Baza zadań z chemii
Moje postępy
Zadania 581–600 z 1481
Zadanie 3.1 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 3.
Bor tworzy z chlorem związek o wzorze BCl3, występujący w postaci płaskich trójkątnych
cząsteczek. Te cząsteczki mogą łączyć się z innymi drobinami zawierającymi wolne pary
elektronowe. Chlorek boru reaguje z wodą i podczas tej reakcji tworzą się H3BO3 (kwas
ortoborowy) oraz HCl.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.
Narysuj wzór elektronowy chlorku boru. Uwzględnij wolne pary elektronowe.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozdziel elektrony walencyjne między trzy wiązania B–Cl.
Podpowiedź 2
Uzupełnij oktet każdego chloru, ale nie dodawaj nieistniejących elektronów boru.
Podpowiedź 3
Narysuj trzy wiązania pojedyncze i po trzy wolne pary przy każdym Cl, bez wolnej pary na B.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Uwaga: Geometria cząsteczki nie podlega ocenie.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne narysowanie wzoru elektronowego (kreskowego lub kropkowego) chlorku
boru z uwzględnieniem wolnych par elektronowych.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Bor ma trzy elektrony walencyjne i tworzy trzy pojedyncze wiązania z chlorem. Każdy Cl zachowuje trzy wolne pary, a bor nie ma wolnej pary i jest otoczony tylko sześcioma elektronami.
Rysunek powinien więc zawierać wszystkie dziewięć wolnych par przy chlorach. Nie dopisujemy pary przy B tylko po to, aby wymusić oktet; deficyt elektronowy jest rzeczywistą cechą BCl3 i wyjaśnia następne polecenie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Uwaga: Geometria cząsteczki nie podlega ocenie.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 3.2 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 3.
Bor tworzy z chlorem związek o wzorze BCl3, występujący w postaci płaskich trójkątnych
cząsteczek. Te cząsteczki mogą łączyć się z innymi drobinami zawierającymi wolne pary
elektronowe. Chlorek boru reaguje z wodą i podczas tej reakcji tworzą się H3BO3 (kwas
ortoborowy) oraz HCl.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.

Z chlorkiem boru mogą łączyć się: …
Cząsteczki chlorku boru mają zdolność do tworzenia wiązań z wybranymi drobinami,
ponieważ
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Szukaj donorów wolnej pary elektronowej.
Podpowiedź 2
Sprawdź liczbę elektronów wokół boru w BCl3.
Podpowiedź 3
Wybierz Cl− i NH3 oraz wyjaśnij, że bor z niepełnym oktetem jest akceptorem pary.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Z chlorkiem boru mogą łączyć się: Cl−, NH3
Cząsteczki chlorku boru mają zdolność do tworzenia wiązań z wybranymi drobinami,
ponieważ:
atom boru ma deficyt elektronowy ALBO lukę elektronową.
ALBO
atom boru nie osiągnął oktetu elektronowego.
ALBO
atom boru (w cząsteczce chlorku boru) ma sześć elektronów.
ALBO
atom boru (w cząsteczce chlorku boru) może być akceptorem pary elektronowej.
Uwaga: Błędne przepisanie wzoru poprawnie wybranej drobiny należy ocenić na 0 pkt.
Odpowiedź: „BCl3 jest kwasem Lewisa”, która pośrednio odnosi się do budowy
cząsteczki chlorku boru, należy uznać za poprawną.
Odpowiedź: „BCl3 może tworzyć wiązanie koordynacyjne” jest niewystarczająca.
Zasady oceniania

Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Cl− i NH3 dysponują wolną parą elektronową, którą mogą przekazać atomowi boru. Bor w BCl3 ma tylko sześć elektronów wokół siebie i może przyjąć taką parę, tworząc wiązanie koordynacyjne.
NH4+ i CH4 nie mają odpowiedniej wolnej pary, dlatego je pomijamy. Uzasadnienie wskazuje deficyt elektronowy boru; samo stwierdzenie, że „powstaje wiązanie koordynacyjne”, nie wyjaśnia zdolności do jego tworzenia.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Z chlorkiem boru mogą łączyć się: Cl−, NH3
Cząsteczki chlorku boru mają zdolność do tworzenia wiązań z wybranymi drobinami,
ponieważ:
atom boru ma deficyt elektronowy ALBO lukę elektronową.
ALBO
atom boru nie osiągnął oktetu elektronowego.
ALBO
atom boru (w cząsteczce chlorku boru) ma sześć elektronów.
ALBO
atom boru (w cząsteczce chlorku boru) może być akceptorem pary elektronowej.
Uwaga: Błędne przepisanie wzoru poprawnie wybranej drobiny należy ocenić na 0 pkt.
Odpowiedź: „BCl3 jest kwasem Lewisa”, która pośrednio odnosi się do budowy
cząsteczki chlorku boru, należy uznać za poprawną.
Odpowiedź: „BCl3 może tworzyć wiązanie koordynacyjne” jest niewystarczająca.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 3.3 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 3.
Bor tworzy z chlorem związek o wzorze BCl3, występujący w postaci płaskich trójkątnych
cząsteczek. Te cząsteczki mogą łączyć się z innymi drobinami zawierającymi wolne pary
elektronowe. Chlorek boru reaguje z wodą i podczas tej reakcji tworzą się H3BO3 (kwas
ortoborowy) oraz HCl.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.
Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji chlorku boru z wodą.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zachowaj jeden atom boru i trzy atomy chloru.
Podpowiedź 2
Produktem borowym jest podany kwas ortoborowy.
Podpowiedź 3
Zapisz BCl3 + 3H2O → H3BO3 + 3HCl i sprawdź bilans.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W hydrolizie BCl3 trzy atomy chloru przechodzą do trzech cząsteczek HCl, a przy borze powstają trzy grupy hydroksylowe. Równanie to BCl3 + 3H2O → B(OH)3 + 3HCl, równoważnie z H3BO3.
Trzy wody dostarczają tlenu do kwasu borowego i wodoru do obu produktów. Nie zapisujemy tlenku boru jako końcowego produktu w opisanym wodnym środowisku.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Informacje i źródła zadania
Zadanie 4.1 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 4.

Na podstawie: M. Pańczyk, T. Borowiecki, Otrzymywanie i zastosowanie gazu syntezowego, Lublin 2013.
Napisz numer reakcji (I albo II), do której odnosi się powyższy wykres stopnia przemiany metanu. Odpowiedź uzasadnij – uwzględnij efekt energetyczny reakcji.
Numer reakcji: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Powiąż wzrost wydajności przy ogrzewaniu ze znakiem ΔH.
Podpowiedź 2
Według danych zapisanych w arkuszu dodatnie ΔH przypisano reakcji II.
Podpowiedź 3
Wskaż II jako odpowiedź klucza i przeczytaj uwagę o błędnym znaku ΔH przy reakcji I.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Numer reakcji: II
Uzasadnienie, np.:
Wydajność reakcji jest tym wyższa, im wyższa jest temperatura, co oznacza, że reakcja jest
endotermiczna.
ALBO
Wydajność reakcji rośnie wraz ze wzrostem temperatury, co oznacza, że ΔH > 0.
ALBO
Ze wzrostem temperatury rośnie stopień przemiany metanu, co oznacza, że ΔH > 0.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie numeru reakcji i poprawne uzasadnienie uwzględniające efekt
energetyczny reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Stopień przemiany metanu rośnie przy ogrzewaniu, co wskazuje kierunek endotermiczny. Zgodnie ze znakami podanymi w arkuszu i historycznym kluczem wybiera się II, dla której zapisano ΔH > 0.
W oryginale występuje jednak błąd: reakcja I, suchy reforming metanu z CO2, również jest endotermiczna. Sam jakościowy wzrost wydajności z temperaturą nie rozróżnia wtedy obu reakcji. Zachowano odpowiedź egzaminacyjną i dodano wyraźną uwagę z weryfikacją termochemiczną NIST.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Numer reakcji: II
Uzasadnienie, np.:
Wydajność reakcji jest tym wyższa, im wyższa jest temperatura, co oznacza, że reakcja jest
endotermiczna.
ALBO
Wydajność reakcji rośnie wraz ze wzrostem temperatury, co oznacza, że ΔH > 0.
ALBO
Ze wzrostem temperatury rośnie stopień przemiany metanu, co oznacza, że ΔH > 0.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 4.2 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 4.

Na podstawie: M. Pańczyk, T. Borowiecki, Otrzymywanie i zastosowanie gazu syntezowego, Lublin 2013.
Uzupełnij zdanie o wpływie ciśnienia na stopień przemiany metanu – wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w nawiasie. Wyjaśnij przedstawioną na wykresie zależność stopnia przemiany metanu od ciśnienia.
W stałej temperaturze wzrost ciśnienia skutkuje (wzrostem / spadkiem) stopnia przemiany
metanu.
Wyjaśnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Policz mole gazów po obu stronach reakcji II.
Podpowiedź 2
Porównaj wysokości obu krzywych przy jednej wybranej temperaturze.
Podpowiedź 3
Wybierz spadek stopnia przemiany, ponieważ podwyższenie ciśnienia sprzyja dwóm molom substratów zamiast czterem molom produktów.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Reakcja zachodzi ze wzrostem liczby moli reagentów (gazowych).
ALBO
Produkty mają większą objętość niż substraty.
ALBO
(Zgodnie z regułą przekory większej wydajności reakcji II sprzyja niższe ciśnienie, ponieważ)
liczba moli gazowych substratów jest mniejsza od liczby moli gazowych produktów.

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie zdania i poprawne wyjaśnienie, w którym zdający odniósł się
do stechiometrii reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dla reakcji II CH4 + H2O ⇌ CO + 3H2 po stronie produktów są cztery mole gazów, a po stronie substratów dwa. Wzrost ciśnienia sprzyja stronie z mniejszą liczbą moli, więc stopień przemiany metanu spada.
Potwierdza to niższa krzywa dla 2,0 MPa w tej samej temperaturze. Wniosek ciśnieniowy pozostaje poprawny niezależnie od błędu znaku ΔH reakcji I, omówionego przy poprzednim poleceniu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Reakcja zachodzi ze wzrostem liczby moli reagentów (gazowych).
ALBO
Produkty mają większą objętość niż substraty.
ALBO
(Zgodnie z regułą przekory większej wydajności reakcji II sprzyja niższe ciśnienie, ponieważ)
liczba moli gazowych substratów jest mniejsza od liczby moli gazowych produktów.

Informacje i źródła zadania
Zadanie 5 · maj 2022
Do reaktora o pojemności 1,0 dm3 wprowadzono pewną liczbę moli substancji A oraz pewną
liczbę moli substancji B. Reaktor zamknięto i zainicjowano reakcję chemiczną, która
przebiegała w stałej temperaturze T zgodnie z równaniem:
Do momentu ustalenia stanu równowagi przereagowało 20 % substancji A. W tych
warunkach stężeniowa stała równowagi opisanej reakcji jest równa 2,0.
Oblicz, jaki procent liczby moli wyjściowej mieszaniny stanowiła substancja A.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal bilans początkowy i równowagowy, przyjmując jeden mol A.
Podpowiedź 2
Jednakowe współczynniki oznaczają zużycie po 0,20 mol A i B.
Podpowiedź 3
Wyznacz b = 0,225 ze stałej K, a potem oblicz udział A w początkowych 1,225 mol: około 81,6%.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Liczba moli | początkowa | reakcja | równowaga |
|---|---|---|---|
A (g) | 𝑥 | –0,2𝑥 | 0,8 𝑥 |
B (g) | 𝑦 | –0,2 𝑥 | 𝑦 – 0,2 𝑥 |
C (c) | 0 | +0,2 𝑥 | 0,2 𝑥 |
D (g) | 0 | +0,2 𝑥 | 0,2 𝑥 |


Liczba moli | początkowa | reakcja | równowaga |
|---|---|---|---|
A (g) | 1 | –0,2 | 0,8 |
B (g) | 𝑥 | –0,2 | 𝑥– 0,2 |
C (c) | 0 | +0,2 | 0,2 |
D (g) | 0 | +0,2 | 0,2 |

Uwaga redakcyjna. W tym zadaniu C występuje w fazie gazowej, co w zapisie równania oznacza się jako C(g).
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku
w procentach.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych.
LUB
– niepodanie wyniku w procentach.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Uwaga 1.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń
wyników pośrednich. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący
konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Uwaga 2: Ponieważ szukaną jest zawartość jednego z reagentów w mieszaninie
początkowej (obliczamy stosunek ilości, czyli wartość względną, a nie –
bezwzględną ilość substancji), dopuszcza się przyjęcie założenia co do stężenia
jednego z reagentów.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Przyjmujemy początkowo 1 mol A i b mol B. Do równowagi zużyto po 0,20 mol substratów, powstało po 0,20 mol produktów, a pozostało 0,80 mol A i b − 0,20 mol B.
Równanie 2,0 = 0,202/[0,80(b − 0,20)] daje b = 0,225 mol. Udział początkowy A wynosi 1/(1 + 0,225)·100 ≈ 81,63%. Nie traktujemy 20% przemiany A jako udziału A w całej mieszaninie.
Uwaga redakcyjna. Oznaczenie fazy C(c) w przykładzie klucza jest omyłką. W tym zadaniu stosujemy C(g), zgodnie z opisem układu oraz przyjętym wyrażeniem na K.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Liczba moli | początkowa | reakcja | równowaga |
|---|---|---|---|
A (g) | 𝑥 | –0,2𝑥 | 0,8 𝑥 |
B (g) | 𝑦 | –0,2 𝑥 | 𝑦 – 0,2 𝑥 |
C (c) | 0 | +0,2 𝑥 | 0,2 𝑥 |
D (g) | 0 | +0,2 𝑥 | 0,2 𝑥 |


Liczba moli | początkowa | reakcja | równowaga |
|---|---|---|---|
A (g) | 1 | –0,2 | 0,8 |
B (g) | 𝑥 | –0,2 | 𝑥– 0,2 |
C (c) | 0 | +0,2 | 0,2 |
D (g) | 0 | +0,2 | 0,2 |

Informacje i źródła zadania
Zadanie 6.1 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 6.
Produktem spalania metalicznego sodu w tlenie jest nadtlenek sodu o wzorze Na2O2.
W wyniku reakcji tego związku z sodem w podwyższonej temperaturze można otrzymać
tlenek sodu Na2O. Każdy z opisanych związków sodu z tlenem ma budowę jonową i tworzy
sieć krystaliczną zbudowaną z kationów i anionów.
Nadtlenek sodu reaguje gwałtownie z wodą. Jednym z produktów tej reakcji, zachodzącej
bez zmiany stopni utlenienia, jest nadtlenek wodoru H2O2.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2006.
Napisz wzór anionu występującego w nadtlenku sodu oraz wzór anionu występującego w tlenku sodu.
Wzór anionu w nadtlenku sodu: …
Wzór anionu w tlenku sodu: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odróżnij dwuatomowy anion nadtlenkowy od jednoatomowego tlenkowego.
Podpowiedź 2
Nie myl ładunku całego jonu ze stopniem utlenienia jednego atomu.
Podpowiedź 3
Wpisz O22− dla nadtlenku oraz O2− dla tlenku.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie wzorów obu jonów.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Nadtlenek sodu zawiera anion O22− z wiązaniem między atomami tlenu, z których każdy ma stopień utlenienia −I. Tlenek sodu zawiera pojedynczy jon O2−, z tlenem na −II.
Ładunek całego anionu wynosi w obu przypadkach −2, ale jego skład jest inny. Nie skracamy O22− do O−: zmieniłoby to rodzaj drobiny, mimo podobnego formalnego stopnia utlenienia jednego tlenu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 6.2 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 6.
Produktem spalania metalicznego sodu w tlenie jest nadtlenek sodu o wzorze Na2O2.
W wyniku reakcji tego związku z sodem w podwyższonej temperaturze można otrzymać
tlenek sodu Na2O. Każdy z opisanych związków sodu z tlenem ma budowę jonową i tworzy
sieć krystaliczną zbudowaną z kationów i anionów.
Nadtlenek sodu reaguje gwałtownie z wodą. Jednym z produktów tej reakcji, zachodzącej
bez zmiany stopni utlenienia, jest nadtlenek wodoru H2O2.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2006.
Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji nadtlenku sodu z wodą.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal produkt protonowania anionu O22−.
Podpowiedź 2
Oba kationy sodu pojawiają się w produkcie NaOH.
Podpowiedź 3
Zapisz Na2O2 + 2H2O → H2O2 + 2NaOH.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Anion nadtlenkowy pobiera protony z wody, tworząc H2O2, a w roztworze powstaje także NaOH. Równanie cząsteczkowe ma postać Na2O2 + 2H2O → H2O2 + 2NaOH.
Stopień utlenienia tlenu nadtlenkowego pozostaje −I; nie trzeba wpisywać O2 jako produktu tej wskazanej reakcji. Kontrola bilansu sodu wymaga dwóch jednostek zasady, a bilans wodoru dwóch cząsteczek wody w substratach.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Informacje i źródła zadania
Zadanie 7 · maj 2022
Przeprowadzono doświadczenie zilustrowane schematem.

Po zmieszaniu obu roztworów zaszła reakcja utleniania i redukcji, w wyniku której wytrącił się
biały osad jodku miedzi(I) i wydzielił się wolny jod.
Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która zaszła po zmieszaniu roztworów KI i CuSO4.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozdziel redukcję Cu2+ i utlenianie I−.
Podpowiedź 2
Oprócz jodków utlenionych potrzebne są jodki do strącenia CuI.
Podpowiedź 3
Zapisz 2Cu2+ + 4I− → 2CuI + I2.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Uwaga: Równanie reakcji ilustrujące powstawanie jonu trijodkowego jako produktu reakcji
następczej tworzącego się jodu z jonami jodkowymi należy uznać za poprawne.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Cu2+ przyjmuje jeden elektron i przechodzi w Cu(I), który strąca się z jodkiem jako CuI. Dwa inne jodki oddają po elektronie, tworząc I2.
Dlatego cztery I− mają dwie role: dwa trafiają do osadu, a dwa do wolnego jodu. Równanie sumaryczne: 2Cu2+ + 4I− → 2CuI + I2. Nie pomijamy jodków związanych w osadzie podczas bilansu elektronowego i atomowego.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Uwaga: Równanie reakcji ilustrujące powstawanie jonu trijodkowego jako produktu reakcji
następczej tworzącego się jodu z jonami jodkowymi należy uznać za poprawne.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 8.1 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 8.
Poniższy schemat przedstawia przemiany, jakim ulegają miedź i jej związki.

Uzasadnij swoją odpowiedź. W uzasadnieniu odwołaj się do właściwości miedzi i kwasu solnego.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź położenie Cu względem wodoru.
Podpowiedź 2
Oceń, czy HCl zapewnia dodatkowy utleniacz poza jonami H+.
Podpowiedź 3
Odpowiedz NIE, łącząc szlachetność miedzi z nieutleniającym charakterem kwasu solnego.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: nie
Uzasadnienie, np.:
W części dotyczącej miedzi: | W części dotyczącej kwasu solnego: |
|---|---|
jest metalem szlachetnym ALBO znajduje się w szeregu elektrochemicznym za/pod wodorem ALBO standardowy potencjał redukcji układu Cu2+/Cu jest wyższy niż układu H+/H2 ALBO ma dodatni standardowy potencjał redukcji ALBO nie wypiera wodoru z kwasów. | kwas solny jest kwasem nieutleniającym ALBO anion chlorkowy nie ma właściwości utleniających. |
Uwaga: Odpowiedź, w której zdający stwierdza, że miedź nie reaguje z kwasem solnym, nie
jest uzasadnieniem, ale powtórzeniem rozstrzygnięcia.
Zasady oceniania

Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Miedź znajduje się za wodorem w szeregu elektrochemicznym i nie redukuje jonów H+ z kwasów do H2 w tych warunkach. Kwas solny jest kwasem nieutleniającym, a jego chlorki nie dostarczają odpowiedniego utleniacza do otrzymania Cu2+.
Sam 10-procentowy HCl nie może więc być reagentem A w pokazanym przejściu Cu → CuCl2. Uzasadnienie odnosi się do obu reagentów; samo „nie reagują” powtarzałoby rozstrzygnięcie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: nie
Uzasadnienie, np.:
W części dotyczącej miedzi: | W części dotyczącej kwasu solnego: |
|---|---|
jest metalem szlachetnym ALBO znajduje się w szeregu elektrochemicznym za/pod wodorem ALBO standardowy potencjał redukcji układu Cu2+/Cu jest wyższy niż układu H+/H2 ALBO ma dodatni standardowy potencjał redukcji ALBO nie wypiera wodoru z kwasów. | kwas solny jest kwasem nieutleniającym ALBO anion chlorkowy nie ma właściwości utleniających. |
Uwaga: Odpowiedź, w której zdający stwierdza, że miedź nie reaguje z kwasem solnym, nie
jest uzasadnieniem, ale powtórzeniem rozstrzygnięcia.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 8.2 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 8.
Poniższy schemat przedstawia przemiany, jakim ulegają miedź i jej związki.

Napisz wzór sumaryczny substancji B, jeśli wiadomo, że po zajściu reakcji i odsączeniu osadu w roztworze obecne były kationy sodu i aniony chlorkowe.
Napisz w formie jonowej równanie reakcji 3., której produktem jest m.in. jon kompleksowy o wzorze [Cu(NH3)4]2+.
Wzór substancji B: …
Równanie reakcji 3.:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozpoznaj zasadę po jonach pozostających po odsączeniu osadu.
Podpowiedź 2
Ligandy NH3 są obojętne, więc kompleks zachowuje ładunek Cu2+.
Podpowiedź 3
Podaj NaOH i zapisz Cu(OH)2 + 4NH3 → [Cu(NH3)4]2+ + 2OH−.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Wzór substancji B: NaOH
ALBO
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne napisanie wzoru sumarycznego substancji B i poprawne napisanie
w formie jonowej równania reakcji 3.
1 pkt – poprawne napisanie wzoru sumarycznego substancji B i niepoprawne napisanie
równania reakcji 3.
ALBO
– niepoprawne napisanie wzoru sumarycznego substancji B i poprawne napisanie
w formie jonowej równania reakcji 3.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Po strąceniu Cu(OH)2 w roztworze zostały Na+ i Cl−, co wskazuje NaOH jako reagent B. W nadmiarze amoniaku osad wiąże cztery ligandy NH3 i roztwarza się: Cu(OH)2 + 4NH3 → [Cu(NH3)4]2+ + 2OH−.
Wolne pary azotu tworzą wiązania z jonem miedzi, a obie grupy wodorotlenkowe wracają do roztworu. Sam NH3 nie jest w tym równaniu anionem o ładunku −1.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Wzór substancji B: NaOH
ALBO
Informacje i źródła zadania
Zadanie 8.3 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 8.
Poniższy schemat przedstawia przemiany, jakim ulegają miedź i jej związki.

Spośród podanych poniżej wzorów wybierz wzory wszystkich substancji, w których wodnych roztworach na zimno roztwarza się wodorotlenek miedzi(II). Napisz numery wybranych wzorów.

Wybrane wzory: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Poszukaj alkoholu polihydroksylowego, peptydu i kwasu.
Podpowiedź 2
Nie utożsamiaj roztwarzania na zimno z próbą redukcyjną po ogrzaniu.
Podpowiedź 3
Wskaż 1, 3, 4, uzasadniając kompleksowaniem albo zobojętnieniem.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Wybrane wzory: 1., 3., 4.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawny wybór wszystkich substancji spełniających warunki zadania i napisanie
numerów ich wzorów.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Substancja 1, glicerol, roztwarza Cu(OH)2 przez kompleksowanie sąsiednich grup OH. Substancja 3 jest peptydem i może tworzyć rozpuszczalny kompleks z jonami miedzi.
Substancja 4, kwas etanowy, zużywa wodorotlenek w reakcji kwas–zasada. Etanol 2 nie ma odpowiedniego układu grup OH, a metanal 5 nie daje wymaganego efektu na zimno. Wybieramy 1, 3, 4; roztwarzanie może wynikać z różnych typów reakcji.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Wybrane wzory: 1., 3., 4.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 9.1 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadań 9–10.
W dwóch probówkach oznaczonych numerami I i II umieszczono jednakową ilość wiórków
magnezowych o tym samym stopniu rozdrobnienia. Następnie do probówek wprowadzono
jednakowe objętości roztworów o tej samej temperaturze:
• do probówki I – kwas solny o pH = 1
• do probówki II – wodny roztwór kwasu siarkowego(VI) o stężeniu 0,1 mol × dm−3.
Przebieg doświadczenia zilustrowano poniższym rysunkiem.

Podczas opisanego doświadczenia w każdej probówce wiórki magnezowe uległy
całkowitemu roztworzeniu i powstały klarowne, bezbarwne roztwory, ale w jednej z probówek
reakcja przebiegła szybciej.
Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która zaszła podczas opisanego doświadczenia w obu probówkach. Wskaż numer probówki (I albo II), w której wiórki magnezowe roztworzyły się szybciej.
Równanie reakcji: …
Wiórki magnezowe roztworzyły się szybciej w probówce numer …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zapisz wspólną reakcję metalu z protonami.
Podpowiedź 2
Porównaj HCl o pH = 1 z H2SO4 o stężeniu 0,1 mol·dm−3.
Podpowiedź 3
Podaj Mg + 2H+ → Mg2+ + H2 oraz numer II.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
ALBO
Wiórki magnezowe roztworzyły się szybciej w probówce numer II.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej równania reakcji i poprawne
wskazanie numeru probówki, w której wiórki roztworzyły się szybciej.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W obu probówkach magnez oddaje elektrony protonom: Mg + 2H+ → Mg2+ + H2. HCl o pH = 1 ma stężenie około 0,1 mol·dm−3, natomiast H2SO4 o takim stężeniu molowym dostarcza więcej protonów dzięki drugiemu etapowi dysocjacji.
Magnez roztwarza się szybciej w II. Nie trzeba przyjmować, że drugi etap dysocjacji H2SO4 jest całkowity, aby stwierdzić większe stężenie H+ niż z samego pierwszego etapu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
ALBO
Wiórki magnezowe roztworzyły się szybciej w probówce numer II.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 9.2 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadań 9–10.
W dwóch probówkach oznaczonych numerami I i II umieszczono jednakową ilość wiórków
magnezowych o tym samym stopniu rozdrobnienia. Następnie do probówek wprowadzono
jednakowe objętości roztworów o tej samej temperaturze:
• do probówki I – kwas solny o pH = 1
• do probówki II – wodny roztwór kwasu siarkowego(VI) o stężeniu 0,1 mol × dm−3.
Przebieg doświadczenia zilustrowano poniższym rysunkiem.

Podczas opisanego doświadczenia w każdej probówce wiórki magnezowe uległy
całkowitemu roztworzeniu i powstały klarowne, bezbarwne roztwory, ale w jednej z probówek
reakcja przebiegła szybciej.
Uzupełnij poniższe zdanie – wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Stężenie molowe roztworów obu kwasów było (równe / różne), a stężenie jonów H+ w tych
roztworach było (równe / różne), dlatego opisane doświadczenie pozwoliło określić wpływ
(stężenia molowego / pH) roztworów użytych kwasów na szybkość reakcji.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw przelicz pH HCl na jego stężenie.
Podpowiedź 2
Oddziel liczbę moli całego kwasu od liczby moli H+ w roztworze.
Podpowiedź 3
Wybierz równe stężenia molowe, różne stężenia H+ i wpływ pH na szybkość reakcji.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie zdania.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
HCl przy pH = 1 ma w szkolnym modelu stężenie molowe 0,1 mol·dm−3, takie samo jak podany H2SO4. Różni się jednak stężenie H+, ponieważ kwas siarkowy(VI) może oddawać dwa protony.
Doświadczenie porównuje zatem wpływ pH, a nie różnych początkowych stężeń molowych kwasów. Równość molarności nie oznacza równego pH dla kwasów o innej liczbie odszczepianych protonów i innych równowagach dysocjacji.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 10 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadań 9–10.
W dwóch probówkach oznaczonych numerami I i II umieszczono jednakową ilość wiórków
magnezowych o tym samym stopniu rozdrobnienia. Następnie do probówek wprowadzono
jednakowe objętości roztworów o tej samej temperaturze:
• do probówki I – kwas solny o pH = 1
• do probówki II – wodny roztwór kwasu siarkowego(VI) o stężeniu 0,1 mol × dm−3.
Przebieg doświadczenia zilustrowano poniższym rysunkiem.

Podczas opisanego doświadczenia w każdej probówce wiórki magnezowe uległy
całkowitemu roztworzeniu i powstały klarowne, bezbarwne roztwory, ale w jednej z probówek
reakcja przebiegła szybciej.
Którą czynność należy wykonać w celu wyodrębnienia z mieszaniny poreakcyjnej jonowego produktu otrzymanego w probówce I? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
A. sączenie B. dekantacja C. odwirowanie D. odparowanie
pod wyciągiem
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal, czy produkt jest rozpuszczony, czy występuje jako osad.
Podpowiedź 2
Metody mechanicznego oddzielania osadu nie usuwają jonów z klarownego roztworu.
Podpowiedź 3
Wybierz D: odparowanie.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
D
Zasady oceniania
1 pkt – poprawna odpowiedź.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Po całkowitym roztworzeniu magnezu w HCl produktem jonowym jest rozpuszczony chlorek magnezu. Roztwór jest klarowny, więc nie ma osadu do odsączenia, dekantacji ani odwirowania.
Spośród proponowanych czynności odparowanie pozwala usunąć rozpuszczalnik i pozostawić składnik soli. Wybieramy D. Nie utożsamiamy braku widocznych cząstek z brakiem produktu; jony są rozproszone w całej objętości roztworu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
D
Informacje i źródła zadania
Zadanie 11 · maj 2022
W celu ustalenia składu stałej mieszaniny wodorowęglanu sodu i węglanu sodu jej próbkę
rozpuszczono w wodzie i przeprowadzono dwuetapową analizę otrzymanego roztworu.
Etap I: Do badanego roztworu dodano kilka kropli alkoholowego roztworu fenoloftaleiny

w etapie II).
Oblicz w procentach masowych zawartość węglanu sodu w analizowanej mieszaninie.
Przyjmij, że masy molowe węglanu sodu i wodorowęglanu sodu są równe:
MNa2CO3 = 106 g ∙ mol−1 oraz M NaHCO3= 84 g ∙ mol−1 .
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Pierwszy etap oznacza ilość węglanu, ale drugi obejmuje także wodorowęglan powstały z niego.
Podpowiedź 2
Najpierw odejmij 24,6 cm3 od 59,8 cm3.
Podpowiedź 3
Wyznacz 0,00492 mol Na2CO3 i 0,00212 mol NaHCO3, przelicz na masy i otrzymaj około 74,5% węglanu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
𝑛HCl (etap I) = 0,0246 dm3 ∙ 0,2 mol ∙ dm−3 = 0,00492 mola
𝑛HCl (etap II) = (0,0598 – 0,0246) dm3 ∙ 0,2 mol ∙ dm−3=
= 0,0352 dm3 ∙ 0,2 mol ∙ dm−3 = 0,00704 mola
𝑛Na2CO3 = 𝑛HCl (etap I) = 0,00492 mola
𝑛NaHCO3 = 0,00704 mola – 0,00492 mola = 0,00212 mola

Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku
w procentach.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych.
LUB
– niepodanie wyniku w procentach.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej
poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Pierwszy etap zużywa 0,0246·0,2 = 0,00492 mol HCl, co odpowiada początkowemu Na2CO3. W drugim dodano kolejne 0,0352 dm3 kwasu, czyli 0,00704 mol; ta porcja zobojętnia wodorowęglan pierwotny i powstały w pierwszym etapie.
Początkowego NaHCO3 było więc 0,00704 − 0,00492 = 0,00212 mol. Masy soli wynoszą 0,52152 i 0,17808 g, a udział Na2CO3 około 74,5%. Odczyt 59,8 cm3 jest sumą obu etapów.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
𝑛HCl (etap I) = 0,0246 dm3 ∙ 0,2 mol ∙ dm−3 = 0,00492 mola
𝑛HCl (etap II) = (0,0598 – 0,0246) dm3 ∙ 0,2 mol ∙ dm−3=
= 0,0352 dm3 ∙ 0,2 mol ∙ dm−3 = 0,00704 mola
𝑛Na2CO3 = 𝑛HCl (etap I) = 0,00492 mola
𝑛NaHCO3 = 0,00704 mola – 0,00492 mola = 0,00212 mola

Informacje i źródła zadania
Zadanie 12.1 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 12.
W trzech probówkach (I–III) umieszczono wodne roztwory soli potasu zawierających chrom
na VI stopniu utlenienia. Zawartość probówki III zakwaszono. Następnie do każdej probówki
dodano jeden odczynnik wybrany z poniższej listy:
• wodny roztwór wodorotlenku potasu
• wodny roztwór azotanu(V) sodu
• wodny roztwór azotanu(V) srebra(I)
• wodny roztwór siarczanu(IV) potasu.
Schemat doświadczenia i opis wyglądu zawartości probówek I–III przed reakcją i po jej
zakończeniu przedstawiono w poniższej tabeli.
Schemat doświadczenia | Opis wyglądu zawartości probówki przed reakcją i po jej zakończeniu |
|---|---|
wybrany odczynnik I sól chromu(VI) (aq) | Przed reakcją: żółty roztwór Po reakcji: ciemnoczerwony osad |
wybrany odczynnik II sól chromu(VI) (aq) | Przed reakcją: pomarańczowy roztwór Po reakcji: żółty roztwór |
wybrany odczynnik III sól chromu(VI) (aq) z dodatkiem H2SO4 (aq) | Przed reakcją: pomarańczowy roztwór Po reakcji: zielony roztwór |
Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji zachodzącej w probówce I po dodaniu wybranego odczynnika do roztworu soli chromu(VI) oraz napisz nazwę lub wzór odczynnika, który dodano do probówki II w opisanym doświadczeniu.
Równanie reakcji zachodzącej w probówce I:
Nazwa lub wzór odczynnika dodanego do probówki II: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozpoznaj osad chromianu srebra i stosunek jego jonów.
Podpowiedź 2
Powstawaniu chromianu z dichromianu sprzyja środowisko zasadowe.
Podpowiedź 3
Zapisz 2Ag+ + CrO42− → Ag2CrO4 i wskaż KOH dla II.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nazwa lub wzór odczynnika dodanego do probówki II: wodny roztwór wodorotlenku potasu ALBO
wodorotlenek potasu ALBO KOH (aq) ALBO KOH
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej równania reakcji zachodzącej
w probówce I oraz podanie poprawnej nazwy odczynnika dodanego do probówki II.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W probówce I jony Ag+ strącają chromian srebra: 2Ag+ + CrO42− → Ag2CrO4. Nie zmienia się przy tym stopień utlenienia chromu.
W II dodanie zasady przesuwa równowagę między dichromianem i chromianem w stronę chromianu, co wyjaśnia zmianę barwy. Z zaproponowanych odczynników pasuje KOH. Oddzielamy reakcję strącania od zmiany równowagi kwasowo-zasadowej; żadna nie wymaga bilansu elektronów.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Nazwa lub wzór odczynnika dodanego do probówki II: wodny roztwór wodorotlenku potasu ALBO
wodorotlenek potasu ALBO KOH (aq) ALBO KOH
Informacje i źródła zadania
Zadanie 12.2 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 12.
W trzech probówkach (I–III) umieszczono wodne roztwory soli potasu zawierających chrom
na VI stopniu utlenienia. Zawartość probówki III zakwaszono. Następnie do każdej probówki
dodano jeden odczynnik wybrany z poniższej listy:
• wodny roztwór wodorotlenku potasu
• wodny roztwór azotanu(V) sodu
• wodny roztwór azotanu(V) srebra(I)
• wodny roztwór siarczanu(IV) potasu.
Schemat doświadczenia i opis wyglądu zawartości probówek I–III przed reakcją i po jej
zakończeniu przedstawiono w poniższej tabeli.
Schemat doświadczenia | Opis wyglądu zawartości probówki przed reakcją i po jej zakończeniu |
|---|---|
wybrany odczynnik I sól chromu(VI) (aq) | Przed reakcją: żółty roztwór Po reakcji: ciemnoczerwony osad |
wybrany odczynnik II sól chromu(VI) (aq) | Przed reakcją: pomarańczowy roztwór Po reakcji: żółty roztwór |
wybrany odczynnik III sól chromu(VI) (aq) z dodatkiem H2SO4 (aq) | Przed reakcją: pomarańczowy roztwór Po reakcji: zielony roztwór |
Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji zachodzącej w probówce III po dodaniu wybranego odczynnika do roztworu soli chromu(VI) z dodatkiem H2SO4.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wyznacz liczbę elektronów pobranych przez dwa atomy chromu.
Podpowiedź 2
Dopasuj trzy aniony SO32− do sześciu elektronów.
Podpowiedź 3
Do równania dodaj 8H+ i 4H2O oraz sprawdź bilans.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
ALBO
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej równania reakcji zachodzącej
w probówce III.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dichromian(VI) redukuje się do dwóch Cr3+, przyjmując łącznie sześć elektronów. Każdy siarczan(IV) oddaje dwa elektrony, przechodząc w siarczan(VI), dlatego potrzeba trzech SO32−.
Po bilansie kwaśnego środowiska otrzymujemy Cr2O72− + 3SO32− + 8H+ → 2Cr3+ + 3SO42− + 4H2O. Liczba atomów tlenu i ładunek 0 po obu stronach pozwalają sprawdzić współczynniki. Nie pomijamy protonów z dodanego kwasu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
ALBO
Informacje i źródła zadania
Zadanie 12.3 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 12.
W trzech probówkach (I–III) umieszczono wodne roztwory soli potasu zawierających chrom
na VI stopniu utlenienia. Zawartość probówki III zakwaszono. Następnie do każdej probówki
dodano jeden odczynnik wybrany z poniższej listy:
• wodny roztwór wodorotlenku potasu
• wodny roztwór azotanu(V) sodu
• wodny roztwór azotanu(V) srebra(I)
• wodny roztwór siarczanu(IV) potasu.
Schemat doświadczenia i opis wyglądu zawartości probówek I–III przed reakcją i po jej
zakończeniu przedstawiono w poniższej tabeli.
Schemat doświadczenia | Opis wyglądu zawartości probówki przed reakcją i po jej zakończeniu |
|---|---|
wybrany odczynnik I sól chromu(VI) (aq) | Przed reakcją: żółty roztwór Po reakcji: ciemnoczerwony osad |
wybrany odczynnik II sól chromu(VI) (aq) | Przed reakcją: pomarańczowy roztwór Po reakcji: żółty roztwór |
wybrany odczynnik III sól chromu(VI) (aq) z dodatkiem H2SO4 (aq) | Przed reakcją: pomarańczowy roztwór Po reakcji: zielony roztwór |
Uzupełnij poniższe zdania – wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Reakcja redoks przebiegła w probówce (I / II / III). Sól chromu(VI) pełni w tej przemianie
funkcję (reduktora / utleniacza).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj stopień utlenienia chromu przed reakcją i po niej w każdej probówce.
Podpowiedź 2
Reagent pobierający elektrony pełni funkcję utleniacza.
Podpowiedź 3
Wybierz III i utleniacz.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie obu zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Spośród trzech doświadczeń tylko w III chrom zmienia stopień utlenienia z +VI na +III. Sól chromu(VI) przyjmuje w tej reakcji elektrony, więc jest utleniaczem.
Strącanie chromianu w I i przemiana chromian–dichromian w II zachowują stopnie utlenienia, choć mogą wywoływać widoczne zmiany. Sama zmiana barwy lub pojawienie się osadu nie stanowią dowodu reakcji redoks; rozstrzyga bilans elektronów.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 13 · maj 2022
Wykonano doświadczenie zilustrowane poniższym schematem.

Po zakończeniu reakcji w probówce widoczne były bezbarwny roztwór i brunatny osad.
Napisz w formie jonowej skróconej, z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy), równania procesów redukcji i utleniania zachodzących podczas opisanej przemiany. Uwzględnij, że reakcja zachodzi w środowisku obojętnym.
Równanie procesu redukcji:
Równanie procesu utleniania:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź, że brunatny produkt zawiera mangan na +IV.
Podpowiedź 2
Mn(VII) pobiera trzy elektrony, a Mn(II) oddaje dwa.
Podpowiedź 3
Zapisz obie półreakcje z H2O i OH−, wyrównując po sześć elektronów przy ich sumowaniu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Równanie procesu redukcji:
ALBO
Równanie procesu utleniania:
ALBO
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowo-elektronowej równania procesu redukcji
i równania procesu utleniania.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Mn(VII) i Mn(II) przechodzą w ten sam stopień +IV w MnO2. Redukcja: MnO4− + 2H2O + 3e− → MnO2 + 4OH−. Utlenianie: Mn2+ + 4OH− → MnO2 + 2H2O + 2e−.
Te formy bilansują półreakcje bez narzucania kwaśnego odczynnika nieobecnego w doświadczeniu. Przy sumowaniu wyrównujemy sześć elektronów. Oba źródła manganu tworzą osad; nie zakładamy, że cały MnO2 pochodzi wyłącznie z manganianu(VII).
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Równanie procesu redukcji:
ALBO
Równanie procesu utleniania:
ALBO