Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 541–560 z 1481

Zadanie 7.2 · czerwiec 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 7.

W roztworach wodnych między jonami a dipolami wody występują oddziaływania

przyciągające, które powodują, że jony ulegają hydratacji, czyli wiążą się

z otaczającymi je cząsteczkami wody.

Cząsteczki wody związane z kationem metalu wykazują zdolność odszczepiania protonu,

która jest tym większa, im mniejszy jest promień kationu metalu i im większy jest jego

ładunek. Hydratowany kation glinu ulega dysocjacji kwasowej zgodnie

z poniższym równaniem:

[Al(H2O)6]3+ + H2O ⇌ [Al(H2O)5(OH)]2+ + H3O+

Stała dysocjacji kwasowej [Al(H2O)6]3+ w temperaturze 298 K jest równa 1,4 ∙ 10−5.

Na podstawie: J. McMurry, R.C. Fay, Chemistry, Upper Saddle River 2001.

Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeżeli zdanie jest prawdziwe, albo F –

jeśli jest fałszywe.

1.

Zdolność odszczepiania protonu w cząsteczkach wody rośnie po ich

połączeniu z kationem Al3+ w jon [Al(H2O)6]3+.

P

F

2.

Z dwóch hydratowanych jonów: [Mg(H2O)6]2+ i [Al(H2O)6]3+, słabsze

właściwości kwasowe Brønsteda wykazuje kation [Al(H2O)6]3+.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Skorzystaj z dwóch czynników podanych we wstępie: ładunku i promienia kationu.

Podpowiedź 2

Silniejsza polaryzacja osłabia wiązanie O–H skoordynowanej wody.

Podpowiedź 3

Zaznacz P, F: kompleks glinu jest bardziej kwasowy niż kompleks magnezu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. – P, 2. – F

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne wskazanie dwóch odpowiedzi.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Kation Al3+ silnie polaryzuje skoordynowane cząsteczki wody, ułatwiając im odszczepienie protonu. Pierwsze zdanie jest prawdziwe.

W porównaniu z Mg2+ ma większy ładunek i mniejszy promień, więc jego akwakompleks ma silniejsze, a nie słabsze właściwości kwasowe. Drugie zdanie jest fałszywe. Zdolność oddawania protonu oceniamy dla wody związanej z jonem, a nie przez przypisywanie wolnych protonów samemu metalowi.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. – P, 2. – F

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_06_dodatkowy_07.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8 · czerwiec 2022

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Zmieszano stałe wodorotlenki NaOH i KOH w stosunku masowym 𝑚NaOH : 𝑚KOH = 10 : 7.

Próbkę tej mieszaniny o masie 𝑚𝑥 rozpuszczono w wodzie i otrzymano roztwór, do którego

dodano kilka kropli alkoholowego roztworu fenoloftaleiny. Następnie powoli wkraplano kwas

solny o stężeniu 0,05 mol · dm−3. Roztwór odbarwił się po dodaniu 7,5 cm3 kwasu.

Oblicz masę próbki wodorotlenków 𝒎𝒙 użytej w tym doświadczeniu. Wynik wyraź w miligramach w zaokrągleniu do jedności.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oblicz mole HCl potrzebne do zobojętnienia próbki.

Podpowiedź 2

Wyraź masy zasad jako 10k i 7k, a mole przez odpowiednie masy molowe.

Podpowiedź 3

Rozwiąż 10k/40 + 7k/56 = 0,000375; masa próbki wynosi 17 mg.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 8 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

⇒

𝑛HCl = 𝑐HCl ⋅𝑉HCl = 0,05 mol⋅dm−3 ⋅ 7,5⋅10−3 dm3 = 0,375⋅10−3 mol

Odpowiedź CKE 8 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

⇒ 𝑛NaOH  + 𝑛KOH = 0,375⋅10−3 mol

𝑚KOH = 0,125⋅10−3 mol ⋅ 56 g⋅mol−1 = 7⋅10−3 g = 7 mg ⇒

𝑚𝑥 = 𝑚NaOH  + 𝑚KOH = 10 mg + 7 mg = 17 (mg)

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku

w miligramach w zaokrągleniu do jedności.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych.

LUB

– niepodanie wyniku w miligramach (z błędną jednostką).

LUB

– podanie wyniku z niewłaściwą dokładnością.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń

wyników pośrednich. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją

zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Zużyta ilość HCl wynosi 0,05·0,0075 = 0,000375 mol i odpowiada łącznej ilości obu jednowodorotlenowych zasad. Dla mas NaOH = 10k i KOH = 7k mamy 10k/40 + 7k/56 = 0,000375.

Stąd k = 0,001 g, a cała próbka ma 17k = 0,017 g, czyli 17 mg. Stosunek mas 10:7 nie jest stosunkiem moli; różnica mas molowych ma znaczenie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 8 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

⇒

𝑛HCl = 𝑐HCl ⋅𝑉HCl = 0,05 mol⋅dm−3 ⋅ 7,5⋅10−3 dm3 = 0,375⋅10−3 mol

Odpowiedź CKE 8 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

⇒ 𝑛NaOH  + 𝑛KOH = 0,375⋅10−3 mol

𝑚KOH = 0,125⋅10−3 mol ⋅ 56 g⋅mol−1 = 7⋅10−3 g = 7 mg ⇒

𝑚𝑥 = 𝑚NaOH  + 𝑚KOH = 10 mg + 7 mg = 17 (mg)

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_06_dodatkowy_08

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9 · czerwiec 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 9–11.

Poniższy schemat ilustruje przemiany 1.–5., którym ulegają związki chromu(III).

Informacja do zadań 9–11. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Napisz:

• w formie jonowej skróconej równanie reakcji tlenku chromu(III) z kwasem siarkowym(VI) (przemiana 1.)

• wzór soli, której roztwór powstaje w reakcji tlenku chromu(III) z wodorotlenkiem potasu (przemiana 2.).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Dla reakcji z kwasem zachowaj stopień utlenienia chromu +III.

Podpowiedź 2

Trzy atomy tlenu wymagają sześciu H+ do utworzenia wody.

Podpowiedź 3

Zapisz Cr2O3 + 6H+ → 2Cr3+ + 3H2O oraz K[Cr(OH)4].

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

• Równanie reakcji tlenku chromu(III) z kwasem siarkowym(VI), przemiana 1.:

Cr2O3 + 6H+ → 2Cr3+ + 3H2O

ALBO

Cr2O3 + 6H3O+ → 2Cr3+ + 9H2O

• Wzór soli z przemiany 2.: K[Cr(OH)4] ALBO KCr(OH)4 ALBO K+[Cr(OH)4]−

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej równania reakcji i poprawne

napisanie wzoru soli.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Amfoteryczny Cr2O3 roztwarza się w kwasie: Cr2O3 + 6H+ → 2Cr3+ + 3H2O. Każdy z trzech tlenów wiąże dwa protony, a chrom zachowuje stopień +III.

Z zasadą w schemacie zadania powstaje tetrahydroksokompleks [Cr(OH)4]−, którego sól potasowa ma wzór K[Cr(OH)4]. Poprawiono błędną transkrypcję ładunku Cr3+ i indeksów wody w równaniu zgodnie z oryginalnym kluczem. Nie wprowadzamy zmiany stopnia utlenienia w tej części przemian.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

• Równanie reakcji tlenku chromu(III) z kwasem siarkowym(VI), przemiana 1.:

Cr2O3 + 6H+ → 2Cr3+ + 3H2O

ALBO

Cr2O3 + 6H3O+ → 2Cr3+ + 9H2O

• Wzór soli z przemiany 2.: K[Cr(OH)4] ALBO KCr(OH)4 ALBO K+[Cr(OH)4]−

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_06_dodatkowy_09

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10.1 · czerwiec 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 9–11.

Poniższy schemat ilustruje przemiany 1.–5., którym ulegają związki chromu(III).

Informacja do zadań 9–11. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.
Źródło

Informacja do zadania 10.

Do probówki z wodnym roztworem siarczanu(VI) chromu(III) dodawano wodny roztwór

wodorotlenku potasu. Opisane doświadczenie zilustrowano na poniższym rysunku.

Informacja do zadania 10. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Na podstawie zaobserwowanych efektów stwierdzono, że reakcja zachodzi w dwóch

etapach:

• po dodaniu niewielkiej ilości roztworu wodorotlenku potasu do probówki z roztworem

siarczanu(VI) chromu(III) (przemiana 4.)

• przy dalszym dodawaniu roztworu wodorotlenku potasu (przemiana 5.).

Napisz, co zaobserwowano w pierwszym etapie tego doświadczenia

(przemiana 4.). Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która była przyczyną zaobserwowanej zmiany.

Obserwacja: …

Równanie reakcji: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, czy zasady dodano niewiele, czy w dużym nadmiarze.

Podpowiedź 2

Cr3+ potrzebuje trzech OH− do obojętnego wodorotlenku.

Podpowiedź 3

Opisz wytrącenie osadu i zapisz Cr3+ + 3OH− → Cr(OH)3.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Obserwacja: wytrąca się (zielony ALBO szarozielony galaretowaty) osad.

Równanie reakcji: Cr3+ + 3OH−→ Cr(OH)3

Uwaga: Określenie barwy osadu nie jest wymagane, ale jeżeli jest podana, musi być

określona poprawnie.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne opisanie pierwszego efektu doświadczenia i napisanie w formie jonowej

skróconej równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Niewielka ilość KOH dostarcza OH−, które strącają Cr3+: Cr3+ + 3OH− → Cr(OH)3. Obserwujemy powstawanie zielonego lub szarozielonego, galaretowatego osadu.

Ten etap dotyczy strącania, a nie roztwarzania w nadmiarze zasady. W opisie obserwacji wskazujemy pojawienie się fazy stałej; samo stwierdzenie „zachodzi reakcja” nie opisuje efektu, który można zobaczyć.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Obserwacja: wytrąca się (zielony ALBO szarozielony galaretowaty) osad.

Równanie reakcji: Cr3+ + 3OH−→ Cr(OH)3

Uwaga: Określenie barwy osadu nie jest wymagane, ale jeżeli jest podana, musi być

określona poprawnie.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_06_dodatkowy_10.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10.2 · czerwiec 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 9–11.

Poniższy schemat ilustruje przemiany 1.–5., którym ulegają związki chromu(III).

Informacja do zadań 9–11. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.
Źródło

Informacja do zadania 10.

Do probówki z wodnym roztworem siarczanu(VI) chromu(III) dodawano wodny roztwór

wodorotlenku potasu. Opisane doświadczenie zilustrowano na poniższym rysunku.

Informacja do zadania 10. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Na podstawie zaobserwowanych efektów stwierdzono, że reakcja zachodzi w dwóch

etapach:

• po dodaniu niewielkiej ilości roztworu wodorotlenku potasu do probówki z roztworem

siarczanu(VI) chromu(III) (przemiana 4.)

• przy dalszym dodawaniu roztworu wodorotlenku potasu (przemiana 5.).

Napisz, co zaobserwowano w drugim etapie tego doświadczenia (przemiana 5.).

Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która była przyczyną zaobserwowanej zmiany.

Obserwacja: …

Równanie reakcji: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wykorzystaj amfoteryczność wodorotlenku chromu(III).

Podpowiedź 2

Dodanie kolejnego OH− prowadzi do rozpuszczalnego anionu kompleksowego.

Podpowiedź 3

Opisz zanik osadu i zapisz Cr(OH)3 + OH− → [Cr(OH)4]−.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Obserwacja: osad zanika lub się rozpuszcza lub roztwarza (i powstaje zielony, klarowny

roztwór).

Równanie reakcji: Cr(OH)3 + OH− → [Cr(OH)4]− ALBO Cr(OH)3 + OH− → Cr(OH)4−

Uwaga: Określenie barwy roztworu nie jest wymagane, ale jeżeli jest podana, musi być

określona poprawnie.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne opisanie drugiego efektu doświadczenia i napisanie w formie jonowej

skróconej równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dalszy dodatek KOH pozwala amfoterycznemu Cr(OH)3 związać dodatkowy ligand OH−. Równanie: Cr(OH)3 + OH− → [Cr(OH)4]−.

Osad zanika i powstaje klarowny zielony roztwór kompleksu. Nie jest to dalsze strącanie ani reakcja redoks; zmienia się postać związku i liczba ligandów, a chrom pozostaje na +III. Nadmiar odczynnika jest tutaj warunkiem odróżniającym drugi etap od pierwszego.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Obserwacja: osad zanika lub się rozpuszcza lub roztwarza (i powstaje zielony, klarowny

roztwór).

Równanie reakcji: Cr(OH)3 + OH− → [Cr(OH)4]− ALBO Cr(OH)3 + OH− → Cr(OH)4−

Uwaga: Określenie barwy roztworu nie jest wymagane, ale jeżeli jest podana, musi być

określona poprawnie.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_06_dodatkowy_10.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11.1 · czerwiec 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 9–11.

Poniższy schemat ilustruje przemiany 1.–5., którym ulegają związki chromu(III).

Informacja do zadań 9–11. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.
Źródło

Informacja do zadania 11.

Do probówki z wodnym roztworem soli zawierającej jony [Cr(OH)4]− dodano – w środowisku

zasadowym – wodny roztwór H2O2 (przemiana 3.).

Opisz zmianę świadczącą o zajściu reakcji w tej probówce. Uwzględnij barwę zawartości probówki po reakcji.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj anion chromu(VI) trwały w zasadowym roztworze.

Podpowiedź 2

Chromian ma barwę żółtą.

Podpowiedź 3

Napisz, że roztwór zmienia barwę z zielonej na żółtą.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Roztwór zmienia barwę (z zielonej) na żółtą.

Zasady oceniania

Zasady oceniania 11.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.
Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W zasadowym środowisku H2O2 utlenia chrom(III) z zielonego kompleksu do chromianu(VI). Powstające CrO42− nadają roztworowi żółtą barwę.

W odpowiedzi opisujemy zmianę zielony → żółty roztwór, bez dopisywania żółtego osadu. Przejście to różni się od wcześniejszych reakcji amfoterycznych, ponieważ zmienia stopień utlenienia chromu i wymaga wymiany elektronów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Roztwór zmienia barwę (z zielonej) na żółtą.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_06_dodatkowy_11.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11.2 · czerwiec 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 9–11.

Poniższy schemat ilustruje przemiany 1.–5., którym ulegają związki chromu(III).

Informacja do zadań 9–11. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.
Źródło

Informacja do zadania 11.

Do probówki z wodnym roztworem soli zawierającej jony [Cr(OH)4]− dodano – w środowisku

zasadowym – wodny roztwór H2O2 (przemiana 3.).

Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która była przyczyną obserwowanej zmiany (przemiana 3.).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wyznacz zmianę stopnia utlenienia chromu i rolę H2O2.

Podpowiedź 2

Dla dwóch atomów Cr potrzebne są trzy cząsteczki H2O2.

Podpowiedź 3

Zapisz współczynniki 2, 3, 2, 2, 8 i sprawdź ładunek −4 po obu stronach.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

2[Cr(OH)4]− + 3H2O2 + 2OH− → 2CrO42− + 8H2O

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dwa atomy Cr(III) oddają łącznie sześć elektronów, przechodząc do Cr(VI). Trzy H2O2 przyjmują po dwa elektrony, redukując się w środowisku zasadowym.

Po bilansie ligandów, wody i ładunków otrzymujemy 2[Cr(OH)4]− + 3H2O2 + 2OH− → 2CrO42− + 8H2O. Lewa strona ma ładunek −4 i taki sam ładunek ma prawa. Nie redukujemy nadtlenku do tlenu gazowego, bo w tej reakcji pełni on funkcję utleniacza.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

2[Cr(OH)4]− + 3H2O2 + 2OH− → 2CrO42− + 8H2O
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_06_dodatkowy_11.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12 · czerwiec 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Wodny roztwór kwasu siarkowego(VI) o stężeniu 0,01 mol ∙ dm−3 zmieszano z wodnym

roztworem wodorotlenku potasu o takim samym stężeniu. Stosunek objętościowy roztworu

kwasu i roztworu wodorotlenku 𝑉H2SO4(aq) : 𝑉KOH(aq) = 2 : 1.

Zaznacz właściwą, jedną wartość pH otrzymanego roztworu spośród podanych w nawiasie. Przyjmij, że w roztworze o stężeniu poniżej 0,01 mol ∙ dm−3 kwas siarkowy(VI) jest całkowicie zdysocjowany.

Obliczenia:

pH roztworu: (1,3 / 2,0 / 2,7)

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zastąp stosunek objętości 2:1 wygodnymi objętościami 2 i 1 dm3.

Podpowiedź 2

Od dwóch protonów na H2SO4 odejmij OH− wniesione przez KOH.

Podpowiedź 3

Podziel pozostałe 0,030 mol przez 3 dm3 i wybierz pH = 2,0.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Uwaga: Obliczenia nie podlegają ocenie.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawny wybór i zaznaczenie wartości pH.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przyjmijmy 2 dm3 kwasu i 1 dm3 zasady. Kwas dostarcza 0,040 mol H+, a KOH 0,010 mol OH−. Po zobojętnieniu pozostaje 0,030 mol H+ w 3 dm3 mieszaniny, czyli 0,010 mol·dm−3.

Otrzymujemy pH = 2,0. Korzystamy z narzuconego założenia całkowitej dysocjacji rozcieńczonego H2SO4 i uwzględniamy dwa protony. Nie rozstrzygamy odczynu wyłącznie z porównania jednakowych stężeń obu roztworów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Uwaga: Obliczenia nie podlegają ocenie.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_06_dodatkowy_12

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 13 · czerwiec 2022

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Zadanie 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Iloczyn stałej dysocjacji kwasowej Ka kwasu CH3COOH i stałej dysocjacji zasadowej 𝐾b

sprzężonej z nim zasady CH3COO− jest równy iloczynowi jonowemu wody: 𝐾a∙𝐾b = 𝐾w.

W temperaturze 25 ºC iloczyn jonowy wody jest równy 𝐾w = 1,0 ⋅ 10−14.

Na podstawie: J. Minczewski, Z. Marczenko, Chemia analityczna. Podstawy teoretyczne i analiza jakościowa,

Warszawa 2001 oraz pr. zb. pod red. Z. Galusa, Ćwiczenia rachunkowe z chemii analitycznej, Warszawa 2006.

Zmieszano wodne roztwory KOH i CH3COOH o jednakowych stężeniach równych

0,10 mol · dm−3 w stosunku objętościowym 1 : 1.

Oblicz wartość pH otrzymanego roztworu. Sprawdź, czy możesz zastosować uproszczony wzór wiążący stałą dysocjacji ze stężeniem jonów OH−.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal skład i stężenie roztworu po zobojętnieniu.

Podpowiedź 2

Oblicz Kb sprzężonej zasady i sprawdź warunek małego stopnia hydrolizy.

Podpowiedź 3

Dla c = 0,050 mol·dm−3 zastosuj pierwiastek z Kb·c; pH wynosi około 8,72.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.Odpowiedź CKE 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

⇒

⇒

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie

wartości pH roztworu.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych.

LUB

– podanie wyniku z jednostką.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń

wyników pośrednich. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją

zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Równe mole KOH i kwasu etanowego tworzą octan; po podwojeniu objętości jego stężenie wynosi 0,050 mol·dm−3. Dla Ka = 1,8·10−5 mamy Kb = Kw/Ka ≈ 5,56·10−10.

Stosunek c/Kb ≈ 9·107 jest znacznie większy od 400, więc można użyć [OH−] ≈ √(Kb·c). Otrzymujemy około 5,27·10−6 mol·dm−3 i pH ≈ 8,72. Nie liczymy nadmiaru mocnej zasady, bo została zużyta stechiometrycznie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.Odpowiedź CKE 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

⇒

⇒

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_06_dodatkowy_13

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 14.1 · czerwiec 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 14.

W trzech ponumerowanych probówkach znajdowały się (w przypadkowej kolejności): kwas

solny oraz stężone roztwory kwasów HNO3 i H2SO4. Probówki umieszczono pod wyciągiem

i do każdej z nich wrzucono kawałek drutu miedzianego. W probówce 1. zaczął się wydzielać

brunatny gaz i roztwór przybrał niebieskozieloną barwę. W pozostałych probówkach nie

zaobserwowano objawów reakcji, więc wstawiono je do gorącej łaźni wodnej. Po ogrzaniu

zawartość probówki 2. pozostała niezmieniona, a w probówce 3. zaczął się wydzielać

bezbarwny gaz i pojawiło się niebieskawe zabarwienie roztworu.

Przyporządkuj wzory kwasów do probówek – uzupełnij tabelę.

Probówka 1.

Probówka 2.

Probówka 3.

   
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Połącz brunatny gaz z NO2, a gaz z gorącego H2SO4 z SO2.

Podpowiedź 2

Kwas nieutleniający nie roztwarza miedzi w tym doświadczeniu.

Podpowiedź 3

Wpisz 1: HNO3, 2: HCl, 3: H2SO4.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Probówka 1.

Probówka 2.

Probówka 3.

HNO3

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 10.

H2SO4

Uwaga: Napisanie nazw kwasów zamiast ich wzorów należy uznać za odpowiedź poprawną.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne przyporządkowanie wzorów kwasów – uzupełnienie tabeli.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Stężony HNO3 utlenia Cu bez opisanego dodatkowego ogrzewania, wydzielając brunatny NO2, więc jest w probówce 1. HCl nie roztwarza miedzi także po ogrzaniu i znajduje się w 2.

Gorący stężony H2SO4 daje bezbarwny SO2 i Cu2+, co wskazuje 3. Barwę roztworu wiążemy z obecnością jonów miedzi, a rodzaj gazu z utleniaczem. Nie przypisujemy wszystkich bezbarwnych gazów do H2.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Probówka 1.

Probówka 2.

Probówka 3.

HNO3

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 10.

H2SO4

Uwaga: Napisanie nazw kwasów zamiast ich wzorów należy uznać za odpowiedź poprawną.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_06_dodatkowy_14.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 14.2 · czerwiec 2022

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 14.

W trzech ponumerowanych probówkach znajdowały się (w przypadkowej kolejności): kwas

solny oraz stężone roztwory kwasów HNO3 i H2SO4. Probówki umieszczono pod wyciągiem

i do każdej z nich wrzucono kawałek drutu miedzianego. W probówce 1. zaczął się wydzielać

brunatny gaz i roztwór przybrał niebieskozieloną barwę. W pozostałych probówkach nie

zaobserwowano objawów reakcji, więc wstawiono je do gorącej łaźni wodnej. Po ogrzaniu

zawartość probówki 2. pozostała niezmieniona, a w probówce 3. zaczął się wydzielać

bezbarwny gaz i pojawiło się niebieskawe zabarwienie roztworu.

Napisz w formie jonowej skróconej równania reakcji, które zaszły w probówkach 1. i 3.

Probówka 1.:

Probówka 3.:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Dopasuj produkt redukcji azotu i siarki do zaobserwowanych gazów.

Podpowiedź 2

Miedź w obu probówkach przechodzi na +II.

Podpowiedź 3

Zapisz równanie z 2NO3− do 2NO2 oraz z SO42− do SO2, w obu z 4H+.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Probówka 1.:

Cu + 2NO3− + 4H+ → Cu2+ + 2NO2 + 2H2O

ALBO

Cu + 2NO3− + 4H3O+ → Cu2+ + 2NO2 + 6H2O

Probówka 3.:

Cu + SO42− + 4H+ → Cu2+ + SO2 + 2H2O

ALBO

Cu + SO42− + 4H3O+ → Cu2+ + SO2 + 6H2O

ALBO

Cu + H2SO4 + 2H+ → Cu2+ + SO2 + 2H2O

ALBO

Cu + H2SO4 + 2H3O+ → Cu2+ + SO2 + 4H2O

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej równań obu reakcji.

1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej równania jednej reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W obu reakcjach Cu oddaje dwa elektrony. W probówce 1 dwa azotany(V) przyjmują po jednym elektronie: Cu + 2NO3− + 4H+ → Cu2+ + 2NO2 + 2H2O.

W 3 jeden siarczan(VI) przyjmuje dwa: Cu + SO42− + 4H+ → Cu2+ + SO2 + 2H2O. Produkty gazowe muszą zgadzać się z obserwacjami i stężeniem kwasów, a równania zachować bilans atomów i ładunku.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Probówka 1.:

Cu + 2NO3− + 4H+ → Cu2+ + 2NO2 + 2H2O

ALBO

Cu + 2NO3− + 4H3O+ → Cu2+ + 2NO2 + 6H2O

Probówka 3.:

Cu + SO42− + 4H+ → Cu2+ + SO2 + 2H2O

ALBO

Cu + SO42− + 4H3O+ → Cu2+ + SO2 + 6H2O

ALBO

Cu + H2SO4 + 2H+ → Cu2+ + SO2 + 2H2O

ALBO

Cu + H2SO4 + 2H3O+ → Cu2+ + SO2 + 4H2O
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_06_dodatkowy_14.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 14.3 · czerwiec 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 14.

W trzech ponumerowanych probówkach znajdowały się (w przypadkowej kolejności): kwas

solny oraz stężone roztwory kwasów HNO3 i H2SO4. Probówki umieszczono pod wyciągiem

i do każdej z nich wrzucono kawałek drutu miedzianego. W probówce 1. zaczął się wydzielać

brunatny gaz i roztwór przybrał niebieskozieloną barwę. W pozostałych probówkach nie

zaobserwowano objawów reakcji, więc wstawiono je do gorącej łaźni wodnej. Po ogrzaniu

zawartość probówki 2. pozostała niezmieniona, a w probówce 3. zaczął się wydzielać

bezbarwny gaz i pojawiło się niebieskawe zabarwienie roztworu.

Napisz, jakie właściwości metalicznej miedzi potwierdził przebieg doświadczenia w probówce 2. Odwołaj się do szeregu elektrochemicznego metali.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odwołaj się do położenia Cu względem wodoru.

Podpowiedź 2

Metal leżący za wodorem nie wypiera go z nieutleniającego kwasu.

Podpowiedź 3

Napisz, że miedź jest słabszym reduktorem niż wodór i nie redukuje tu H+ do H2.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Miedź nie wypiera wodoru z kwasów.

ALBO Miedź nie redukuje jonów H+.

ALBO Miedź jest metalem (pół)szlachetnym.

ALBO Miedź jest słabszym reduktorem niż wodór.

ALBO W szeregu elektrochemicznym metali miedź znajduje się za wodorem.

ALBO Standardowy potencjał redukcji układu Cu2+/Cu jest wyższy niż układu H+/H2.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne określenie właściwości miedzi metalicznej – odwołanie się do szeregu

elektrochemicznego metali.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Brak reakcji miedzi z HCl wskazuje, że Cu jest słabszym reduktorem niż wodór i znajduje się za nim w szeregu elektrochemicznym. Nie wypiera więc H2 przez redukcję protonów tego kwasu.

W uzasadnieniu odnosimy się do położenia w szeregu lub względnej siły reduktora. Samo zdanie „miedź nie reaguje z kwasem solnym” opisuje wynik, ale nie wyjaśnia właściwości chemicznej metalu wymaganej poleceniem.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Miedź nie wypiera wodoru z kwasów.

ALBO Miedź nie redukuje jonów H+.

ALBO Miedź jest metalem (pół)szlachetnym.

ALBO Miedź jest słabszym reduktorem niż wodór.

ALBO W szeregu elektrochemicznym metali miedź znajduje się za wodorem.

ALBO Standardowy potencjał redukcji układu Cu2+/Cu jest wyższy niż układu H+/H2.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_06_dodatkowy_14.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 14.4 · czerwiec 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 14.

W trzech ponumerowanych probówkach znajdowały się (w przypadkowej kolejności): kwas

solny oraz stężone roztwory kwasów HNO3 i H2SO4. Probówki umieszczono pod wyciągiem

i do każdej z nich wrzucono kawałek drutu miedzianego. W probówce 1. zaczął się wydzielać

brunatny gaz i roztwór przybrał niebieskozieloną barwę. W pozostałych probówkach nie

zaobserwowano objawów reakcji, więc wstawiono je do gorącej łaźni wodnej. Po ogrzaniu

zawartość probówki 2. pozostała niezmieniona, a w probówce 3. zaczął się wydzielać

bezbarwny gaz i pojawiło się niebieskawe zabarwienie roztworu.

Uszereguj według wzrastających właściwości utleniających (w środowisku kwasowym) jony: H+, NO3−, SO42−. Napisz wzory tych jonów w odpowiedniej kolejności.

najsłabszy utleniacz najsilniejszy utleniacz

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Skorzystaj z wyników trzech prób z tym samym metalem.

Podpowiedź 2

Najmniej skuteczny był układ z samymi protonami kwasu nieutleniającego.

Podpowiedź 3

Uporządkuj H+ < SO42− < NO3− w przyjętym porównaniu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

H+ SO42− NO3−

najsłabszy utleniacz najsilniejszy utleniacz

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uszeregowanie jonów według wzrastających właściwości utleniających.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W opisanym kwaśnym środowisku jony H+ nie utleniły Cu, siarczan(VI) w stężonym kwasie zadziałał po ogrzaniu, a azotan(V) już w pierwszym etapie.

Oczekiwana kolejność rosnących właściwości utleniających to H+, SO42−, NO3−. Odnosimy porównanie do warunków i przemian zadania; nie wnioskujemy, że sam czas reakcji lub dowolna barwa gazu są uniwersalną miarą mocy wszystkich utleniaczy niezależnie od temperatury i stężenia.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

H+ SO42− NO3−

najsłabszy utleniacz najsilniejszy utleniacz

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_06_dodatkowy_14.4

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 15.1 · czerwiec 2022

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 15.

Przeprowadzono doświadczenie, podczas którego:

• do probówki z wodnym roztworem manganianu(VII) potasu znajdującym się

w probówce I dodano wodny roztwór jednej substancji z zestawu: NaOH, K2SO3, NaCl

• do probówki z wodnym roztworem manganianu(VII) potasu znajdującym się

w probówce II dodano wodny roztwór jednej substancji z zestawu: MnSO4, K2SO4, HCl.

Mimo że dodane substancje były różne, w obu probówkach zaobserwowano identyczne

objawy zachodzących reakcji chemicznych.

Wybierz i zaznacz w podanych zestawach po jednym wzorze wybranych odczynników, których zastosowanie spowodowało identyczne objawy reakcji w probówkach I i II.

Opisz zmiany świadczące o zajściu reakcji w probówkach I i II.

Zadanie 15.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Szukaj reagentów prowadzących do MnO2 w obu probówkach.

Podpowiedź 2

W I potrzebny jest reduktor siarki(IV), w II jon Mn2+.

Podpowiedź 3

Wybierz K2SO3 oraz MnSO4; opisz odbarwienie fioletowego roztworu i brunatny osad.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 15.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

(W obu probówkach fioletowy roztwór odbarwia się i) wydziela się brunatny osad.

Zasady oceniania

2 pkt – uzupełnienie schematu doświadczenia – poprawny wybór i zaznaczenie wzorów

odczynników i poprawny opis obserwacji dla obu probówek.

1 pkt – uzupełnienie schematu doświadczenia – poprawny wybór i zaznaczenie wzorów

odczynników i błędny opis obserwacji dla obu probówek.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W probówce I siarczan(IV) potasu redukuje Mn(VII) do MnO2, dlatego wybieramy K2SO3. W II ten sam osad powstaje z Mn(VII) i Mn(II), co wskazuje MnSO4.

W obu znika fioletowa barwa manganianu(VII) i wydziela się brunatny osad. NaOH, obojętne sole i wskazany kwas nie dają w tym zestawie tego samego oczekiwanego efektu. Obserwacje muszą obejmować osad, a nie wyłącznie zanik barwy.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 15.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

(W obu probówkach fioletowy roztwór odbarwia się i) wydziela się brunatny osad.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_06_dodatkowy_15.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 15.2 · czerwiec 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 15.

Przeprowadzono doświadczenie, podczas którego:

• do probówki z wodnym roztworem manganianu(VII) potasu znajdującym się

w probówce I dodano wodny roztwór jednej substancji z zestawu: NaOH, K2SO3, NaCl

• do probówki z wodnym roztworem manganianu(VII) potasu znajdującym się

w probówce II dodano wodny roztwór jednej substancji z zestawu: MnSO4, K2SO4, HCl.

Mimo że dodane substancje były różne, w obu probówkach zaobserwowano identyczne

objawy zachodzących reakcji chemicznych.

Napisz w formie jonowej skróconej, z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy), równania procesów utleniania i redukcji zachodzących podczas opisanego doświadczenia w probówce I.

Równanie procesu utleniania:

Równanie procesu redukcji:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wyznacz dwa oddawane elektrony dla siarki i trzy pobierane dla manganu.

Podpowiedź 2

Do bilansu wodoru i tlenu użyj H2O oraz OH−.

Podpowiedź 3

Zapisz obie półreakcje z elektronami po właściwych stronach; do sumowania mnożniki to trzy i dwa.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Równanie procesu utleniania:

SO32− + H2O → SO42− + 2H++ 2e− ALBO SO32− + 2OH− → SO42− + H2O + 2e−

Równanie procesu redukcji:

MnO4− + 2H2O + 3e− → MnO2 + 4OH− ALBO MnO4− + 4H+ + 3e− → MnO2 + 2H2O

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowo-elektronowej równania procesu utlenienia

i równania procesu redukcji w probówce I.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W I siarka przechodzi z +IV do +VI, a mangan z +VII do +IV. Wygodny zapis utleniania to SO32− + 2OH− → SO42− + H2O + 2e−.

Redukcja: MnO4− + 2H2O + 3e− → MnO2 + 4OH−. Bilans każdej półreakcji sprawdzamy oddzielnie; przy sumowaniu wspólną liczbą elektronów jest sześć. Elektrony znajdują się w produktach utleniania i w substratach redukcji.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Równanie procesu utleniania:

SO32− + H2O → SO42− + 2H++ 2e− ALBO SO32− + 2OH− → SO42− + H2O + 2e−

Równanie procesu redukcji:

MnO4− + 2H2O + 3e− → MnO2 + 4OH− ALBO MnO4− + 4H+ + 3e− → MnO2 + 2H2O
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_06_dodatkowy_15.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 15.3 · czerwiec 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 15.

Przeprowadzono doświadczenie, podczas którego:

• do probówki z wodnym roztworem manganianu(VII) potasu znajdującym się

w probówce I dodano wodny roztwór jednej substancji z zestawu: NaOH, K2SO3, NaCl

• do probówki z wodnym roztworem manganianu(VII) potasu znajdującym się

w probówce II dodano wodny roztwór jednej substancji z zestawu: MnSO4, K2SO4, HCl.

Mimo że dodane substancje były różne, w obu probówkach zaobserwowano identyczne

objawy zachodzących reakcji chemicznych.

Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji zachodzącej podczas doświadczenia w probówce II. Uwzględnij fakt, że woda jest jednym z substratów zachodzącej reakcji.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wyrównaj sześć elektronów pomiędzy Mn2+ i MnO4−.

Podpowiedź 2

Cały mangan tworzy jeden wspólny produkt MnO2.

Podpowiedź 3

Zastosuj stosunek 3:2 i uzupełnij równanie 2H2O po lewej oraz 4H+ po prawej.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

3Mn2+  + 2MnO4− + 2H2O → 5MnO2 + 4H+

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej sumarycznego równania reakcji

w probówce II.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dwa Mn(VII) przyjmują po trzy elektrony, a trzy Mn(II) oddają po dwa. Wszystkie pięć atomów przechodzi do MnO2 na +IV.

Bilans wody i protonów daje 3Mn2+ + 2MnO4− + 2H2O → 5MnO2 + 4H+. Woda musi być substratem, zgodnie z poleceniem, a powstawanie H+ jest skutkiem reakcji, nie dowodem dodania mocnego kwasu przed doświadczeniem.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

3Mn2+  + 2MnO4− + 2H2O → 5MnO2 + 4H+
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_06_dodatkowy_15.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 16 · czerwiec 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Stężony kwas siarkowy(VI) jest higroskopijny i często stosuje się go do osuszania różnych

substancji.

Rozstrzygnij, czy można usunąć parę wodną z gazowego amoniaku, jeżeli przepuści się go przez stężony H2SO4. Odpowiedź uzasadnij.

Rozstrzygnięcie: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź reaktywność NH3 wobec mocnego kwasu.

Podpowiedź 2

Osuszany gaz nie powinien sam być zużywany przez odczynnik.

Podpowiedź 3

Odpowiedz NIE, ponieważ H2SO4 reaguje z amoniakiem do soli amonowych.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Rozstrzygnięcie: nie

Uzasadnienie: Kwas siarkowy(VI) reaguje z amoniakiem.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Środek suszący powinien wiązać wodę bez zużywania osuszanego gazu. Stężony H2SO4 reaguje jednak z zasadowym NH3, tworząc sole amonowe.

Amoniak zostałby więc pochłonięty w reakcji kwas–zasada zamiast tylko pozbawiony pary wodnej. Odpowiedź brzmi NIE. Sama higroskopijność substancji nie wystarcza do doboru środka suszącego; trzeba sprawdzić jego reakcję z danym gazem.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Rozstrzygnięcie: nie

Uzasadnienie: Kwas siarkowy(VI) reaguje z amoniakiem.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_06_dodatkowy_16

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 17 · czerwiec 2022

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Wodorotlenek wapnia jest mocną zasadą, która dysocjuje w roztworach wodnych zgodnie

z równaniem:

Ca(OH)2 → Ca2+ + 2OH−

Nasycony w temperaturze 25 °C wodny roztwór wodorotlenku wapnia ma pH równe 12,6.

Na podstawie: T. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2003.

Oblicz, ile miligramów wodorotlenku wapnia znajduje się w 100 gramach nasyconego w temperaturze 25 °C wodnego roztworu tego wodorotlenku. Przyjmij, że w opisanych warunkach gęstość roztworu jest równa 1,00 g∙cm−3 oraz że masa molowa wodorotlenku wapnia jest równa 𝑴 = 74 g∙mol −1. Wynik zaokrąglij do jedności.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Z pH wyznacz pOH i stężenie OH− bez wczesnego zaokrąglania.

Podpowiedź 2

Jeden mol Ca(OH)2 dostarcza dwa mole OH−; 100 g roztworu to 0,100 dm3.

Podpowiedź 3

Oblicz [OH−]/2·0,100·74 i zamień g na mg; sprawdź uwagę o 147 mg wobec 148 mg w przykładzie klucza.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 17 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

𝑛 = 0,02 mola

𝑚Ca(OH)2 = 0,02 mola ∙ 74 g ∙ mol−1 = 1,48 g

1000 g roztworu – 1,48 g Ca(OH)2

100 g roztworu – 𝑥

𝑥 = 0,148 g = 148 (mg)

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku

w miligramach z dokładnością do jedności.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych.

LUB

– niepodanie wyniku w miligramach.

LUB

– podanie wyniku z niewłaściwą dokładnością.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dla pH = 12,6 mamy pOH = 1,4, a [OH−] = 10-1,4 ≈ 0,03981 mol·dm−3. Stężenie Ca(OH)2 jest dwa razy mniejsze.

Sto gramów roztworu zajmuje 0,100 dm3, więc masa zasady wynosi około 0,14730 g, czyli 147 mg po zaokrągleniu na końcu. Przykład klucza daje 148 mg, zaokrąglając wcześniej [OH−] do 0,040. W wyjaśnieniu rozdzielamy wynik pełniejszego rachunku i historyczne przybliżenie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 17 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

𝑛 = 0,02 mola

𝑚Ca(OH)2 = 0,02 mola ∙ 74 g ∙ mol−1 = 1,48 g

1000 g roztworu – 1,48 g Ca(OH)2

100 g roztworu – 𝑥

𝑥 = 0,148 g = 148 (mg)

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_06_dodatkowy_17

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 18 · czerwiec 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 18–19.

Tiosiarczan(VI) sodu występuje w postaci hydratu o wzorze Na2S2O3 ∙ 𝑥H2O. Podczas

ogrzewania rozpuszcza się on w wodzie krystalizacyjnej i tworzy roztwór o stężeniu 63,71 %

masowych. Pod wpływem kwasu roztwór tiosiarczanu(VI) sodu przyjmuje mleczne

zabarwienie wskutek pojawienia się koloidalnej siarki, a ponadto wydziela się tlenek

siarki(IV).

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.

Oblicz, ile moli wody przypada na jeden mol Na2S2O3 w soli o wzorze Na2S2O3 ∙ 𝒙H2O.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zapisz udział masowy bezwodnego Na2S2O3 w hydracie.

Podpowiedź 2

Mianownik zawiera masę soli i x moli wody krystalizacyjnej.

Podpowiedź 3

Rozwiąż 158/(158 + 18x) = 0,6371; otrzymasz x = 5.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

𝑀Na2S2O3 = 158 g ∙ mol−1

158 g – 63,71 %

𝑥 – 100 % … ⇒ 𝑥= 248 g

Odpowiedź CKE 18 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej

metody i poprawnych obliczeń.

Zasady oceniania

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń prowadzących

do obliczenia liczby moli wody.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Stężenie 63,71% dotyczy soli bezwodnej w roztworze powstałym z samego hydratu. Dla jednego mola soli mamy 158/(158 + 18x) = 0,6371.

Stąd całkowita masa jednego mola hydratu wynosi około 248 g, a masa wody około 90 g. Jest to pięć moli H2O, czyli x = 5. Nie traktujemy procentu wody jako 63,71%; jest on dopełnieniem do 100%.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

𝑀Na2S2O3 = 158 g ∙ mol−1

158 g – 63,71 %

𝑥 – 100 % … ⇒ 𝑥= 248 g

Odpowiedź CKE 18 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej

metody i poprawnych obliczeń.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_06_dodatkowy_18

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 19 · czerwiec 2022

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 18–19.

Tiosiarczan(VI) sodu występuje w postaci hydratu o wzorze Na2S2O3 ∙ 𝑥H2O. Podczas

ogrzewania rozpuszcza się on w wodzie krystalizacyjnej i tworzy roztwór o stężeniu 63,71 %

masowych. Pod wpływem kwasu roztwór tiosiarczanu(VI) sodu przyjmuje mleczne

zabarwienie wskutek pojawienia się koloidalnej siarki, a ponadto wydziela się tlenek

siarki(IV).

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.

Do czterech probówek I, II, III i IV wlano kolejno 1 cm3, 2 cm3, 4 cm3, 8 cm3 wodnego

roztworu tiosiarczanu(VI) sodu o stężeniu 0,008 mol ∙ dm−3 i dodano wody destylowanej

do objętości 12 cm3. Do każdej probówki wprowadzono po 5 cm3 kwasu solnego

o stężeniu 10 % masowych i zawartość każdej probówki wymieszano. Następnie mierzono

czas, który upłynął od wymieszania roztworu do pojawienia się zmętnienia. Podczas

doświadczenia utrzymywano stałą temperaturę 𝑇.

Dane dotyczące doświadczenia przedstawiono w poniższej tabeli:

Tabela I–IV. Objętości Na₂S₂O₃/wody w cm³: I 1/11, II 2/10, III 4/8, IV 8/4. W każdej probówce: 12 cm³ przed dodaniem 5 cm³ HCl.

Uwaga redakcyjna. Wartość 12 cm³ w tabeli dotyczy roztworu przed dodaniem kwasu. Po dodaniu 5 cm³ HCl w każdej probówce jest po 17 cm³ mieszaniny.

Napisz, w której probówce czas od zmieszania reagentów do pojawienia się zmętnienia był najdłuższy. Uzasadnij swoją odpowiedź.

Numer probówki: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, które wielkości utrzymano jednakowe.

Podpowiedź 2

Stężenie końcowe tiosiarczanu jest proporcjonalne do pobranej objętości jego roztworu.

Podpowiedź 3

Wskaż I, ponieważ ma najmniejsze stężenie tiosiarczanu i najwolniej mętnieje.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Numer probówki: I

Uzasadnienie: Najmniejsze stężenie substratu. ALBO Otrzymany roztwór Na2S2O3

ma najmniejsze stężenie.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne wskazanie numeru probówki i poprawne uzasadnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Każdy układ po dolaniu kwasu ma taką samą końcową objętość i tę samą porcję HCl. Ilość tiosiarczanu jest najmniejsza w I, bo użyto tylko 1 cm3 jego roztworu, wobec 2, 4 i 8 cm3 w pozostałych próbach.

Przy tej samej temperaturze najmniejsze stężenie substratu daje najwolniejsze pojawianie się koloidalnej siarki. Najdłuższy czas obserwuje się w I. Nie porównujemy samych objętości dolanej wody bez uwzględnienia rozcieńczenia substratu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Numer probówki: I

Uzasadnienie: Najmniejsze stężenie substratu. ALBO Otrzymany roztwór Na2S2O3

ma najmniejsze stężenie.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_06_dodatkowy_19

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania