

0,8

B (g)

𝑥

–0,2

𝑥– 0,2

C (c)

0

+0,2

0,2

D (g)

0

+0,2

0,2

Odpowiedź CKE 5 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Uwaga redakcyjna. W tym zadaniu C występuje w fazie gazowej, co w zapisie równania oznacza się jako C(g).

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku

w procentach.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych.

LUB

– niepodanie wyniku w procentach.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Uwaga 1.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń

wyników pośrednich. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący

konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Uwaga 2: Ponieważ szukaną jest zawartość jednego z reagentów w mieszaninie

początkowej (obliczamy stosunek ilości, czyli wartość względną, a nie –

bezwzględną ilość substancji), dopuszcza się przyjęcie założenia co do stężenia

jednego z reagentów.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przyjmujemy początkowo 1 mol A i b mol B. Do równowagi zużyto po 0,20 mol substratów, powstało po 0,20 mol produktów, a pozostało 0,80 mol A i b − 0,20 mol B.

Równanie 2,0 = 0,202/[0,80(b − 0,20)] daje b = 0,225 mol. Udział początkowy A wynosi 1/(1 + 0,225)·100 ≈ 81,63%. Nie traktujemy 20% przemiany A jako udziału A w całej mieszaninie.

Uwaga redakcyjna. Oznaczenie fazy C(c) w przykładzie klucza jest omyłką. W tym zadaniu stosujemy C(g), zgodnie z opisem układu oraz przyjętym wyrażeniem na K.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 5 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Liczba moli

początkowa

reakcja

równowaga

A (g)

𝑥

–0,2𝑥

0,8 𝑥

B (g)

𝑦

–0,2 𝑥

𝑦 – 0,2 𝑥

C (c)

0

+0,2 𝑥

0,2 𝑥

D (g)

0

+0,2 𝑥

0,2 𝑥

Odpowiedź CKE 5 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.Odpowiedź CKE 5 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Liczba moli

początkowa

reakcja

równowaga

A (g)

1

–0,2

0,8

B (g)

𝑥

–0,2

𝑥– 0,2

C (c)

0

+0,2

0,2

D (g)

0

+0,2

0,2

Odpowiedź CKE 5 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_05

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 6.1 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 6.

Produktem spalania metalicznego sodu w tlenie jest nadtlenek sodu o wzorze Na2O2.

W wyniku reakcji tego związku z sodem w podwyższonej temperaturze można otrzymać

tlenek sodu Na2O. Każdy z opisanych związków sodu z tlenem ma budowę jonową i tworzy

sieć krystaliczną zbudowaną z kationów i anionów.

Nadtlenek sodu reaguje gwałtownie z wodą. Jednym z produktów tej reakcji, zachodzącej

bez zmiany stopni utlenienia, jest nadtlenek wodoru H2O2.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2006.

Napisz wzór anionu występującego w nadtlenku sodu oraz wzór anionu występującego w tlenku sodu.

Wzór anionu w nadtlenku sodu: …

Wzór anionu w tlenku sodu: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odróżnij dwuatomowy anion nadtlenkowy od jednoatomowego tlenkowego.

Podpowiedź 2

Nie myl ładunku całego jonu ze stopniem utlenienia jednego atomu.

Podpowiedź 3

Wpisz O22− dla nadtlenku oraz O2− dla tlenku.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 6.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie wzorów obu jonów.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Nadtlenek sodu zawiera anion O22− z wiązaniem między atomami tlenu, z których każdy ma stopień utlenienia −I. Tlenek sodu zawiera pojedynczy jon O2−, z tlenem na −II.

Ładunek całego anionu wynosi w obu przypadkach −2, ale jego skład jest inny. Nie skracamy O22− do O−: zmieniłoby to rodzaj drobiny, mimo podobnego formalnego stopnia utlenienia jednego tlenu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 6.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_06.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 6.2 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 6.

Produktem spalania metalicznego sodu w tlenie jest nadtlenek sodu o wzorze Na2O2.

W wyniku reakcji tego związku z sodem w podwyższonej temperaturze można otrzymać

tlenek sodu Na2O. Każdy z opisanych związków sodu z tlenem ma budowę jonową i tworzy

sieć krystaliczną zbudowaną z kationów i anionów.

Nadtlenek sodu reaguje gwałtownie z wodą. Jednym z produktów tej reakcji, zachodzącej

bez zmiany stopni utlenienia, jest nadtlenek wodoru H2O2.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2006.

Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji nadtlenku sodu z wodą.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal produkt protonowania anionu O22−.

Podpowiedź 2

Oba kationy sodu pojawiają się w produkcie NaOH.

Podpowiedź 3

Zapisz Na2O2 + 2H2O → H2O2 + 2NaOH.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Na2O2 + 2H2O → H2O2 + 2NaOH

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Anion nadtlenkowy pobiera protony z wody, tworząc H2O2, a w roztworze powstaje także NaOH. Równanie cząsteczkowe ma postać Na2O2 + 2H2O → H2O2 + 2NaOH.

Stopień utlenienia tlenu nadtlenkowego pozostaje −I; nie trzeba wpisywać O2 jako produktu tej wskazanej reakcji. Kontrola bilansu sodu wymaga dwóch jednostek zasady, a bilans wodoru dwóch cząsteczek wody w substratach.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Na2O2 + 2H2O → H2O2 + 2NaOH
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_06.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 7 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Przeprowadzono doświadczenie zilustrowane schematem.

Zadanie 7 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.

Po zmieszaniu obu roztworów zaszła reakcja utleniania i redukcji, w wyniku której wytrącił się

biały osad jodku miedzi(I) i wydzielił się wolny jod.

Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która zaszła po zmieszaniu roztworów KI i CuSO4.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozdziel redukcję Cu2+ i utlenianie I−.

Podpowiedź 2

Oprócz jodków utlenionych potrzebne są jodki do strącenia CuI.

Podpowiedź 3

Zapisz 2Cu2+ + 4I− → 2CuI + I2.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

2Cu2+ + 4I− → 2CuI + I2 ALBO 2Cu2+ + 4I− → Cu2I2 + I2

Uwaga: Równanie reakcji ilustrujące powstawanie jonu trijodkowego jako produktu reakcji

następczej tworzącego się jodu z jonami jodkowymi należy uznać za poprawne.

2Cu2+ + 5I− → 2CuI + I3− ALBO 2Cu2+ + 5I− → Cu2I2 + I3−

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Cu2+ przyjmuje jeden elektron i przechodzi w Cu(I), który strąca się z jodkiem jako CuI. Dwa inne jodki oddają po elektronie, tworząc I2.

Dlatego cztery I− mają dwie role: dwa trafiają do osadu, a dwa do wolnego jodu. Równanie sumaryczne: 2Cu2+ + 4I− → 2CuI + I2. Nie pomijamy jodków związanych w osadzie podczas bilansu elektronowego i atomowego.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

2Cu2+ + 4I− → 2CuI + I2 ALBO 2Cu2+ + 4I− → Cu2I2 + I2

Uwaga: Równanie reakcji ilustrujące powstawanie jonu trijodkowego jako produktu reakcji

następczej tworzącego się jodu z jonami jodkowymi należy uznać za poprawne.

2Cu2+ + 5I− → 2CuI + I3− ALBO 2Cu2+ + 5I− → Cu2I2 + I3−
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_07

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8.1 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 8.

Poniższy schemat przedstawia przemiany, jakim ulegają miedź i jej związki.

Informacja do zadania 8. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.
Zadanie 8.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

Uzasadnij swoją odpowiedź. W uzasadnieniu odwołaj się do właściwości miedzi i kwasu solnego.

Rozstrzygnięcie: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź położenie Cu względem wodoru.

Podpowiedź 2

Oceń, czy HCl zapewnia dodatkowy utleniacz poza jonami H+.

Podpowiedź 3

Odpowiedz NIE, łącząc szlachetność miedzi z nieutleniającym charakterem kwasu solnego.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Rozstrzygnięcie: nie

Uzasadnienie, np.:

W części dotyczącej miedzi:

W części dotyczącej kwasu solnego:

jest metalem szlachetnym

ALBO

znajduje się w szeregu elektrochemicznym

za/pod wodorem

ALBO

standardowy potencjał redukcji układu

Cu2+/Cu jest wyższy niż układu H+/H2

ALBO

ma dodatni standardowy potencjał redukcji

ALBO

nie wypiera wodoru z kwasów.

kwas solny jest kwasem nieutleniającym

ALBO

anion chlorkowy nie ma właściwości

utleniających.

Uwaga: Odpowiedź, w której zdający stwierdza, że miedź nie reaguje z kwasem solnym, nie

jest uzasadnieniem, ale powtórzeniem rozstrzygnięcia.

Zasady oceniania

Zasady oceniania 8.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.
Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Miedź znajduje się za wodorem w szeregu elektrochemicznym i nie redukuje jonów H+ z kwasów do H2 w tych warunkach. Kwas solny jest kwasem nieutleniającym, a jego chlorki nie dostarczają odpowiedniego utleniacza do otrzymania Cu2+.

Sam 10-procentowy HCl nie może więc być reagentem A w pokazanym przejściu Cu → CuCl2. Uzasadnienie odnosi się do obu reagentów; samo „nie reagują” powtarzałoby rozstrzygnięcie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Rozstrzygnięcie: nie

Uzasadnienie, np.:

W części dotyczącej miedzi:

W części dotyczącej kwasu solnego:

jest metalem szlachetnym

ALBO

znajduje się w szeregu elektrochemicznym

za/pod wodorem

ALBO

standardowy potencjał redukcji układu

Cu2+/Cu jest wyższy niż układu H+/H2

ALBO

ma dodatni standardowy potencjał redukcji

ALBO

nie wypiera wodoru z kwasów.

kwas solny jest kwasem nieutleniającym

ALBO

anion chlorkowy nie ma właściwości

utleniających.

Uwaga: Odpowiedź, w której zdający stwierdza, że miedź nie reaguje z kwasem solnym, nie

jest uzasadnieniem, ale powtórzeniem rozstrzygnięcia.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_08.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8.2 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 8.

Poniższy schemat przedstawia przemiany, jakim ulegają miedź i jej związki.

Informacja do zadania 8. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

Napisz wzór sumaryczny substancji B, jeśli wiadomo, że po zajściu reakcji i odsączeniu osadu w roztworze obecne były kationy sodu i aniony chlorkowe.

Napisz w formie jonowej równanie reakcji 3., której produktem jest m.in. jon kompleksowy o wzorze [Cu(NH3)4]2+.

Wzór substancji B: …

Równanie reakcji 3.:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj zasadę po jonach pozostających po odsączeniu osadu.

Podpowiedź 2

Ligandy NH3 są obojętne, więc kompleks zachowuje ładunek Cu2+.

Podpowiedź 3

Podaj NaOH i zapisz Cu(OH)2 + 4NH3 → [Cu(NH3)4]2+ + 2OH−.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wzór substancji B: NaOH

Równanie reakcji 3.: Cu(OH)2 + 4NH3 → [Cu(NH3)4 ]2 + + 2OH−

ALBO

Cu(OH)2 + 4NH3∙H2O → [Cu(NH3)4 ]2 + + 2OH− + 4H2O

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne napisanie wzoru sumarycznego substancji B i poprawne napisanie

w formie jonowej równania reakcji 3.

1 pkt – poprawne napisanie wzoru sumarycznego substancji B i niepoprawne napisanie

równania reakcji 3.

ALBO

– niepoprawne napisanie wzoru sumarycznego substancji B i poprawne napisanie

w formie jonowej równania reakcji 3.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Po strąceniu Cu(OH)2 w roztworze zostały Na+ i Cl−, co wskazuje NaOH jako reagent B. W nadmiarze amoniaku osad wiąże cztery ligandy NH3 i roztwarza się: Cu(OH)2 + 4NH3 → [Cu(NH3)4]2+ + 2OH−.

Wolne pary azotu tworzą wiązania z jonem miedzi, a obie grupy wodorotlenkowe wracają do roztworu. Sam NH3 nie jest w tym równaniu anionem o ładunku −1.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wzór substancji B: NaOH

Równanie reakcji 3.: Cu(OH)2 + 4NH3 → [Cu(NH3)4 ]2 + + 2OH−

ALBO

Cu(OH)2 + 4NH3∙H2O → [Cu(NH3)4 ]2 + + 2OH− + 4H2O
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_08.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8.3 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 8.

Poniższy schemat przedstawia przemiany, jakim ulegają miedź i jej związki.

Informacja do zadania 8. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

Spośród podanych poniżej wzorów wybierz wzory wszystkich substancji, w których wodnych roztworach na zimno roztwarza się wodorotlenek miedzi(II). Napisz numery wybranych wzorów.

Zadanie 8.3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

Wybrane wzory: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Poszukaj alkoholu polihydroksylowego, peptydu i kwasu.

Podpowiedź 2

Nie utożsamiaj roztwarzania na zimno z próbą redukcyjną po ogrzaniu.

Podpowiedź 3

Wskaż 1, 3, 4, uzasadniając kompleksowaniem albo zobojętnieniem.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wybrane wzory: 1., 3., 4.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawny wybór wszystkich substancji spełniających warunki zadania i napisanie

numerów ich wzorów.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Substancja 1, glicerol, roztwarza Cu(OH)2 przez kompleksowanie sąsiednich grup OH. Substancja 3 jest peptydem i może tworzyć rozpuszczalny kompleks z jonami miedzi.

Substancja 4, kwas etanowy, zużywa wodorotlenek w reakcji kwas–zasada. Etanol 2 nie ma odpowiedniego układu grup OH, a metanal 5 nie daje wymaganego efektu na zimno. Wybieramy 1, 3, 4; roztwarzanie może wynikać z różnych typów reakcji.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wybrane wzory: 1., 3., 4.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_08.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9.1 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 9–10.

W dwóch probówkach oznaczonych numerami I i II umieszczono jednakową ilość wiórków

magnezowych o tym samym stopniu rozdrobnienia. Następnie do probówek wprowadzono

jednakowe objętości roztworów o tej samej temperaturze:

• do probówki I – kwas solny o pH = 1

• do probówki II – wodny roztwór kwasu siarkowego(VI) o stężeniu 0,1 mol × dm−3.

Przebieg doświadczenia zilustrowano poniższym rysunkiem.

Informacja do zadań 9–10. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Podczas opisanego doświadczenia w każdej probówce wiórki magnezowe uległy

całkowitemu roztworzeniu i powstały klarowne, bezbarwne roztwory, ale w jednej z probówek

reakcja przebiegła szybciej.

Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która zaszła podczas opisanego doświadczenia w obu probówkach. Wskaż numer probówki (I albo II), w której wiórki magnezowe roztworzyły się szybciej.

Równanie reakcji: …

Wiórki magnezowe roztworzyły się szybciej w probówce numer …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zapisz wspólną reakcję metalu z protonami.

Podpowiedź 2

Porównaj HCl o pH = 1 z H2SO4 o stężeniu 0,1 mol·dm−3.

Podpowiedź 3

Podaj Mg + 2H+ → Mg2+ + H2 oraz numer II.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Równanie reakcji: Mg + 2H+ → Mg2+ + H2

ALBO

Mg + 2H3O+ → Mg2+ + H2 + 2H2O

Wiórki magnezowe roztworzyły się szybciej w probówce numer II.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej równania reakcji i poprawne

wskazanie numeru probówki, w której wiórki roztworzyły się szybciej.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W obu probówkach magnez oddaje elektrony protonom: Mg + 2H+ → Mg2+ + H2. HCl o pH = 1 ma stężenie około 0,1 mol·dm−3, natomiast H2SO4 o takim stężeniu molowym dostarcza więcej protonów dzięki drugiemu etapowi dysocjacji.

Magnez roztwarza się szybciej w II. Nie trzeba przyjmować, że drugi etap dysocjacji H2SO4 jest całkowity, aby stwierdzić większe stężenie H+ niż z samego pierwszego etapu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Równanie reakcji: Mg + 2H+ → Mg2+ + H2

ALBO

Mg + 2H3O+ → Mg2+ + H2 + 2H2O

Wiórki magnezowe roztworzyły się szybciej w probówce numer II.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_09.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9.2 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 9–10.

W dwóch probówkach oznaczonych numerami I i II umieszczono jednakową ilość wiórków

magnezowych o tym samym stopniu rozdrobnienia. Następnie do probówek wprowadzono

jednakowe objętości roztworów o tej samej temperaturze:

• do probówki I – kwas solny o pH = 1

• do probówki II – wodny roztwór kwasu siarkowego(VI) o stężeniu 0,1 mol × dm−3.

Przebieg doświadczenia zilustrowano poniższym rysunkiem.

Informacja do zadań 9–10. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Podczas opisanego doświadczenia w każdej probówce wiórki magnezowe uległy

całkowitemu roztworzeniu i powstały klarowne, bezbarwne roztwory, ale w jednej z probówek

reakcja przebiegła szybciej.

Uzupełnij poniższe zdanie – wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

Stężenie molowe roztworów obu kwasów było (równe / różne), a stężenie jonów H+ w tych

roztworach było (równe / różne), dlatego opisane doświadczenie pozwoliło określić wpływ

(stężenia molowego / pH) roztworów użytych kwasów na szybkość reakcji.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw przelicz pH HCl na jego stężenie.

Podpowiedź 2

Oddziel liczbę moli całego kwasu od liczby moli H+ w roztworze.

Podpowiedź 3

Wybierz równe stężenia molowe, różne stężenia H+ i wpływ pH na szybkość reakcji.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 9.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 15.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie zdania.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

HCl przy pH = 1 ma w szkolnym modelu stężenie molowe 0,1 mol·dm−3, takie samo jak podany H2SO4. Różni się jednak stężenie H+, ponieważ kwas siarkowy(VI) może oddawać dwa protony.

Doświadczenie porównuje zatem wpływ pH, a nie różnych początkowych stężeń molowych kwasów. Równość molarności nie oznacza równego pH dla kwasów o innej liczbie odszczepianych protonów i innych równowagach dysocjacji.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 9.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 15.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_09.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 9–10.

W dwóch probówkach oznaczonych numerami I i II umieszczono jednakową ilość wiórków

magnezowych o tym samym stopniu rozdrobnienia. Następnie do probówek wprowadzono

jednakowe objętości roztworów o tej samej temperaturze:

• do probówki I – kwas solny o pH = 1

• do probówki II – wodny roztwór kwasu siarkowego(VI) o stężeniu 0,1 mol × dm−3.

Przebieg doświadczenia zilustrowano poniższym rysunkiem.

Informacja do zadań 9–10. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Podczas opisanego doświadczenia w każdej probówce wiórki magnezowe uległy

całkowitemu roztworzeniu i powstały klarowne, bezbarwne roztwory, ale w jednej z probówek

reakcja przebiegła szybciej.

Którą czynność należy wykonać w celu wyodrębnienia z mieszaniny poreakcyjnej jonowego produktu otrzymanego w probówce I? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

A. sączenie B. dekantacja C. odwirowanie D. odparowanie

pod wyciągiem

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal, czy produkt jest rozpuszczony, czy występuje jako osad.

Podpowiedź 2

Metody mechanicznego oddzielania osadu nie usuwają jonów z klarownego roztworu.

Podpowiedź 3

Wybierz D: odparowanie.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

D

Zasady oceniania

1 pkt – poprawna odpowiedź.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Po całkowitym roztworzeniu magnezu w HCl produktem jonowym jest rozpuszczony chlorek magnezu. Roztwór jest klarowny, więc nie ma osadu do odsączenia, dekantacji ani odwirowania.

Spośród proponowanych czynności odparowanie pozwala usunąć rozpuszczalnik i pozostawić składnik soli. Wybieramy D. Nie utożsamiamy braku widocznych cząstek z brakiem produktu; jony są rozproszone w całej objętości roztworu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

D

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_10

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

W celu ustalenia składu stałej mieszaniny wodorowęglanu sodu i węglanu sodu jej próbkę

rozpuszczono w wodzie i przeprowadzono dwuetapową analizę otrzymanego roztworu.

Etap I: Do badanego roztworu dodano kilka kropli alkoholowego roztworu fenoloftaleiny

Zadanie 11 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

w etapie II).

Oblicz w procentach masowych zawartość węglanu sodu w analizowanej mieszaninie.

Przyjmij, że masy molowe węglanu sodu i wodorowęglanu sodu są równe:

MNa2CO3 = 106 g ∙ mol−1 oraz M NaHCO3= 84 g ∙ mol−1 .

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Pierwszy etap oznacza ilość węglanu, ale drugi obejmuje także wodorowęglan powstały z niego.

Podpowiedź 2

Najpierw odejmij 24,6 cm3 od 59,8 cm3.

Podpowiedź 3

Wyznacz 0,00492 mol Na2CO3 i 0,00212 mol NaHCO3, przelicz na masy i otrzymaj około 74,5% węglanu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

𝑛HCl (etap I) = 0,0246 dm3 ∙ 0,2 mol ∙ dm−3 = 0,00492 mola

𝑛HCl (etap II) = (0,0598 – 0,0246) dm3 ∙ 0,2 mol ∙ dm−3=

= 0,0352 dm3 ∙ 0,2 mol ∙ dm−3 = 0,00704 mola

𝑛Na2CO3 = 𝑛HCl (etap I) = 0,00492 mola

𝑛NaHCO3 = 0,00704 mola – 0,00492 mola = 0,00212 mola

Odpowiedź CKE 11 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku

w procentach.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych.

LUB

– niepodanie wyniku w procentach.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej

poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Pierwszy etap zużywa 0,0246·0,2 = 0,00492 mol HCl, co odpowiada początkowemu Na2CO3. W drugim dodano kolejne 0,0352 dm3 kwasu, czyli 0,00704 mol; ta porcja zobojętnia wodorowęglan pierwotny i powstały w pierwszym etapie.

Początkowego NaHCO3 było więc 0,00704 − 0,00492 = 0,00212 mol. Masy soli wynoszą 0,52152 i 0,17808 g, a udział Na2CO3 około 74,5%. Odczyt 59,8 cm3 jest sumą obu etapów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

𝑛HCl (etap I) = 0,0246 dm3 ∙ 0,2 mol ∙ dm−3 = 0,00492 mola

𝑛HCl (etap II) = (0,0598 – 0,0246) dm3 ∙ 0,2 mol ∙ dm−3=

= 0,0352 dm3 ∙ 0,2 mol ∙ dm−3 = 0,00704 mola

𝑛Na2CO3 = 𝑛HCl (etap I) = 0,00492 mola

𝑛NaHCO3 = 0,00704 mola – 0,00492 mola = 0,00212 mola

Odpowiedź CKE 11 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_11

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12.1 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 12.

W trzech probówkach (I–III) umieszczono wodne roztwory soli potasu zawierających chrom

na VI stopniu utlenienia. Zawartość probówki III zakwaszono. Następnie do każdej probówki

dodano jeden odczynnik wybrany z poniższej listy:

• wodny roztwór wodorotlenku potasu

• wodny roztwór azotanu(V) sodu

• wodny roztwór azotanu(V) srebra(I)

• wodny roztwór siarczanu(IV) potasu.

Schemat doświadczenia i opis wyglądu zawartości probówek I–III przed reakcją i po jej

zakończeniu przedstawiono w poniższej tabeli.

Schemat doświadczenia

Opis wyglądu zawartości probówki przed

reakcją i po jej zakończeniu

wybrany odczynnik

I

sól chromu(VI) (aq)

Przed reakcją: żółty roztwór

Po reakcji: ciemnoczerwony osad

wybrany odczynnik

II

sól chromu(VI) (aq)

Przed reakcją: pomarańczowy roztwór

Po reakcji: żółty roztwór

wybrany odczynnik

III

sól chromu(VI) (aq)

z dodatkiem H2SO4 (aq)

Przed reakcją: pomarańczowy roztwór

Po reakcji: zielony roztwór

Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji zachodzącej w probówce I po dodaniu wybranego odczynnika do roztworu soli chromu(VI) oraz napisz nazwę lub wzór odczynnika, który dodano do probówki II w opisanym doświadczeniu.

Równanie reakcji zachodzącej w probówce I:

Nazwa lub wzór odczynnika dodanego do probówki II: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj osad chromianu srebra i stosunek jego jonów.

Podpowiedź 2

Powstawaniu chromianu z dichromianu sprzyja środowisko zasadowe.

Podpowiedź 3

Zapisz 2Ag+ + CrO42− → Ag2CrO4 i wskaż KOH dla II.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Równanie reakcji zachodzącej w probówce I: 2Ag+ + CrO42−→ Ag2CrO4

Nazwa lub wzór odczynnika dodanego do probówki II: wodny roztwór wodorotlenku potasu ALBO

wodorotlenek potasu ALBO KOH (aq) ALBO KOH

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej równania reakcji zachodzącej

w probówce I oraz podanie poprawnej nazwy odczynnika dodanego do probówki II.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W probówce I jony Ag+ strącają chromian srebra: 2Ag+ + CrO42− → Ag2CrO4. Nie zmienia się przy tym stopień utlenienia chromu.

W II dodanie zasady przesuwa równowagę między dichromianem i chromianem w stronę chromianu, co wyjaśnia zmianę barwy. Z zaproponowanych odczynników pasuje KOH. Oddzielamy reakcję strącania od zmiany równowagi kwasowo-zasadowej; żadna nie wymaga bilansu elektronów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Równanie reakcji zachodzącej w probówce I: 2Ag+ + CrO42−→ Ag2CrO4

Nazwa lub wzór odczynnika dodanego do probówki II: wodny roztwór wodorotlenku potasu ALBO

wodorotlenek potasu ALBO KOH (aq) ALBO KOH

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_12.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12.2 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 12.

W trzech probówkach (I–III) umieszczono wodne roztwory soli potasu zawierających chrom

na VI stopniu utlenienia. Zawartość probówki III zakwaszono. Następnie do każdej probówki

dodano jeden odczynnik wybrany z poniższej listy:

• wodny roztwór wodorotlenku potasu

• wodny roztwór azotanu(V) sodu

• wodny roztwór azotanu(V) srebra(I)

• wodny roztwór siarczanu(IV) potasu.

Schemat doświadczenia i opis wyglądu zawartości probówek I–III przed reakcją i po jej

zakończeniu przedstawiono w poniższej tabeli.

Schemat doświadczenia

Opis wyglądu zawartości probówki przed

reakcją i po jej zakończeniu

wybrany odczynnik

I

sól chromu(VI) (aq)

Przed reakcją: żółty roztwór

Po reakcji: ciemnoczerwony osad

wybrany odczynnik

II

sól chromu(VI) (aq)

Przed reakcją: pomarańczowy roztwór

Po reakcji: żółty roztwór

wybrany odczynnik

III

sól chromu(VI) (aq)

z dodatkiem H2SO4 (aq)

Przed reakcją: pomarańczowy roztwór

Po reakcji: zielony roztwór

Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji zachodzącej w probówce III po dodaniu wybranego odczynnika do roztworu soli chromu(VI) z dodatkiem H2SO4.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wyznacz liczbę elektronów pobranych przez dwa atomy chromu.

Podpowiedź 2

Dopasuj trzy aniony SO32− do sześciu elektronów.

Podpowiedź 3

Do równania dodaj 8H+ i 4H2O oraz sprawdź bilans.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Cr2O72− + 3SO32− + 8H+→ 2Cr3+ + 3SO42− + 4H2O

ALBO

Cr2O72− + 3SO32− + 8H3O+→ 2Cr3+ + 3SO42− + 12H2O

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej równania reakcji zachodzącej

w probówce III.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dichromian(VI) redukuje się do dwóch Cr3+, przyjmując łącznie sześć elektronów. Każdy siarczan(IV) oddaje dwa elektrony, przechodząc w siarczan(VI), dlatego potrzeba trzech SO32−.

Po bilansie kwaśnego środowiska otrzymujemy Cr2O72− + 3SO32− + 8H+ → 2Cr3+ + 3SO42− + 4H2O. Liczba atomów tlenu i ładunek 0 po obu stronach pozwalają sprawdzić współczynniki. Nie pomijamy protonów z dodanego kwasu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Cr2O72− + 3SO32− + 8H+→ 2Cr3+ + 3SO42− + 4H2O

ALBO

Cr2O72− + 3SO32− + 8H3O+→ 2Cr3+ + 3SO42− + 12H2O
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_12.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12.3 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 12.

W trzech probówkach (I–III) umieszczono wodne roztwory soli potasu zawierających chrom

na VI stopniu utlenienia. Zawartość probówki III zakwaszono. Następnie do każdej probówki

dodano jeden odczynnik wybrany z poniższej listy:

• wodny roztwór wodorotlenku potasu

• wodny roztwór azotanu(V) sodu

• wodny roztwór azotanu(V) srebra(I)

• wodny roztwór siarczanu(IV) potasu.

Schemat doświadczenia i opis wyglądu zawartości probówek I–III przed reakcją i po jej

zakończeniu przedstawiono w poniższej tabeli.

Schemat doświadczenia

Opis wyglądu zawartości probówki przed

reakcją i po jej zakończeniu

wybrany odczynnik

I

sól chromu(VI) (aq)

Przed reakcją: żółty roztwór

Po reakcji: ciemnoczerwony osad

wybrany odczynnik

II

sól chromu(VI) (aq)

Przed reakcją: pomarańczowy roztwór

Po reakcji: żółty roztwór

wybrany odczynnik

III

sól chromu(VI) (aq)

z dodatkiem H2SO4 (aq)

Przed reakcją: pomarańczowy roztwór

Po reakcji: zielony roztwór

Uzupełnij poniższe zdania – wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

Reakcja redoks przebiegła w probówce (I / II / III). Sól chromu(VI) pełni w tej przemianie

funkcję (reduktora / utleniacza).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj stopień utlenienia chromu przed reakcją i po niej w każdej probówce.

Podpowiedź 2

Reagent pobierający elektrony pełni funkcję utleniacza.

Podpowiedź 3

Wybierz III i utleniacz.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 12.3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie obu zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Spośród trzech doświadczeń tylko w III chrom zmienia stopień utlenienia z +VI na +III. Sól chromu(VI) przyjmuje w tej reakcji elektrony, więc jest utleniaczem.

Strącanie chromianu w I i przemiana chromian–dichromian w II zachowują stopnie utlenienia, choć mogą wywoływać widoczne zmiany. Sama zmiana barwy lub pojawienie się osadu nie stanowią dowodu reakcji redoks; rozstrzyga bilans elektronów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 12.3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_12.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 13 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Wykonano doświadczenie zilustrowane poniższym schematem.

Zadanie 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

Po zakończeniu reakcji w probówce widoczne były bezbarwny roztwór i brunatny osad.

Napisz w formie jonowej skróconej, z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy), równania procesów redukcji i utleniania zachodzących podczas opisanej przemiany. Uwzględnij, że reakcja zachodzi w środowisku obojętnym.

Równanie procesu redukcji:

Równanie procesu utleniania:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, że brunatny produkt zawiera mangan na +IV.

Podpowiedź 2

Mn(VII) pobiera trzy elektrony, a Mn(II) oddaje dwa.

Podpowiedź 3

Zapisz obie półreakcje z H2O i OH−, wyrównując po sześć elektronów przy ich sumowaniu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Równanie procesu redukcji:

MnO4− + 2H2O + 3e− → MnO2 + 4OH− … (x 2)

ALBO

MnO4− + 4H+ + 3e− → MnO2 + 2H2O ALBO MnO4− + 4H3O+ + 3e− → MnO2 + 6H2O … (x 2)

Równanie procesu utleniania:

Mn2++ 2H2O → MnO2 + 4H++ 2e− ALBO Mn2++ 6H2O → MnO2 + 4H3O++ 2e− … (x 3)

ALBO

Mn2++ 4OH− → MnO2 + 2H2O + 2e− … (x 3)

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowo-elektronowej równania procesu redukcji

i równania procesu utleniania.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Mn(VII) i Mn(II) przechodzą w ten sam stopień +IV w MnO2. Redukcja: MnO4− + 2H2O + 3e− → MnO2 + 4OH−. Utlenianie: Mn2+ + 4OH− → MnO2 + 2H2O + 2e−.

Te formy bilansują półreakcje bez narzucania kwaśnego odczynnika nieobecnego w doświadczeniu. Przy sumowaniu wyrównujemy sześć elektronów. Oba źródła manganu tworzą osad; nie zakładamy, że cały MnO2 pochodzi wyłącznie z manganianu(VII).

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Równanie procesu redukcji:

MnO4− + 2H2O + 3e− → MnO2 + 4OH− … (x 2)

ALBO

MnO4− + 4H+ + 3e− → MnO2 + 2H2O ALBO MnO4− + 4H3O+ + 3e− → MnO2 + 6H2O … (x 2)

Równanie procesu utleniania:

Mn2++ 2H2O → MnO2 + 4H++ 2e− ALBO Mn2++ 6H2O → MnO2 + 4H3O++ 2e− … (x 3)

ALBO

Mn2++ 4OH− → MnO2 + 2H2O + 2e− … (x 3)
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_13

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania