Baza zadań z chemii
Moje postępy
Zadania 601–620 z 1481
Zadanie 14.1 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 14.
O trzech metalach umownie oznaczonych symbolami A, X i Z wiadomo, że tworzą wyłącznie
kationy o wzorach X+, A2+, Z3+. Stwierdzono, że właściwości utleniające kationów tych metali
maleją w szeregu: X+, A2+, Z3+.
Przeprowadzono doświadczenie z udziałem metali Z i X oraz wodnych roztworów soli,
w których były obecne jony X+ i A2+. Schemat doświadczenia przedstawiono poniżej.


Najsłabszy reduktor: … Najsilniejszy reduktor: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozróżnij metal od jego utlenionej formy jonowej.
Podpowiedź 2
Odwróć kolejność przy przejściu od mocy utleniającej jonów do mocy redukującej metali.
Podpowiedź 3
Wskaż najsłabszy reduktor X i najsilniejszy Z.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Najsłabszy reduktor: X Najsilniejszy reduktor: Z
Uwaga: Napisanie wzorów jonów X + lub Z 3+ zamiast symboli metali należy ocenić na 0 pkt.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie symbolu najsłabszego i najsilniejszego reduktora.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Podany szereg właściwości utleniających kationów to X+ > A2+ > Z3+. Właściwości redukujące odpowiadających im metali zmieniają się odwrotnie: Z > A > X.
Najsłabszym reduktorem jest X, a najsilniejszym Z. Silny utleniacz łatwo przyjmuje elektrony, natomiast jego forma zredukowana nie musi ich łatwo oddawać. W odpowiedzi podajemy symbole metali, a nie wzory ich kationów.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Najsłabszy reduktor: X Najsilniejszy reduktor: Z
Uwaga: Napisanie wzorów jonów X + lub Z 3+ zamiast symboli metali należy ocenić na 0 pkt.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 14.2 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 14.
O trzech metalach umownie oznaczonych symbolami A, X i Z wiadomo, że tworzą wyłącznie
kationy o wzorach X+, A2+, Z3+. Stwierdzono, że właściwości utleniające kationów tych metali
maleją w szeregu: X+, A2+, Z3+.
Przeprowadzono doświadczenie z udziałem metali Z i X oraz wodnych roztworów soli,
w których były obecne jony X+ i A2+. Schemat doświadczenia przedstawiono poniżej.

W jednej probówce nie zaobserwowano objawów reakcji.
Napisz numer probówki, w której nie zaobserwowano objawów reakcji. Napisz w formie jonowej skróconej równania dwóch reakcji, które przebiegły podczas przeprowadzonego doświadczenia. Użyj symboli A, X, Z.
Numer probówki: …
Równania reakcji:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Skorzystaj z kolejności reduktorów Z > A > X.
Podpowiedź 2
Wyrównaj liczbę elektronów dla kationów o różnych ładunkach.
Podpowiedź 3
Wpisz III oraz równania Z z 3X+ i 2Z z 3A2+.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Numer probówki: III
Równania reakcji:
Uwaga: Brak numeru probówki powoduje utratę 1 pkt za rozwiązanie zadania.
Kolejność równań reakcji jest dowolna.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne napisanie numeru probówki, w której reakcja nie zachodzi, i poprawne
napisanie w formie jonowej skróconej dwóch równań zachodzących przemian.
1 pkt – poprawne napisanie numeru probówki, w której reakcja nie zachodzi, i poprawne
napisanie w formie jonowej skróconej jednego równania przemiany.
ALBO
– poprawne napisanie w formie jonowej skróconej dwóch równań zachodzących reakcji
i brak numeru probówki ALBO błędny numer probówki, w której reakcja nie zachodzi.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Metal Z jako najsilniejszy reduktor wypiera zarówno X, jak i A z roztworów ich soli. Równania to Z + 3X+ → Z3+ + 3X oraz 2Z + 3A2+ → 2Z3+ + 3A.
W III słaby reduktor X nie wypiera A z jego soli, dlatego brak objawów reakcji. Współczynniki ustalamy z ładunków +1, +2 i +3, a nie przez automatyczny stosunek metali 1:1.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Numer probówki: III
Równania reakcji:
Uwaga: Brak numeru probówki powoduje utratę 1 pkt za rozwiązanie zadania.
Kolejność równań reakcji jest dowolna.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 15 · maj 2022
Do 1,00 dm3 wody destylowanej wprowadzono 90,0 cm3 wodnego roztworu kwasu
azotowego(V) o stężeniu 5,00 % masowych i gęstości równej 1,03 g × cm−3.
Na podstawie: W. Sawicka, A. Janich-Kilian, W. Cejner-Mania, G. Urbańczyk, Tablice chemiczne, Gdańsk 2015.
Oblicz pH otrzymanego roztworu kwasu azotowego(V). W obliczeniach przyjmij, że objętość powstałego roztworu jest sumą objętości użytych roztworu i wody. Wynik zaokrąglij do drugiego miejsca po przecinku.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw użyj gęstości i procentu masowego do obliczenia masy HNO3.
Podpowiedź 2
Dodaj objętość roztworu kwasu do 1,00 dm3 wody.
Podpowiedź 3
Wyznacz około 0,0675 mol·dm−3 i oblicz −log tego stężenia: pH = 1,17.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Sposób 1.
Masa wprowadzonego roztworu kwasu:

Liczba moli kwasu:


Liczba moli HNO3:

Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku
z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych.
LUB
– podanie wyniku z jednostką.
LUB
– podanie wyniku z niewłaściwą dokładnością.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń
wyników pośrednich. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją
zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Masa dodanego roztworu wynosi 90,0·1,03 = 92,7 g, z czego HNO3 stanowi 4,635 g. Jest to około 0,0736 mol mocnego, jednoprotonowego kwasu.
Końcowa objętość wynosi 1,00 + 0,0900 = 1,090 dm3, więc [H3O+] ≈ 0,0675 mol·dm−3. Stąd pH ≈ 1,17. Jeden litr dotyczy początkowej wody, nie końcowej objętości; procent masowy nie jest stężeniem molowym.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Sposób 1.
Masa wprowadzonego roztworu kwasu:

Liczba moli kwasu:


Liczba moli HNO3:

Informacje i źródła zadania
Zadanie 16 · maj 2022
Zmieszano wodny roztwór kwasu azotowego(V) z wodnym roztworem wodorotlenku potasu
w stosunku objętościowym vHNO3 : vKOH = 2 : 1. Otrzymano klarowny roztwór o pH = 7.
Oceń, czy podane poniżej informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.
1. | Stężenie molowe roztworu kwasu azotowego(V) było dwa razy mniejsze niż stężenie molowe roztworu wodorotlenku potasu. | P | F |
|---|---|---|---|
2. | Po odparowaniu wody z otrzymanego roztworu pozostanie ciało stałe, w którym stosunek liczby jonów NO3− i K+ 𝑛NO3− : 𝑛K+ = 2 : 1. | P | F |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zapisz równość c(kwasu)·V(kwasu) = c(zasady)·V(zasady).
Podpowiedź 2
Skład otrzymanej soli ustal ze wzoru KNO3.
Podpowiedź 3
Zaznacz P, F: stężenie kwasu jest dwukrotnie mniejsze, a stosunek jonów soli 1:1.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. – P; 2. – F
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wskazanie dwóch odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dla mocnego jednoprotonowego kwasu i jednowodorotlenowej zasady pH = 7 wskazuje równoważne ilości H+ i OH−. Skoro objętość kwasu jest dwa razy większa, jego stężenie musi być dwa razy mniejsze.
Pierwsze zdanie jest prawdziwe. Po odparowaniu pozostaje KNO3 z równą liczbą K+ i NO3−, więc drugie jest fałszywe. Stosunek objętości roztworów nie przenosi się na stosunek jonów w soli.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. – P; 2. – F
Informacje i źródła zadania
Zadanie 17.1 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 17.
Przygotowano wodne roztwory trzech różnych soli – CH3COONa, NaNO2, NaF – o takim
samym stężeniu molowym. Odczyn wszystkich przygotowanych roztworów był zasadowy,
ale pH każdego roztworu było inne.
Wpisz do poniższego schematu wzory odpowiednich drobin, tak aby powstało równanie potwierdzające zasadowy odczyn roztworu azotanu(III) sodu – zastosuj definicję kwasu i zasady Brønsteda.
kwas 1. | + | zasada 2. |
|---|---|---|
zasada 1. | + | kwas 2. |
|---|---|---|
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przenieś proton z wody na azotyn.
Podpowiedź 2
Zachowaj pary sprzężone różniące się jednym protonem.
Podpowiedź 3
Uzupełnij H2O + NO2− ⇌ OH− + HNO2, zgodnie z oznaczeniami kwasów i zasad.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
kwas 1 | + | zasada 2 |
|---|---|---|
H2O | NO2− |
zasada 1 | + | kwas 2 |
|---|---|---|
OH− | HNO2 |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Anion NO2− jest sprzężoną zasadą słabego kwasu azotowego(III). Przyjmuje proton od wody: H2O + NO2− ⇌ OH− + HNO2.
Woda to kwas 1, a OH− jego sprzężona zasada 1; NO2− jest zasadą 2, a HNO2 sprzężonym kwasem 2. Powstawanie OH− wyjaśnia zasadowy odczyn. Kation sodu nie uczestniczy w przeniesieniu protonu i nie pojawia się w tym schemacie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
kwas 1 | + | zasada 2 |
|---|---|---|
H2O | NO2− |
zasada 1 | + | kwas 2 |
|---|---|---|
OH− | HNO2 |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 17.2 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 17.
Przygotowano wodne roztwory trzech różnych soli – CH3COONa, NaNO2, NaF – o takim
samym stężeniu molowym. Odczyn wszystkich przygotowanych roztworów był zasadowy,
ale pH każdego roztworu było inne.
Napisz wzór lub nazwę tej soli, której wodny roztwór miał najwyższe pH.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj moc kwasów odpowiadających trzem anionom.
Podpowiedź 2
Najsłabszy kwas ma najsilniejszą sprzężoną zasadę.
Podpowiedź 3
Wskaż octan sodu jako sól o najwyższym pH przy tych samych stężeniach.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
CH3COONa ALBO octan sodu ALBO etanian sodu
Uwaga: Błędne przepisanie wzoru albo podanie błędnej nazwy właściwej soli należy ocenić
na 0 pkt.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie wzoru soli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Przy jednakowym stężeniu soli największe pH daje anion będący najsilniejszą zasadą. Moc sprzężonej zasady rośnie, gdy maleje moc jej kwasu, ponieważ Kb = Kw/Ka.
Kwas etanowy jest słabszy od HF i HNO2, dlatego jego anion najsilniej reaguje z wodą, wytwarzając OH−. Wybieramy octan sodu. Nie porównujemy tych roztworów przez sam wspólny kation sodu ani przez liczbę atomów w anionie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
CH3COONa ALBO octan sodu ALBO etanian sodu
Uwaga: Błędne przepisanie wzoru albo podanie błędnej nazwy właściwej soli należy ocenić
na 0 pkt.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 18.1 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 18.
W celu wyznaczenia dokładnego stężenia pewnej zasady przeprowadzono następujące
doświadczenie. Do 60,0 cm3 badanego roztworu (KOH albo NH3 o stężeniu około
0,1 mol ∙ dm−3) dodawano powoli wodny roztwór HCl o stężeniu 0,10 mol ∙ dm−3 i mierzono
pH mieszaniny reakcyjnej. Otrzymaną zależność pH roztworu miareczkowanego od objętości
dodanego kwasu przedstawiono na poniższym wykresie.

Po dodaniu takiej objętości roztworu HCl, w jakiej ilość kwasu jest równoważna początkowej
ilości zasady w badanym roztworze, w układzie zostaje osiągnięty punkt równoważnikowy
(PR).
Rozstrzygnij, czy w opisanym doświadczeniu użyto roztworu KOH czy NH3.
Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź pH w punkcie równoważnikowym, nie po dodaniu dużego nadmiaru kwasu.
Podpowiedź 2
Sól amonowa zakwasza roztwór, natomiast KCl nie wyjaśnia takiego efektu.
Podpowiedź 3
Wskaż NH3 i uzasadnij kwaśnym punktem równoważnikowym wskutek protolizy NH4+.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: NH3
Uzasadnienie, np.:
Gdyby użyto KOH, to pH w punkcie równoważnikowym miareczkowania byłoby równe 7.
ALBO
Gdyby użyto KOH, to wyjściowy roztwór (o stężeniu 0,10 mol ∙ dm−3 przed dodaniem do
niego pierwszej kropli kwasu) powinien mieć wyższe pH.
ALBO
Gdyby użyto KOH, to początkowe pH badanego roztworu byłoby równe (około) 13.
ALBO
ALBO
Punkt równoważnikowy znajduje się przy pH < 7.
ALBO
W punkcie równoważnikowym pH jest różne od 7.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Punkt równoważnikowy na wykresie leży poniżej pH = 7. Taki odczyn po zobojętnieniu HCl wynika z obecności NH4+, który oddaje proton wodzie: NH4+ + H2O ⇌ NH3 + H3O+.
Badana zasada to więc NH3. Dla KOH z HCl w tych warunkach otrzymalibyśmy w punkcie równoważnikowym obojętny roztwór soli. Pomocniczo niższe początkowe pH także zgadza się ze słabą zasadą.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: NH3
Uzasadnienie, np.:
Gdyby użyto KOH, to pH w punkcie równoważnikowym miareczkowania byłoby równe 7.
ALBO
Gdyby użyto KOH, to wyjściowy roztwór (o stężeniu 0,10 mol ∙ dm−3 przed dodaniem do
niego pierwszej kropli kwasu) powinien mieć wyższe pH.
ALBO
Gdyby użyto KOH, to początkowe pH badanego roztworu byłoby równe (około) 13.
ALBO
ALBO
Punkt równoważnikowy znajduje się przy pH < 7.
ALBO
W punkcie równoważnikowym pH jest różne od 7.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 18.2 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 18.
W celu wyznaczenia dokładnego stężenia pewnej zasady przeprowadzono następujące
doświadczenie. Do 60,0 cm3 badanego roztworu (KOH albo NH3 o stężeniu około
0,1 mol ∙ dm−3) dodawano powoli wodny roztwór HCl o stężeniu 0,10 mol ∙ dm−3 i mierzono
pH mieszaniny reakcyjnej. Otrzymaną zależność pH roztworu miareczkowanego od objętości
dodanego kwasu przedstawiono na poniższym wykresie.

Po dodaniu takiej objętości roztworu HCl, w jakiej ilość kwasu jest równoważna początkowej
ilości zasady w badanym roztworze, w układzie zostaje osiągnięty punkt równoważnikowy
(PR).
Aby wyznaczyć stężenie zasady, zamiast pomiaru pH, podczas miareczkowania można
zastosować odpowiedni wskaźnik. Musi on być tak dobrany, aby zakres zmiany jego barwy
przypadał w pobliżu punktu równoważnikowego.
Fenoloftaleina jest wskaźnikiem, który zmienia barwę w zakresie pH 8,2 – 10,0, a oranż
metylowy – w zakresie pH 3,2 – 4,4.
Na podstawie: T. Mizerski, Tablice chemiczne, Adamantan 1997.
Rozstrzygnij, który wskaźnik – fenoloftaleina czy oranż metylowy – powinien być użyty w celu możliwie dokładnego wyznaczenia stężenia tego roztworu. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zaznacz na krzywej oba podane zakresy zmiany barwy.
Podpowiedź 2
Poszukaj zakresu bliskiego kwaśnemu punktowi równoważnikowemu.
Podpowiedź 3
Wybierz oranż metylowy, którego zmiana barwy przypada w granicach skoku miareczkowania.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: oranż metylowy
Uzasadnienie:
Zakres zmiany barwy oranżu metylowego przypada w pobliżu punktu równoważnikowego.
ALBO
Zmiana barwy wskaźnika zachodzi w granicach skoku krzywej miareczkowania.
ALBO
Zakres pH zmiany barwy wybranego wskaźnika to 3,2–4,4, czyli przypada w pobliżu punktu
równoważnikowego miareczkowania – pH ≈ 5.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Wskaźnik powinien zmieniać barwę w obrębie stromego skoku krzywej, blisko punktu równoważnikowego. Dla miareczkowania amoniaku kwasem punkt ten jest kwaśny, około pH 5.
Zakres oranżu metylowego 3,2–4,4 mieści się w odpowiedniej części skoku, natomiast fenoloftaleina zmieniałaby barwę zbyt wcześnie. Wybieramy oranż metylowy. Nie dobieramy wskaźnika przez sam początkowy odczyn zasadowy, lecz przez przebieg krzywej przy zobojętnieniu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: oranż metylowy
Uzasadnienie:
Zakres zmiany barwy oranżu metylowego przypada w pobliżu punktu równoważnikowego.
ALBO
Zmiana barwy wskaźnika zachodzi w granicach skoku krzywej miareczkowania.
ALBO
Zakres pH zmiany barwy wybranego wskaźnika to 3,2–4,4, czyli przypada w pobliżu punktu
równoważnikowego miareczkowania – pH ≈ 5.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 19 · maj 2022
Oblicz, ile gramów soli uwodnionej Na2SO4 × 10H2O należy dodać do 100 g roztworu, w którym stężenie Na2SO4 wynosi 6,0 % masowych, aby – po uzupełnieniu wodą do
300 g – otrzymać roztwór tej soli o stężeniu 10 %. W obliczeniach przyjmij, że masy molowe soli są równe: MNa2SO4 = 142 g ∙ mol−1 oraz M Na2SO4 ∙10H2O = 322 g ∙ mol−1 .
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wyznacz masę soli wymaganą w roztworze końcowym.
Podpowiedź 2
Odejmij 6 g już obecnej soli i przelicz brakujące 24 g na hydrat.
Podpowiedź 3
Oblicz 24·322/142 ≈ 54,4 g Na2SO4·10H2O.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
M Na2SO4×10H2O = 322 g · mol−1 M Na2SO4 = 142 g · mol−1
Skład wyjściowego roztworu: 6 g Na2SO4 i 94 g H2O
Skład roztworu, który należy otrzymać: 30 g Na2SO4 i 270 g H2O
Do roztworu należy wprowadzić 24 g Na2SO4, a więc:

mNa
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku
w gramach.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych.
LUB
– podanie wyniku z niewłaściwą jednostką.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń
wyników pośrednich. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją
zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Końcowe 300 g roztworu 10-procentowego ma zawierać 30 g bezwodnego Na2SO4. Początkowe 100 g roztworu wnosi 6 g soli, więc trzeba dodać jeszcze 24 g w przeliczeniu na sól bezwodną.
W hydracie udział soli wynosi 142/322, stąd masa hydratu 24·322/142 ≈ 54,4 g. Woda krystalizacyjna zwiększa masę rozpuszczalnika, a po dodaniu hydratu roztwór dopełniamy wodą do 300 g, nie dolewamy 300 g wody.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
M Na2SO4×10H2O = 322 g · mol−1 M Na2SO4 = 142 g · mol−1
Skład wyjściowego roztworu: 6 g Na2SO4 i 94 g H2O
Skład roztworu, który należy otrzymać: 30 g Na2SO4 i 270 g H2O
Do roztworu należy wprowadzić 24 g Na2SO4, a więc:

mNa
Informacje i źródła zadania
Zadanie 20.1 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 20.
W tabeli zestawiono wartości (zaokrąglone do liczb całkowitych) rozpuszczalności
chloranu(V) potasu w zakresie temperatury 0 ºC – 100 ºC.
Temperatura, ºC | 0 | 20 | 40 | 60 | 80 | 100 |
|---|---|---|---|---|---|---|
Rozpuszczalność, g na 100 g wody | 3 | 7 | 14 | 24 | 38 | 56 |
Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2013.
Narysuj krzywą rozpuszczalności chloranu(V) potasu w zakresie temperatury
0 ºC – 100 ºC. Rozpuszczalność tej soli w wodzie jest funkcją rosnącą w całym podanym zakresie temperatury.

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przyporządkuj każdej temperaturze jedną wartość z tabeli.
Podpowiedź 2
Sprawdź jednostkę osi pionowej: na 100 g wody, nie roztworu.
Podpowiedź 3
Nanieś wszystkie sześć punktów i połącz je rosnącą krzywą lub dopuszczoną łamaną.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Uwaga: Wykres musi zawierać 6 punktów połączonych krzywą albo odcinkami (tworzy
łamaną). Punkty na wykresie muszą być naniesione tak, aby mieściły się między
sąsiednimi liniami siatki. Oznacza to, że za prawidłowe uznaje się punkty naniesione
na wykresie z dokładnością ±1 g na osi rzędnych i ±2 °C na osi odciętych.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne narysowanie krzywej rozpuszczalności.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Na osi poziomej umieszczamy temperaturę, a na pionowej rozpuszczalność w gramach soli na 100 g wody. Nanosimy sześć punktów: (0;3), (20;7), (40;14), (60;24), (80;38), (100;56).
Łączymy je rosnącą krzywą; klucz dopuszcza też łamaną. Każda para ma zachować jednostki osi i właściwą skalę. Nie zamieniamy rozpuszczalności na procent masowy roztworu, bo tabelę podano względem masy wody.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Uwaga: Wykres musi zawierać 6 punktów połączonych krzywą albo odcinkami (tworzy
łamaną). Punkty na wykresie muszą być naniesione tak, aby mieściły się między
sąsiednimi liniami siatki. Oznacza to, że za prawidłowe uznaje się punkty naniesione
na wykresie z dokładnością ±1 g na osi rzędnych i ±2 °C na osi odciętych.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 20.2 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 20.
W tabeli zestawiono wartości (zaokrąglone do liczb całkowitych) rozpuszczalności
chloranu(V) potasu w zakresie temperatury 0 ºC – 100 ºC.
Temperatura, ºC | 0 | 20 | 40 | 60 | 80 | 100 |
|---|---|---|---|---|---|---|
Rozpuszczalność, g na 100 g wody | 3 | 7 | 14 | 24 | 38 | 56 |
Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2013.
Rozstrzygnij, czy w temperaturze 20 ºC można otrzymać roztwór chloranu(V) potasu o stężeniu 7 % masowych. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przelicz skład roztworu nasyconego na masę całego roztworu.
Podpowiedź 2
Do 7 g soli dolicz 100 g wody w mianowniku.
Podpowiedź 3
Oblicz około 6,54% i odpowiedz NIE.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Aby powstał roztwór o stężeniu 7 %, w 100 g wody powinno się rozpuścić ok. 7,5 g chloranu(V)
potasu.
ALBO
Stężenie roztworu nasyconego jest niższe niż 7 %.
Uwaga: Nie uznaje się rozstrzygnięcia: TAK, wynikającego z zaokrąglenia stężenia
ok. 6,5 % do wartości 7 %.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W 20 °C roztwór nasycony ma 7 g soli i 100 g wody, czyli 107 g całości. Maksymalne stężenie trwałego jednorodnego roztworu w tych warunkach wynosi 7/107·100 ≈ 6,54%, mniej niż 7%.
Odpowiedź brzmi NIE. Rozpuszczalność 7 g na 100 g wody nie oznacza roztworu 7-procentowego. Nie zaokrąglamy 6,54% do 7%, aby uzasadnić możliwość uzyskania wyższego zadanego stężenia.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Aby powstał roztwór o stężeniu 7 %, w 100 g wody powinno się rozpuścić ok. 7,5 g chloranu(V)
potasu.
ALBO
Stężenie roztworu nasyconego jest niższe niż 7 %.
Uwaga: Nie uznaje się rozstrzygnięcia: TAK, wynikającego z zaokrąglenia stężenia
ok. 6,5 % do wartości 7 %.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 20.3 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 20.
W tabeli zestawiono wartości (zaokrąglone do liczb całkowitych) rozpuszczalności
chloranu(V) potasu w zakresie temperatury 0 ºC – 100 ºC.
Temperatura, ºC | 0 | 20 | 40 | 60 | 80 | 100 |
|---|---|---|---|---|---|---|
Rozpuszczalność, g na 100 g wody | 3 | 7 | 14 | 24 | 38 | 56 |
Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2013.
Wykonaj obliczenia i odczytaj z wykresu wartość temperatury, w której nasycony roztwór chloranu(V) potasu ma stężenie 30 % masowych. Wartość temperatury podaj w zaokrągleniu do jedności.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zamień 30% na stosunek mas soli do wody.
Podpowiedź 2
Dla 100 g roztworu masa wody wynosi 70 g.
Podpowiedź 3
Odczytaj temperaturę przy około 43 g na 100 g wody: około 86 °C.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
(𝑐𝑝 = 30% ⇒ rozpuszczalność jest równa 43 g soli w 100 g wody ⇒) 86 ºC ± 2 ºC
Uwaga: Zapis obliczeń nie jest wymagany i nie podlega ocenie.
W przypadku odczytania z wykresu wartości temperatury o większym odchyleniu niż
± 2 ºC, podana wartość musi dokładnie wynikać z narysowanego wykresu (dla
rozpuszczalności 43g/100g).
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne odczytanie z wykresu wartości temperatury i podanie odczytu
w zaokrągleniu do jedności.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Stężenie 30% oznacza 30 g soli w 100 g roztworu, czyli w 70 g wody. Rozpuszczalność odpowiadająca takiemu składowi to 30/70·100 ≈ 42,9 g na 100 g wody.
Na krzywej szukamy więc poziomu około 43 g i odczytujemy temperaturę około 86 °C. Klucz przyjmuje odchylenie ±2 °C. Nie szukamy temperatury dla rozpuszczalności 30 g, ponieważ ta liczba dotyczy innego mianownika.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
(𝑐𝑝 = 30% ⇒ rozpuszczalność jest równa 43 g soli w 100 g wody ⇒) 86 ºC ± 2 ºC
Uwaga: Zapis obliczeń nie jest wymagany i nie podlega ocenie.
W przypadku odczytania z wykresu wartości temperatury o większym odchyleniu niż
± 2 ºC, podana wartość musi dokładnie wynikać z narysowanego wykresu (dla
rozpuszczalności 43g/100g).
Informacje i źródła zadania
Zadanie 21.1 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 21.
Teflon jest odpornym termicznie i chemicznie polimerem o nazwie systematycznej
poli(tetrafluoroeten). W procesie otrzymywania tego tworzywa można wyróżnić trzy etapy.
1. Trichlorometan reaguje z fluorkiem antymonu(III) SbF3 w stosunku molowym 1 : 1.
W tym etapie powstają dwa produkty. Produkt organiczny tworzy się z trichlorometanu
w wyniku podstawienia dwóch atomów chloru dwoma atomami fluoru.
2. Organiczny produkt powstający w etapie 1. w temperaturze 800 ºC przekształca się
w związek nienasycony, a produktem ubocznym tej przemiany jest chlorowodór.
3. Organiczny produkt powstający w etapie 2. w odpowiednich warunkach ulega
polimeryzacji.
Napisz równanie etapu 1.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zmień w trichlorometanie tylko dwa Cl na F.
Podpowiedź 2
Pozostałe atomy fluorowca rozlicz w produkcie antymonowym.
Podpowiedź 3
Zapisz CHCl3 + SbF3 → CHClF2 + SbCl2F.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Uwaga: Kolejność zapisu podstawników we wzorach reagentów nie podlega ocenie.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie równania etapu 1.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W pierwszym etapie dwa atomy Cl trichlorometanu są zastępowane dwoma F, więc produkt organiczny ma wzór sumaryczny CHClF2. Fluorek antymonu(III) przekazuje dwa atomy F i przyjmuje dwa Cl, dając SbCl2F.
Równanie: CHCl3 + SbF3 → CHClF2 + SbCl2F. Wszystkie współczynniki wynoszą jeden. Nie zamieniamy wszystkich trzech chlorów, ponieważ opis wyraźnie ogranicza podstawienie do dwóch.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Uwaga: Kolejność zapisu podstawników we wzorach reagentów nie podlega ocenie.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 21.2 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 21.
Teflon jest odpornym termicznie i chemicznie polimerem o nazwie systematycznej
poli(tetrafluoroeten). W procesie otrzymywania tego tworzywa można wyróżnić trzy etapy.
1. Trichlorometan reaguje z fluorkiem antymonu(III) SbF3 w stosunku molowym 1 : 1.
W tym etapie powstają dwa produkty. Produkt organiczny tworzy się z trichlorometanu
w wyniku podstawienia dwóch atomów chloru dwoma atomami fluoru.
2. Organiczny produkt powstający w etapie 1. w temperaturze 800 ºC przekształca się
w związek nienasycony, a produktem ubocznym tej przemiany jest chlorowodór.
3. Organiczny produkt powstający w etapie 2. w odpowiednich warunkach ulega
polimeryzacji.
Rozstrzygnij, czy otrzymany związek nienasycony może występować w postaci izomerów cis – trans. Odpowiedź uzasadnij. Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) fragmentu polimeru utworzonego z dwóch cząsteczek monomeru.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Wzór fragmentu polimeru: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź warunek dwóch różnych podstawników przy każdym węglu alkenu.
Podpowiedź 2
Dwie cząsteczki monomeru wnoszą łącznie cztery atomy węgla.
Podpowiedź 3
Odpowiedz NIE dla cis–trans i narysuj czterowęglowy fragment PTFE z dwoma F przy każdym C.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: nie
Uzasadnienie: Każdy atom węgla tworzący podwójne wiązanie ma identyczne podstawniki

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie oraz poprawne napisanie wzoru
fragmentu polimeru.
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie oraz błędne napisanie wzoru
fragmentu polimeru.
ALBO
– błędne rozstrzygnięcie lub uzasadnienie oraz poprawne napisanie wzoru fragmentu
polimeru.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Nienasyconym monomerem jest tetrafluoroeten C2F4. Przy każdym atomie wiązania podwójnego są dwa identyczne podstawniki F, więc izomeria cis–trans nie występuje.
Polimeryzacja rozrywa składową π i łączy monomery w łańcuch z wiązaniami pojedynczymi. Fragment pochodzący od dwóch monomerów musi mieć cztery atomy C, każdy z dwoma F, oraz zaznaczone dalsze połączenia łańcucha, zgodnie z grafiką. Nie rysujemy tylko jednej jednostki powtarzalnej.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: nie
Uzasadnienie: Każdy atom węgla tworzący podwójne wiązanie ma identyczne podstawniki

Informacje i źródła zadania
Zadanie 22 · maj 2022
Mieszanina nitrująca to mieszanina dwóch stężonych kwasów: azotowego(V)
i siarkowego(VI). Między jej składnikami zachodzi reakcja, w której powstaje produkt
bezpośrednio reagujący z węglowodorem aromatycznym, np. z benzenem.
Uzupełnij poniższe zdania – wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Benzen ulega reakcji substytucji (elektrofilowej / nukleofilowej / rodnikowej).
Drobiny, które reagują bezpośrednio z cząsteczkami benzenu podczas nitrowania, to

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Określ, czy zachodzi zastąpienie H, czy trwała addycja do pierścienia.
Podpowiedź 2
W mieszaninie nitrującej powstaje dodatnio naładowany elektrofil.
Podpowiedź 3
Wybierz substytucję elektrofilową i kation NO2+.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Podczas nitrowania atom H benzenu jest zastępowany grupą nitrową, a aromatyczny układ zostaje odtworzony. Jest to substytucja elektrofilowa.
Bezpośrednio reagującym elektrofilem jest kation nitroniowy NO2+, powstający dzięki działaniu mieszaniny stężonych kwasów. Nie wybieramy obojętnej cząsteczki NO2 ani anionu; dodatni, elektronowo deficytowy czynnik reaguje z układem elektronów π pierścienia.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 23 · maj 2022
Przygotowano roztwór bromu w dichlorometanie (rozpuszczalniku organicznym o wzorze

o 86 %.
Oblicz wyrażoną w procentach objętościowych zawartość etynu w mieszaninie zawierającej etan, eten i etyn.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozdziel informację o zużyciu bromu i o spadku objętości gazu.
Podpowiedź 2
Eten zużywa jeden mol Br2, a etyn dwa.
Podpowiedź 3
Oblicz 0,0150 mol etynu, zamień na 0,336 dm3 i podziel przez początkowe 0,521 dm3: około 64,5%.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE


𝑥 – liczba moli etenu
𝑦 – liczba moli etynu
𝑥 + 𝑦 = 0,02
𝑥 + 2𝑦 = 0,035 … ⇒ 𝑦 = 0,015 mola
0,015 mola ∙ 22,4 dm3 ∙ mol−1 = 0,336 dm3



𝑦 = 2𝑥
0,02 – 𝑥 = 0,035 – 2𝑥
𝑥 = 0,035 – 0,02
𝑥 = 0,015 mola
0,015 mola ∙ 22,4 dm3 ∙ mol−1 = 0,336 dm3


320 𝑥 = 22,4𝑦 ⇒ 𝑦 = 14,29𝑥

160(0,448 – 𝑥) = 22,4(5,6 – 𝑦)
160(0,448 – 𝑥) = 22,4(5,6 – 14,29 𝑥)
71,68 –160 𝑥 = 125,44 – 320,096 𝑥
160,096 𝑥 = 53,76
𝑥 = 0,336 dm3



Hipotetyczny skład mieszaniny reakcyjnej: | |
|---|---|
100 % etynu i 0 % etenu | 0 % etynu i 100 % etenu |
Liczba moli Br2 uczestniczącego w reakcji: | |
0,04 mola | 0,02 mola |

75 % etynu i 25 % etenu.
Objętość etynu w mieszaninie:
0,75 × 0,448 dm3 = 0,336 dm3

Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku
w procentach objętościowych.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych.
LUB
– niepodanie wyniku w procentach objętościowych (z błędną jednostką).
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń
wyników pośrednich. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją
zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Zużyty brom to 280·0,020 = 5,60 g, czyli 0,0350 mol. Zanik 86% z 0,521 dm3 gazów odpowiada około 0,0200 mol sumy etenu i etynu.
Dla x mol etenu i y mol etynu mamy x + y = 0,0200 oraz x + 2y = 0,0350, więc y = 0,0150 mol. Etyn zajmował 0,336 dm3, czyli około 64,5% całej mieszaniny. Wartość 75% dotyczyłaby tylko części nienasyconej, bez etanu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem


𝑥 – liczba moli etenu
𝑦 – liczba moli etynu
𝑥 + 𝑦 = 0,02
𝑥 + 2𝑦 = 0,035 … ⇒ 𝑦 = 0,015 mola
0,015 mola ∙ 22,4 dm3 ∙ mol−1 = 0,336 dm3



𝑦 = 2𝑥
0,02 – 𝑥 = 0,035 – 2𝑥
𝑥 = 0,035 – 0,02
𝑥 = 0,015 mola
0,015 mola ∙ 22,4 dm3 ∙ mol−1 = 0,336 dm3


320 𝑥 = 22,4𝑦 ⇒ 𝑦 = 14,29𝑥

160(0,448 – 𝑥) = 22,4(5,6 – 𝑦)
160(0,448 – 𝑥) = 22,4(5,6 – 14,29 𝑥)
71,68 –160 𝑥 = 125,44 – 320,096 𝑥
160,096 𝑥 = 53,76
𝑥 = 0,336 dm3



Hipotetyczny skład mieszaniny reakcyjnej: | |
|---|---|
100 % etynu i 0 % etenu | 0 % etynu i 100 % etenu |
Liczba moli Br2 uczestniczącego w reakcji: | |
0,04 mola | 0,02 mola |

75 % etynu i 25 % etenu.
Objętość etynu w mieszaninie:
0,75 × 0,448 dm3 = 0,336 dm3

Informacje i źródła zadania
Zadanie 24 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadań 24–26.
Poniższy schemat jest ilustracją ciągu przemian chemicznych. Substrat A to węglowodór
aromatyczny, którego cząsteczki są zbudowane z siedmiu atomów węgla. W wyniku reakcji
monobromowania na świetle ten węglowodór tworzy tylko jeden produkt organiczny B.

Uzupełnij poniższą tabelę. Napisz nazwę typu reakcji 1. i 2. (substytucja, addycja albo eliminacja) oraz nazwę mechanizmu (rodnikowy, nukleofilowy albo elektrofilowy), według którego przebiegają te przemiany.
Typ reakcji | Mechanizm reakcji | |
|---|---|---|
reakcja 1. | ||
reakcja 2. |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Śledź zmianę grupy bocznej toluenu.
Podpowiedź 2
Światło wskazuje rodniki, a OH− działa jako nukleofil.
Podpowiedź 3
Wpisz dla 1 substytucję rodnikową, dla 2 substytucję nukleofilową.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Typ reakcji | Mechanizm reakcji | |
|---|---|---|
reakcja 1. | substytucja | rodnikowy |
reakcja 2. | nukleofilowy |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli – poprawne napisanie typu obu reakcji oraz
mechanizmu każdej z nich.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
A to toluen, a bromowanie na świetle zastępuje wodór jego łańcucha bocznego bromem. Reakcja 1 jest więc substytucją rodnikową.
W wodnym NaOH grupa odchodząca Br zostaje zastąpiona OH i powstaje alkohol benzylowy, dlatego reakcja 2 to substytucja nukleofilowa. Obecność pierścienia aromatycznego nie oznacza, że obie przemiany zachodzą w pierścieniu; trzeba wskazać miejsce zmiany wiązań w łańcuchu bocznym.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Typ reakcji | Mechanizm reakcji | |
|---|---|---|
reakcja 1. | substytucja | rodnikowy |
reakcja 2. | nukleofilowy |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 25 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadań 24–26.
Poniższy schemat jest ilustracją ciągu przemian chemicznych. Substrat A to węglowodór
aromatyczny, którego cząsteczki są zbudowane z siedmiu atomów węgla. W wyniku reakcji
monobromowania na świetle ten węglowodór tworzy tylko jeden produkt organiczny B.

Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji 2. – zastosuj wzory półstrukturalne
(grupowe) związków organicznych.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal budowę B z bromowania toluenu na świetle.
Podpowiedź 2
Wymień Br na OH przy węglu bocznego łańcucha.
Podpowiedź 3
Narysuj bromek benzylu + NaOH → alkohol benzylowy + NaBr.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji w formie cząsteczkowej z zastosowaniem
wzorów półstrukturalnych (grupowych) reagentów organicznych.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Produkt B to bromek benzylu, otrzymany przez podstawienie wodoru grupy metylowej toluenu bromem. W wodnym roztworze NaOH brom jest zastępowany grupą OH przy tym samym węglu, co daje alkohol benzylowy i NaBr.
Wszystkie reagenty występują w stosunku 1:1. Zachowujemy atom węgla między pierścieniem a grupą OH; nie rysujemy fenolu. Organiczne wzory półstrukturalne należy odtworzyć zgodnie z grafiką klucza.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 26 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadań 24–26.
Poniższy schemat jest ilustracją ciągu przemian chemicznych. Substrat A to węglowodór
aromatyczny, którego cząsteczki są zbudowane z siedmiu atomów węgla. W wyniku reakcji
monobromowania na świetle ten węglowodór tworzy tylko jeden produkt organiczny B.

Związek C reaguje z sodem i tworzy związek D. Do probówki, w której znajdowały się
kryształy związku D, dolano wodę.
Uzupełnij poniższe zdania – wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Związek D (ulega / nie ulega) hydrolizie. Anion związku D jest (słabszą / mocniejszą)
zasadą niż anion wodorotlenkowy i w reakcji z wodą pełni funkcję (kwasu / zasady)
Brønsteda.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozpoznaj sól alkoholu powstającą z metalicznym sodem.
Podpowiedź 2
Anion alkoholanu może odtworzyć alkohol, pobierając proton z wody.
Podpowiedź 3
Wybierz ulega hydrolizie, mocniejszą zasadą oraz funkcję zasady Brønsteda.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie obu zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Z sodem alkohol benzylowy tworzy alkoholan. Jego anion jest silniejszą zasadą niż OH−, dlatego odbiera proton wodzie, odtwarzając alkohol i wytwarzając jony OH−.
Związek D ulega hydrolizie, a anion pełni funkcję zasady Brønsteda. Nie utożsamiamy jego zachowania z trwałością samego alkoholu w wodzie; rola protonu i ładunek anionu zasadniczo zmieniają reaktywność.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 27 · maj 2022
Estry cykliczne powstają w reakcjach wewnątrzcząsteczkowej lub międzycząsteczkowej
estryfikacji kwasów karboksylowych, których cząsteczki mają dwie grupy funkcyjne:
karboksylową i hydroksylową. Powstałe wiązanie estrowe jest fragmentem pierścienia.
W wyniku reakcji wewnątrzcząsteczkowej estryfikacji pewnego hydroksykwasu otrzymano
związek o wzorze przedstawionym poniżej.

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Kwas, z którego otrzymano związek o podanym wzorze, to
A. kwas 3-hydroksy-3-metylobutanowy.
B. kwas 4-hydroksy-2-metylobutanowy.
C. kwas 4-hydroksy-3-metylobutanowy.
D. kwas 3-hydroksy-4-metylobutanowy.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Formalnie dodaj wodę i otwórz wiązanie estrowe laktonu.
Podpowiedź 2
Numeruj odzyskany hydroksykwas od węgla grupy karboksylowej.
Podpowiedź 3
Wybierz C: kwas 4-hydroksy-3-metylobutanowy.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawna odpowiedź.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Otwieramy pierścień przez rozcięcie wiązania estrowego między tlenem pierścieniowym a węglem karbonylowym. Odtwarzamy COOH i końcową OH, zachowując wszystkie atomy węgla.
Numeracja od karboksylu daje OH przy C4 oraz metyl przy C3. Odpowiada temu kwas 4-hydroksy-3-metylobutanowy, odpowiedź C. Nie numerujemy od końca alkoholowego i nie traktujemy tlenu pierścienia jako dodatkowego atomu węgla łańcucha.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
