Baza zadań z chemii
Moje postępy
Zadania 541–560 z 1481
Zadanie 7.2 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadania 7.
W roztworach wodnych między jonami a dipolami wody występują oddziaływania
przyciągające, które powodują, że jony ulegają hydratacji, czyli wiążą się
z otaczającymi je cząsteczkami wody.
Cząsteczki wody związane z kationem metalu wykazują zdolność odszczepiania protonu,
która jest tym większa, im mniejszy jest promień kationu metalu i im większy jest jego
ładunek. Hydratowany kation glinu ulega dysocjacji kwasowej zgodnie
z poniższym równaniem:
Stała dysocjacji kwasowej [Al(H2O)6]3+ w temperaturze 298 K jest równa 1,4 ∙ 10−5.
Na podstawie: J. McMurry, R.C. Fay, Chemistry, Upper Saddle River 2001.
Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeżeli zdanie jest prawdziwe, albo F –
jeśli jest fałszywe.
1. | Zdolność odszczepiania protonu w cząsteczkach wody rośnie po ich połączeniu z kationem Al3+ w jon [Al(H2O)6]3+. | P | F |
|---|---|---|---|
2. | Z dwóch hydratowanych jonów: [Mg(H2O)6]2+ i [Al(H2O)6]3+, słabsze właściwości kwasowe Brønsteda wykazuje kation [Al(H2O)6]3+. | P | F |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Skorzystaj z dwóch czynników podanych we wstępie: ładunku i promienia kationu.
Podpowiedź 2
Silniejsza polaryzacja osłabia wiązanie O–H skoordynowanej wody.
Podpowiedź 3
Zaznacz P, F: kompleks glinu jest bardziej kwasowy niż kompleks magnezu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. – P, 2. – F
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wskazanie dwóch odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Kation Al3+ silnie polaryzuje skoordynowane cząsteczki wody, ułatwiając im odszczepienie protonu. Pierwsze zdanie jest prawdziwe.
W porównaniu z Mg2+ ma większy ładunek i mniejszy promień, więc jego akwakompleks ma silniejsze, a nie słabsze właściwości kwasowe. Drugie zdanie jest fałszywe. Zdolność oddawania protonu oceniamy dla wody związanej z jonem, a nie przez przypisywanie wolnych protonów samemu metalowi.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. – P, 2. – F
Informacje i źródła zadania
Zadanie 8 · czerwiec 2022
Zmieszano stałe wodorotlenki NaOH i KOH w stosunku masowym 𝑚NaOH : 𝑚KOH = 10 : 7.
Próbkę tej mieszaniny o masie 𝑚𝑥 rozpuszczono w wodzie i otrzymano roztwór, do którego
dodano kilka kropli alkoholowego roztworu fenoloftaleiny. Następnie powoli wkraplano kwas
solny o stężeniu 0,05 mol · dm−3. Roztwór odbarwił się po dodaniu 7,5 cm3 kwasu.
Oblicz masę próbki wodorotlenków 𝒎𝒙 użytej w tym doświadczeniu. Wynik wyraź w miligramach w zaokrągleniu do jedności.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oblicz mole HCl potrzebne do zobojętnienia próbki.
Podpowiedź 2
Wyraź masy zasad jako 10k i 7k, a mole przez odpowiednie masy molowe.
Podpowiedź 3
Rozwiąż 10k/40 + 7k/56 = 0,000375; masa próbki wynosi 17 mg.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

⇒
𝑛HCl = 𝑐HCl ⋅𝑉HCl = 0,05 mol⋅dm−3 ⋅ 7,5⋅10−3 dm3 = 0,375⋅10−3 mol

⇒ 𝑛NaOH + 𝑛KOH = 0,375⋅10−3 mol
𝑚KOH = 0,125⋅10−3 mol ⋅ 56 g⋅mol−1 = 7⋅10−3 g = 7 mg ⇒
𝑚𝑥 = 𝑚NaOH + 𝑚KOH = 10 mg + 7 mg = 17 (mg)
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku
w miligramach w zaokrągleniu do jedności.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych.
LUB
– niepodanie wyniku w miligramach (z błędną jednostką).
LUB
– podanie wyniku z niewłaściwą dokładnością.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń
wyników pośrednich. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją
zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Zużyta ilość HCl wynosi 0,05·0,0075 = 0,000375 mol i odpowiada łącznej ilości obu jednowodorotlenowych zasad. Dla mas NaOH = 10k i KOH = 7k mamy 10k/40 + 7k/56 = 0,000375.
Stąd k = 0,001 g, a cała próbka ma 17k = 0,017 g, czyli 17 mg. Stosunek mas 10:7 nie jest stosunkiem moli; różnica mas molowych ma znaczenie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

⇒
𝑛HCl = 𝑐HCl ⋅𝑉HCl = 0,05 mol⋅dm−3 ⋅ 7,5⋅10−3 dm3 = 0,375⋅10−3 mol

⇒ 𝑛NaOH + 𝑛KOH = 0,375⋅10−3 mol
𝑚KOH = 0,125⋅10−3 mol ⋅ 56 g⋅mol−1 = 7⋅10−3 g = 7 mg ⇒
𝑚𝑥 = 𝑚NaOH + 𝑚KOH = 10 mg + 7 mg = 17 (mg)
Informacje i źródła zadania
Zadanie 9 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadań 9–11.
Poniższy schemat ilustruje przemiany 1.–5., którym ulegają związki chromu(III).

Napisz:
• w formie jonowej skróconej równanie reakcji tlenku chromu(III) z kwasem siarkowym(VI) (przemiana 1.)
• wzór soli, której roztwór powstaje w reakcji tlenku chromu(III) z wodorotlenkiem potasu (przemiana 2.).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Dla reakcji z kwasem zachowaj stopień utlenienia chromu +III.
Podpowiedź 2
Trzy atomy tlenu wymagają sześciu H+ do utworzenia wody.
Podpowiedź 3
Zapisz Cr2O3 + 6H+ → 2Cr3+ + 3H2O oraz K[Cr(OH)4].
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• Równanie reakcji tlenku chromu(III) z kwasem siarkowym(VI), przemiana 1.:
ALBO
• Wzór soli z przemiany 2.: K[Cr(OH)4] ALBO KCr(OH)4 ALBO K+[Cr(OH)4]−
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej równania reakcji i poprawne
napisanie wzoru soli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Amfoteryczny Cr2O3 roztwarza się w kwasie: Cr2O3 + 6H+ → 2Cr3+ + 3H2O. Każdy z trzech tlenów wiąże dwa protony, a chrom zachowuje stopień +III.
Z zasadą w schemacie zadania powstaje tetrahydroksokompleks [Cr(OH)4]−, którego sól potasowa ma wzór K[Cr(OH)4]. Poprawiono błędną transkrypcję ładunku Cr3+ i indeksów wody w równaniu zgodnie z oryginalnym kluczem. Nie wprowadzamy zmiany stopnia utlenienia w tej części przemian.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
• Równanie reakcji tlenku chromu(III) z kwasem siarkowym(VI), przemiana 1.:
ALBO
• Wzór soli z przemiany 2.: K[Cr(OH)4] ALBO KCr(OH)4 ALBO K+[Cr(OH)4]−
Informacje i źródła zadania
Zadanie 10.1 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadań 9–11.
Poniższy schemat ilustruje przemiany 1.–5., którym ulegają związki chromu(III).

Źródło
Informacja do zadania 10.
Do probówki z wodnym roztworem siarczanu(VI) chromu(III) dodawano wodny roztwór
wodorotlenku potasu. Opisane doświadczenie zilustrowano na poniższym rysunku.

Na podstawie zaobserwowanych efektów stwierdzono, że reakcja zachodzi w dwóch
etapach:
• po dodaniu niewielkiej ilości roztworu wodorotlenku potasu do probówki z roztworem
siarczanu(VI) chromu(III) (przemiana 4.)
• przy dalszym dodawaniu roztworu wodorotlenku potasu (przemiana 5.).
Napisz, co zaobserwowano w pierwszym etapie tego doświadczenia
(przemiana 4.). Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która była przyczyną zaobserwowanej zmiany.
Obserwacja: …
Równanie reakcji: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź, czy zasady dodano niewiele, czy w dużym nadmiarze.
Podpowiedź 2
Cr3+ potrzebuje trzech OH− do obojętnego wodorotlenku.
Podpowiedź 3
Opisz wytrącenie osadu i zapisz Cr3+ + 3OH− → Cr(OH)3.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Obserwacja: wytrąca się (zielony ALBO szarozielony galaretowaty) osad.
Uwaga: Określenie barwy osadu nie jest wymagane, ale jeżeli jest podana, musi być
określona poprawnie.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne opisanie pierwszego efektu doświadczenia i napisanie w formie jonowej
skróconej równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Niewielka ilość KOH dostarcza OH−, które strącają Cr3+: Cr3+ + 3OH− → Cr(OH)3. Obserwujemy powstawanie zielonego lub szarozielonego, galaretowatego osadu.
Ten etap dotyczy strącania, a nie roztwarzania w nadmiarze zasady. W opisie obserwacji wskazujemy pojawienie się fazy stałej; samo stwierdzenie „zachodzi reakcja” nie opisuje efektu, który można zobaczyć.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Obserwacja: wytrąca się (zielony ALBO szarozielony galaretowaty) osad.
Uwaga: Określenie barwy osadu nie jest wymagane, ale jeżeli jest podana, musi być
określona poprawnie.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 10.2 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadań 9–11.
Poniższy schemat ilustruje przemiany 1.–5., którym ulegają związki chromu(III).

Źródło
Informacja do zadania 10.
Do probówki z wodnym roztworem siarczanu(VI) chromu(III) dodawano wodny roztwór
wodorotlenku potasu. Opisane doświadczenie zilustrowano na poniższym rysunku.

Na podstawie zaobserwowanych efektów stwierdzono, że reakcja zachodzi w dwóch
etapach:
• po dodaniu niewielkiej ilości roztworu wodorotlenku potasu do probówki z roztworem
siarczanu(VI) chromu(III) (przemiana 4.)
• przy dalszym dodawaniu roztworu wodorotlenku potasu (przemiana 5.).
Napisz, co zaobserwowano w drugim etapie tego doświadczenia (przemiana 5.).
Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która była przyczyną zaobserwowanej zmiany.
Obserwacja: …
Równanie reakcji: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wykorzystaj amfoteryczność wodorotlenku chromu(III).
Podpowiedź 2
Dodanie kolejnego OH− prowadzi do rozpuszczalnego anionu kompleksowego.
Podpowiedź 3
Opisz zanik osadu i zapisz Cr(OH)3 + OH− → [Cr(OH)4]−.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Obserwacja: osad zanika lub się rozpuszcza lub roztwarza (i powstaje zielony, klarowny
roztwór).
Uwaga: Określenie barwy roztworu nie jest wymagane, ale jeżeli jest podana, musi być
określona poprawnie.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne opisanie drugiego efektu doświadczenia i napisanie w formie jonowej
skróconej równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dalszy dodatek KOH pozwala amfoterycznemu Cr(OH)3 związać dodatkowy ligand OH−. Równanie: Cr(OH)3 + OH− → [Cr(OH)4]−.
Osad zanika i powstaje klarowny zielony roztwór kompleksu. Nie jest to dalsze strącanie ani reakcja redoks; zmienia się postać związku i liczba ligandów, a chrom pozostaje na +III. Nadmiar odczynnika jest tutaj warunkiem odróżniającym drugi etap od pierwszego.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Obserwacja: osad zanika lub się rozpuszcza lub roztwarza (i powstaje zielony, klarowny
roztwór).
Uwaga: Określenie barwy roztworu nie jest wymagane, ale jeżeli jest podana, musi być
określona poprawnie.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 11.1 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadań 9–11.
Poniższy schemat ilustruje przemiany 1.–5., którym ulegają związki chromu(III).

Źródło
Informacja do zadania 11.
Do probówki z wodnym roztworem soli zawierającej jony [Cr(OH)4]− dodano – w środowisku
zasadowym – wodny roztwór H2O2 (przemiana 3.).
Opisz zmianę świadczącą o zajściu reakcji w tej probówce. Uwzględnij barwę zawartości probówki po reakcji.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozpoznaj anion chromu(VI) trwały w zasadowym roztworze.
Podpowiedź 2
Chromian ma barwę żółtą.
Podpowiedź 3
Napisz, że roztwór zmienia barwę z zielonej na żółtą.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Roztwór zmienia barwę (z zielonej) na żółtą.
Zasady oceniania

Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W zasadowym środowisku H2O2 utlenia chrom(III) z zielonego kompleksu do chromianu(VI). Powstające CrO42− nadają roztworowi żółtą barwę.
W odpowiedzi opisujemy zmianę zielony → żółty roztwór, bez dopisywania żółtego osadu. Przejście to różni się od wcześniejszych reakcji amfoterycznych, ponieważ zmienia stopień utlenienia chromu i wymaga wymiany elektronów.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Roztwór zmienia barwę (z zielonej) na żółtą.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 11.2 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadań 9–11.
Poniższy schemat ilustruje przemiany 1.–5., którym ulegają związki chromu(III).

Źródło
Informacja do zadania 11.
Do probówki z wodnym roztworem soli zawierającej jony [Cr(OH)4]− dodano – w środowisku
zasadowym – wodny roztwór H2O2 (przemiana 3.).
Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która była przyczyną obserwowanej zmiany (przemiana 3.).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wyznacz zmianę stopnia utlenienia chromu i rolę H2O2.
Podpowiedź 2
Dla dwóch atomów Cr potrzebne są trzy cząsteczki H2O2.
Podpowiedź 3
Zapisz współczynniki 2, 3, 2, 2, 8 i sprawdź ładunek −4 po obu stronach.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dwa atomy Cr(III) oddają łącznie sześć elektronów, przechodząc do Cr(VI). Trzy H2O2 przyjmują po dwa elektrony, redukując się w środowisku zasadowym.
Po bilansie ligandów, wody i ładunków otrzymujemy 2[Cr(OH)4]− + 3H2O2 + 2OH− → 2CrO42− + 8H2O. Lewa strona ma ładunek −4 i taki sam ładunek ma prawa. Nie redukujemy nadtlenku do tlenu gazowego, bo w tej reakcji pełni on funkcję utleniacza.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Informacje i źródła zadania
Zadanie 12 · czerwiec 2022
Wodny roztwór kwasu siarkowego(VI) o stężeniu 0,01 mol ∙ dm−3 zmieszano z wodnym
roztworem wodorotlenku potasu o takim samym stężeniu. Stosunek objętościowy roztworu
kwasu i roztworu wodorotlenku 𝑉H2SO4(aq) : 𝑉KOH(aq) = 2 : 1.
Zaznacz właściwą, jedną wartość pH otrzymanego roztworu spośród podanych w nawiasie. Przyjmij, że w roztworze o stężeniu poniżej 0,01 mol ∙ dm−3 kwas siarkowy(VI) jest całkowicie zdysocjowany.
Obliczenia:
pH roztworu: (1,3 / 2,0 / 2,7)
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zastąp stosunek objętości 2:1 wygodnymi objętościami 2 i 1 dm3.
Podpowiedź 2
Od dwóch protonów na H2SO4 odejmij OH− wniesione przez KOH.
Podpowiedź 3
Podziel pozostałe 0,030 mol przez 3 dm3 i wybierz pH = 2,0.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Uwaga: Obliczenia nie podlegają ocenie.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawny wybór i zaznaczenie wartości pH.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Przyjmijmy 2 dm3 kwasu i 1 dm3 zasady. Kwas dostarcza 0,040 mol H+, a KOH 0,010 mol OH−. Po zobojętnieniu pozostaje 0,030 mol H+ w 3 dm3 mieszaniny, czyli 0,010 mol·dm−3.
Otrzymujemy pH = 2,0. Korzystamy z narzuconego założenia całkowitej dysocjacji rozcieńczonego H2SO4 i uwzględniamy dwa protony. Nie rozstrzygamy odczynu wyłącznie z porównania jednakowych stężeń obu roztworów.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Uwaga: Obliczenia nie podlegają ocenie.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 13 · czerwiec 2022

Iloczyn stałej dysocjacji kwasowej Ka kwasu CH3COOH i stałej dysocjacji zasadowej 𝐾b
sprzężonej z nim zasady CH3COO− jest równy iloczynowi jonowemu wody: 𝐾a∙𝐾b = 𝐾w.
W temperaturze 25 ºC iloczyn jonowy wody jest równy 𝐾w = 1,0 ⋅ 10−14.
Na podstawie: J. Minczewski, Z. Marczenko, Chemia analityczna. Podstawy teoretyczne i analiza jakościowa,
Warszawa 2001 oraz pr. zb. pod red. Z. Galusa, Ćwiczenia rachunkowe z chemii analitycznej, Warszawa 2006.
Zmieszano wodne roztwory KOH i CH3COOH o jednakowych stężeniach równych
0,10 mol · dm−3 w stosunku objętościowym 1 : 1.
Oblicz wartość pH otrzymanego roztworu. Sprawdź, czy możesz zastosować uproszczony wzór wiążący stałą dysocjacji ze stężeniem jonów OH−.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal skład i stężenie roztworu po zobojętnieniu.
Podpowiedź 2
Oblicz Kb sprzężonej zasady i sprawdź warunek małego stopnia hydrolizy.
Podpowiedź 3
Dla c = 0,050 mol·dm−3 zastosuj pierwiastek z Kb·c; pH wynosi około 8,72.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE


⇒
⇒
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie
wartości pH roztworu.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych.
LUB
– podanie wyniku z jednostką.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń
wyników pośrednich. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją
zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Równe mole KOH i kwasu etanowego tworzą octan; po podwojeniu objętości jego stężenie wynosi 0,050 mol·dm−3. Dla Ka = 1,8·10−5 mamy Kb = Kw/Ka ≈ 5,56·10−10.
Stosunek c/Kb ≈ 9·107 jest znacznie większy od 400, więc można użyć [OH−] ≈ √(Kb·c). Otrzymujemy około 5,27·10−6 mol·dm−3 i pH ≈ 8,72. Nie liczymy nadmiaru mocnej zasady, bo została zużyta stechiometrycznie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem


⇒
⇒
Informacje i źródła zadania
Zadanie 14.1 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadania 14.
W trzech ponumerowanych probówkach znajdowały się (w przypadkowej kolejności): kwas
solny oraz stężone roztwory kwasów HNO3 i H2SO4. Probówki umieszczono pod wyciągiem
i do każdej z nich wrzucono kawałek drutu miedzianego. W probówce 1. zaczął się wydzielać
brunatny gaz i roztwór przybrał niebieskozieloną barwę. W pozostałych probówkach nie
zaobserwowano objawów reakcji, więc wstawiono je do gorącej łaźni wodnej. Po ogrzaniu
zawartość probówki 2. pozostała niezmieniona, a w probówce 3. zaczął się wydzielać
bezbarwny gaz i pojawiło się niebieskawe zabarwienie roztworu.
Przyporządkuj wzory kwasów do probówek – uzupełnij tabelę.
Probówka 1. | Probówka 2. | Probówka 3. |
|---|---|---|
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Połącz brunatny gaz z NO2, a gaz z gorącego H2SO4 z SO2.
Podpowiedź 2
Kwas nieutleniający nie roztwarza miedzi w tym doświadczeniu.
Podpowiedź 3
Wpisz 1: HNO3, 2: HCl, 3: H2SO4.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Probówka 1. | Probówka 2. | Probówka 3. |
|---|---|---|
HNO3 | H2SO4 |
Uwaga: Napisanie nazw kwasów zamiast ich wzorów należy uznać za odpowiedź poprawną.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne przyporządkowanie wzorów kwasów – uzupełnienie tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Stężony HNO3 utlenia Cu bez opisanego dodatkowego ogrzewania, wydzielając brunatny NO2, więc jest w probówce 1. HCl nie roztwarza miedzi także po ogrzaniu i znajduje się w 2.
Gorący stężony H2SO4 daje bezbarwny SO2 i Cu2+, co wskazuje 3. Barwę roztworu wiążemy z obecnością jonów miedzi, a rodzaj gazu z utleniaczem. Nie przypisujemy wszystkich bezbarwnych gazów do H2.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Probówka 1. | Probówka 2. | Probówka 3. |
|---|---|---|
HNO3 | H2SO4 |
Uwaga: Napisanie nazw kwasów zamiast ich wzorów należy uznać za odpowiedź poprawną.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 14.2 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadania 14.
W trzech ponumerowanych probówkach znajdowały się (w przypadkowej kolejności): kwas
solny oraz stężone roztwory kwasów HNO3 i H2SO4. Probówki umieszczono pod wyciągiem
i do każdej z nich wrzucono kawałek drutu miedzianego. W probówce 1. zaczął się wydzielać
brunatny gaz i roztwór przybrał niebieskozieloną barwę. W pozostałych probówkach nie
zaobserwowano objawów reakcji, więc wstawiono je do gorącej łaźni wodnej. Po ogrzaniu
zawartość probówki 2. pozostała niezmieniona, a w probówce 3. zaczął się wydzielać
bezbarwny gaz i pojawiło się niebieskawe zabarwienie roztworu.
Napisz w formie jonowej skróconej równania reakcji, które zaszły w probówkach 1. i 3.
Probówka 1.:
Probówka 3.:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Dopasuj produkt redukcji azotu i siarki do zaobserwowanych gazów.
Podpowiedź 2
Miedź w obu probówkach przechodzi na +II.
Podpowiedź 3
Zapisz równanie z 2NO3− do 2NO2 oraz z SO42− do SO2, w obu z 4H+.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Probówka 1.:
ALBO
Probówka 3.:
ALBO
ALBO
ALBO
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej równań obu reakcji.
1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej równania jednej reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W obu reakcjach Cu oddaje dwa elektrony. W probówce 1 dwa azotany(V) przyjmują po jednym elektronie: Cu + 2NO3− + 4H+ → Cu2+ + 2NO2 + 2H2O.
W 3 jeden siarczan(VI) przyjmuje dwa: Cu + SO42− + 4H+ → Cu2+ + SO2 + 2H2O. Produkty gazowe muszą zgadzać się z obserwacjami i stężeniem kwasów, a równania zachować bilans atomów i ładunku.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Probówka 1.:
ALBO
Probówka 3.:
ALBO
ALBO
ALBO
Informacje i źródła zadania
Zadanie 14.3 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadania 14.
W trzech ponumerowanych probówkach znajdowały się (w przypadkowej kolejności): kwas
solny oraz stężone roztwory kwasów HNO3 i H2SO4. Probówki umieszczono pod wyciągiem
i do każdej z nich wrzucono kawałek drutu miedzianego. W probówce 1. zaczął się wydzielać
brunatny gaz i roztwór przybrał niebieskozieloną barwę. W pozostałych probówkach nie
zaobserwowano objawów reakcji, więc wstawiono je do gorącej łaźni wodnej. Po ogrzaniu
zawartość probówki 2. pozostała niezmieniona, a w probówce 3. zaczął się wydzielać
bezbarwny gaz i pojawiło się niebieskawe zabarwienie roztworu.
Napisz, jakie właściwości metalicznej miedzi potwierdził przebieg doświadczenia w probówce 2. Odwołaj się do szeregu elektrochemicznego metali.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odwołaj się do położenia Cu względem wodoru.
Podpowiedź 2
Metal leżący za wodorem nie wypiera go z nieutleniającego kwasu.
Podpowiedź 3
Napisz, że miedź jest słabszym reduktorem niż wodór i nie redukuje tu H+ do H2.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Miedź nie wypiera wodoru z kwasów.
ALBO Miedź nie redukuje jonów H+.
ALBO Miedź jest metalem (pół)szlachetnym.
ALBO Miedź jest słabszym reduktorem niż wodór.
ALBO W szeregu elektrochemicznym metali miedź znajduje się za wodorem.
ALBO Standardowy potencjał redukcji układu Cu2+/Cu jest wyższy niż układu H+/H2.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne określenie właściwości miedzi metalicznej – odwołanie się do szeregu
elektrochemicznego metali.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Brak reakcji miedzi z HCl wskazuje, że Cu jest słabszym reduktorem niż wodór i znajduje się za nim w szeregu elektrochemicznym. Nie wypiera więc H2 przez redukcję protonów tego kwasu.
W uzasadnieniu odnosimy się do położenia w szeregu lub względnej siły reduktora. Samo zdanie „miedź nie reaguje z kwasem solnym” opisuje wynik, ale nie wyjaśnia właściwości chemicznej metalu wymaganej poleceniem.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Miedź nie wypiera wodoru z kwasów.
ALBO Miedź nie redukuje jonów H+.
ALBO Miedź jest metalem (pół)szlachetnym.
ALBO Miedź jest słabszym reduktorem niż wodór.
ALBO W szeregu elektrochemicznym metali miedź znajduje się za wodorem.
ALBO Standardowy potencjał redukcji układu Cu2+/Cu jest wyższy niż układu H+/H2.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 14.4 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadania 14.
W trzech ponumerowanych probówkach znajdowały się (w przypadkowej kolejności): kwas
solny oraz stężone roztwory kwasów HNO3 i H2SO4. Probówki umieszczono pod wyciągiem
i do każdej z nich wrzucono kawałek drutu miedzianego. W probówce 1. zaczął się wydzielać
brunatny gaz i roztwór przybrał niebieskozieloną barwę. W pozostałych probówkach nie
zaobserwowano objawów reakcji, więc wstawiono je do gorącej łaźni wodnej. Po ogrzaniu
zawartość probówki 2. pozostała niezmieniona, a w probówce 3. zaczął się wydzielać
bezbarwny gaz i pojawiło się niebieskawe zabarwienie roztworu.
Uszereguj według wzrastających właściwości utleniających (w środowisku kwasowym) jony: H+, NO3−, SO42−. Napisz wzory tych jonów w odpowiedniej kolejności.
najsłabszy utleniacz najsilniejszy utleniacz
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Skorzystaj z wyników trzech prób z tym samym metalem.
Podpowiedź 2
Najmniej skuteczny był układ z samymi protonami kwasu nieutleniającego.
Podpowiedź 3
Uporządkuj H+ < SO42− < NO3− w przyjętym porównaniu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
H+ SO42− NO3−
najsłabszy utleniacz najsilniejszy utleniacz
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uszeregowanie jonów według wzrastających właściwości utleniających.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W opisanym kwaśnym środowisku jony H+ nie utleniły Cu, siarczan(VI) w stężonym kwasie zadziałał po ogrzaniu, a azotan(V) już w pierwszym etapie.
Oczekiwana kolejność rosnących właściwości utleniających to H+, SO42−, NO3−. Odnosimy porównanie do warunków i przemian zadania; nie wnioskujemy, że sam czas reakcji lub dowolna barwa gazu są uniwersalną miarą mocy wszystkich utleniaczy niezależnie od temperatury i stężenia.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
H+ SO42− NO3−
najsłabszy utleniacz najsilniejszy utleniacz
Informacje i źródła zadania
Zadanie 15.1 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadania 15.
Przeprowadzono doświadczenie, podczas którego:
• do probówki z wodnym roztworem manganianu(VII) potasu znajdującym się
w probówce I dodano wodny roztwór jednej substancji z zestawu: NaOH, K2SO3, NaCl
• do probówki z wodnym roztworem manganianu(VII) potasu znajdującym się
w probówce II dodano wodny roztwór jednej substancji z zestawu: MnSO4, K2SO4, HCl.
Mimo że dodane substancje były różne, w obu probówkach zaobserwowano identyczne
objawy zachodzących reakcji chemicznych.
Wybierz i zaznacz w podanych zestawach po jednym wzorze wybranych odczynników, których zastosowanie spowodowało identyczne objawy reakcji w probówkach I i II.
Opisz zmiany świadczące o zajściu reakcji w probówkach I i II.

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Szukaj reagentów prowadzących do MnO2 w obu probówkach.
Podpowiedź 2
W I potrzebny jest reduktor siarki(IV), w II jon Mn2+.
Podpowiedź 3
Wybierz K2SO3 oraz MnSO4; opisz odbarwienie fioletowego roztworu i brunatny osad.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

(W obu probówkach fioletowy roztwór odbarwia się i) wydziela się brunatny osad.
Zasady oceniania
2 pkt – uzupełnienie schematu doświadczenia – poprawny wybór i zaznaczenie wzorów
odczynników i poprawny opis obserwacji dla obu probówek.
1 pkt – uzupełnienie schematu doświadczenia – poprawny wybór i zaznaczenie wzorów
odczynników i błędny opis obserwacji dla obu probówek.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W probówce I siarczan(IV) potasu redukuje Mn(VII) do MnO2, dlatego wybieramy K2SO3. W II ten sam osad powstaje z Mn(VII) i Mn(II), co wskazuje MnSO4.
W obu znika fioletowa barwa manganianu(VII) i wydziela się brunatny osad. NaOH, obojętne sole i wskazany kwas nie dają w tym zestawie tego samego oczekiwanego efektu. Obserwacje muszą obejmować osad, a nie wyłącznie zanik barwy.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

(W obu probówkach fioletowy roztwór odbarwia się i) wydziela się brunatny osad.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 15.2 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadania 15.
Przeprowadzono doświadczenie, podczas którego:
• do probówki z wodnym roztworem manganianu(VII) potasu znajdującym się
w probówce I dodano wodny roztwór jednej substancji z zestawu: NaOH, K2SO3, NaCl
• do probówki z wodnym roztworem manganianu(VII) potasu znajdującym się
w probówce II dodano wodny roztwór jednej substancji z zestawu: MnSO4, K2SO4, HCl.
Mimo że dodane substancje były różne, w obu probówkach zaobserwowano identyczne
objawy zachodzących reakcji chemicznych.
Napisz w formie jonowej skróconej, z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy), równania procesów utleniania i redukcji zachodzących podczas opisanego doświadczenia w probówce I.
Równanie procesu utleniania:
Równanie procesu redukcji:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wyznacz dwa oddawane elektrony dla siarki i trzy pobierane dla manganu.
Podpowiedź 2
Do bilansu wodoru i tlenu użyj H2O oraz OH−.
Podpowiedź 3
Zapisz obie półreakcje z elektronami po właściwych stronach; do sumowania mnożniki to trzy i dwa.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Równanie procesu utleniania:
Równanie procesu redukcji:
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowo-elektronowej równania procesu utlenienia
i równania procesu redukcji w probówce I.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W I siarka przechodzi z +IV do +VI, a mangan z +VII do +IV. Wygodny zapis utleniania to SO32− + 2OH− → SO42− + H2O + 2e−.
Redukcja: MnO4− + 2H2O + 3e− → MnO2 + 4OH−. Bilans każdej półreakcji sprawdzamy oddzielnie; przy sumowaniu wspólną liczbą elektronów jest sześć. Elektrony znajdują się w produktach utleniania i w substratach redukcji.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Równanie procesu utleniania:
Równanie procesu redukcji:
Informacje i źródła zadania
Zadanie 15.3 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadania 15.
Przeprowadzono doświadczenie, podczas którego:
• do probówki z wodnym roztworem manganianu(VII) potasu znajdującym się
w probówce I dodano wodny roztwór jednej substancji z zestawu: NaOH, K2SO3, NaCl
• do probówki z wodnym roztworem manganianu(VII) potasu znajdującym się
w probówce II dodano wodny roztwór jednej substancji z zestawu: MnSO4, K2SO4, HCl.
Mimo że dodane substancje były różne, w obu probówkach zaobserwowano identyczne
objawy zachodzących reakcji chemicznych.
Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji zachodzącej podczas doświadczenia w probówce II. Uwzględnij fakt, że woda jest jednym z substratów zachodzącej reakcji.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wyrównaj sześć elektronów pomiędzy Mn2+ i MnO4−.
Podpowiedź 2
Cały mangan tworzy jeden wspólny produkt MnO2.
Podpowiedź 3
Zastosuj stosunek 3:2 i uzupełnij równanie 2H2O po lewej oraz 4H+ po prawej.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej sumarycznego równania reakcji
w probówce II.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dwa Mn(VII) przyjmują po trzy elektrony, a trzy Mn(II) oddają po dwa. Wszystkie pięć atomów przechodzi do MnO2 na +IV.
Bilans wody i protonów daje 3Mn2+ + 2MnO4− + 2H2O → 5MnO2 + 4H+. Woda musi być substratem, zgodnie z poleceniem, a powstawanie H+ jest skutkiem reakcji, nie dowodem dodania mocnego kwasu przed doświadczeniem.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Informacje i źródła zadania
Zadanie 16 · czerwiec 2022
Stężony kwas siarkowy(VI) jest higroskopijny i często stosuje się go do osuszania różnych
substancji.
Rozstrzygnij, czy można usunąć parę wodną z gazowego amoniaku, jeżeli przepuści się go przez stężony H2SO4. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź reaktywność NH3 wobec mocnego kwasu.
Podpowiedź 2
Osuszany gaz nie powinien sam być zużywany przez odczynnik.
Podpowiedź 3
Odpowiedz NIE, ponieważ H2SO4 reaguje z amoniakiem do soli amonowych.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: nie
Uzasadnienie: Kwas siarkowy(VI) reaguje z amoniakiem.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Środek suszący powinien wiązać wodę bez zużywania osuszanego gazu. Stężony H2SO4 reaguje jednak z zasadowym NH3, tworząc sole amonowe.
Amoniak zostałby więc pochłonięty w reakcji kwas–zasada zamiast tylko pozbawiony pary wodnej. Odpowiedź brzmi NIE. Sama higroskopijność substancji nie wystarcza do doboru środka suszącego; trzeba sprawdzić jego reakcję z danym gazem.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: nie
Uzasadnienie: Kwas siarkowy(VI) reaguje z amoniakiem.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 17 · czerwiec 2022
Wodorotlenek wapnia jest mocną zasadą, która dysocjuje w roztworach wodnych zgodnie
z równaniem:
Nasycony w temperaturze 25 °C wodny roztwór wodorotlenku wapnia ma pH równe 12,6.
Na podstawie: T. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2003.
Oblicz, ile miligramów wodorotlenku wapnia znajduje się w 100 gramach nasyconego w temperaturze 25 °C wodnego roztworu tego wodorotlenku. Przyjmij, że w opisanych warunkach gęstość roztworu jest równa 1,00 g∙cm−3 oraz że masa molowa wodorotlenku wapnia jest równa 𝑴 = 74 g∙mol −1. Wynik zaokrąglij do jedności.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Z pH wyznacz pOH i stężenie OH− bez wczesnego zaokrąglania.
Podpowiedź 2
Jeden mol Ca(OH)2 dostarcza dwa mole OH−; 100 g roztworu to 0,100 dm3.
Podpowiedź 3
Oblicz [OH−]/2·0,100·74 i zamień g na mg; sprawdź uwagę o 147 mg wobec 148 mg w przykładzie klucza.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

𝑛 = 0,02 mola
𝑚Ca(OH)2 = 0,02 mola ∙ 74 g ∙ mol−1 = 1,48 g
1000 g roztworu – 1,48 g Ca(OH)2
100 g roztworu – 𝑥
𝑥 = 0,148 g = 148 (mg)
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku
w miligramach z dokładnością do jedności.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych.
LUB
– niepodanie wyniku w miligramach.
LUB
– podanie wyniku z niewłaściwą dokładnością.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dla pH = 12,6 mamy pOH = 1,4, a [OH−] = 10-1,4 ≈ 0,03981 mol·dm−3. Stężenie Ca(OH)2 jest dwa razy mniejsze.
Sto gramów roztworu zajmuje 0,100 dm3, więc masa zasady wynosi około 0,14730 g, czyli 147 mg po zaokrągleniu na końcu. Przykład klucza daje 148 mg, zaokrąglając wcześniej [OH−] do 0,040. W wyjaśnieniu rozdzielamy wynik pełniejszego rachunku i historyczne przybliżenie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

𝑛 = 0,02 mola
𝑚Ca(OH)2 = 0,02 mola ∙ 74 g ∙ mol−1 = 1,48 g
1000 g roztworu – 1,48 g Ca(OH)2
100 g roztworu – 𝑥
𝑥 = 0,148 g = 148 (mg)
Informacje i źródła zadania
Zadanie 18 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadań 18–19.
Tiosiarczan(VI) sodu występuje w postaci hydratu o wzorze Na2S2O3 ∙ 𝑥H2O. Podczas
ogrzewania rozpuszcza się on w wodzie krystalizacyjnej i tworzy roztwór o stężeniu 63,71 %
masowych. Pod wpływem kwasu roztwór tiosiarczanu(VI) sodu przyjmuje mleczne
zabarwienie wskutek pojawienia się koloidalnej siarki, a ponadto wydziela się tlenek
siarki(IV).
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.
Oblicz, ile moli wody przypada na jeden mol Na2S2O3 w soli o wzorze Na2S2O3 ∙ 𝒙H2O.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zapisz udział masowy bezwodnego Na2S2O3 w hydracie.
Podpowiedź 2
Mianownik zawiera masę soli i x moli wody krystalizacyjnej.
Podpowiedź 3
Rozwiąż 158/(158 + 18x) = 0,6371; otrzymasz x = 5.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
𝑀Na2S2O3 = 158 g ∙ mol−1
158 g – 63,71 %
𝑥 – 100 % … ⇒ 𝑥= 248 g

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej
metody i poprawnych obliczeń.
Zasady oceniania
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń prowadzących
do obliczenia liczby moli wody.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Stężenie 63,71% dotyczy soli bezwodnej w roztworze powstałym z samego hydratu. Dla jednego mola soli mamy 158/(158 + 18x) = 0,6371.
Stąd całkowita masa jednego mola hydratu wynosi około 248 g, a masa wody około 90 g. Jest to pięć moli H2O, czyli x = 5. Nie traktujemy procentu wody jako 63,71%; jest on dopełnieniem do 100%.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
𝑀Na2S2O3 = 158 g ∙ mol−1
158 g – 63,71 %
𝑥 – 100 % … ⇒ 𝑥= 248 g

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej
metody i poprawnych obliczeń.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 19 · czerwiec 2022
Źródło
Informacja do zadań 18–19.
Tiosiarczan(VI) sodu występuje w postaci hydratu o wzorze Na2S2O3 ∙ 𝑥H2O. Podczas
ogrzewania rozpuszcza się on w wodzie krystalizacyjnej i tworzy roztwór o stężeniu 63,71 %
masowych. Pod wpływem kwasu roztwór tiosiarczanu(VI) sodu przyjmuje mleczne
zabarwienie wskutek pojawienia się koloidalnej siarki, a ponadto wydziela się tlenek
siarki(IV).
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.
Do czterech probówek I, II, III i IV wlano kolejno 1 cm3, 2 cm3, 4 cm3, 8 cm3 wodnego
roztworu tiosiarczanu(VI) sodu o stężeniu 0,008 mol ∙ dm−3 i dodano wody destylowanej
do objętości 12 cm3. Do każdej probówki wprowadzono po 5 cm3 kwasu solnego
o stężeniu 10 % masowych i zawartość każdej probówki wymieszano. Następnie mierzono
czas, który upłynął od wymieszania roztworu do pojawienia się zmętnienia. Podczas
doświadczenia utrzymywano stałą temperaturę 𝑇.
Dane dotyczące doświadczenia przedstawiono w poniższej tabeli:

Uwaga redakcyjna. Wartość 12 cm³ w tabeli dotyczy roztworu przed dodaniem kwasu. Po dodaniu 5 cm³ HCl w każdej probówce jest po 17 cm³ mieszaniny.
Napisz, w której probówce czas od zmieszania reagentów do pojawienia się zmętnienia był najdłuższy. Uzasadnij swoją odpowiedź.
Numer probówki: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź, które wielkości utrzymano jednakowe.
Podpowiedź 2
Stężenie końcowe tiosiarczanu jest proporcjonalne do pobranej objętości jego roztworu.
Podpowiedź 3
Wskaż I, ponieważ ma najmniejsze stężenie tiosiarczanu i najwolniej mętnieje.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Numer probówki: I
Uzasadnienie: Najmniejsze stężenie substratu. ALBO Otrzymany roztwór Na2S2O3
ma najmniejsze stężenie.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wskazanie numeru probówki i poprawne uzasadnienie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Każdy układ po dolaniu kwasu ma taką samą końcową objętość i tę samą porcję HCl. Ilość tiosiarczanu jest najmniejsza w I, bo użyto tylko 1 cm3 jego roztworu, wobec 2, 4 i 8 cm3 w pozostałych próbach.
Przy tej samej temperaturze najmniejsze stężenie substratu daje najwolniejsze pojawianie się koloidalnej siarki. Najdłuższy czas obserwuje się w I. Nie porównujemy samych objętości dolanej wody bez uwzględnienia rozcieńczenia substratu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Numer probówki: I
Uzasadnienie: Najmniejsze stężenie substratu. ALBO Otrzymany roztwór Na2S2O3
ma najmniejsze stężenie.