Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 501–520 z 1481

Zadanie 12.1 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 12.

Przeprowadzono dwa doświadczenia.

Doświadczenie I: Uczeń strącił osad Fe(OH)2,a następnie dodał trochę wody utlenionej

(wodnego roztworu H2O2 o stężeniu 3 %) i zauważył, że barwa osadu zmieniła się na

rdzawobrązową (reakcja 1.).

Doświadczenie II: Uczeń przygotował zielony roztwór Na3[Cr(OH)6], a następnie dodał trochę

H2O2 i stwierdził, że barwa roztworu zmieniła się na żółtą (reakcja 2.).

Na podstawie wyników tych doświadczeń uczeń sformułował hipotezę:

H2O2 w reakcjach utleniania-redukcji zawsze zachowuje się jak utleniacz.

Napisz równania reakcji przebiegających w opisanych doświadczeniach:

• w formie cząsteczkowej – równanie reakcji 1.

• w formie jonowej skróconej – równanie reakcji 2.

Reakcja 1.: …

Reakcja 2.: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rdzawobrązowy osad wskazuje Fe(III), żółty roztwór chromian(VI). W obu próbach H2O2 pobiera elektrony.

Podpowiedź 2

Dla żelaza potrzeba dwóch Fe(II) na jeden H2O2, dla dwóch Cr(III) trzech H2O2.

Podpowiedź 3

Zapisz 2Fe(OH)2 + H2O2 → 2Fe(OH)3 i równanie kompleksu z współczynnikami 2, 3, 2, 8, 2.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

2Fe(OH)2 + H2O2 → 2Fe(OH)3
2[Cr(OH)6]3− + 3H2O2 → 2CrO42− + 8H2O + 2OH−

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie dwóch równań reakcji.

1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie jednego równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W pierwszej próbie Fe(II) utlenia się do Fe(III), a H2O2 redukuje, więc równanie cząsteczkowe to 2Fe(OH)2 + H2O2 → 2Fe(OH)3. W drugiej Cr(III) w kompleksie utlenia się do żółtego Cr(VI) w chromianie.

Połówki z sześcioma elektronami dają 2[Cr(OH)6]3− + 3H2O2 → 2CrO42− + 8H2O + 2OH−. Oba doświadczenia pokazują rolę utleniacza dla H2O2, ale same nie dowodzą słowa „zawsze” w hipotezie. Zachowaj formy osadów i kompleksu podane w informacji.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

2Fe(OH)2 + H2O2 → 2Fe(OH)3
2[Cr(OH)6]3− + 3H2O2 → 2CrO42− + 8H2O + 2OH−
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_12.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12.2 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 12.

Przeprowadzono dwa doświadczenia.

Doświadczenie I: Uczeń strącił osad Fe(OH)2,a następnie dodał trochę wody utlenionej

(wodnego roztworu H2O2 o stężeniu 3 %) i zauważył, że barwa osadu zmieniła się na

rdzawobrązową (reakcja 1.).

Doświadczenie II: Uczeń przygotował zielony roztwór Na3[Cr(OH)6], a następnie dodał trochę

H2O2 i stwierdził, że barwa roztworu zmieniła się na żółtą (reakcja 2.).

Na podstawie wyników tych doświadczeń uczeń sformułował hipotezę:

H2O2 w reakcjach utleniania-redukcji zawsze zachowuje się jak utleniacz.

Nauczyciel zaproponował, żeby w celu

Zadanie 12.2 — materiał graficzny CKE, s. 12, element 1.Zadanie 12.2 — materiał graficzny CKE, s. 12, element 2.Zadanie 12.2 — materiał graficzny CKE, s. 12, element 3.

weryfikacji postawionej hipotezy sprawdzić,

czy woda utleniona reaguje z jonami

manganianowymi(VII). Doświadczenie

przeprowadzono.

Na zdjęciach obok pokazano, jak zmieniał

się wygląd zawartości probówki

z roztworem KMnO4, gdy dodano do niego

H2O2.

roztwór

mieszanina po dodaniu H2O2

KMnO4

Rozstrzygnij, czy wynik doświadczenia potwierdza uczniowską hipotezę. Uzasadnij swoją odpowiedź – zinterpretuj zmiany zaobserwowane w trakcie doświadczenia.

Rozstrzygnięcie: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zinterpretuj brunatny produkt i wydzielanie gazu. Który reagent ulega redukcji, a który utlenieniu?

Podpowiedź 2

Mn(VII) daje MnO2, H2O2 daje O2. Nadtlenek oddaje elektrony, więc jest reduktorem.

Podpowiedź 3

Odpowiedz „nie”; to kontrprzykład pokazujący redukujące działanie H2O2 wobec manganianu(VII).

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Nie. W tym doświadczeniu jony manganianowe(VII) redukują się do MnO2, a H2O2 utlenia się z wydzieleniem tlenu, więc jest reduktorem.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Na zdjęciu pojawia się brunatny produkt redukcji manganianu(VII), czyli MnO2, oraz pęcherzyki wydzielanego tlenu. W tym doświadczeniu H2O2 oddaje elektrony i utlenia tlen ze stopnia −I do 0 w O2, a więc działa jako reduktor.

Wynik obala hipotezę, że H2O2 zawsze jest utleniaczem. Jeden prawidłowo rozpoznany kontrprzykład wystarcza do obalenia twierdzenia ogólnego. Uzasadnij oba objawy i wynikającą z nich rolę, zamiast ograniczyć się do informacji o odbarwieniu roztworu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Nie. W tym doświadczeniu jony manganianowe(VII) redukują się do MnO2, a H2O2 utlenia się z wydzieleniem tlenu, więc jest reduktorem.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_12.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 13 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

W celu skutecznego usunięcia jonów z roztworu stosuje się często metodę strąceniową,

w której odczynnik strącający jest dodawany w nadmiarze.

Rozstrzygnij, czy w ten sposób można usunąć jony glinu z roztworu jego soli, gdy odczynnikiem strącającym będzie roztwór NaOH. Uzasadnij swoją odpowiedź.

Rozstrzygnięcie: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, czy osad glinu pozostaje trwały po dodaniu nadmiaru OH−. Al(OH)3 jest amfoteryczny.

Podpowiedź 2

Początkowo strącony wodorotlenek przechodzi ponownie do roztworu jako anion kompleksowy.

Podpowiedź 3

Odpowiedz „nie”, uzasadniając roztwarzaniem Al(OH)3 w nadmiarze NaOH.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Nie. Al(OH)3 jest amfoteryczny; wytrącony osad roztworzyłby się w nadmiarze NaOH.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Po dodaniu odpowiedniej ilości OH− Al3+ tworzy Al(OH)3, ale ten wodorotlenek jest amfoteryczny. Nadmiar NaOH roztwarza osad do rozpuszczalnego kompleksu hydroksylowego, np. [Al(OH)4]−.

Dlatego metoda polegająca na dużym nadmiarze odczynnika nie usunie skutecznie glinu z fazy ciekłej. Odpowiadamy „nie” i wskazujemy roztwarzanie osadu w nadmiarze zasady. Nie wystarczy podać jedynie równania początkowego strącania, ponieważ pytanie obejmuje zachowanie przy dalszym dodawaniu odczynnika.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Nie. Al(OH)3 jest amfoteryczny; wytrącony osad roztworzyłby się w nadmiarze NaOH.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_13

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 14.1 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 14.

W trzech probówkach oznaczonych numerami 1, 2, 3,

Informacja wspólna 14 — materiał graficzny CKE, s. 13, element 1.

znajdowała się woda z dodatkiem oranżu metylowego.

Do każdej z tych probówek wprowadzono małą porcję

jednego z tlenków wybranych z poniższego zbioru:

Na2O SiO2 P4O10 CuO

Zawartość każdej z probówek wymieszano

i pozostawiono na pewien czas.

Uzupełnij tabelę. Wpisz wzory tlenków wprowadzonych do probówek 1 i 2.

 

Nr probówki

Wzór tlenku

 

1

 

2

 
 
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj barwy osadów i wskaźnika. W probówkach 1 oraz 2 tlenki pozostają w fazie stałej.

Podpowiedź 2

SiO2 jest jasny, CuO czarny. Ich kontakt z wodą nie daje zmiany wskaźnika jak w probówce 3.

Podpowiedź 3

Wpisz 1 — SiO2, 2 — CuO.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

ProbówkaWzór tlenku
1SiO2
2CuO

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne zidentyfikowanie dwóch tlenków i napisanie ich wzorów.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W probówce 1 widać jasny osad przy niezmienionej barwie wskaźnika, co odpowiada nierozpuszczalnemu SiO2. W probówce 2 pozostaje czarny osad, charakterystyczny dla CuO, także bez reakcji z samą wodą.

Wpisujemy SiO2 i CuO. P4O10 odpowiada probówce 3 z czerwonym wskaźnikiem po utworzeniu kwasu, a Na2O dałby roztwór zasadowy. Nie wybieraj tlenków wyłącznie według ich kwasowego lub zasadowego charakteru: ważna jest zdolność reakcji z wodą i widoczna barwa pozostałej fazy stałej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

ProbówkaWzór tlenku
1SiO2
2CuO
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_14.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 14.2 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 14.

W trzech probówkach oznaczonych numerami 1, 2, 3,

Informacja wspólna 14 — materiał graficzny CKE, s. 13, element 1.

znajdowała się woda z dodatkiem oranżu metylowego.

Do każdej z tych probówek wprowadzono małą porcję

jednego z tlenków wybranych z poniższego zbioru:

Na2O SiO2 P4O10 CuO

Zawartość każdej z probówek wymieszano

i pozostawiono na pewien czas.

Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji, której produkt spowodował zmianę barwy oranżu metylowego w probówce 3.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Szukaj tlenku tworzącego z wodą rozpuszczalny kwas. Nie każdy tlenek kwasowy reaguje z wodą.

Podpowiedź 2

Właściwym bezwodnikiem jest P4O10, a produktem H3PO4.

Podpowiedź 3

Napisz P4O10 + 6H2O → 4H3PO4.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

P4O10 + 6H2O → 4H3PO4

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Czerwone zabarwienie oranżu metylowego wskazuje na kwaśny roztwór. Spośród podanych tlenków z wodą reaguje w ten sposób P4O10, tworząc H3PO4. Równanie cząsteczkowe to P4O10 + 6H2O → 4H3PO4.

SiO2 jest wprawdzie tlenkiem kwasowym, ale nie tworzy tu kwasu przez reakcję z wodą, więc nie wyjaśnia czerwonego roztworu. Zbilansuj cztery P i szesnaście O po obu stronach oraz dwanaście H. Właściwości produktu, a nie samego wsypanego tlenku, powodują zmianę wskaźnika.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

P4O10 + 6H2O → 4H3PO4
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_14.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 15 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

W wysokiej temperaturze tlenki żelaza można zredukować wodorem do metalicznego

żelaza. Redukcja tlenku Fe3O4 przebiega zgodnie z równaniem:

Fe3O4(s) +4H2(g) ⇌ 3Fe(s) + 4H2O(g)

Z reaktora o pojemności 8,0 dm3, zawierającego 420 g tlenku Fe3O4, odpompowano

powietrze i wprowadzono 6,0 g wodoru. Zawartość reaktora ogrzano do temperatury 𝑇,

w której stała równowagi powyższej reakcji wynosi 0,20.

Oblicz stężenie pary wodnej w reaktorze po ustaleniu się stanu równowagi oraz masę otrzymanego żelaza.

Obliczenia:

Stężenie pary wodnej: Masa żelaza:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zapisz K tylko dla gazów i przelicz masę H2 na mole. Stałe fazy mają w tym modelu aktywność jeden.

Podpowiedź 2

Niech x oznacza mole H2O: w gazie pozostaje 3−x mol H2. Wyciągnij pierwiastek czwartego stopnia z K.

Podpowiedź 3

Oblicz około 1,20 mol H2O, c ≈ 0,15 mol·dm−3 i m(Fe) około 50 g.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

K = [H2O]4/[H2]4 = 0,20. Początkowo n(H2) = 6,0/2,0 = 3,0 mol. Dla x = n(H2O) zachodzi x/(3 − x) = ⁴√0,20 ≈ 0,67, skąd x ≈ 1,2 mol. n(Fe) = ¾x ≈ 0,9 mol. [H2O] = 1,2/8,0 = 0,15 mol · dm−3; m(Fe) ≈ 0,9 · 55,85 ≈ 50 g.

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyników

z poprawnymi jednostkami.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

• popełnienie błędów rachunkowych.

LUB

• podanie wyniku z błędną jednostką lub bez jednostki.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Fazy stałe Fe3O4 i Fe nie wchodzą do wyrażenia K: K = [H2O]4/[H2]4 = 0,20. Początkowo jest 3,00 mol H2; dla x mol utworzonej pary zachodzi x/(3−x) = 4√0,20. Otrzymujemy x około 1,20 mol, a stężenie x/8,0 ≈ 0,150 mol·dm−3.

Z równania n(Fe) = 3x/4, więc masa Fe wynosi około 50,4 g. Tlenku jest wystarczająco dużo. Nie wstawiaj jego masy 420 g bezpośrednio do ilorazu równowagi heterogenicznej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

K = [H2O]4/[H2]4 = 0,20. Początkowo n(H2) = 6,0/2,0 = 3,0 mol. Dla x = n(H2O) zachodzi x/(3 − x) = ⁴√0,20 ≈ 0,67, skąd x ≈ 1,2 mol. n(Fe) = ¾x ≈ 0,9 mol. [H2O] = 1,2/8,0 = 0,15 mol · dm−3; m(Fe) ≈ 0,9 · 55,85 ≈ 50 g.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_15

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 16.1 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 16.

Badano kinetykę reakcji utleniania jonów bromkowych jonami bromianowymi(V)

w środowisku kwasowym, która przebiega zgodnie z równaniem:

5Br− + BrO3− + 6H+ → 3Br2 + 3H2O

Na podstawie pomiarów kinetycznych ustalono następującą zależność między szybkością tej

reakcji a stężeniami reagentów: 𝑣 = 𝑘 ⸱ [Br−] ⸱ [BrO3−] ⸱ [H+]2

Stała szybkości reakcji w zależności od postaci równania kinetycznego może mieć różny

wymiar. Niżej przedstawiono przykładowe wyrażenia oznaczone literami A–D.

Zadanie 16.1 — materiał graficzny CKE, s. 15, element 1.

Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

Stała szybkości reakcji utleniania jonów bromkowych jonami bromianowymi(V) ma jednostkę

oznaczoną literą (A / B / C / D). Jedno z podanych wyrażeń nie może być jednostką stałej

szybkości reakcji. To wyrażenie oznaczono literą (A / B / C / D).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zsumuj wykładniki w prawie szybkości, a następnie podziel jednostkę v przez jednostkę iloczynu stężeń.

Podpowiedź 2

Łączny rząd wynosi cztery, więc k ma wymiar stężenie−3·czas−1.

Podpowiedź 3

Wybierz B jako jednostkę tej reakcji oraz C jako wyrażenie z niepoprawnym wymiarem czasu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Jednostka stałej szybkości: B. Wyrażenie, które nie może być jednostką k: C.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Prawo szybkości ma łączny rząd 1+1+2 = 4. Jednostka v to mol·dm−3·s−1, a iloczyn czterech stężeń ma wymiar mol4·dm−12.

Po podzieleniu otrzymujemy dla k dm9·mol−3·s−1, czyli odpowiedź B. Niezależnie od rzędu przy takim zapisie czasu jednostka k zawiera s−1, dlatego wyrażenie C z czasem w liczniku nie pasuje. Nie wyznaczamy rzędu z sumy współczynników stechiometrycznych reakcji: decydują wykładniki w podanym, doświadczalnym prawie szybkości.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Jednostka stałej szybkości: B. Wyrażenie, które nie może być jednostką k: C.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_16.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 16.2 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 16.

Badano kinetykę reakcji utleniania jonów bromkowych jonami bromianowymi(V)

w środowisku kwasowym, która przebiega zgodnie z równaniem:

5Br− + BrO3− + 6H+ → 3Br2 + 3H2O

Na podstawie pomiarów kinetycznych ustalono następującą zależność między szybkością tej

reakcji a stężeniami reagentów: 𝑣 = 𝑘 ⸱ [Br−] ⸱ [BrO3−] ⸱ [H+]2

Oblicz, jak zmieni się szybkość opisanej reakcji, jeżeli początkowe pH roztworu będzie wyższe o 𝟎, 𝟑.

Obliczenia:

Szybkość reakcji …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przelicz różnicę pH na iloraz stężeń H+. Skala jest logarytmiczna.

Podpowiedź 2

Stężenie spada około dwukrotnie, a szybkość zależy od jego kwadratu.

Podpowiedź 3

Oblicz v2/v1 ≈ 0,25 i napisz, że szybkość maleje około czterokrotnie.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wzrost pH o 0,3 zmniejsza stężenie H+ około dwukrotnie. Szybkość zależy od kwadratu tego stężenia: v2/v1 = 0,52 = 0,25. Szybkość zmaleje czterokrotnie.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne obliczenie i napisanie, jak zmieni się szybkość reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Wzrost pH o 0,3 powoduje zmianę [H+] w stosunku 10-0,3, czyli około 0,501. Szybkość zależy od kwadratu tego stężenia, więc v2/v1 = (10-0,3)2 = 10-0,6 ≈ 0,251.

Reakcja będzie około czterokrotnie wolniejsza, przy niezmienionych pozostałych stężeniach i temperaturze. Nie obniżamy szybkości tylko dwukrotnie, bo udział H+ ma drugi rząd. Nie traktujemy też zmiany pH o 0,3 jako dodania 0,3 do stężenia molowego.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wzrost pH o 0,3 zmniejsza stężenie H+ około dwukrotnie. Szybkość zależy od kwadratu tego stężenia: v2/v1 = 0,52 = 0,25. Szybkość zmaleje czterokrotnie.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_16.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 17 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Na zdjęciu obok pokazano dwuetapowe doświadczenie, podczas

Zadanie 17 — materiał graficzny CKE, s. 16, element 1.

którego do probówki wprowadzono kilka cm3 chloroformu (CHCl3)

oraz wodę bromową (etap 1.), a następnie ciecze wymieszano

i pozostawiono na pewien czas (etap 2.).

… etap 1. etap 2.

Przedstaw wniosek z pokazanego doświadczenia dotyczący porównania gęstości wody bromowej i chloroformu. Nazwij proces, który spowodował zmianę wyglądu zawartości probówki po wymieszaniu i ponownym rozdzieleniu się cieczy.

Gęstość chloroformu jest … niż gęstość wody bromowej.

Nazwa procesu: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, która ciecz znajduje się na dole przed mieszaniem. Potem porównaj zmiany barw obu warstw.

Podpowiedź 2

Brom przechodzi do rozpuszczalnika, w którym rozpuszcza się lepiej, bez konieczności reakcji chemicznej.

Podpowiedź 3

Wpisz gęstość chloroformu większa oraz nazwę ekstrakcja.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Gęstość chloroformu jest większa od gęstości wody bromowej. Proces: ekstrakcja.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie zdania i podanie nazwy procesu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Chloroform tworzy dolną warstwę już przed mieszaniem, więc ma większą gęstość niż woda bromowa. Po wstrząśnięciu brom przechodzi w większym stopniu do chloroformu, w którym lepiej się rozpuszcza; dolna warstwa staje się intensywniej zabarwiona, a wodna blednie.

Proces to ekstrakcja między dwiema niemieszającymi się cieczami. Nie jest to sedymentacja osadu ani reakcja, w której brom musiałby zostać zużyty. Wniosek o gęstości wyprowadzamy z położenia warstw, a o podziale bromu z ich barw.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Gęstość chloroformu jest większa od gęstości wody bromowej. Proces: ekstrakcja.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_17

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 18 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Jedna z metod wykrywania obecności jonów bromkowych albo jodkowych w roztworze

polega na utlenieniu ich do wolnego bromu albo jodu.

Rozstrzygnij, czy zarówno jony bromkowe, jak i jony jodkowe można utlenić za pomocą kwasu azotowego(V). Uzasadnij swoją odpowiedź. W uzasadnieniu odnieś się do wartości odpowiednich potencjałów standardowych.

Rozstrzygnięcie: jony bromkowe: … jony jodkowe: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj potencjał redukcji azotanów(V) z parami Br2/Br− i I2/I−. Utleniacz potrzebuje wyższego potencjału.

Podpowiedź 2

Potencjał azotanowy leży między jodowym i bromowym, więc sprzyja tylko pierwszej z tych oksydacji w modelu standardowym.

Podpowiedź 3

Wpisz Br− — nie, I− — tak i odwołaj się do wskazanej kolejności potencjałów.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Jony bromkowe: nie. Jony jodkowe: tak. Potencjał redukcji jonów azotanowych(V) jest wyższy niż potencjał redukcji jodu, ale niższy niż potencjał redukcji bromu.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dla porównania standardowego skuteczne utlenienie halogenku wymaga, aby potencjał redukcji utleniacza był większy od potencjału pary halogen/halogenek. Tablicowy potencjał redukcji azotanów(V) w kwasie leży powyżej I2/I−, ale poniżej Br2/Br−. W modelu zadania HNO3 może więc utlenić I−, a nie Br−.

Odpowiedzi to bromki — nie, jodki — tak. Uzasadnij kolejnością potencjałów, nie samą mocą kwasu. Wniosek dotyczy zadanego porównania standardowego; rzeczywiste warunki stężeń i usuwania produktów mogą zmieniać potencjały.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Jony bromkowe: nie. Jony jodkowe: tak. Potencjał redukcji jonów azotanowych(V) jest wyższy niż potencjał redukcji jodu, ale niższy niż potencjał redukcji bromu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_18

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 19 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Zbudowano dwa ogniwa składające się z półogniw metalicznych (I rodzaju). W jednym

z ogniw półogniwo cynkowe stanowi anodę, a w drugim – katodę. Wartości SEM tych ogniw

różnią się o 59 mV.

Uzupełnij schematy opisanych ogniw. Elektrodą w dobieranym półogniwie powinien być jeden z wymienionych metali:

mangan chrom żelazo kobalt miedź

Schematy ogniw:

A ( ̶ ): Zn │ Zn2+║ … │ … :(+) K

A ( ̶ ): … │ … ║ Zn2+ │ Zn :(+) K

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozdziel metale o potencjale wyższym i niższym od cynku. Każda SEM ma być dodatnia.

Podpowiedź 2

Dla każdej dozwolonej pary policz E°katody−E°anody, a różnicę SEM porównaj z 59 mV.

Podpowiedź 3

Uzupełnij katodę Co2+│Co w pierwszym ogniwie oraz anodę Mn│Mn2+ w drugim.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

A (−): Zn | Zn2+ || Co2+ | Co : (+) K
A (−): Mn | Mn2+ || Zn2+ | Zn : (+) K

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch schematów ogniw.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W pierwszym ogniwie Zn jest anodą, więc dobrana katoda musi mieć potencjał wyższy od Zn2+/Zn. W drugim Zn jest katodą, więc dobrana anoda musi mieć potencjał niższy. Obliczamy SEM każdej pary jako E°katody−E°anody i porównujemy różnicę z 0,059 V.

Zestaw zgodny z kluczem tworzą Co jako katoda pierwszego ogniwa i Mn jako anoda drugiego. Zapisz Zn│Zn2+‖Co2+│Co oraz Mn│Mn2+‖Zn2+│Zn. Nie zamieniaj kolejności jon–metal po stronie katody ani metalu z jonem po stronie anody.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

A (−): Zn | Zn2+ || Co2+ | Co : (+) K
A (−): Mn | Mn2+ || Zn2+ | Zn : (+) K
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_19

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 20 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Związek organiczny X jest substratem w procesach produkcji niektórych tworzyw sztucznych.

Ten związek ulega reakcji polimeryzacji i jest stosowany jako jeden z reagentów

w procesach polikondensacji. Niżej przedstawione są wzory fragmentów łańcucha dwóch

polimerów (oznaczonych literami A i B), w których syntezie bierze udział związek X.

A. B.

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 17.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 17.
 

Uzupełnij tabelę. Wpisz informacje dotyczące związku X.

Wzór strukturalny

Nazwa systematyczna

  
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj najmniejszy fragment węglowy wspólny obu drogom tworzenia polimerów. Jest nim fragment jednowęglowy.

Podpowiedź 2

Monomer z dwoma H przy karbonylowym C to metanal, który może też tworzyć mostki metylenowe w polikondensacji.

Podpowiedź 3

Narysuj pełny wzór H–C(=O)–H i podaj nazwę metanal lub formaldehyd.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wzór strukturalnyNazwa
CKE: wzór strukturalny metanalu.metanal albo formaldehyd

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Polimer A ma mostki –CH₂– między pierścieniami. Powstaje przez polikondensację fenolu z metanalem. W polimerze B naprzemiennie występują tlen i grupa metylenowa, czyli fragment –O–CH₂–. Powstaje on przez polimeryzację metanalu.

Wspólny związek X to metanal, H₂C=O. We wzorze pokaż dwa pojedyncze wiązania C–H i podwójne wiązanie C=O.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wzór strukturalnyNazwa
CKE: wzór strukturalny metanalu.metanal albo formaldehyd
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_20

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 21 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Jedną z metod analizy instrumentalnej jest spektrometria mas. Podczas takiej analizy

badana próbka (w fazie gazowej) jest poddawana jonizacji. Cząsteczki tracą elektrony

i stają się kationami oraz ulegają fragmentacji, w wyniku której powstają mniejsze kationy.

Następnie wiązka kationów przechodzi przez pole magnetyczne, w którym tor jej ruchu ulega

zakrzywieniu. Wielkość zakrzywienia zależy od stosunku masy do ładunku i dla

jednododatnich kationów jest odwrotnie proporcjonalna do ich masy. W ten sposób kationy

o różnych masach zostają rozdzielone i odpowiadają im oddzielne piki w otrzymanym widmie

masowym. Wysokość tych pików (intensywność) jest proporcjonalna do zawartości

odpowiednich kationów w próbce. Cząsteczkom, które uległy jonizacji, ale nie uległy

fragmentacji, odpowiadają tzw. piki molekularne o największej masie. Poniżej przedstawiono

uproszczony schemat działania spektrometru mas.

Zadanie 21 — materiał graficzny CKE, s. 18, element 2.

Niżej przedstawiono fragment widma masowego bromu, na którym są widoczne piki

molekularne pochodzące od kationów Br2+ o różnym składzie izotopowym. Intensywność

sygnałów (wysokość pików) jest mierzona względem najwyższego piku molekularnego.

Zadanie 21 — materiał graficzny CKE, s. 18, element 1.

Na poniższym fragmencie widma masowego chlorobenzenu pokazano trzy piki, oznaczone

numerami 1 (pik fragmentacyjny) oraz 2, 3 (piki molekularne).

Zadanie 21 — materiał graficzny CKE, s. 19, element 1.

Wpisz do tabeli wzory sumaryczne kationów odpowiadających kolejnym pikom. Jeśli w jonie występuje chlor, podaj jego liczbę masową. Wyjaśnij, dlaczego dwa piki molekularne znacznie różnią się pod względem wysokości.

Numer piku

Wzór kationu

1

 

2

 

3

 

Wyjaśnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zinterpretuj masy 77, 112 i 114. Dwa wyższe piki różnią się składem izotopowym jednego Cl.

Podpowiedź 2

Fragment 77 to C6H5+. Piki molekularne zawierają odpowiednio 35Cl i 37Cl.

Podpowiedź 3

Wpisz C6H5+, C6H535Cl+ i C6H537Cl+; uzasadnij wysokości naturalną przewagą 35Cl.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

PikWzór kationu
1C6H5+
2C6H535Cl+
3C6H537Cl+

Naturalny chlor zawiera około trzy razy więcej izotopu 35Cl niż 37Cl, stąd różnica wysokości pików molekularnych.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne uzupełnienie całej tabeli i poprawne wyjaśnienie.

1 pkt – poprawne uzupełnienie tylko 2 i 3 wiersza tabeli i poprawne wyjaśnienie.

ALBO

– poprawne uzupełnienie całej tabeli i błędne wyjaśnienie lub brak wyjaśnienia.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Pik 1 odpowiada fragmentowi fenylowemu C6H5+ o masie 77. Piki molekularne zachowują chlorobenzen: C6H535Cl+ ma masę 112, a C6H537Cl+ masę 114. Różnica dwóch jednostek wynika z izotopów Cl, a nie z liczby atomów chloru w cząsteczce.

35Cl jest w naturalnym chlorze około trzykrotnie częstszy niż 37Cl, więc pik 2 jest wyższy. Wpisz ładunek dodatni przy wszystkich kationach i liczbę masową przy chlorze. Nie dopisuj izotopu Cl do fragmentu, który już go utracił.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

PikWzór kationu
1C6H5+
2C6H535Cl+
3C6H537Cl+

Naturalny chlor zawiera około trzy razy więcej izotopu 35Cl niż 37Cl, stąd różnica wysokości pików molekularnych.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_21

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 22.1 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 22.

Atomy wodoru w cząsteczkach etynu są bardziej reaktywne niż atomy wodoru w alkanach i alkenach. Przykładowo: przez metaliczny sód jest wypierany wodór z etynu i przy nadmiarze tego alkinu reakcja przebiega zgodnie z równaniem:

Równanie reakcji etynu z sodem; produkt: etynek sodu.

Podobna reakcja z udziałem sodu zachodzi w ciekłym amoniaku:

2NH3 + 2Na → 2NaNH2 + H2

Z kolei działanie etynu na produkt tej reakcji (NaNH2) rozpuszczony w etoksyetanie (eterze dietylowym) prowadzi do ponownego powstania amoniaku:

Równanie reakcji etynu z amidkiem sodu.

Etynek sodu nie jest trwałym związkiem i po wprowadzeniu do wody rozkłada się z wydzieleniem etynu.

Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji etynku sodu z wodą.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, ile atomów Na ma etynek w schemacie źródłowym. Woda protonuje anion.

Podpowiedź 2

Powstają etyn i NaOH, bez wydzielania wodoru cząsteczkowego w tym bilansie.

Podpowiedź 3

Zapisz monosodowy etynek + H2O → etyn + NaOH, zgodnie z półstrukturalnym wzorem klucza.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 22.1 — oryginalne rozwiązanie CKE, s. 20.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne zapisanie równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Etynek otrzymany przy nadmiarze etynu ma jeden Na zastępujący końcowy H. Po dodaniu wody silnie zasadowy anion etynkowy przyjmuje proton, odtwarzając etyn, a druga część wody tworzy NaOH.

Równanie cząsteczkowe ma stosunek 1:1:1:1, jak w grafice klucza. Zachowaj potrójne C≡C i nie dodawaj H2 jako produktu: tutaj zachodzi przeniesienie protonu, a nie reakcja sodu metalicznego z wodą. Rodzaj etynku wynika z konkretnego równania w informacji, nie z dowolnie wybranego disodowego związku.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 22.1 — oryginalne rozwiązanie CKE, s. 20.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_22.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 22.2 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 22.

Atomy wodoru w cząsteczkach etynu są bardziej reaktywne niż atomy wodoru w alkanach i alkenach. Przykładowo: przez metaliczny sód jest wypierany wodór z etynu i przy nadmiarze tego alkinu reakcja przebiega zgodnie z równaniem:

Równanie reakcji etynu z sodem; produkt: etynek sodu.

Podobna reakcja z udziałem sodu zachodzi w ciekłym amoniaku:

2NH3 + 2Na → 2NaNH2 + H2

Z kolei działanie etynu na produkt tej reakcji (NaNH2) rozpuszczony w etoksyetanie (eterze dietylowym) prowadzi do ponownego powstania amoniaku:

Równanie reakcji etynu z amidkiem sodu.

Etynek sodu nie jest trwałym związkiem i po wprowadzeniu do wody rozkłada się z wydzieleniem etynu.

Etyn, amoniak i wodę uszereguj od najsłabszego do najsilniejszego charakteru kwasowego.

najsłabszy charakter kwasowy … najsilniejszy charakter kwasowy

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Z obu reakcji protonowania wywnioskuj, która substancja oddaje proton silniejszej zasadzie.

Podpowiedź 2

Etyn protonuje NH2−, a woda protonuje etynek. To ustala dwie kolejne relacje mocy.

Podpowiedź 3

Uszereguj od najsłabszego: NH3 < etyn < H2O.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Rosnący charakter kwasowy: amoniak < etyn < woda.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uszeregowanie trzech związków.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Amidek NH2− odbiera proton od etynu i tworzy NH3, więc etyn jest mocniejszym kwasem niż amoniak. Z kolei etynek reaguje z wodą, odtwarzając etyn i OH−, zatem woda jest mocniejszym kwasem niż etyn.

Kolejność rosnącej kwasowości to NH3, etyn, H2O. Wykorzystujemy opisane kierunki przeniesienia protonów i porównanie par sprzężonych. Samo stwierdzenie, że amoniak jest zasadą w wodzie, nie wystarcza do pełnego uszeregowania kwasowego wszystkich trzech związków.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Rosnący charakter kwasowy: amoniak < etyn < woda.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_22.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 23 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Jedną z monobromopochodnych butanu (związek A) poddano reakcji z KOH w bezwodnym

etanolu (reakcja 1.), a na otrzymany związek B podziałano bromowodorem (reakcja 2.).

Główny produkt C był izomerem związku A.

Uzupełnij poniższe zdanie. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. Następnie uzupełnij tabelę. Napisz wzory półstrukturalne

(grupowe) związków A i C.

Związek B powstał w reakcji (substytucji / addycji / eliminacji), a jego przemiana

w związek C jest przykładem reakcji (substytucji / addycji / eliminacji).

Wzór związku A

Wzór związku C

  
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj warunki eliminacji i zastosuj Markownikowa do późniejszej addycji HBr. C ma być izomerem A.

Podpowiedź 2

Z 1-bromobutanu powstaje but-1-en, a z niego głównie 2-bromobutan.

Podpowiedź 3

Wybierz eliminację i addycję; narysuj A — 1-bromobutan, C — 2-bromobutan.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Eliminacji; addycji.

AC
CKE: wzór związku A, 1-bromobutanu.CKE: wzór związku C, 2-bromobutanu.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne uzupełnienie zdania i poprawne napisanie dwóch wzorów półstrukturalnych.

1 pkt – poprawne uzupełnienie zdania i błędne wzory lub brak wzorów.

ALBO

– błędne uzupełnienie zdania i poprawne napisanie dwóch wzorów półstrukturalnych.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Alkoholowy, bezwodny KOH sprzyja eliminacji HBr z bromobutanu, dając alken B. Później HBr przyłącza się do C=C, więc drugi etap jest addycją.

Aby produkt główny C był innym izomerem niż A, zaczynamy od 1-bromobutanu: eliminacja daje but-1-en, a addycja zgodna z Markownikowem głównie 2-bromobutan. Wpisz „eliminacji”, „addycji” i narysuj A oraz C. Początkowy 2-bromobutan nie dawałby wymaganej zmiany do głównego produktu o innym położeniu Br w tym modelu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Eliminacji; addycji.

AC
CKE: wzór związku A, 1-bromobutanu.CKE: wzór związku C, 2-bromobutanu.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_23

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 24.1 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 24.

W temperaturze powyżej 67 ℃ fenol miesza się z wodą w dowolnych proporcjach, natomiast

w przedziale temperatury 15–40 ℃ jego maksymalne stężenie w roztworze wodnym nie

przekracza 10 %.

Do probówki wprowadzono fenol i wodę w stosunku masowym 1 : 5 i przeprowadzono

doświadczenie.

Etap 1. Zawartość probówki ogrzano do temperatury 70 ℃.

Etap 2. Mieszaninę ochłodzono do temperatury 25 ℃.

Etap 3. Dodano stechiometryczną ilość wodorotlenku sodu (w stosunku do fenolu).

Uzupełnij tabelę. Opisz wygląd zawartości probówki po kolejnych etapach doświadczenia.

 

Wygląd zawartości probówki

po 1. etapie

 

po 2. etapie

 

po 3. etapie

 
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przelicz stosunek 1:5 na udział fenolu i porównaj go z danymi o mieszalności w obu temperaturach.

Podpowiedź 2

Ogrzanie daje jedną fazę; chłodzenie przy 16,7% przekracza limit, a NaOH tworzy rozpuszczalną sól.

Podpowiedź 3

Wpisz kolejno klarowny roztwór, zmętnienie, klarowny roztwór.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

EtapWygląd
1klarowny roztwór
2zmętnienie
3klarowny roztwór

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie trzech wierszy tabeli.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Mieszanina fenolu i wody 1:5 ma około 16,7% masowych fenolu. W 70°C, powyżej temperatury pełnej mieszalności podanej w informacji, otrzymujemy klarowny roztwór. Po ochłodzeniu do 25°C taka zawartość przekracza rozpuszczalność, więc pojawia się zmętnienie wskutek rozdzielania faz.

Stechiometryczna ilość NaOH przekształca fenol w dobrze rozpuszczalny fenolan sodu i ponownie daje klarowny roztwór. To trzy kolejne obserwacje. Nie uzasadniaj zmętnienia zasadą, że każdy fenol w wodzie jest nierozpuszczalny: rozstrzygają stężenie i temperatura.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

EtapWygląd
1klarowny roztwór
2zmętnienie
3klarowny roztwór
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_24.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 24.2 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 24.

W temperaturze powyżej 67 ℃ fenol miesza się z wodą w dowolnych proporcjach, natomiast

w przedziale temperatury 15–40 ℃ jego maksymalne stężenie w roztworze wodnym nie

przekracza 10 %.

Do probówki wprowadzono fenol i wodę w stosunku masowym 1 : 5 i przeprowadzono

doświadczenie.

Etap 1. Zawartość probówki ogrzano do temperatury 70 ℃.

Etap 2. Mieszaninę ochłodzono do temperatury 25 ℃.

Etap 3. Dodano stechiometryczną ilość wodorotlenku sodu (w stosunku do fenolu).

Po pewnym czasie stwierdzono, że mieszanina otrzymana w 3. etapie ma odczyn zasadowy.

Napisz równanie reakcji odpowiadającej za odczyn tej mieszaniny na podstawie definicji kwasów i zasad Brønsteda. Wzory odpowiednich drobin wpisz w poniższą tabelę.

kwas 1

+

zasada 2

⇌

zasada 1

+

kwas 2

    
 
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozważ hydrolizę anionu słabego kwasu, skoro zasady dodano tylko stechiometrycznie.

Podpowiedź 2

Fenolan przyjmuje H+ od H2O, a woda zamienia się w OH−.

Podpowiedź 3

Uzupełnij H2O + C6H5O− ⇌ OH− + C6H5OH w kolejności podanych ról.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

C6H5O− + H2O ⇌ C6H5OH + OH−
Kwas 1Zasada 2Zasada 1Kwas 2
H2OC6H5O−OH−C6H5OH

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Po stechiometrycznym zobojętnieniu nie trzeba zakładać nadmiaru NaOH. Sam anion fenolanowy jest zasadą Brønsteda i odbiera proton wodzie, tworząc fenol i OH−. Równanie w kolejności pól to H2O + C6H5O− ⇌ OH− + C6H5OH.

Woda jest kwasem 1, fenolan zasadą 2, OH− zasadą 1, a fenol kwasem 2. Powstające OH− wyjaśnia zasadowy odczyn. Nie opisujemy go ponownie reakcją otrzymywania soli, bo pytanie dotyczy równowagi już powstałego fenolanu z wodą.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

C6H5O− + H2O ⇌ C6H5OH + OH−
Kwas 1Zasada 2Zasada 1Kwas 2
H2OC6H5O−OH−C6H5OH
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_24.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 25 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony3 pktOczekuje na przegląd podstawy

W wyniku działania kwasem azotowym(III) na pierwszorzędowe aminy aromatyczne

powstają tzw. sole diazoniowe, które znajdują zastosowanie w syntezie organicznej.

W praktyce, zamiast nietrwałego kwasu azotowego(III) stosuje się jego sól w obecności

mocnego kwasu. Przykład takiej reakcji z udziałem aniliny zilustrowano równaniem:

Zadanie 25 — materiał graficzny CKE, s. 22, element 1.

Gdy otrzymana sól diazoniowa reaguje z wodą, powstaje fenol.

Zadanie 25 — materiał graficzny CKE, s. 22, element 2.

Opisane przemiany mogą być stosowane w celu otrzymania pochodnych benzenu, w których

podstawniki kierujące w pozycje orto- i para- znajdują się względem siebie w pozycji meta-.

Zaprojektuj ciąg przemian, w wyniku których z benzenu powstanie 3-bromofenol –

uzupełnij w poniższym, dwuczęściowym schemacie wzory produktów pośrednich, a nad każdą strzałką wpisz literę oznaczającą zestaw użytych reagentów. Zestawy odczynników wybierz spośród wymienionych poniżej.

A

NaNO2, HCl

B

HNO3 stęż., H2SO4 stęż.

C

H2O

D

Br2, FeBr3

E

Zn, HCl

Zadanie 25 — materiał graficzny CKE, s. 22, element 3.

I

II

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Użyj NO2 do ustalenia położenia meta przed uzyskaniem NH2 lub OH, które kierowałyby inaczej.

Podpowiedź 2

Pierwsze etapy to nitrowanie, bromowanie i redukcja. Po podanym NaOH potrzebne są diazowanie i hydroliza.

Podpowiedź 3

Wpisz B, D, E, A, C i odpowiednie pośrednie struktury z Br w meta względem zmienianej grupy.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 25 — oryginalne rozwiązanie CKE, s. 23.

Zasady oceniania

3 pkt – poprawne uzupełnienie I i II części schematu.

2 pkt – poprawne uzupełnienie tylko I części schematu.

ALBO

… – poprawne uzupełnienie dwóch wzorów w I części schematu i poprawne uzupełnienie

II części schematu.

1 pkt – poprawne uzupełnienie II części schematu.

ALBO

… – poprawne uzupełnienie dwóch wzorów w I części schematu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Najpierw nitrujemy benzen, zestaw B. NO2 kieruje bromowanie w meta, więc następnie wybieramy D i otrzymujemy 3-bromonitrobenzen. Redukcja E daje w środowisku HCl sól 3-bromoaniliniową, zgodną z pierwszą częścią schematu.

Podany NaOH uwalnia aminę; potem A przekształca NH2 w grupę diazoniową, a C hydrolizuje ją do OH. Kolejność liter do wybranych strzałek to B, D, E, A, C. Zachowaj położenie meta bromu względem grupy przekształcanej kolejno NO2, NH3+, NH2, diazoniowej i OH.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 25 — oryginalne rozwiązanie CKE, s. 23.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_25

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 26 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Izomeryczne związki A, B i C należące do jednej klasy

Zadanie 26 — materiał graficzny CKE, s. 23, element 1.

związków organicznych mają wzór sumaryczny C4H10O. Jeden

z tych związków ma rozgałęziony łańcuch węglowy. Izomer A

został wprowadzony do roztworu K2Cr2O7 z dodatkiem kwasu

siarkowego(VI) i na zdjęciu obok pokazano, jak wygląda

zawartość probówki na początku tego doświadczenia (1) oraz

po pewnym czasie (2). Wiadomo, że cząsteczki związku A nie

są chiralne, ale jego izomer B, który podobnie zachowałby się

w opisanym doświadczeniu, wykazuje czynność optyczną.

Izomer C nie ulega działaniu jonów dichromianowych(VI).

Napisz wzory półstrukturalne (grupowe) izomerów A, B, C.

Izomer A

Izomer B

Izomer C

   
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj chiralny alkohol C4 oraz alkohol odporny na typowe utlenianie dichromianem. Wykorzystaj warunek jednego rozgałęzienia.

Podpowiedź 2

B to butan-2-ol, C to 2-metylopropan-2-ol. A pozostaje liniowym alkoholem pierwszorzędowym.

Podpowiedź 3

Narysuj A — butan-1-ol, B — butan-2-ol, C — 2-metylopropan-2-ol.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

ABC
CKE: izomer A.CKE: izomer B.CKE: izomer C.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie trzech pól tabeli wzorami półstrukturalnymi (grupowymi)

związków.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Zmiana pomarańczowej barwy dichromianu na zieloną oznacza utlenianie alkoholu A. Chiralny izomer B o C4H10O to butan-2-ol, także utleniany. C nie reaguje w tej próbie, więc jest alkoholem trzeciorzędowym, 2-metylopropan-2-olem, i stanowi jedyny rozgałęziony związek tej trójki.

A musi zatem być nierozgałęzionym, achiralnym butan-1-olem. Narysuj A, B, C w tej kolejności. Warunek jednego rozgałęzionego izomeru wyklucza wybór 2-metylopropan-1-olu jako A mimo jego podatności na utlenianie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

ABC
CKE: izomer A.CKE: izomer B.CKE: izomer C.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_26

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania