Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 601–620 z 1481

Zadanie 14.1 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 14.

O trzech metalach umownie oznaczonych symbolami A, X i Z wiadomo, że tworzą wyłącznie

kationy o wzorach X+, A2+, Z3+. Stwierdzono, że właściwości utleniające kationów tych metali

maleją w szeregu: X+, A2+, Z3+.

Przeprowadzono doświadczenie z udziałem metali Z i X oraz wodnych roztworów soli,

w których były obecne jony X+ i A2+. Schemat doświadczenia przedstawiono poniżej.

Informacja do zadania 14. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.
Zadanie 14.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

Najsłabszy reduktor: … Najsilniejszy reduktor: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozróżnij metal od jego utlenionej formy jonowej.

Podpowiedź 2

Odwróć kolejność przy przejściu od mocy utleniającej jonów do mocy redukującej metali.

Podpowiedź 3

Wskaż najsłabszy reduktor X i najsilniejszy Z.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Najsłabszy reduktor: X Najsilniejszy reduktor: Z

Uwaga: Napisanie wzorów jonów X + lub Z 3+ zamiast symboli metali należy ocenić na 0 pkt.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie symbolu najsłabszego i najsilniejszego reduktora.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Podany szereg właściwości utleniających kationów to X+ > A2+ > Z3+. Właściwości redukujące odpowiadających im metali zmieniają się odwrotnie: Z > A > X.

Najsłabszym reduktorem jest X, a najsilniejszym Z. Silny utleniacz łatwo przyjmuje elektrony, natomiast jego forma zredukowana nie musi ich łatwo oddawać. W odpowiedzi podajemy symbole metali, a nie wzory ich kationów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Najsłabszy reduktor: X Najsilniejszy reduktor: Z

Uwaga: Napisanie wzorów jonów X + lub Z 3+ zamiast symboli metali należy ocenić na 0 pkt.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_14.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 14.2 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 14.

O trzech metalach umownie oznaczonych symbolami A, X i Z wiadomo, że tworzą wyłącznie

kationy o wzorach X+, A2+, Z3+. Stwierdzono, że właściwości utleniające kationów tych metali

maleją w szeregu: X+, A2+, Z3+.

Przeprowadzono doświadczenie z udziałem metali Z i X oraz wodnych roztworów soli,

w których były obecne jony X+ i A2+. Schemat doświadczenia przedstawiono poniżej.

Informacja do zadania 14. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

W jednej probówce nie zaobserwowano objawów reakcji.

Napisz numer probówki, w której nie zaobserwowano objawów reakcji. Napisz w formie jonowej skróconej równania dwóch reakcji, które przebiegły podczas przeprowadzonego doświadczenia. Użyj symboli A, X, Z.

Numer probówki: …

Równania reakcji:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Skorzystaj z kolejności reduktorów Z > A > X.

Podpowiedź 2

Wyrównaj liczbę elektronów dla kationów o różnych ładunkach.

Podpowiedź 3

Wpisz III oraz równania Z z 3X+ i 2Z z 3A2+.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Numer probówki: III

Równania reakcji:

(Probówka I:) 3X+ + Z → 3X + Z3+
(Probówka II:) 3A2+ + 2Z → 3A + 2Z3+

Uwaga: Brak numeru probówki powoduje utratę 1 pkt za rozwiązanie zadania.

Kolejność równań reakcji jest dowolna.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne napisanie numeru probówki, w której reakcja nie zachodzi, i poprawne

napisanie w formie jonowej skróconej dwóch równań zachodzących przemian.

1 pkt – poprawne napisanie numeru probówki, w której reakcja nie zachodzi, i poprawne

napisanie w formie jonowej skróconej jednego równania przemiany.

ALBO

– poprawne napisanie w formie jonowej skróconej dwóch równań zachodzących reakcji

i brak numeru probówki ALBO błędny numer probówki, w której reakcja nie zachodzi.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Metal Z jako najsilniejszy reduktor wypiera zarówno X, jak i A z roztworów ich soli. Równania to Z + 3X+ → Z3+ + 3X oraz 2Z + 3A2+ → 2Z3+ + 3A.

W III słaby reduktor X nie wypiera A z jego soli, dlatego brak objawów reakcji. Współczynniki ustalamy z ładunków +1, +2 i +3, a nie przez automatyczny stosunek metali 1:1.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Numer probówki: III

Równania reakcji:

(Probówka I:) 3X+ + Z → 3X + Z3+
(Probówka II:) 3A2+ + 2Z → 3A + 2Z3+

Uwaga: Brak numeru probówki powoduje utratę 1 pkt za rozwiązanie zadania.

Kolejność równań reakcji jest dowolna.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_14.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 15 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Do 1,00 dm3 wody destylowanej wprowadzono 90,0 cm3 wodnego roztworu kwasu

azotowego(V) o stężeniu 5,00 % masowych i gęstości równej 1,03 g × cm−3.

Na podstawie: W. Sawicka, A. Janich-Kilian, W. Cejner-Mania, G. Urbańczyk, Tablice chemiczne, Gdańsk 2015.

Oblicz pH otrzymanego roztworu kwasu azotowego(V). W obliczeniach przyjmij, że objętość powstałego roztworu jest sumą objętości użytych roztworu i wody. Wynik zaokrąglij do drugiego miejsca po przecinku.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw użyj gęstości i procentu masowego do obliczenia masy HNO3.

Podpowiedź 2

Dodaj objętość roztworu kwasu do 1,00 dm3 wody.

Podpowiedź 3

Wyznacz około 0,0675 mol·dm−3 i oblicz −log tego stężenia: pH = 1,17.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Sposób 1.

Masa wprowadzonego roztworu kwasu:

Odpowiedź CKE 15 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.

Liczba moli kwasu:

Odpowiedź CKE 15 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.Odpowiedź CKE 15 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.

Liczba moli HNO3:

Odpowiedź CKE 15 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku

z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych.

LUB

– podanie wyniku z jednostką.

LUB

– podanie wyniku z niewłaściwą dokładnością.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń

wyników pośrednich. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją

zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Masa dodanego roztworu wynosi 90,0·1,03 = 92,7 g, z czego HNO3 stanowi 4,635 g. Jest to około 0,0736 mol mocnego, jednoprotonowego kwasu.

Końcowa objętość wynosi 1,00 + 0,0900 = 1,090 dm3, więc [H3O+] ≈ 0,0675 mol·dm−3. Stąd pH ≈ 1,17. Jeden litr dotyczy początkowej wody, nie końcowej objętości; procent masowy nie jest stężeniem molowym.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Sposób 1.

Masa wprowadzonego roztworu kwasu:

Odpowiedź CKE 15 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.

Liczba moli kwasu:

Odpowiedź CKE 15 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.Odpowiedź CKE 15 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.

Liczba moli HNO3:

Odpowiedź CKE 15 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_15

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 16 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Zmieszano wodny roztwór kwasu azotowego(V) z wodnym roztworem wodorotlenku potasu

w stosunku objętościowym vHNO3 : vKOH = 2 : 1. Otrzymano klarowny roztwór o pH = 7.

Oceń, czy podane poniżej informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.

Stężenie molowe roztworu kwasu azotowego(V) było dwa razy mniejsze

niż stężenie molowe roztworu wodorotlenku potasu.

P

F

2.

Po odparowaniu wody z otrzymanego roztworu pozostanie ciało stałe,

w którym stosunek liczby jonów NO3− i K+ 𝑛NO3− : 𝑛K+ = 2 : 1.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zapisz równość c(kwasu)·V(kwasu) = c(zasady)·V(zasady).

Podpowiedź 2

Skład otrzymanej soli ustal ze wzoru KNO3.

Podpowiedź 3

Zaznacz P, F: stężenie kwasu jest dwukrotnie mniejsze, a stosunek jonów soli 1:1.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. – P; 2. – F

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne wskazanie dwóch odpowiedzi.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dla mocnego jednoprotonowego kwasu i jednowodorotlenowej zasady pH = 7 wskazuje równoważne ilości H+ i OH−. Skoro objętość kwasu jest dwa razy większa, jego stężenie musi być dwa razy mniejsze.

Pierwsze zdanie jest prawdziwe. Po odparowaniu pozostaje KNO3 z równą liczbą K+ i NO3−, więc drugie jest fałszywe. Stosunek objętości roztworów nie przenosi się na stosunek jonów w soli.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. – P; 2. – F

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_16

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 17.1 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 17.

Przygotowano wodne roztwory trzech różnych soli – CH3COONa, NaNO2, NaF – o takim

samym stężeniu molowym. Odczyn wszystkich przygotowanych roztworów był zasadowy,

ale pH każdego roztworu było inne.

Wpisz do poniższego schematu wzory odpowiednich drobin, tak aby powstało równanie potwierdzające zasadowy odczyn roztworu azotanu(III) sodu – zastosuj definicję kwasu i zasady Brønsteda.

kwas 1.

+

zasada 2.

  

zasada 1.

+

kwas 2.

  
⇌
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przenieś proton z wody na azotyn.

Podpowiedź 2

Zachowaj pary sprzężone różniące się jednym protonem.

Podpowiedź 3

Uzupełnij H2O + NO2− ⇌ OH− + HNO2, zgodnie z oznaczeniami kwasów i zasad.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

kwas 1

+

zasada 2

H2O

NO2−

zasada 1

+

kwas 2

OH−

HNO2

⇌

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Anion NO2− jest sprzężoną zasadą słabego kwasu azotowego(III). Przyjmuje proton od wody: H2O + NO2− ⇌ OH− + HNO2.

Woda to kwas 1, a OH− jego sprzężona zasada 1; NO2− jest zasadą 2, a HNO2 sprzężonym kwasem 2. Powstawanie OH− wyjaśnia zasadowy odczyn. Kation sodu nie uczestniczy w przeniesieniu protonu i nie pojawia się w tym schemacie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

kwas 1

+

zasada 2

H2O

NO2−

zasada 1

+

kwas 2

OH−

HNO2

⇌
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_17.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 17.2 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 17.

Przygotowano wodne roztwory trzech różnych soli – CH3COONa, NaNO2, NaF – o takim

samym stężeniu molowym. Odczyn wszystkich przygotowanych roztworów był zasadowy,

ale pH każdego roztworu było inne.

Napisz wzór lub nazwę tej soli, której wodny roztwór miał najwyższe pH.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj moc kwasów odpowiadających trzem anionom.

Podpowiedź 2

Najsłabszy kwas ma najsilniejszą sprzężoną zasadę.

Podpowiedź 3

Wskaż octan sodu jako sól o najwyższym pH przy tych samych stężeniach.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

CH3COONa ALBO octan sodu ALBO etanian sodu

Uwaga: Błędne przepisanie wzoru albo podanie błędnej nazwy właściwej soli należy ocenić

na 0 pkt.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie wzoru soli.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przy jednakowym stężeniu soli największe pH daje anion będący najsilniejszą zasadą. Moc sprzężonej zasady rośnie, gdy maleje moc jej kwasu, ponieważ Kb = Kw/Ka.

Kwas etanowy jest słabszy od HF i HNO2, dlatego jego anion najsilniej reaguje z wodą, wytwarzając OH−. Wybieramy octan sodu. Nie porównujemy tych roztworów przez sam wspólny kation sodu ani przez liczbę atomów w anionie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

CH3COONa ALBO octan sodu ALBO etanian sodu

Uwaga: Błędne przepisanie wzoru albo podanie błędnej nazwy właściwej soli należy ocenić

na 0 pkt.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_17.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 18.1 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 18.

W celu wyznaczenia dokładnego stężenia pewnej zasady przeprowadzono następujące

doświadczenie. Do 60,0 cm3 badanego roztworu (KOH albo NH3 o stężeniu około

0,1 mol ∙ dm−3) dodawano powoli wodny roztwór HCl o stężeniu 0,10 mol ∙ dm−3 i mierzono

pH mieszaniny reakcyjnej. Otrzymaną zależność pH roztworu miareczkowanego od objętości

dodanego kwasu przedstawiono na poniższym wykresie.

Informacja do zadania 18. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 14.

Po dodaniu takiej objętości roztworu HCl, w jakiej ilość kwasu jest równoważna początkowej

ilości zasady w badanym roztworze, w układzie zostaje osiągnięty punkt równoważnikowy

(PR).

Rozstrzygnij, czy w opisanym doświadczeniu użyto roztworu KOH czy NH3.

Odpowiedź uzasadnij.

Rozstrzygnięcie: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź pH w punkcie równoważnikowym, nie po dodaniu dużego nadmiaru kwasu.

Podpowiedź 2

Sól amonowa zakwasza roztwór, natomiast KCl nie wyjaśnia takiego efektu.

Podpowiedź 3

Wskaż NH3 i uzasadnij kwaśnym punktem równoważnikowym wskutek protolizy NH4+.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Rozstrzygnięcie: NH3

Uzasadnienie, np.:

Gdyby użyto KOH, to pH w punkcie równoważnikowym miareczkowania byłoby równe 7.

ALBO

Gdyby użyto KOH, to wyjściowy roztwór (o stężeniu 0,10 mol ∙ dm−3 przed dodaniem do

niego pierwszej kropli kwasu) powinien mieć wyższe pH.

ALBO

Gdyby użyto KOH, to początkowe pH badanego roztworu byłoby równe (około) 13.

ALBO

W punkcie równoważnikowym zachodzi reakcja: NH4++ H2O ⇌ NH3+ H3O+.

ALBO

Punkt równoważnikowy znajduje się przy pH < 7.

ALBO

W punkcie równoważnikowym pH jest różne od 7.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Punkt równoważnikowy na wykresie leży poniżej pH = 7. Taki odczyn po zobojętnieniu HCl wynika z obecności NH4+, który oddaje proton wodzie: NH4+ + H2O ⇌ NH3 + H3O+.

Badana zasada to więc NH3. Dla KOH z HCl w tych warunkach otrzymalibyśmy w punkcie równoważnikowym obojętny roztwór soli. Pomocniczo niższe początkowe pH także zgadza się ze słabą zasadą.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Rozstrzygnięcie: NH3

Uzasadnienie, np.:

Gdyby użyto KOH, to pH w punkcie równoważnikowym miareczkowania byłoby równe 7.

ALBO

Gdyby użyto KOH, to wyjściowy roztwór (o stężeniu 0,10 mol ∙ dm−3 przed dodaniem do

niego pierwszej kropli kwasu) powinien mieć wyższe pH.

ALBO

Gdyby użyto KOH, to początkowe pH badanego roztworu byłoby równe (około) 13.

ALBO

W punkcie równoważnikowym zachodzi reakcja: NH4++ H2O ⇌ NH3+ H3O+.

ALBO

Punkt równoważnikowy znajduje się przy pH < 7.

ALBO

W punkcie równoważnikowym pH jest różne od 7.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_18.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 18.2 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 18.

W celu wyznaczenia dokładnego stężenia pewnej zasady przeprowadzono następujące

doświadczenie. Do 60,0 cm3 badanego roztworu (KOH albo NH3 o stężeniu około

0,1 mol ∙ dm−3) dodawano powoli wodny roztwór HCl o stężeniu 0,10 mol ∙ dm−3 i mierzono

pH mieszaniny reakcyjnej. Otrzymaną zależność pH roztworu miareczkowanego od objętości

dodanego kwasu przedstawiono na poniższym wykresie.

Informacja do zadania 18. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 14.

Po dodaniu takiej objętości roztworu HCl, w jakiej ilość kwasu jest równoważna początkowej

ilości zasady w badanym roztworze, w układzie zostaje osiągnięty punkt równoważnikowy

(PR).

Aby wyznaczyć stężenie zasady, zamiast pomiaru pH, podczas miareczkowania można

zastosować odpowiedni wskaźnik. Musi on być tak dobrany, aby zakres zmiany jego barwy

przypadał w pobliżu punktu równoważnikowego.

Fenoloftaleina jest wskaźnikiem, który zmienia barwę w zakresie pH 8,2 – 10,0, a oranż

metylowy – w zakresie pH 3,2 – 4,4.

Na podstawie: T. Mizerski, Tablice chemiczne, Adamantan 1997.

Rozstrzygnij, który wskaźnik – fenoloftaleina czy oranż metylowy – powinien być użyty w celu możliwie dokładnego wyznaczenia stężenia tego roztworu. Odpowiedź uzasadnij.

Rozstrzygnięcie: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zaznacz na krzywej oba podane zakresy zmiany barwy.

Podpowiedź 2

Poszukaj zakresu bliskiego kwaśnemu punktowi równoważnikowemu.

Podpowiedź 3

Wybierz oranż metylowy, którego zmiana barwy przypada w granicach skoku miareczkowania.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Rozstrzygnięcie: oranż metylowy

Uzasadnienie:

Zakres zmiany barwy oranżu metylowego przypada w pobliżu punktu równoważnikowego.

ALBO

Zmiana barwy wskaźnika zachodzi w granicach skoku krzywej miareczkowania.

ALBO

Zakres pH zmiany barwy wybranego wskaźnika to 3,2–4,4, czyli przypada w pobliżu punktu

równoważnikowego miareczkowania – pH ≈ 5.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Wskaźnik powinien zmieniać barwę w obrębie stromego skoku krzywej, blisko punktu równoważnikowego. Dla miareczkowania amoniaku kwasem punkt ten jest kwaśny, około pH 5.

Zakres oranżu metylowego 3,2–4,4 mieści się w odpowiedniej części skoku, natomiast fenoloftaleina zmieniałaby barwę zbyt wcześnie. Wybieramy oranż metylowy. Nie dobieramy wskaźnika przez sam początkowy odczyn zasadowy, lecz przez przebieg krzywej przy zobojętnieniu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Rozstrzygnięcie: oranż metylowy

Uzasadnienie:

Zakres zmiany barwy oranżu metylowego przypada w pobliżu punktu równoważnikowego.

ALBO

Zmiana barwy wskaźnika zachodzi w granicach skoku krzywej miareczkowania.

ALBO

Zakres pH zmiany barwy wybranego wskaźnika to 3,2–4,4, czyli przypada w pobliżu punktu

równoważnikowego miareczkowania – pH ≈ 5.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_18.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 19 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Oblicz, ile gramów soli uwodnionej Na2SO4 × 10H2O należy dodać do 100 g roztworu, w którym stężenie Na2SO4 wynosi 6,0 % masowych, aby – po uzupełnieniu wodą do

300 g – otrzymać roztwór tej soli o stężeniu 10 %. W obliczeniach przyjmij, że masy molowe soli są równe: MNa2SO4 = 142 g ∙ mol−1 oraz M Na2SO4 ∙10H2O = 322 g ∙ mol−1 .

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wyznacz masę soli wymaganą w roztworze końcowym.

Podpowiedź 2

Odejmij 6 g już obecnej soli i przelicz brakujące 24 g na hydrat.

Podpowiedź 3

Oblicz 24·322/142 ≈ 54,4 g Na2SO4·10H2O.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

M Na2SO4×10H2O = 322 g · mol−1 M Na2SO4 = 142 g · mol−1

Skład wyjściowego roztworu: 6 g Na2SO4 i 94 g H2O

Skład roztworu, który należy otrzymać: 30 g Na2SO4 i 270 g H2O

Do roztworu należy wprowadzić 24 g Na2SO4, a więc:

Odpowiedź CKE 19 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 24.

mNa

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku

w gramach.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych.

LUB

– podanie wyniku z niewłaściwą jednostką.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń

wyników pośrednich. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją

zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Końcowe 300 g roztworu 10-procentowego ma zawierać 30 g bezwodnego Na2SO4. Początkowe 100 g roztworu wnosi 6 g soli, więc trzeba dodać jeszcze 24 g w przeliczeniu na sól bezwodną.

W hydracie udział soli wynosi 142/322, stąd masa hydratu 24·322/142 ≈ 54,4 g. Woda krystalizacyjna zwiększa masę rozpuszczalnika, a po dodaniu hydratu roztwór dopełniamy wodą do 300 g, nie dolewamy 300 g wody.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

M Na2SO4×10H2O = 322 g · mol−1 M Na2SO4 = 142 g · mol−1

Skład wyjściowego roztworu: 6 g Na2SO4 i 94 g H2O

Skład roztworu, który należy otrzymać: 30 g Na2SO4 i 270 g H2O

Do roztworu należy wprowadzić 24 g Na2SO4, a więc:

Odpowiedź CKE 19 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 24.

mNa

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_19

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 20.1 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 20.

W tabeli zestawiono wartości (zaokrąglone do liczb całkowitych) rozpuszczalności

chloranu(V) potasu w zakresie temperatury 0 ºC – 100 ºC.

Temperatura, ºC

0

20

40

60

80

100

Rozpuszczalność, g na 100 g wody

3

7

14

24

38

56

Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2013.

Narysuj krzywą rozpuszczalności chloranu(V) potasu w zakresie temperatury

0 ºC – 100 ºC. Rozpuszczalność tej soli w wodzie jest funkcją rosnącą w całym podanym zakresie temperatury.

Zadanie 20.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przyporządkuj każdej temperaturze jedną wartość z tabeli.

Podpowiedź 2

Sprawdź jednostkę osi pionowej: na 100 g wody, nie roztworu.

Podpowiedź 3

Nanieś wszystkie sześć punktów i połącz je rosnącą krzywą lub dopuszczoną łamaną.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 20.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 25.

Uwaga: Wykres musi zawierać 6 punktów połączonych krzywą albo odcinkami (tworzy

łamaną). Punkty na wykresie muszą być naniesione tak, aby mieściły się między

sąsiednimi liniami siatki. Oznacza to, że za prawidłowe uznaje się punkty naniesione

na wykresie z dokładnością ±1 g na osi rzędnych i ±2 °C na osi odciętych.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne narysowanie krzywej rozpuszczalności.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Na osi poziomej umieszczamy temperaturę, a na pionowej rozpuszczalność w gramach soli na 100 g wody. Nanosimy sześć punktów: (0;3), (20;7), (40;14), (60;24), (80;38), (100;56).

Łączymy je rosnącą krzywą; klucz dopuszcza też łamaną. Każda para ma zachować jednostki osi i właściwą skalę. Nie zamieniamy rozpuszczalności na procent masowy roztworu, bo tabelę podano względem masy wody.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 20.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 25.

Uwaga: Wykres musi zawierać 6 punktów połączonych krzywą albo odcinkami (tworzy

łamaną). Punkty na wykresie muszą być naniesione tak, aby mieściły się między

sąsiednimi liniami siatki. Oznacza to, że za prawidłowe uznaje się punkty naniesione

na wykresie z dokładnością ±1 g na osi rzędnych i ±2 °C na osi odciętych.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_20.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 20.2 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 20.

W tabeli zestawiono wartości (zaokrąglone do liczb całkowitych) rozpuszczalności

chloranu(V) potasu w zakresie temperatury 0 ºC – 100 ºC.

Temperatura, ºC

0

20

40

60

80

100

Rozpuszczalność, g na 100 g wody

3

7

14

24

38

56

Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2013.

Rozstrzygnij, czy w temperaturze 20 ºC można otrzymać roztwór chloranu(V) potasu o stężeniu 7 % masowych. Odpowiedź uzasadnij.

Rozstrzygnięcie: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przelicz skład roztworu nasyconego na masę całego roztworu.

Podpowiedź 2

Do 7 g soli dolicz 100 g wody w mianowniku.

Podpowiedź 3

Oblicz około 6,54% i odpowiedz NIE.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 20.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 26.

Aby powstał roztwór o stężeniu 7 %, w 100 g wody powinno się rozpuścić ok. 7,5 g chloranu(V)

potasu.

ALBO

Stężenie roztworu nasyconego jest niższe niż 7 %.

Uwaga: Nie uznaje się rozstrzygnięcia: TAK, wynikającego z zaokrąglenia stężenia

ok. 6,5 % do wartości 7 %.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W 20 °C roztwór nasycony ma 7 g soli i 100 g wody, czyli 107 g całości. Maksymalne stężenie trwałego jednorodnego roztworu w tych warunkach wynosi 7/107·100 ≈ 6,54%, mniej niż 7%.

Odpowiedź brzmi NIE. Rozpuszczalność 7 g na 100 g wody nie oznacza roztworu 7-procentowego. Nie zaokrąglamy 6,54% do 7%, aby uzasadnić możliwość uzyskania wyższego zadanego stężenia.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 20.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 26.

Aby powstał roztwór o stężeniu 7 %, w 100 g wody powinno się rozpuścić ok. 7,5 g chloranu(V)

potasu.

ALBO

Stężenie roztworu nasyconego jest niższe niż 7 %.

Uwaga: Nie uznaje się rozstrzygnięcia: TAK, wynikającego z zaokrąglenia stężenia

ok. 6,5 % do wartości 7 %.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_20.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 20.3 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 20.

W tabeli zestawiono wartości (zaokrąglone do liczb całkowitych) rozpuszczalności

chloranu(V) potasu w zakresie temperatury 0 ºC – 100 ºC.

Temperatura, ºC

0

20

40

60

80

100

Rozpuszczalność, g na 100 g wody

3

7

14

24

38

56

Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2013.

Wykonaj obliczenia i odczytaj z wykresu wartość temperatury, w której nasycony roztwór chloranu(V) potasu ma stężenie 30 % masowych. Wartość temperatury podaj w zaokrągleniu do jedności.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zamień 30% na stosunek mas soli do wody.

Podpowiedź 2

Dla 100 g roztworu masa wody wynosi 70 g.

Podpowiedź 3

Odczytaj temperaturę przy około 43 g na 100 g wody: około 86 °C.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

(𝑐𝑝 = 30% ⇒ rozpuszczalność jest równa 43 g soli w 100 g wody ⇒) 86 ºC ± 2 ºC

Uwaga: Zapis obliczeń nie jest wymagany i nie podlega ocenie.

W przypadku odczytania z wykresu wartości temperatury o większym odchyleniu niż

± 2 ºC, podana wartość musi dokładnie wynikać z narysowanego wykresu (dla

rozpuszczalności 43g/100g).

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne odczytanie z wykresu wartości temperatury i podanie odczytu

w zaokrągleniu do jedności.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Stężenie 30% oznacza 30 g soli w 100 g roztworu, czyli w 70 g wody. Rozpuszczalność odpowiadająca takiemu składowi to 30/70·100 ≈ 42,9 g na 100 g wody.

Na krzywej szukamy więc poziomu około 43 g i odczytujemy temperaturę około 86 °C. Klucz przyjmuje odchylenie ±2 °C. Nie szukamy temperatury dla rozpuszczalności 30 g, ponieważ ta liczba dotyczy innego mianownika.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

(𝑐𝑝 = 30% ⇒ rozpuszczalność jest równa 43 g soli w 100 g wody ⇒) 86 ºC ± 2 ºC

Uwaga: Zapis obliczeń nie jest wymagany i nie podlega ocenie.

W przypadku odczytania z wykresu wartości temperatury o większym odchyleniu niż

± 2 ºC, podana wartość musi dokładnie wynikać z narysowanego wykresu (dla

rozpuszczalności 43g/100g).

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_20.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 21.1 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 21.

Teflon jest odpornym termicznie i chemicznie polimerem o nazwie systematycznej

poli(tetrafluoroeten). W procesie otrzymywania tego tworzywa można wyróżnić trzy etapy.

1. Trichlorometan reaguje z fluorkiem antymonu(III) SbF3 w stosunku molowym 1 : 1.

W tym etapie powstają dwa produkty. Produkt organiczny tworzy się z trichlorometanu

w wyniku podstawienia dwóch atomów chloru dwoma atomami fluoru.

2. Organiczny produkt powstający w etapie 1. w temperaturze 800 ºC przekształca się

w związek nienasycony, a produktem ubocznym tej przemiany jest chlorowodór.

3. Organiczny produkt powstający w etapie 2. w odpowiednich warunkach ulega

polimeryzacji.

Napisz równanie etapu 1.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zmień w trichlorometanie tylko dwa Cl na F.

Podpowiedź 2

Pozostałe atomy fluorowca rozlicz w produkcie antymonowym.

Podpowiedź 3

Zapisz CHCl3 + SbF3 → CHClF2 + SbCl2F.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

CHCl3 + SbF3 → SbCl2F + CHClF2

Uwaga: Kolejność zapisu podstawników we wzorach reagentów nie podlega ocenie.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie równania etapu 1.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W pierwszym etapie dwa atomy Cl trichlorometanu są zastępowane dwoma F, więc produkt organiczny ma wzór sumaryczny CHClF2. Fluorek antymonu(III) przekazuje dwa atomy F i przyjmuje dwa Cl, dając SbCl2F.

Równanie: CHCl3 + SbF3 → CHClF2 + SbCl2F. Wszystkie współczynniki wynoszą jeden. Nie zamieniamy wszystkich trzech chlorów, ponieważ opis wyraźnie ogranicza podstawienie do dwóch.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

CHCl3 + SbF3 → SbCl2F + CHClF2

Uwaga: Kolejność zapisu podstawników we wzorach reagentów nie podlega ocenie.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_21.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 21.2 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 21.

Teflon jest odpornym termicznie i chemicznie polimerem o nazwie systematycznej

poli(tetrafluoroeten). W procesie otrzymywania tego tworzywa można wyróżnić trzy etapy.

1. Trichlorometan reaguje z fluorkiem antymonu(III) SbF3 w stosunku molowym 1 : 1.

W tym etapie powstają dwa produkty. Produkt organiczny tworzy się z trichlorometanu

w wyniku podstawienia dwóch atomów chloru dwoma atomami fluoru.

2. Organiczny produkt powstający w etapie 1. w temperaturze 800 ºC przekształca się

w związek nienasycony, a produktem ubocznym tej przemiany jest chlorowodór.

3. Organiczny produkt powstający w etapie 2. w odpowiednich warunkach ulega

polimeryzacji.

Rozstrzygnij, czy otrzymany związek nienasycony może występować w postaci izomerów cis – trans. Odpowiedź uzasadnij. Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) fragmentu polimeru utworzonego z dwóch cząsteczek monomeru.

Rozstrzygnięcie: …

Uzasadnienie: …

Wzór fragmentu polimeru: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź warunek dwóch różnych podstawników przy każdym węglu alkenu.

Podpowiedź 2

Dwie cząsteczki monomeru wnoszą łącznie cztery atomy węgla.

Podpowiedź 3

Odpowiedz NIE dla cis–trans i narysuj czterowęglowy fragment PTFE z dwoma F przy każdym C.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Rozstrzygnięcie: nie

Uzasadnienie: Każdy atom węgla tworzący podwójne wiązanie ma identyczne podstawniki

Odpowiedź CKE 21.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 27.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie oraz poprawne napisanie wzoru

fragmentu polimeru.

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie oraz błędne napisanie wzoru

fragmentu polimeru.

ALBO

– błędne rozstrzygnięcie lub uzasadnienie oraz poprawne napisanie wzoru fragmentu

polimeru.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Nienasyconym monomerem jest tetrafluoroeten C2F4. Przy każdym atomie wiązania podwójnego są dwa identyczne podstawniki F, więc izomeria cis–trans nie występuje.

Polimeryzacja rozrywa składową π i łączy monomery w łańcuch z wiązaniami pojedynczymi. Fragment pochodzący od dwóch monomerów musi mieć cztery atomy C, każdy z dwoma F, oraz zaznaczone dalsze połączenia łańcucha, zgodnie z grafiką. Nie rysujemy tylko jednej jednostki powtarzalnej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Rozstrzygnięcie: nie

Uzasadnienie: Każdy atom węgla tworzący podwójne wiązanie ma identyczne podstawniki

Odpowiedź CKE 21.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 27.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_21.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 22 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Mieszanina nitrująca to mieszanina dwóch stężonych kwasów: azotowego(V)

i siarkowego(VI). Między jej składnikami zachodzi reakcja, w której powstaje produkt

bezpośrednio reagujący z węglowodorem aromatycznym, np. z benzenem.

Uzupełnij poniższe zdania – wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

Benzen ulega reakcji substytucji (elektrofilowej / nukleofilowej / rodnikowej).

Drobiny, które reagują bezpośrednio z cząsteczkami benzenu podczas nitrowania, to

Zadanie 22 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Określ, czy zachodzi zastąpienie H, czy trwała addycja do pierścienia.

Podpowiedź 2

W mieszaninie nitrującej powstaje dodatnio naładowany elektrofil.

Podpowiedź 3

Wybierz substytucję elektrofilową i kation NO2+.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 22 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 28.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Podczas nitrowania atom H benzenu jest zastępowany grupą nitrową, a aromatyczny układ zostaje odtworzony. Jest to substytucja elektrofilowa.

Bezpośrednio reagującym elektrofilem jest kation nitroniowy NO2+, powstający dzięki działaniu mieszaniny stężonych kwasów. Nie wybieramy obojętnej cząsteczki NO2 ani anionu; dodatni, elektronowo deficytowy czynnik reaguje z układem elektronów π pierścienia.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 22 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 28.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_22

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 23 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Przygotowano roztwór bromu w dichlorometanie (rozpuszczalniku organicznym o wzorze

Zadanie 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.

o 86 %.

Oblicz wyrażoną w procentach objętościowych zawartość etynu w mieszaninie zawierającej etan, eten i etyn.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozdziel informację o zużyciu bromu i o spadku objętości gazu.

Podpowiedź 2

Eten zużywa jeden mol Br2, a etyn dwa.

Podpowiedź 3

Oblicz 0,0150 mol etynu, zamień na 0,336 dm3 i podziel przez początkowe 0,521 dm3: około 64,5%.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 29.Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 29.

𝑥 – liczba moli etenu

𝑦 – liczba moli etynu

𝑥 + 𝑦 = 0,02

𝑥 + 2𝑦 = 0,035 … ⇒ 𝑦 = 0,015 mola

0,015 mola ∙ 22,4 dm3 ∙ mol−1 = 0,336 dm3

Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 29.Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 29.Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 29.

𝑦 = 2𝑥

0,02 – 𝑥 = 0,035 – 2𝑥

𝑥 = 0,035 – 0,02

𝑥 = 0,015 mola

0,015 mola ∙ 22,4 dm3 ∙ mol−1 = 0,336 dm3

Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 29.Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 30.

320 𝑥 = 22,4𝑦 ⇒ 𝑦 = 14,29𝑥

Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 30.

160(0,448 – 𝑥) = 22,4(5,6 – 𝑦)

160(0,448 – 𝑥) = 22,4(5,6 – 14,29 𝑥)

71,68 –160 𝑥 = 125,44 – 320,096 𝑥

160,096 𝑥 = 53,76

𝑥 = 0,336 dm3

Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 30.Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 30.Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 30.

Hipotetyczny skład mieszaniny reakcyjnej:

100 % etynu i 0 % etenu

0 % etynu i 100 % etenu

Liczba moli Br2 uczestniczącego w reakcji:

0,04 mola

0,02 mola

Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 30.

75 % etynu i 25 % etenu.

Objętość etynu w mieszaninie:

0,75 × 0,448 dm3 = 0,336 dm3

Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 31.

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku

w procentach objętościowych.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych.

LUB

– niepodanie wyniku w procentach objętościowych (z błędną jednostką).

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń

wyników pośrednich. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją

zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Zużyty brom to 280·0,020 = 5,60 g, czyli 0,0350 mol. Zanik 86% z 0,521 dm3 gazów odpowiada około 0,0200 mol sumy etenu i etynu.

Dla x mol etenu i y mol etynu mamy x + y = 0,0200 oraz x + 2y = 0,0350, więc y = 0,0150 mol. Etyn zajmował 0,336 dm3, czyli około 64,5% całej mieszaniny. Wartość 75% dotyczyłaby tylko części nienasyconej, bez etanu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 29.Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 29.

𝑥 – liczba moli etenu

𝑦 – liczba moli etynu

𝑥 + 𝑦 = 0,02

𝑥 + 2𝑦 = 0,035 … ⇒ 𝑦 = 0,015 mola

0,015 mola ∙ 22,4 dm3 ∙ mol−1 = 0,336 dm3

Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 29.Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 29.Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 29.

𝑦 = 2𝑥

0,02 – 𝑥 = 0,035 – 2𝑥

𝑥 = 0,035 – 0,02

𝑥 = 0,015 mola

0,015 mola ∙ 22,4 dm3 ∙ mol−1 = 0,336 dm3

Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 29.Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 30.

320 𝑥 = 22,4𝑦 ⇒ 𝑦 = 14,29𝑥

Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 30.

160(0,448 – 𝑥) = 22,4(5,6 – 𝑦)

160(0,448 – 𝑥) = 22,4(5,6 – 14,29 𝑥)

71,68 –160 𝑥 = 125,44 – 320,096 𝑥

160,096 𝑥 = 53,76

𝑥 = 0,336 dm3

Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 30.Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 30.Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 30.

Hipotetyczny skład mieszaniny reakcyjnej:

100 % etynu i 0 % etenu

0 % etynu i 100 % etenu

Liczba moli Br2 uczestniczącego w reakcji:

0,04 mola

0,02 mola

Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 30.

75 % etynu i 25 % etenu.

Objętość etynu w mieszaninie:

0,75 × 0,448 dm3 = 0,336 dm3

Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 31.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_23

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 24 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 24–26.

Poniższy schemat jest ilustracją ciągu przemian chemicznych. Substrat A to węglowodór

aromatyczny, którego cząsteczki są zbudowane z siedmiu atomów węgla. W wyniku reakcji

monobromowania na świetle ten węglowodór tworzy tylko jeden produkt organiczny B.

Informacja do zadań 24–26. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.

Uzupełnij poniższą tabelę. Napisz nazwę typu reakcji 1. i 2. (substytucja, addycja albo eliminacja) oraz nazwę mechanizmu (rodnikowy, nukleofilowy albo elektrofilowy), według którego przebiegają te przemiany.

 

Typ reakcji

Mechanizm reakcji

reakcja 1.

  

reakcja 2.

 
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Śledź zmianę grupy bocznej toluenu.

Podpowiedź 2

Światło wskazuje rodniki, a OH− działa jako nukleofil.

Podpowiedź 3

Wpisz dla 1 substytucję rodnikową, dla 2 substytucję nukleofilową.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

 

Typ reakcji

Mechanizm reakcji

reakcja 1.

substytucja

rodnikowy

reakcja 2.

nukleofilowy

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli – poprawne napisanie typu obu reakcji oraz

mechanizmu każdej z nich.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

A to toluen, a bromowanie na świetle zastępuje wodór jego łańcucha bocznego bromem. Reakcja 1 jest więc substytucją rodnikową.

W wodnym NaOH grupa odchodząca Br zostaje zastąpiona OH i powstaje alkohol benzylowy, dlatego reakcja 2 to substytucja nukleofilowa. Obecność pierścienia aromatycznego nie oznacza, że obie przemiany zachodzą w pierścieniu; trzeba wskazać miejsce zmiany wiązań w łańcuchu bocznym.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

 

Typ reakcji

Mechanizm reakcji

reakcja 1.

substytucja

rodnikowy

reakcja 2.

nukleofilowy

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_24

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 25 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 24–26.

Poniższy schemat jest ilustracją ciągu przemian chemicznych. Substrat A to węglowodór

aromatyczny, którego cząsteczki są zbudowane z siedmiu atomów węgla. W wyniku reakcji

monobromowania na świetle ten węglowodór tworzy tylko jeden produkt organiczny B.

Informacja do zadań 24–26. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.

Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji 2. – zastosuj wzory półstrukturalne

(grupowe) związków organicznych.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal budowę B z bromowania toluenu na świetle.

Podpowiedź 2

Wymień Br na OH przy węglu bocznego łańcucha.

Podpowiedź 3

Narysuj bromek benzylu + NaOH → alkohol benzylowy + NaBr.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 25 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 31.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji w formie cząsteczkowej z zastosowaniem

wzorów półstrukturalnych (grupowych) reagentów organicznych.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Produkt B to bromek benzylu, otrzymany przez podstawienie wodoru grupy metylowej toluenu bromem. W wodnym roztworze NaOH brom jest zastępowany grupą OH przy tym samym węglu, co daje alkohol benzylowy i NaBr.

Wszystkie reagenty występują w stosunku 1:1. Zachowujemy atom węgla między pierścieniem a grupą OH; nie rysujemy fenolu. Organiczne wzory półstrukturalne należy odtworzyć zgodnie z grafiką klucza.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 25 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 31.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_25

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 26 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 24–26.

Poniższy schemat jest ilustracją ciągu przemian chemicznych. Substrat A to węglowodór

aromatyczny, którego cząsteczki są zbudowane z siedmiu atomów węgla. W wyniku reakcji

monobromowania na świetle ten węglowodór tworzy tylko jeden produkt organiczny B.

Informacja do zadań 24–26. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.

Związek C reaguje z sodem i tworzy związek D. Do probówki, w której znajdowały się

kryształy związku D, dolano wodę.

Uzupełnij poniższe zdania – wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

Związek D (ulega / nie ulega) hydrolizie. Anion związku D jest (słabszą / mocniejszą)

zasadą niż anion wodorotlenkowy i w reakcji z wodą pełni funkcję (kwasu / zasady)

Brønsteda.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj sól alkoholu powstającą z metalicznym sodem.

Podpowiedź 2

Anion alkoholanu może odtworzyć alkohol, pobierając proton z wody.

Podpowiedź 3

Wybierz ulega hydrolizie, mocniejszą zasadą oraz funkcję zasady Brønsteda.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 26 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 32.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie obu zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Z sodem alkohol benzylowy tworzy alkoholan. Jego anion jest silniejszą zasadą niż OH−, dlatego odbiera proton wodzie, odtwarzając alkohol i wytwarzając jony OH−.

Związek D ulega hydrolizie, a anion pełni funkcję zasady Brønsteda. Nie utożsamiamy jego zachowania z trwałością samego alkoholu w wodzie; rola protonu i ładunek anionu zasadniczo zmieniają reaktywność.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 26 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 32.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_26

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 27 · maj 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Estry cykliczne powstają w reakcjach wewnątrzcząsteczkowej lub międzycząsteczkowej

estryfikacji kwasów karboksylowych, których cząsteczki mają dwie grupy funkcyjne:

karboksylową i hydroksylową. Powstałe wiązanie estrowe jest fragmentem pierścienia.

W wyniku reakcji wewnątrzcząsteczkowej estryfikacji pewnego hydroksykwasu otrzymano

związek o wzorze przedstawionym poniżej.

Zadanie 27 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Kwas, z którego otrzymano związek o podanym wzorze, to

A. kwas 3-hydroksy-3-metylobutanowy.

B. kwas 4-hydroksy-2-metylobutanowy.

C. kwas 4-hydroksy-3-metylobutanowy.

D. kwas 3-hydroksy-4-metylobutanowy.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Formalnie dodaj wodę i otwórz wiązanie estrowe laktonu.

Podpowiedź 2

Numeruj odzyskany hydroksykwas od węgla grupy karboksylowej.

Podpowiedź 3

Wybierz C: kwas 4-hydroksy-3-metylobutanowy.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 27 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 32.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawna odpowiedź.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Otwieramy pierścień przez rozcięcie wiązania estrowego między tlenem pierścieniowym a węglem karbonylowym. Odtwarzamy COOH i końcową OH, zachowując wszystkie atomy węgla.

Numeracja od karboksylu daje OH przy C4 oraz metyl przy C3. Odpowiada temu kwas 4-hydroksy-3-metylobutanowy, odpowiedź C. Nie numerujemy od końca alkoholowego i nie traktujemy tlenu pierścienia jako dodatkowego atomu węgla łańcucha.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 27 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 32.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_05_glowny_27

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania