Baza zadań z chemii
Moje postępy
Zadania 561–580 z 1481
Zadanie 20.1 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadania 20.
Niektóre czynniki utleniające powodują rozszczepienie wiązania podwójnego i rozpad
cząsteczek alkenów na dwa fragmenty. Działanie gorącym, zakwaszonym wodnym
roztworem manganianu(VII) potasu na alkeny może prowadzić do rozszczepienia
podwójnych wiązań i do utlenienia powstałych fragmentów cząsteczek. Produkty takiego
rozpadu alkenów zależą od tego, z iloma atomami wodoru były połączone atomy węgla
tworzące podwójne wiązanie. Ilustruje to poniższy schemat:

Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2000.
Przeprowadzono doświadczenie ilustrujące różnicę właściwości dwóch ciekłych
węglowodorów: benzenu i heks-1-enu. Oba związki umieszczono pod wyciągiem w dwóch
oddzielnych probówkach, następnie do każdej probówki dodano zakwaszony wodny roztwór
KMnO4, zawartość probówek ogrzano i wymieszano. Zaobserwowano, że w obu probówkach
powstały dwie ciekłe warstwy, ale tylko w probówce, w której znajdował się heks-1-en,
nastąpiło odbarwienie warstwy wodnej.
Rozstrzygnij, czy oba węglowodory wzięły udział w opisanej reakcji, i wyjaśnij, dlaczego te związki inaczej zachowały się wobec wodnego, zakwaszonego roztworu
KMnO4 po ogrzaniu. Odnieś się do cech struktury cząsteczek obu węglowodorów.
Rozstrzygnięcie: …
Wyjaśnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj zlokalizowane wiązanie π z aromatyczną delokalizacją.
Podpowiedź 2
Odbarwienie warstwy wodnej to dowód redukcji manganianu w jednej próbie.
Podpowiedź 3
Wskaż, że reagował heks-1-en, a trwałość aromatyczna chroniła benzen w tych warunkach.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: nie
Wyjaśnienie, np.:
W cząsteczce benzenu sześć elektronów tworzy chmurę zdelokalizowaną na całą
cząsteczkę, co nadaje jej większą trwałość, niż gdyby istniały trzy zlokalizowane podwójne
wiązania.
ALBO
Delokalizacja elektronów stabilizuje cząsteczkę benzenu. W cząsteczce heks-1-enu wiązanie
podwójne jest zlokalizowane miedzy parą atomów węgla.
Uwaga: Wyjaśnienie zawierające stwierdzenie, że heks-1-en jest węglowodorem
nienasyconym, a benzen – węglowodorem aromatycznym, należy uznać za wystarczające.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie odnoszące się do cech budowy cząsteczek obu
węglowodorów.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Heks-1-en ma zlokalizowane wiązanie podwójne podatne na utlenienie i rozszczepienie. Benzen ma stabilizujący go zdelokalizowany układ elektronów aromatycznych, więc nie zachowuje się jak zwykły alken i nie odbarwia tego odczynnika w opisanych warunkach.
Reagował tylko heks-1-en, zatem odpowiedź brzmi NIE. Dwie warstwy cieczy informują o rozpuszczalności, a nie same w sobie o przebiegu lub braku reakcji chemicznej.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: nie
Wyjaśnienie, np.:
W cząsteczce benzenu sześć elektronów tworzy chmurę zdelokalizowaną na całą
cząsteczkę, co nadaje jej większą trwałość, niż gdyby istniały trzy zlokalizowane podwójne
wiązania.
ALBO
Delokalizacja elektronów stabilizuje cząsteczkę benzenu. W cząsteczce heks-1-enu wiązanie
podwójne jest zlokalizowane miedzy parą atomów węgla.
Uwaga: Wyjaśnienie zawierające stwierdzenie, że heks-1-en jest węglowodorem
nienasyconym, a benzen – węglowodorem aromatycznym, należy uznać za wystarczające.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 20.2 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadania 20.
Niektóre czynniki utleniające powodują rozszczepienie wiązania podwójnego i rozpad
cząsteczek alkenów na dwa fragmenty. Działanie gorącym, zakwaszonym wodnym
roztworem manganianu(VII) potasu na alkeny może prowadzić do rozszczepienia
podwójnych wiązań i do utlenienia powstałych fragmentów cząsteczek. Produkty takiego
rozpadu alkenów zależą od tego, z iloma atomami wodoru były połączone atomy węgla
tworzące podwójne wiązanie. Ilustruje to poniższy schemat:

Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2000.
Przeprowadzono doświadczenie ilustrujące różnicę właściwości dwóch ciekłych
węglowodorów: benzenu i heks-1-enu. Oba związki umieszczono pod wyciągiem w dwóch
oddzielnych probówkach, następnie do każdej probówki dodano zakwaszony wodny roztwór
KMnO4, zawartość probówek ogrzano i wymieszano. Zaobserwowano, że w obu probówkach
powstały dwie ciekłe warstwy, ale tylko w probówce, w której znajdował się heks-1-en,
nastąpiło odbarwienie warstwy wodnej.
Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) organicznego produktu rozpadu cząsteczki heks-1-enu w opisanym doświadczeniu.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przetnij wiązanie C1=C2 i policz węgle każdego fragmentu.
Podpowiedź 2
Końcowy fragment jednowęglowy daje CO2, a pięciowęglowy kwas.
Podpowiedź 3
Narysuj kwas pentanowy jako produkt organiczny.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) produktu organicznego.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W gorącym zakwaszonym KMnO4 wiązanie podwójne heks-1-enu zostaje rozszczepione. Końcowy węgiel z dwoma H utlenia się do CO2, a drugi węgiel alkenowy z jednym H tworzy grupę karboksylową.
Pozostający organiczny fragment ma pięć atomów węgla, więc jest kwasem pentanowym. Nie rysujemy kwasu heksanowego ani diolu; te produkty nie odpowiadają opisanemu silnemu utlenieniu z rozszczepieniem. Wymagany wzór jest na grafice klucza.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 21 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadań 21–22.

alkoholi z alkenów zawierających wiązanie podwójne na końcu łańcucha.
Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1996.
J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2000.
Napisz równanie reakcji trietyloboranu z nadtlenkiem wodoru – zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Policz trzy grupy etylowe przy atomie boru.
Podpowiedź 2
Każda z nich staje się osobną cząsteczką etanolu.
Podpowiedź 3
Zastosuj stosunek trietyloboran:H2O2:etanol:H3BO3 równy 1:3:3:1, jak na grafice.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji z zastosowaniem wzorów półstrukturalnych
(grupowych) reagentów organicznych.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Trietyloboran zawiera trzy jednakowe grupy etylowe związane z borem. Utlenienie H2O2 zamienia każde wiązanie węgiel–bor w połączenie prowadzące do alkoholu, więc z jednego boranu powstają trzy etanole i jeden kwas borowy.
Równanie wymaga trzech H2O2 na jedną cząsteczkę boranu. W organicznym zapisie graficznym zachowujemy dwuwęglowe fragmenty; nie tworzymy propanolu przez błędne zliczenie trzech grup jako jednego łańcucha.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 22.1 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadań 21–22.

alkoholi z alkenów zawierających wiązanie podwójne na końcu łańcucha.
Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1996.
J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2000.
Źródło
Informacja do zadania 22.

Uzupełnij poniższą tabelę. Napisz wzór półstrukturalny (grupowy):
• głównego produktu w reakcji addycji wody do 2-metylobut-1-enu;
• alkoholu powstającego w reakcji utleniania produktu borowodorowania
2-metylobut-1-enu.
Napisz nazwy systematyczne tych produktów.
Wzór półstrukturalny | Nazwa systematyczna | |
|---|---|---|
główny produkt addycji | ||
alkohol powstający w reakcji utleniania produktu borowodorowania |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj orientację zwykłego uwodnienia i borowodorowania z utlenieniem.
Podpowiedź 2
W pierwszym procesie OH trafia do bardziej, a w drugim do mniej podstawionego węgla.
Podpowiedź 3
Narysuj i nazwij kolejno 2-metylobutan-2-ol oraz 2-metylobutan-1-ol.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Wzór półstrukturalny | Nazwa systematyczna | |
|---|---|---|
główny produkt addycji | ![]() | 2-metylobutan-2-ol |
alkohol powstający w reakcji utleniania produktu borowodorowania | ![]() | 2-metylobutan-1-ol |
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne podanie wzoru półstrukturalnego i nazwy systematycznej dwóch alkoholi.
1 pkt – poprawne podanie wzoru półstrukturalnego i nazwy systematycznej jednego
alkoholu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Kwasowa addycja wody do 2-metylobut-1-enu przebiega głównie zgodnie z regułą Markownikowa, dając OH przy bardziej podstawionym węglu: 2-metylobutan-2-ol. Borowodorowanie i późniejsze utlenienie umieszcza grupę OH przy końcowym, mniej podstawionym węglu i daje 2-metylobutan-1-ol.
Oba produkty mają ten sam szkielet pięciowęglowy. W tabeli trzeba uzgodnić nazwę z narysowanym wzorem, zwłaszcza lokantem grupy hydroksylowej.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Wzór półstrukturalny | Nazwa systematyczna | |
|---|---|---|
główny produkt addycji | ![]() | 2-metylobutan-2-ol |
alkohol powstający w reakcji utleniania produktu borowodorowania | ![]() | 2-metylobutan-1-ol |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 22.2 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadań 21–22.

alkoholi z alkenów zawierających wiązanie podwójne na końcu łańcucha.
Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1996.
J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2000.
Źródło
Informacja do zadania 22.

Rozstrzygnij, czy cząsteczka alkoholu powstającego w wyniku utlenienia produktu borowodorowania 2-metylobut-1-enu jest chiralna. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zbadaj węgiel C2 produktu z końcową OH.
Podpowiedź 2
Porównaj H, grupę metylową, etylową i hydroksymetylową.
Podpowiedź 3
Odpowiedz TAK: C2 jest związany z czterema różnymi podstawnikami.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: tak
Uzasadnienie, np.:
Cząsteczka alkoholu ma centrum stereogeniczne (albo asymetryczny atom węgla).
ALBO
Ma w cząsteczce atom węgla związany z czterema różnymi podstawnikami.
ALBO
Nie ma elementów symetrii.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Produktem borowodorowania z utlenieniem jest 2-metylobutan-1-ol. Jego C2 ma cztery różne podstawniki: H, grupę metylową, etylową oraz hydroksymetylową.
Atom ten jest centrum stereogenicznym, dlatego pojedyncza cząsteczka jest chiralna. Nie mylimy chiralności cząsteczki z czynnością optyczną całej próbki, która zależy również od proporcji enancjomerów. Odpowiedź TAK uzasadniamy konkretnym otoczeniem C2, nie samą obecnością rozgałęzienia.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: tak
Uzasadnienie, np.:
Cząsteczka alkoholu ma centrum stereogeniczne (albo asymetryczny atom węgla).
ALBO
Ma w cząsteczce atom węgla związany z czterema różnymi podstawnikami.
ALBO
Nie ma elementów symetrii.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 23 · czerwiec 2022
Pewien związek organiczny jest pochodną alkanu. W cząsteczce tego związku są jednakowe
grupy funkcyjne. Ta substancja reaguje ze świeżo strąconym wodorotlenkiem miedzi(II).
Cząsteczka tego związku ma masę równą 1,53 ∙ 10−22 g.
W wyniku całkowitego spalenia próbki tego związku o masie 1,38 g jako jedyne produkty
otrzymano 1,98 g CO2 i 1,08 g H2O.
Na podstawie obliczeń ustal wzór półstrukturalny (grupowy) opisanego związku organicznego. Następnie uzupełnij poniższe zdanie – wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w nawiasie.
Obliczenia:
Wzór półstrukturalny (grupowy):
Po dodaniu do bezbarwnego wodnego roztworu opisanego związku zawiesiny świeżo
strąconego wodorotlenku miedzi(II) osad tego wodorotlenku roztwarza się i powstaje
(szafirowy / fioletowy) roztwór.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wyznacz masę molową z masy cząsteczki i niezależnie skład ze spalania.
Podpowiedź 2
Tlen związku oblicz z różnicy mas, a stosunek moli sprowadź do całkowitych liczb.
Podpowiedź 3
Rozpoznaj C3H8O3 jako glicerol, narysuj triol i wybierz szafirowy roztwór.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE



Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wzoru
półstrukturalnego (grupowego) opisanego związku.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych.
LUB
– niepodanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) opisanego związku.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
ORAZ
1 pkt – poprawne uzupełnienie zdania.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Uwaga:
1. Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń

Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Masa jednej cząsteczki daje M ≈ 1,53·10−22·6,02·1023 ≈ 92 g·mol−1. Ze spalania otrzymujemy 0,045 mol C i 0,120 mol H, a z różnicy mas 0,045 mol O.
Stosunek 3:8:3 daje C3H8O3, zgodny z masą molową. Jednakowe grupy funkcyjne i kompleksowanie Cu(OH)2 wskazują glicerol, propano-1,2,3-triol. Jego wzór rysujemy z trzema OH; powstający roztwór ma barwę szafirową, nie biuretową fioletową.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem



Informacje i źródła zadania
Zadanie 24 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadań 24–25.
W obecności stężonego kwasu siarkowego(VI) alkohole ulegają przemianom, których
przebieg zależy od temperatury oraz od budowy alkoholu. Podczas ogrzewania mieszaniny

Na podstawie: P. Mastalerz, Chemia organiczna, Warszawa 1984.

Na podstawie: P. Mastalerz, Chemia organiczna, Warszawa 1984.
Otrzymane organiczne produkty należą do różnych grup związków, przy czym jeden z nich
jest eterem. Związek X jest w temperaturze pokojowej gazem, a związek Y – cieczą.
Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) ciekłego produktu reakcji oraz równanie reakcji, w której wyniku otrzymano gazowy produkt. W równaniu reakcji zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.
Wzór półstrukturalny (grupowy) ciekłego produktu reakcji: …
Równanie reakcji, w której otrzymano gazowy produkt:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Powiąż temperaturę z międzycząsteczkowym lub wewnątrzcząsteczkowym odwodnieniem.
Podpowiedź 2
Ciekły produkt zawiera tlen łączący dwie grupy etylowe; gazowy to eten.
Podpowiedź 3
Narysuj eter dietylowy i równanie odwodnienia jednego etanolu do etenu oraz H2O przy 180 °C.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania

Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W niższej podanej temperaturze dwie cząsteczki etanolu odszczepiają jedną wodę, dając ciekły eter dietylowy. Przy 180 °C przeważa wewnątrzcząsteczkowa eliminacja jednej wody z etanolu, prowadząca do gazowego etenu.
W pierwszej części rysujemy wzór eteru, a w równaniu drugiej etanol → eten + woda z podanymi warunkami. Nie zamieniamy eteru z estrem ani nie stosujemy współczynnika 2 przy etanolu w równaniu otrzymywania samego etenu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 25 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadań 24–25.
W obecności stężonego kwasu siarkowego(VI) alkohole ulegają przemianom, których
przebieg zależy od temperatury oraz od budowy alkoholu. Podczas ogrzewania mieszaniny

Na podstawie: P. Mastalerz, Chemia organiczna, Warszawa 1984.
Alkohole trzeciorzędowe ulegają dehydratacji do alkenów najłatwiej, a pierwszorzędowe –
najtrudniej.
Na podstawie: P. Mastalerz, Chemia organiczna, Warszawa 1984.

przemiana zachodząca najtrudniej … przemiana zachodząca najłatwiej
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw określ rzędowość każdego alkoholu.
Podpowiedź 2
Zastosuj podaną kolejność trudności I-rzędowy > II-rzędowy > III-rzędowy.
Podpowiedź 3
Wpisz I, III, II od najtrudniejszej do najłatwiejszej dehydratacji.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
… I … III … II
przemiana zachodząca najtrudniej … przemiana zachodząca najłatwiej
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uszeregowanie przemian.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Rzędowość alkoholu określamy według liczby atomów C związanych z węglem niosącym OH. Substrat I jest I-rzędowy, III II-rzędowy, a II III-rzędowy.
Zgodnie z informacją dehydratacja zachodzi najtrudniej dla pierwszorzędowego, a najłatwiej dla trzeciorzędowego. Rosnąca łatwość to I, III, II. Nie porządkujemy przemian według numerów ani długości łańcucha, ponieważ wskazanym kryterium jest lokalna budowa centrum alkoholowego.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
… I … III … II
przemiana zachodząca najtrudniej … przemiana zachodząca najłatwiej
Informacje i źródła zadania
Zadanie 26 · czerwiec 2022

Na wykresie została przedstawiona zależność liczby moli etanolu i octanu etylu
w mieszaninie reakcyjnej w funkcji czasu.

Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
W chwili 𝑡1 w układzie (nie ustalił / ustalił) się stan równowagi chemicznej. W chwili 𝑡2
w mieszaninie reakcyjnej (zachodzą reakcje estryfikacji i hydrolizy estru / nie zachodzi
żadna reakcja). Aby w chwili 𝑡3 zaczęła w mieszaninie rosnąć liczba moli etanolu, należy do
mieszaniny dodać (kwas octowy / wodę).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź nachylenie krzywych w t1 i t2.
Podpowiedź 2
W równowadze wyrównują się szybkości, niekoniecznie ilości reagentów.
Podpowiedź 3
Wybierz nie ustalił, zachodzą obie reakcje oraz dodatek wody.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie wszystkich zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Przecięcie krzywych w t1 oznacza równe liczby moli etanolu i estru, ale krzywe nadal się zmieniają, więc równowaga jeszcze się nie ustaliła. W t2 skład jest stały, lecz estryfikacja i hydroliza nadal zachodzą z równymi szybkościami.
Dodanie wody w t3 sprzyja hydrolizie i zwiększa ilość etanolu. Nie utożsamiamy równych ilości dwóch substancji z równowagą ani stałego składu z zatrzymaniem reakcji.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 27 · czerwiec 2022
W temperaturze 25 °C przygotowano 200 cm3 wodnego roztworu kwasu octowego
o stężeniu 0,10 mol · dm−3.
Oblicz, do jakiej objętości należy rozcieńczyć przygotowany roztwór, aby stopień dysocjacji kwasu był równy 4 %.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oblicz niezmienną liczbę moli kwasu przed rozcieńczaniem.
Podpowiedź 2
Wyznacz stężenie odpowiadające α = 4% z prawa rozcieńczeń.
Podpowiedź 3
Dla Ka ≈ cα2 otrzymasz V ≈ 1,78 dm3; dokładniejsze wyrażenie daje około 1,85 dm3.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej
metody i poprawnych obliczeń.
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku
z jednostką (objętości) i odpowiednią dokładnością.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych.
LUB
– podanie wyniku z niewłaściwą jednostką.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Rozcieńczanie nie zmienia początkowych 0,200·0,10 = 0,0200 mol kwasu. Dla α = 0,040 szkolne przybliżenie Ka ≈ cα2 daje c ≈ 0,01125 mol·dm−3, więc V ≈ 1,78 dm3, czyli około 1,8 dm3 jak w kluczu.
Pełne wyrażenie Ka = cα2/(1 − α) daje około 1,85 dm3. Podajemy końcową objętość roztworu, nie objętość dolanej wody, i zaznaczamy użyte przybliżenie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej
metody i poprawnych obliczeń.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 28 · czerwiec 2022

Uzupełnij poniższe zdanie. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
W opisanym procesie amonolizy estru amoniak pełni funkcję czynnika
(elektrofilowego / nukleofilowego), który atakuje cząsteczkę estru w miejscu, gdzie
występuje cząstkowy ładunek (dodatni / ujemny) spowodowany różnicą elektroujemności
węgla i tlenu.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal, która drobina dostarcza parę elektronową.
Podpowiedź 2
W wiązaniu karbonylowym elektrony są przesunięte w stronę tlenu.
Podpowiedź 3
Wybierz czynnik nukleofilowy i cząstkowy ładunek dodatni atakowanego węgla.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie zdania.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Azot amoniaku ma wolną parę elektronową i przekazuje ją do tworzonego wiązania, dlatego NH3 jest nukleofilem. Atakuje węgiel karbonylowy estru, obdarzony cząstkowym ładunkiem dodatnim wskutek polaryzacji wiązania z bardziej elektroujemnym tlenem.
Powstaje więc nowe wiązanie w miejscu niedoboru elektronów. Nie wybieramy tlenu karbonylowego jako centrum o ładunku dodatnim ani nie nazywamy amoniaku elektrofilem tylko dlatego, że produkt zawiera azot.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 29.1 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadania 29.
Fosfiny to fosforowe analogi amin zawierające w swoich cząsteczkach trójwartościowy atom
fosforu. Fosforowym analogiem aniliny (fenyloaminy) jest fenylofosfina. Wzory uproszczone
obu związków oraz wartości ich temperatury wrzenia zestawiono w poniższej tabeli:
Wzór | Temperatura wrzenia, ºC | |
|---|---|---|
fenyloamina | ![]() | 184 |
fenylofosfina | ![]() | 160 |
Na podstawie: T. Mizerski, Tablice chemiczne, Adamantan 1997.
Rozstrzygnij, który związek – fenyloamina czy fenylofosfina – jest substancją mniej lotną. Wyjaśnij, dlaczego fenyloamina i fenylofosfina różnią się wartościami temperatury wrzenia. Odnieś się do budowy cząsteczek obu związków.
Rozstrzygnięcie: …
Wyjaśnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj temperatury wrzenia z łatwością parowania.
Podpowiedź 2
Zwróć uwagę na polarność N–H i P–H oraz wiązania wodorowe.
Podpowiedź 3
Wskaż fenyloaminę jako mniej lotną dzięki silniejszym oddziaływaniom międzycząsteczkowym.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: fenyloamina
Wyjaśnienie, np.:
Mała polarność (albo brak polarności) wiązania P–H w cząsteczkach fenylofosfina
w przeciwieństwie do fenyloaminy – wiązania N–H cechują się dużo większą polarnością
ALBO
Fenylofosfina nie tworzy silnych wiązań wodorowych, a fenyloamina tworzy silne wiązania
wodorowe.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie oraz poprawne wyjaśnienie odnoszące się do budowy
cząsteczek obu związków.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Mniejsza lotność wiąże się z wyższą temperaturą wrzenia, więc mniej lotna jest fenyloamina, wrząca przy 184 °C. Jej polarne wiązania N–H umożliwiają silniejsze międzycząsteczkowe wiązania wodorowe.
Wiązania P–H w fenylofosfinie są znacznie słabiej spolaryzowane, a analogiczne silne oddziaływania nie powstają. Dlatego mimo większej masy atomu fosforu jej temperatura wrzenia jest niższa, 160 °C. Wyjaśnienie dotyczy oddziaływań między cząsteczkami.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: fenyloamina
Wyjaśnienie, np.:
Mała polarność (albo brak polarności) wiązania P–H w cząsteczkach fenylofosfina
w przeciwieństwie do fenyloaminy – wiązania N–H cechują się dużo większą polarnością
ALBO
Fenylofosfina nie tworzy silnych wiązań wodorowych, a fenyloamina tworzy silne wiązania
wodorowe.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 29.2 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadania 29.
Fosfiny to fosforowe analogi amin zawierające w swoich cząsteczkach trójwartościowy atom
fosforu. Fosforowym analogiem aniliny (fenyloaminy) jest fenylofosfina. Wzory uproszczone
obu związków oraz wartości ich temperatury wrzenia zestawiono w poniższej tabeli:
Wzór | Temperatura wrzenia, ºC | |
|---|---|---|
fenyloamina | ![]() | 184 |
fenylofosfina | ![]() | 160 |
Na podstawie: T. Mizerski, Tablice chemiczne, Adamantan 1997.
Fosfiny są łatwopalne. Produktem całkowitego spalenia fosfiny jest między innymi tlenek
fosforu(V) (P4O10).
Napisz równanie reakcji całkowitego spalania fenylofosfiny. Zastosuj wzory sumaryczne związków organicznych.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw ustal wzór sumaryczny fenylofosfiny.
Podpowiedź 2
Zacznij bilans od czterech atomów fosforu w P4O10.
Podpowiedź 3
Zapisz 4C6H7P + 36O2 → 24CO2 + 14H2O + P4O10.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Fenylofosfina ma wzór sumaryczny C6H7P. Całkowite spalanie daje CO2, H2O i wskazany P4O10. Cztery cząsteczki fosfiny dostarczają czterech P, 24 C i 28 H, więc produktami są 24CO2, 14H2O i jeden P4O10.
Potrzeba 72 atomów O, czyli 36O2. Równanie: 4C6H7P + 36O2 → 24CO2 + 14H2O + P4O10. Nie używamy wzoru samego PH3 zamiast pochodnej fenylowej.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 29.3 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadania 29.
Fosfiny to fosforowe analogi amin zawierające w swoich cząsteczkach trójwartościowy atom
fosforu. Fosforowym analogiem aniliny (fenyloaminy) jest fenylofosfina. Wzory uproszczone
obu związków oraz wartości ich temperatury wrzenia zestawiono w poniższej tabeli:
Wzór | Temperatura wrzenia, ºC | |
|---|---|---|
fenyloamina | ![]() | 184 |
fenylofosfina | ![]() | 160 |
Na podstawie: T. Mizerski, Tablice chemiczne, Adamantan 1997.
Fosfiny alifatyczne są bardzo nietrwałe. Trwałość fosfin jest tym większa, im więcej
podstawników arylowych znajduje się przy atomie fosforu. Poniżej podano nazwy trzech
fosfin.
I difenylofosfina … II metylofosfina … III trifenylofosfina
Uszereguj wymienione fosfiny zgodnie z ich rosnącą trwałością. Napisz w odpowiedniej kolejności numery, którymi je oznaczono.
najmniejsza trwałość … największa trwałość
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Policz grupy fenylowe związane bezpośrednio z P.
Podpowiedź 2
Grupa metylowa jest alkilowa, nie arylowa.
Podpowiedź 3
Uszereguj II, I, III.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
II, I, III ALBO metylofosfina, difenylofosfina, trifenylofosfina
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uszeregowanie związków.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Z informacji wynika, że trwałość fosfin zwiększa się wraz z liczbą podstawników arylowych bezpośrednio przy fosforze. Metylofosfina nie ma takiego podstawnika, difenylofosfina ma dwa, a trifenylofosfina trzy.
Rosnąca trwałość to II, I, III. Nie porównujemy tylko mas cząsteczek ani liczby wszystkich węgli, ponieważ zadanie wskazuje konkretnie rodzaj i liczbę podstawników przy atomie fosforu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
II, I, III ALBO metylofosfina, difenylofosfina, trifenylofosfina
Informacje i źródła zadania
Zadanie 30.1 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadania 30.
Związek organiczny o podanym poniżej wzorze jest lekiem przeciwarytmicznym.

Na podstawie: M. Zając, E. Pawelczyk, A. Jelińska, Chemia leków, Poznań 2006.
Oceń prawdziwość poniższych zdań dotyczących związku organicznego o podanym w informacji wzorze. Zaznacz P, jeżeli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1. | W cząsteczce tego związku można wyróżnić wiązanie estrowe. | P | F |
|---|---|---|---|
2. | W cząsteczce tego związku nie występuje asymetryczny atom węgla. | P | F |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź atom bezpośrednio związany z węglem karbonylowym.
Podpowiedź 2
W poszukiwaniu centrum asymetrii porównaj cztery podstawniki każdego węgla sp3.
Podpowiedź 3
Zaznacz F, P: obecny amid, brak asymetrycznego atomu węgla.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. – F; 2. – P
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wskazanie dwóch odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
We wzorze leku fragment karbonylowy łączy się z azotem, co oznacza wiązanie amidowe, a nie estrowe. Pierwsze zdanie jest fałszywe.
Węgle pierścienia i karbonylu są sp2, a pozostałe tetraedryczne atomy nie mają czterech różnych podstawników, więc nie występuje asymetryczny atom węgla. Drugie zdanie jest prawdziwe. Sama obecność zarówno O, jak i N w cząsteczce nie wystarcza do rozpoznania wiązania; sprawdzamy ich bezpośrednią łączność.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. – F; 2. – P
Informacje i źródła zadania
Zadanie 30.2 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadania 30.
Związek organiczny o podanym poniżej wzorze jest lekiem przeciwarytmicznym.

Na podstawie: M. Zając, E. Pawelczyk, A. Jelińska, Chemia leków, Poznań 2006.
Aminy można traktować jako pochodne amoniaku. W zależności od tego, jaka liczba atomów
wodoru w cząsteczce NH3 została zastąpiona podstawnikami, wyróżniamy aminy
I-, II- i III-rzędowe.
Uzupełnij poniższą tabelę – wpisz liczbę: pierwszorzędowych grup aminowych, atomów węgla o hybrydyzacji sp2 i grup etylowych występujących w cząsteczce związku o wzorze podanym w informacji.
Liczba | ||
|---|---|---|
pierwszorzędowych grup aminowych | atomów węgla o hybrydyzacji sp2 | grup etylowych |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Nie utożsamiaj każdego atomu N z pierwszorzędową grupą aminową.
Podpowiedź 2
Do sześciu węgli aromatycznych dolicz węgiel karbonylowy.
Podpowiedź 3
Podaj kolejno jedną grupę aminową I-rzędową, siedem C sp2 i dwie grupy etylowe.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Liczba | ||
|---|---|---|
pierwszorzędowych grup aminowych | atomów węgla o hybrydyzacji sp2 | grup etylowych |
1 | 7 | 2 |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie wszystkich kolumn tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Pierwszorzędowa grupa aminowa jest jedna, przy pierścieniu aromatycznym. Azotu amidowego nie zaliczamy do kolejnej aminy, a drugi aminowy azot jest III-rzędowy.
Atomów C o hybrydyzacji sp2 jest siedem: sześć w pierścieniu i jeden karbonylowy. Przy końcowym azocie są dwie grupy etylowe. Wpisujemy 1, 7, 2, zliczając oddzielnie grupy funkcyjne, hybrydyzację atomów i wskazane podstawniki.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Liczba | ||
|---|---|---|
pierwszorzędowych grup aminowych | atomów węgla o hybrydyzacji sp2 | grup etylowych |
1 | 7 | 2 |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 31 · czerwiec 2022
Oksytocyna jest hormonem peptydowym o cyklicznej budowie. Cząsteczka oksytocyny
składa się z dziewięciu jednostek aminokwasów. Dwie jednostki cysteiny są połączone
wiązaniem disulfidowym. Poniżej przedstawiono schemat budowy cząsteczki oksytocyny.

W cząsteczce oksytocyny występują wolne grupy karboksylowe i grupy aminowe, czyli takie,
które nie uczestniczą w tworzeniu wiązania peptydowego. Jednostka glicyny ma wolną grupę
aminową.
Uzupełnij tabelę – wpisz liczbę wolnych grup karboksylowych oraz wolnych grup aminowych w cząsteczce oksytocyny.
Liczba wolnych grup –NH2 | |
|---|---|
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Licz grupy w schemacie zadania, rozróżniając koniec łańcucha i grupy boczne.
Podpowiedź 2
Mostek S–S nie zużywa grup COOH ani NH2.
Podpowiedź 3
Dla podanego modelu wpisz trzy COOH i jedną NH2; przeczytaj uwagę o niezgodności schematu z rzeczywistą oksytocyną.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Liczba wolnych grup –NH2 | |
|---|---|
3 | 1 |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne określenie liczby wolnych grup karboksylowych i aminowych.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Według umownego schematu i założenia, że Gly ma wolną grupę aminową, pozostaje jeden koniec aminowy oraz trzy COOH: końcowa i dwie boczne w resztach Glu oraz Asp. Tak otrzymujemy klucz 3 i 1.
Schemat nie przedstawia jednak rzeczywistej oksytocyny: pomylono reszty i kierunek zakończeń. Dodano uwagę z prawidłową sekwencją i amidacją końca, aby wyniku modelowego nie przedstawiać jako cechy naturalnego hormonu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Liczba wolnych grup –NH2 | |
|---|---|
3 | 1 |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 1.1 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 1.
Z dwóch pierwiastków, które umownie oznaczono literami X i E, powstają wodorki
o wzorach XH3 i EH3. Atomy każdego z tych pierwiastków mają tyle elektronów
niewalencyjnych, ile wynosi liczba nukleonów w atomie izotopu Si1428. W stanie podstawowym
atomy pierwiastka E mają większą liczbę elektronów niesparowanych niż atomy
pierwiastka X.
Uzupełnij poniższą tabelę. Wpisz symbole pierwiastków X i E, symbol bloku konfiguracyjnego, do którego należy każdy z pierwiastków, oraz ich maksymalne stopnie utlenienia.
Symbol pierwiastka | Symbol bloku | Maksymalny stopień utlenienia | |
|---|---|---|---|
pierwiastek X | |||
pierwiastek E |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odróżnij 28 nukleonów od liczby elektronów atomu krzemu.
Podpowiedź 2
Do rdzenia z 28 elektronami dołącz konfiguracje walencyjne dające trójwodorki.
Podpowiedź 3
Wpisz X: Ga, p, +III oraz E: As, p, +V.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Symbol pierwiastka | Symbol bloku | Maksymalny stopień utlenienia | |
|---|---|---|---|
pierwiastek X | Ga | p | III ALBO +III ALBO 3 ALBO +3 |
pierwiastek E | As | p | V ALBO +V ALBO 5 ALBO +5 |

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne wypełnienie dwóch wierszy tabeli – podanie w odpowiedniej kolejności
symboli pierwiastków X i E oraz dla każdego z nich: symbolu bloku konfiguracyjnego
i maksymalnego stopnia utlenienia.
1 pkt – poprawne wypełnienie jednego wiersza tabeli – podanie symbolu pierwiastka,
symbolu bloku konfiguracyjnego i maksymalnego stopnia utlenienia.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Oba pierwiastki mają po 28 elektronów niewalencyjnych, tyle co nukleonów w podanym izotopie krzemu. Taki rdzeń to [Ar]3d10.
Wodorki z trzema H wskazują tutaj gal z konfiguracją 4s24p1 oraz arsen z 4s24p3. Arsen ma trzy niesparowane elektrony, gal jeden, więc E = As, X = Ga. Oba należą do bloku p, a ich maksymalne stopnie utlenienia wynoszą odpowiednio +V i +III.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Symbol pierwiastka | Symbol bloku | Maksymalny stopień utlenienia | |
|---|---|---|---|
pierwiastek X | Ga | p | III ALBO +III ALBO 3 ALBO +3 |
pierwiastek E | As | p | V ALBO +V ALBO 5 ALBO +5 |

Informacje i źródła zadania
Zadanie 1.2 · maj 2022
Źródło
Informacja do zadania 1.
Z dwóch pierwiastków, które umownie oznaczono literami X i E, powstają wodorki
o wzorach XH3 i EH3. Atomy każdego z tych pierwiastków mają tyle elektronów
niewalencyjnych, ile wynosi liczba nukleonów w atomie izotopu Si1428. W stanie podstawowym
atomy pierwiastka E mają większą liczbę elektronów niesparowanych niż atomy
pierwiastka X.
Napisz fragment konfiguracji elektronowej atomu w stanie podstawowym pierwiastka
E opisujący rozmieszczenie elektronów walencyjnych na podpowłokach – zastosuj schemat klatkowy. Pod schematem napisz numer powłoki i symbole podpowłok.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Skorzystaj z rozpoznania E jako arsenu.
Podpowiedź 2
Rozmieść trzy elektrony p na oddzielnych orbitalach zgodnie z regułą Hunda.
Podpowiedź 3
Narysuj parę na 4s oraz trzy równoległe elektrony pojedyncze na 4p i podpisz podpowłoki.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Uwaga: Elektrony niesparowane muszą mieć zgodny spin.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie fragmentu konfiguracji elektronowej opisującego rozmieszczenie
elektronów walencyjnych (schemat klatkowy) atomu w stanie podstawowym arsenu
z uwzględnieniem numeru powłoki i symboli podpowłok.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Pierwiastek E to arsen, którego elektrony walencyjne mają konfigurację 4s24p3. Podpowłoka 4s zawiera parę o przeciwnych spinach.
Trzy elektrony 4p zajmują trzy osobne orbitale ze zgodnymi spinami, zanim zaczęłoby się parowanie. W schemacie podpisujemy 4s oraz 4p. Nie dodajemy zapełnionej 3d10 jako walencyjnej w tym poleceniu, ponieważ należy do wskazanego rdzenia atomowego arsenu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Uwaga: Elektrony niesparowane muszą mieć zgodny spin.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 2 · maj 2022
W poniższej tabeli podano wartości promieni atomowych r1, r2, r3 i r4 atomów czterech
pierwiastków.
r1 | r2 | r3 | r4 | |
|---|---|---|---|---|
promień atomu, pm | 99 | 102 | 174 | 196 |
Na podstawie: M.J. Sienko, R.A. Plane, Chemia. Podstawy i zastosowania, Warszawa 1996.
Uzupełnij poniższą tabelę. Na podstawie zmienności promieni atomów w grupach i okresach przyporządkuj wymienionym pierwiastkom wartości promieni atomowych ich atomów.
Nazwa pierwiastka | Promień atomu, pm |
|---|---|
siarka | 102 |
chlor | |
potas | |
wapń |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj najpierw siarkę z chlorem, a potem potas z wapniem.
Podpowiedź 2
Początek nowego okresu oznacza wzrost promienia wskutek nowej powłoki.
Podpowiedź 3
Przypisz Cl: 99 pm, K: 196 pm, Ca: 174 pm.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nazwa pierwiastka | Promień atomu, pm |
|---|---|
siarka | 102 |
chlor | 99 |
potas | 196 |
wapń | 174 |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W tym samym okresie promień atomowy zasadniczo maleje wraz ze wzrostem efektywnego przyciągania elektronów. Chlor jest więc mniejszy od siarki i otrzymuje 99 pm.
Potas i wapń mają dodatkową powłokę względem tych niemetali, a w ich okresie potas jest większy od wapnia. Otrzymują odpowiednio 196 i 174 pm. Używamy wartości z podanej tabeli, nie porównujemy promieni jonów zamiast atomów.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Nazwa pierwiastka | Promień atomu, pm |
|---|---|
siarka | 102 |
chlor | 99 |
potas | 196 |
wapń | 174 |



