Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 481–500 z 1481

Zadanie 31 · przykladowy 2023

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 30–31.

Przeprowadzono doświadczenie z udziałem trzech różnych związków chemicznych –

umownie oznaczonych literami A, B i C – wybranych spośród następujących:

etanal … etano-1,2-diol … metanol … propano-1,2,3-triol

Stosunek masowy węgla do tlenu mC : mO w związku B jest równy 3 : 4.

Przebieg doświadczenia zilustrowano na poniższym schemacie.

Informacja wspólna 30-31 — materiał graficzny CKE, s. 23, element 1.

Zaobserwowano, że klarowny szafirowy roztwór powstał tylko w probówce II.

W drugim etapie doświadczenia pod wyciągiem ostrożnie podgrzano zawartość probówek I

i III. Zaobserwowano zmiany, które zilustrowano na poniższych fotografiach.

Zadanie 31 — materiał graficzny CKE, s. 23, element 1.

Napisz:

– w formie jonowej skróconej równanie reakcji przebiegającej w probówce I oraz

– w formie cząsteczkowej równanie reakcji zachodzącej w probówce III podczas drugiego etapu doświadczenia.

Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.

Probówka I: …

Probówka III: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Powiąż ceglasty osad w probówce I z Cu2O, a czarny w probówce III z CuO.

Podpowiedź 2

Dla I zapisz utlenienie aldehydu do anionu etanianowego i redukcję dwóch jonów Cu(II) do Cu(I).

Podpowiedź 3

Zbilansuj pierwszą reakcję jonowo z OH− i wodą, a drugą jako termiczny rozkład Cu(OH)2.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Probówka I:

CKE: jonowe równanie próby Trommera dla etanalu.

Probówka III:

Cu(OH)2 → CuO + H2O

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne zapisanie równań reakcji zachodzących w próbówkach I i III.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W probówce I etanal redukuje związki miedzi(II) do ceglastoczerwonego Cu2O, sam utleniając się w środowisku zasadowym do anionu etanianowego. Bilans jonowy można zapisać jako CH3CHO + 2Cu(OH)2 + OH− → CH3COO− + Cu2O + 3H2O.

W probówce III metanol nie daje tej przemiany w warunkach próby, natomiast ogrzewany wodorotlenek miedzi(II) rozkłada się do czarnego CuO i wody. Drugie równanie należy podać cząsteczkowo: Cu(OH)2 → CuO + H2O. Różnica barw osadów pozwala rozpoznać oba procesy.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Probówka I:

CKE: jonowe równanie próby Trommera dla etanalu.

Probówka III:

Cu(OH)2 → CuO + H2O
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_00_przykladowy_31

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 32 · przykladowy 2023

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

W wyniku hydrolizy 2,03 g pewnego peptydu o masie molowej równej 609,74 g × mol−1

otrzymano 2,27 g mieszaniny aminokwasów.

Oblicz, ile wiązań peptydowych zawiera cząsteczka badanego peptydu.

Obliczenia:

Liczba wiązań peptydowych:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oblicz przyrost masy mieszaniny i powiąż go z wodą zużytą podczas hydrolizy wiązań peptydowych.

Podpowiedź 2

Wyznacz liczbę moli przyłączonej wody i początkową liczbę moli peptydu z jego masy molowej.

Podpowiedź 3

Podziel n(H2O) przez n(peptydu); otrzymana liczba dotyczy wiązań w jednej cząsteczce, a nie masy peptydu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przykładowa metoda CKE, z jawną korektą omyłki w odejmowaniu: m(H2O) = 2,27 − 2,03 = 0,24 g. Na hydrolizę mola wiązań peptydowych zużywa się mol wody. Na mol peptydu przypada (0,24/2,03) · 609,74 = 72,09 g wody, czyli około 4 mol H2O. Cząsteczka peptydu zawiera 4 wiązania peptydowe.

Adnotacja redakcyjna: w pierwszym wierszu przykładu CKE wydrukowano 2,27 − 2,08 = 0,24 g; dane zadania i dalsze obliczenia używają 2,03 g. Oryginał zachowano w pakiecie kontrolnym.

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku

– liczby wiązań peptydowych w cząsteczce peptydu.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przyrost masy po hydrolizie pochodzi od wody przyłączonej podczas rozrywania wiązań peptydowych: 2,27 − 2,03 = 0,24 g. Jeden mol rozrywanych wiązań zużywa jeden mol H2O.

Obliczamy n(H2O) = 0,24/18 ≈ 0,01333 mol oraz n(peptydu) = 2,03/609,74 ≈ 0,003329 mol. Ich stosunek wynosi około 4, więc cząsteczka zawiera cztery wiązania peptydowe. Wykorzystujemy dane 2,03 g; w dołączonym zapisie klucza jawnie oznaczono wcześniejszą omyłkę drukarską w odejmowaniu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przykładowa metoda CKE, z jawną korektą omyłki w odejmowaniu: m(H2O) = 2,27 − 2,03 = 0,24 g. Na hydrolizę mola wiązań peptydowych zużywa się mol wody. Na mol peptydu przypada (0,24/2,03) · 609,74 = 72,09 g wody, czyli około 4 mol H2O. Cząsteczka peptydu zawiera 4 wiązania peptydowe.

Adnotacja redakcyjna: w pierwszym wierszu przykładu CKE wydrukowano 2,27 − 2,08 = 0,24 g; dane zadania i dalsze obliczenia używają 2,03 g. Oryginał zachowano w pakiecie kontrolnym.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_00_przykladowy_32

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 33 · przykladowy 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Przeprowadzono doświadczenie polegające na dodaniu świeżo strąconego wodorotlenku miedzi(II) do probówki zawierającej wodny roztwór biuretu o wzorze:

Wzór półstrukturalny biuretu.

Spośród poniższych ilustracji wybierz i zaznacz tę, która przedstawia efekt opisanego doświadczenia.

Ilustracje A, B, C i D: wyniki doświadczenia z biuretem i świeżo strąconym wodorotlenkiem miedzi(II).
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przyjrzyj się wzorowi biuretu i rozpoznaj ugrupowania amidowe uczestniczące w charakterystycznej próbie z Cu(II).

Podpowiedź 2

Przypomnij sobie barwę dodatniej próby biuretowej i odróżnij ją od szafirowego kompleksu alkoholi polihydroksylowych.

Podpowiedź 3

Wybierz rysunek przedstawiający fioletowe zabarwienie roztworu: ilustrację C.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

C.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawny wybór oznaczenia roztworu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Biuret zawiera dwa ugrupowania amidowe umożliwiające powstanie charakterystycznego kompleksu z jonami miedzi(II) w próbie biuretowej. Dodatni wynik tej próby ma barwę fioletową, więc należy wybrać ilustrację C.

Rozpoznanie opieramy na barwie kompleksu: szafirowy roztwór kojarzony z sąsiadującymi grupami OH odpowiada innemu typowi próby, a ceglasty osad Cu2O wskazywałby na redukcję miedzi(II). W tym zadaniu wystarczy wskazanie ilustracji przedstawiającej charakterystyczny efekt dla podanego związku.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

C.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_00_przykladowy_33

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 34 · przykladowy 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Poniżej przedstawiono wzór kauczuku naturalnego.

CH3

Zadanie 34 — materiał graficzny CKE, s. 25, element 1.

W laboratorium ten związek można otrzymać w reakcji polimeryzacji

A. 2-metylobut-1-enu.

B. 2-metylobuta-1,3-dienu.

C. 2-metylobut-2-enu.

D. 2-metylobuta-1,2-dienu.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

W powtarzalnym fragmencie kauczuku znajdź podstawnik metylowy i zachowane wiązanie podwójne.

Podpowiedź 2

Odtwórz sprzężony układ dwóch wiązań podwójnych, którego polimeryzacja 1,4 daje taki mer.

Podpowiedź 3

Wybierz izopren, czyli 2-metylobuta-1,3-dien, oznaczony odpowiedzią B.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

B. 2-metylobuta-1,3-dien.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne dokończenie zdania.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Powtarzalny fragment kauczuku zawiera wiązanie podwójne oraz podstawnik metylowy. Odpowiada mu polimeryzacja 1,4 sprzężonego dienu: 2-metylobuta-1,3-dienu, czyli izoprenu.

W czasie tworzenia łańcucha nowe połączenia między merami powstają na końcach układu dienowego, a jedno wiązanie podwójne pozostaje wewnątrz meru. Z podanych odpowiedzi wybieramy B. Kontrola liczby atomów węgla i położenia CH3 pozwala odtworzyć właściwy monomer bez usuwania atomów z fragmentu polimeru.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

B. 2-metylobuta-1,3-dien.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_00_przykladowy_34

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 35 · przykladowy 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

D-alloza to jeden z izomerów D-glukozy. W pewnych warunkach ten cukier może zostać

utleniony do kwasu aldonowego lub kwasu aldarowego, co przedstawiono na poniższym

schemacie.

Zadanie 35 — materiał graficzny CKE, s. 25, element 1.

Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeżeli zdanie jest prawdziwe, albo F –

jeśli jest fałszywe.

1.

Cząsteczki kwasu aldarowego otrzymanego w wyniku utleniania D-allozy są

chiralne.

P

F

2.

Reakcja D-allozy z wodnym roztworem bromu prowadzi do uzyskania kwasu

aldonowego.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj grupy końcowe cukru i obu produktów utleniania pokazanych na schemacie.

Podpowiedź 2

Dla kwasu aldarowego sprawdź symetrię po zastąpieniu obu końców łańcucha jednakowymi grupami COOH.

Podpowiedź 3

Połącz brak chiralności formy mezo z selektywnym utlenianiem grupy CHO przez wodę bromową; oceń zdania F i P.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. F; 2. P.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne wskazanie dwóch odpowiedzi.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Utlenienie D-allozy do kwasu aldarowego zamienia obie końcowe grupy na COOH. W przedstawionej projekcji powstaje wtedy cząsteczka z wewnętrzną symetrią, mimo obecności centrów stereogenicznych. Jest to forma mezo, więc pierwsze zdanie o chiralności jest fałszywe.

Woda bromowa utlenia grupę aldehydową do karboksylowej, pozostawiając końcową grupę CH2OH. Powstaje zatem kwas aldonowy, a drugie zdanie jest prawdziwe. Ocenę symetrii trzeba wykonać dla produktu z dwiema identycznymi grupami końcowymi.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. F; 2. P.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_00_przykladowy_35

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 36 · przykladowy 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Amigdalina to związek chemiczny z grupy glikozydów, występujący w znacznych ilościach

w gorzkich migdałach. Wzór amigdaliny przedstawiono poniżej.

Zadanie 36 — materiał graficzny CKE, s. 26, element 1.

O związkach A i B wiadomo, że w odpowiednich warunkach ulegają reakcji z odczynnikiem

Tollensa.

Napisz nazwę związku A oraz narysuj wzór związku B powstających w reakcji hydrolizy amigdaliny.

Nazwa związku A: …

Wzór związku B: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Znajdź we wzorze dwie jednostki cukrowe i sprawdź, jaki wspólny monosacharyd powstaje po ich odłączeniu.

Podpowiedź 2

W części aromatycznej uwzględnij opisane wydzielenie HCN i warunek dodatniej próby Tollensa dla produktu B.

Podpowiedź 3

Nazwij A jako glukozę, a B narysuj jako benzaldehyd z grupą CHO bezpośrednio przy pierścieniu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Związek A: α-D-glukopiranoza albo D-glukopiranoza, albo glukoza. Wzór związku B:

CKE: wzór benzaldehydu, produktu B hydrolizy amigdaliny.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie nazwy związku A oraz poprawny wzór grupowy (półstrukturalny)

lub uproszczony związku B.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

We wzorze amigdaliny rozpoznajemy dwie jednostki glukozowe połączone wiązaniami glikozydowymi oraz fragment aromatyczny zawierający grupę nitrylową. W opisanym całkowitym rozkładzie odszczepiają się dwie cząsteczki glukozy, a część pozacukrowa daje benzaldehyd i HCN, zgodnie ze schematem w zadaniu.

Związek A to glukoza, natomiast B rysujemy jako pierścień benzenowy bezpośrednio połączony z grupą CHO. Oba wskazane produkty dają próbę Tollensa: glukoza dzięki dostępnej formie łańcuchowej, a benzaldehyd dzięki grupie aldehydowej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Związek A: α-D-glukopiranoza albo D-glukopiranoza, albo glukoza. Wzór związku B:

CKE: wzór benzaldehydu, produktu B hydrolizy amigdaliny.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_00_przykladowy_36

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 1.1 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 01.

Na zdjęciu obok przedstawiono wodny roztwór soli, w skład której

Informacja wspólna 01 — materiał graficzny CKE, s. 4, element 1.

wchodzą pierwiastki X1, X2 i X3. Dwa z nich są w stanie wolnym

metalami i należą do tego samego okresu, a jeden jest niemetalem

i leży w innym okresie. Masy atomowe tych trzech pierwiastków,

zaokrąglone do liczb całkowitych, spełniają zależność: MX1 + MX2 = MX3.

Atom pierwiastka X3 ma na zewnętrznej powłoce dwa razy więcej

elektronów niż atom pierwiastka X2, a atom pierwiastka X1 ma na

zewnętrznej powłoce dwa razy więcej niesparowanych elektronów niż

atom pierwiastka X2.

Zidentyfikuj pierwiastki X1, X2 oraz X3. Napisz ich symbole chemiczne.

X1: … X2: … X3: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Połącz barwę roztworu z możliwą solą, a następnie sprawdź podaną sumę mas i powłoki.

Podpowiedź 2

Dla O, K i Mn zachodzi 16+39 = 55. K ma jeden elektron zewnętrzny, Mn dwa.

Podpowiedź 3

Wpisz X1 — O, X2 — K, X3 — Mn.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

X1: O; X2: K; X3: Mn.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawna identyfikacja trzech pierwiastków i napisanie ich symboli.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Fioletowy roztwór nasuwa KMnO4, lecz identyfikację sprawdzamy wszystkimi warunkami. Zaokrąglone masy O i K dają 16+39 = 55, masę Mn. K i Mn należą do czwartego okresu, O do drugiego.

K ma na zewnętrznej powłoce jeden elektron 4s, Mn dwa 4s2, a tlen dwa niesparowane elektrony 2p wobec jednego u K. Otrzymujemy X1 — O, X2 — K, X3 — Mn. Przy manganie liczba elektronów na zewnętrznej powłoce nie jest równa wszystkim jego elektronom walencyjnym 3d i 4s.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

X1: O; X2: K; X3: Mn.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_01.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 1.2 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 01.

Na zdjęciu obok przedstawiono wodny roztwór soli, w skład której

Informacja wspólna 01 — materiał graficzny CKE, s. 4, element 1.

wchodzą pierwiastki X1, X2 i X3. Dwa z nich są w stanie wolnym

metalami i należą do tego samego okresu, a jeden jest niemetalem

i leży w innym okresie. Masy atomowe tych trzech pierwiastków,

zaokrąglone do liczb całkowitych, spełniają zależność: MX1 + MX2 = MX3.

Atom pierwiastka X3 ma na zewnętrznej powłoce dwa razy więcej

elektronów niż atom pierwiastka X2, a atom pierwiastka X1 ma na

zewnętrznej powłoce dwa razy więcej niesparowanych elektronów niż

atom pierwiastka X2.

Uzupełnij poniższą tabelę. Wpisz wartości liczb kwantowych odpowiadających niesparowanym elektronom w atomach (w stanie podstawowym) pierwiastków X1 i X3.

Pierwiastek

Główna liczba kwantowa 𝑛

Poboczna liczba kwantowa 𝑙

X1

  

X3

  
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zapisz konfiguracje atomów O i Mn. Wybierz podpowłoki z elektronami niesparowanymi.

Podpowiedź 2

Niesparowane elektrony tlenu są w 2p, a manganu w 3d. Dla p l = 1, dla d l = 2.

Podpowiedź 3

Wpisz X1: n = 2, l = 1; X3: n = 3, l = 2.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Pierwiasteknl
X121
X332

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli (wpisanie wartości głównej i pobocznej liczby

kwantowej, które odpowiadają niesparowanym elektronom w atomach X1 i X3).

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

1egzaminu maturalnego przeprowadzanego w roku szkolnym 2022/2023 i 2023/2024 (Dz.U. poz. 1246). Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 10 czerwca 2022 r. w sprawie wymagań egzaminacyjnych dla

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

X1 to tlen o konfiguracji walencyjnej 2s22p4. Dwa niesparowane elektrony zajmują podpowłokę 2p, więc n = 2 i l = 1.

X3 to mangan, [Ar]3d54s2, którego pięć niesparowanych elektronów znajduje się w 3d, zatem n = 3 i l = 2. Para 4s manganu nie odpowiada pytaniu o elektrony niesparowane. Nie utożsamiaj numeru okresu z n elektronów d: mangan leży w okresie czwartym, ale jego niesparowane elektrony mają n = 3.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Pierwiasteknl
X121
X332
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_01.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 2 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F –

jeśli jest fałszywe.

1.

Atomy tego samego pierwiastka mogą się różnić pod względem masy

atomowej.

P

F

2.

Atomy różnych pierwiastków mogą mieć taką samą liczbę masową.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odróżnij definicję pierwiastka, izotopu i liczby masowej. Z definiuje liczba protonów.

Podpowiedź 2

Różnica neutronów daje izotopy; jednakowe A przy różnym Z daje izobary.

Podpowiedź 3

Zaznacz P i P.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. P; 2. P.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne wskazanie dwóch odpowiedzi.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Atomy tego samego pierwiastka mają tę samą liczbę protonów, ale mogą mieć różną liczbę neutronów. Są to izotopy o różnych masach, więc pierwsze zdanie jest prawdziwe. Atomy różnych pierwiastków mogą mieć ten sam łączny bilans protonów i neutronów, czyli jednakową liczbę masową: nazywamy je izobarami.

Drugie zdanie również jest prawdziwe. Wybieramy P i P. Liczba masowa jest całkowitą liczbą nukleonów, a nie średnią masą atomową pierwiastka podawaną w układzie okresowym.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. P; 2. P.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_02

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 3.1 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony4 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 03.

Cząstki α emitowane przez jądra wielu promieniotwórczych izotopów ulegają zobojętnieniu

elektronami z otoczenia, co prowadzi do powstania gazowego helu. Jeżeli rozpad

promieniotwórczy zachodzi w układzie zamkniętym, ilość helu otrzymanego w taki sposób

jest proporcjonalna do liczby wyemitowanych cząstek α. Ta zależność stała się podstawą

jednej z pierwszych metod wyznaczania stałej Avogadra.

Zmierzono aktywność radu 226Ra i stwierdzono, że 1,0 g tego izotopu w ciągu sekundy

emituje 3,4 ⸱ 1010 cząstek α, co powoduje jego przemianę w radon 222 Rn. Następnie

z izotopu 222Rn, w wyniku ciągu kilku szybkich przemian promieniotwórczych α i β−, powstaje

ołów 210Pb. Dalszy rozpad tego nuklidu nie wpływa na przebieg eksperymentu.

Próbkę zawierającą 200 mg izotopu 226Ra zamknięto na 80 dni (6 912 000 s) w zbiorniku

i po tym czasie stwierdzono, że powstało 7,0 mm3 helu (w przeliczeniu na warunki normalne).

Można przyjąć, że aktywność radu 226Ra była stała w czasie trwania eksperymentu.

Oblicz stałą Avogadra na podstawie danych z opisanego eksperymentu. Przedstaw tok rozumowania.

Obliczenia:

Stała Avogadra:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Z różnicy liczb masowych ustal liczbę rozpadów α w całym łańcuchu. Jeden α daje jeden atom He.

Podpowiedź 2

Pomnóż aktywność próbki przez czas i przez cztery. Przelicz mm3 na dm3, a potem objętość helu na mole.

Podpowiedź 3

Podziel około 1,88·1017 atomów przez 3,125·10−7 mol; otrzymasz Nₐ ≈ 6,0·1023 mol−1.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przemiana 226Ra w 210Pb daje 4 cząstki α. Dla 0,2 g radu w 6 912 000 s liczba cząstek α i atomów helu wynosi 0,2 · 4 · 3,4 · 1010 · 6 912 000 ≈ 1,88 · 1017. Liczba moli helu: (7 · 10−6 dm3)/(22,4 dm3 · mol−1) = 3,125 · 10−7 mol. NA ≈ (1,88 · 1017)/(3,125 · 10−7) = 6 · 1023 mol−1.

Zasady oceniania

To zadanie jest oceniane z zastosowaniem następujących poziomów rozwiązania:

Poziom 2. 4 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia stałej

(3–4 pkt) Avogadra i poprawne obliczenie stałej Avogadra.

3 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

• popełnienie błędów rachunkowych.

LUB

• podanie wyniku z błędną jednostką lub bez jednostki.

Uwaga: Maksymalną liczbę punktów zdający może otrzymać tylko wtedy,

gdy nie popełnił żadnych błędów.

Poziom 1. 2 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia liczby

(1–2 pkt)

cząstek α i poprawne obliczenie liczby cząstek α emitowanych

w czasie 80 dni przez próbkę zawierającą początkowo 1 g albo 0,2 g

radu 226Ra.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale popełnienie błędów

rachunkowych.

Poziom 0. 0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

(0 pkt) Uwaga: Za samo obliczenie liczby moli helu zdający otrzymuje 0 pkt.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Zmniejszenie A z 226 do 210 oznacza cztery rozpady α na cały opisany łańcuch, bo każdy usuwa cztery nukleony. Z 0,200 g radu w 6 912 000 s powstaje więc 0,200·3,4·1010·6 912 000·4 ≈ 1,88·1017 atomów He.

Objętość 7,0 mm3 to 7,0·10−6 dm3, czyli 3,125·10−7 mol helu przy 22,4 dm3·mol−1. Nₐ = liczba atomów/liczba moli ≈ 6,0·1023 mol−1. Sam pierwszy rozpad Ra do Rn dawałby czterokrotnie za mały bilans helu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przemiana 226Ra w 210Pb daje 4 cząstki α. Dla 0,2 g radu w 6 912 000 s liczba cząstek α i atomów helu wynosi 0,2 · 4 · 3,4 · 1010 · 6 912 000 ≈ 1,88 · 1017. Liczba moli helu: (7 · 10−6 dm3)/(22,4 dm3 · mol−1) = 3,125 · 10−7 mol. NA ≈ (1,88 · 1017)/(3,125 · 10−7) = 6 · 1023 mol−1.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_03.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 3.2 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 03.

Cząstki α emitowane przez jądra wielu promieniotwórczych izotopów ulegają zobojętnieniu

elektronami z otoczenia, co prowadzi do powstania gazowego helu. Jeżeli rozpad

promieniotwórczy zachodzi w układzie zamkniętym, ilość helu otrzymanego w taki sposób

jest proporcjonalna do liczby wyemitowanych cząstek α. Ta zależność stała się podstawą

jednej z pierwszych metod wyznaczania stałej Avogadra.

Zmierzono aktywność radu 226Ra i stwierdzono, że 1,0 g tego izotopu w ciągu sekundy

emituje 3,4 ⸱ 1010 cząstek α, co powoduje jego przemianę w radon 222 Rn. Następnie

z izotopu 222Rn, w wyniku ciągu kilku szybkich przemian promieniotwórczych α i β−, powstaje

ołów 210Pb. Dalszy rozpad tego nuklidu nie wpływa na przebieg eksperymentu.

Próbkę zawierającą 200 mg izotopu 226Ra zamknięto na 80 dni (6 912 000 s) w zbiorniku

i po tym czasie stwierdzono, że powstało 7,0 mm3 helu (w przeliczeniu na warunki normalne).

Można przyjąć, że aktywność radu 226Ra była stała w czasie trwania eksperymentu.

Oblicz, ile cząstek β− jest emitowanych w ciągu przemian jądra 22688Ra w jądro 21082Pb.

Liczba cząstek β−: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw uwzględnij cztery α wynikające z A. Następnie zbilansuj liczbę atomową.

Podpowiedź 2

Po czterech α Z wynosi 80, a ma wynosić 82. Jeden β− podwyższa Z o jeden.

Podpowiedź 3

Odpowiedź: dwie cząstki β−.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Liczba cząstek β−: 2.

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie liczby cząstek β− emitowanych w ciągu przemian prowadzących od 226Ra

do 210Pb

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Cztery rozpady α obniżają A o 16 i Z o 8. Po ich uwzględnieniu liczba atomowa radu zmniejszyłaby się z 88 do 80, a docelowy ołów ma Z = 82. Każdy rozpad β− zwiększa Z o jeden przy stałym A, ponieważ neutron zamienia się w proton.

Potrzeba więc dwóch β−. Wpisz 2. Nie dodawaj masy elektronów do bilansu liczby masowej: emitowany elektron nie jest nukleonem i nie zwiększa ani nie zmniejsza A.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Liczba cząstek β−: 2.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_03.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 4 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Niżej przedstawiono konfigurację elektronową kationu pewnego pierwiastka o ładunku 3+:

1s22s22p63s23p63d3

Wpisz symbol tego pierwiastka w miejscu na to przeznaczonym oraz uzupełnij poniższy schemat tak, aby przedstawiał konfigurację elektronową jego atomu w stanie podstawowym.

Symbol: …
1s22s22p63s23p63d…

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Policz elektrony jonu i dodaj trzy, aby uzyskać Z atomu.

Podpowiedź 2

Z = 24 wskazuje chrom. Jego konfiguracja podstawowa jest wyjątkiem: 3d54s1.

Podpowiedź 3

Wpisz Cr i uzupełnij pełny zapis do 1s22s22p63s23p63d54s1.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Cr. Konfiguracja atomu: 1s22s22p63s23p63d54s1.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie symbolu pierwiastka i uzupełnienie konfiguracji elektronowej.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Podana konfiguracja kationu zawiera 18 elektronów rdzenia argonowego i trzy 3d, razem 21. Ładunek 3+ oznacza, że atom ma o trzy elektrony więcej: Z = 24, czyli Cr.

Stan podstawowy chromu to [Ar]3d54s1, a nie układ uzyskany przez mechaniczne dodanie trzech elektronów wyłącznie do 3d. Uzupełnij 3d54s1 po wskazanym rdzeniu. Przy jonizacji chrom najpierw traci 4s, następnie dwa 3d, co odtwarza podany kation i sprawdza wynik.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Cr. Konfiguracja atomu: 1s22s22p63s23p63d54s1.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_04

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 5 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Niżej wymieniono wybrane wiązania chemiczne i oddziaływania międzycząsteczkowe,

którym przyporządkowano numery od 1 do 6.

wiązanie metaliczne

1

wiązanie jonowe

2

wiązanie kowalencyjne spolaryzowane

3

oddziaływanie jon – dipol

4

oddziaływanie dipol – dipol

5

wiązanie wodorowe

6

Porównaj dwa układy: stały azotan(V) potasu i rozcieńczony wodny roztwór tej soli, pod względem występujących w nich wiązań chemicznych i oddziaływań międzycząsteczkowych. Wpisz właściwe numery w odpowiednie kolumny tabeli.

Uwzględnij wszystkie wiązania i oddziaływania występujące w każdym z tych układów.

Stały azotan(V) potasu

Wodny roztwór azotanu(V) potasu

  
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozdziel oddziaływania między jonami od wiązań wewnątrz wieloatomowego anionu. W roztworze uwzględnij także samą wodę.

Podpowiedź 2

Stała sól ma 2 i 3. Hydratacja wnosi 4, a woda 5 oraz 6, przy zachowanych wiązaniach 3.

Podpowiedź 3

Wpisz dla kryształu 2, 3; dla roztworu 3, 4, 5, 6. Numer 2 w roztworze jest dodatkowo dopuszczony przez klucz.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Stały azotan(V) potasuWodny roztwór azotanu(V) potasu
2, 3(2), 3, 4, 5, 6

Nawias przy numerze 2 oznacza, że jego wpisanie w kolumnie roztworu jest dopuszczone, ale nie jest wymagane przez klucz CKE.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W kryształach KNO3 występuje przyciąganie jonowe K+ i NO3−, numer 2, oraz spolaryzowane wiązania kowalencyjne N–O wewnątrz anionu, numer 3. W rozcieńczonym roztworze zachowują się N–O, a jony są hydratowane przez oddziaływania jon–dipol, numer 4.

Między cząsteczkami wody występują oddziaływania dipol–dipol i wiązania wodorowe, numery 5 i 6. Podstawowy zestaw roztworu to 3, 4, 5, 6; klucz dopuszcza też 2. Nie rozrywamy wiązań N–O podczas dysocjacji soli na K+ i NO3−.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Stały azotan(V) potasuWodny roztwór azotanu(V) potasu
2, 3(2), 3, 4, 5, 6

Nawias przy numerze 2 oznacza, że jego wpisanie w kolumnie roztworu jest dopuszczone, ale nie jest wymagane przez klucz CKE.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_05

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 6 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Dwie substancje oznaczono umownie literami A i B. W poniższej tabeli przedstawiono

podobieństwa i różnice we właściwościach tych substancji.

Właściwości fizyczne

Substancja A

Substancja B

wygląd

białe kryształy

twardość

kruche

rozpuszczalność w wodzie

dobra

przewodnictwo elektryczne roztworu

dobre

nie przewodzi

temperatura topnienia powyżej 800 ℃ poniżej 200 ℃

Określ rodzaje kryształów (metaliczne, jonowe, kowalencyjne, molekularne) tworzone przez badane substancje.

Substancja A

Substancja B

Rodzaj kryształów

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najbardziej rozstrzygające są przewodnictwo roztworu i różnica temperatur topnienia.

Podpowiedź 2

W A obecne są jony po rozpuszczeniu, w B dominują obojętne cząsteczki.

Podpowiedź 3

Przypisz A kryształ jonowy, B molekularny.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

SubstancjaAB
Rodzaj kryształówjonowemolekularne

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Obie substancje są białe, kruche i rozpuszczalne, ale ich roztwory różnią się przewodnictwem. A po rozpuszczeniu dostarcza jonów i ma wysoką temperaturę topnienia, co wskazuje na kryształ jonowy.

B nie daje przewodzącego roztworu i topi się poniżej 200°C, więc tworzy kryształ molekularny z obojętnych cząsteczek. Wpisujemy A — jonowe, B — molekularne. Rozpuszczalność sama nie dowodzi budowy jonowej: wiele substancji cząsteczkowych także dobrze miesza się z wodą.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

SubstancjaAB
Rodzaj kryształówjonowemolekularne
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_06

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 7 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Rozstrzygnij, czy na podstawie wartości entalpii tworzenia CO oraz CO2 można stwierdzić, że reakcja spalania tlenku węgla(II) jest egzotermiczna. Uzasadnij swoją odpowiedź.

Rozstrzygnięcie: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zapisz spalanie CO i zastosuj prawo Hessa. Dla O2 w stanie standardowym ΔHf = 0.

Podpowiedź 2

Od entalpii tworzenia CO2 odejmij entalpię tworzenia CO. CO2 ma niższą wartość.

Podpowiedź 3

Odpowiedz „tak”; ujemna różnica ΔHf(CO2)−ΔHf(CO) oznacza wydzielanie energii.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Tak. Entalpia tworzenia CO2 jest niższa od entalpii tworzenia CO. Różnica ΔHf(CO2) − ΔHf(CO) jest ujemna, więc spalaniu CO towarzyszy uwalnianie energii.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Spalanie CO opisuje CO + ½O2 → CO2. Z prawa Hessa ΔH reakcji jest różnicą entalpii tworzenia produktu i substratów. Standardowa entalpia tworzenia pierwiastkowego O2 wynosi zero, więc zostaje ΔHf(CO2)−ΔHf(CO).

Dla tablicowych wartości około −393,5 i −110,5 kJ·mol−1 różnica jest ujemna, około −283 kJ·mol−1. Można więc stwierdzić, że proces jest egzotermiczny. Nie odejmujemy wartości bezwzględnych bez zachowania znaków i nie zakładamy, że każda reakcja tworzenia tlenku ma taki sam efekt cieplny.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Tak. Entalpia tworzenia CO2 jest niższa od entalpii tworzenia CO. Różnica ΔHf(CO2) − ΔHf(CO) jest ujemna, więc spalaniu CO towarzyszy uwalnianie energii.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_07

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Przygotowano dwa zestawy laboratoryjne umożliwiające pomiar objętości gazu

wydzielonego w reakcji metali z kwasem solnym. W kolbie jednego zestawu umieszczono

próbkę mieszaniny wiórków magnezu i miedzi w stosunku molowym 8 : 3, a w kolbie

drugiego zestawu – próbkę o takiej samej masie, ale złożoną z wiórków glinu i srebra.

Do kolb wprowadzono nadmiar kwasu solnego i stwierdzono, że objętość wydzielonego gazu

była taka sama w obu zestawach.

Oblicz zawartość glinu w % masowych w mieszaninie wiórków użytej w doświadczeniu. Przyjmij wartości mas molowych:

MMg = 24g∙mol−1, MCu = 64 g∙mol−1, … MAl = 27 g∙mol−1, MAg = 108 g∙mol−1.

Obliczenia:

Zawartość glinu w % masowych:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wybierz dogodną liczbę moli Mg i Cu zgodną ze stosunkiem 8:3. Cu oraz Ag nie wydzielają H2 z HCl.

Podpowiedź 2

Z próbki 384 g otrzymujesz 8 mol H2, do czego potrzeba 144 g Al.

Podpowiedź 3

Oblicz 144/384·100% = 37,5%, zgodnie z około 38% w kluczu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przyjmując 8 mol Mg i 3 mol Cu: m = 8 · 24 + 3 · 64 = 384 g, a wydziela się 8 mol H2. Druga mieszanina ma taką samą masę i daje taką samą liczbę moli wodoru.

2Al + 6HCl → 2AlCl3 + 3H2

m(Al) = (2 · 27/3) · 8 = 144 g. Udział Al = 144/384 · 100% = 37,5% ≈ 38%.

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku

w procentach.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

• popełnienie błędów rachunkowych.

LUB

• niepodanie wyniku w procentach (z błędną jednostką).

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przyjmijmy 8 mol Mg i 3 mol Cu, czyli 8·24+3·64 = 384 g mieszaniny. Z HCl reaguje tylko Mg, dając 8 mol H2. Druga próbka ma tę samą masę, a wodór wydziela w niej tylko Al.

Z równania 2Al → 3H2 wynika n(Al) = 16/3 mol, czyli m(Al) = 144 g. Udział glinu to 144/384·100% = 37,5%, około 38% po zaokrągleniu. Miedź i srebro są obciążnikami masy, ale nie źródłami H2 w tym kwasie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przyjmując 8 mol Mg i 3 mol Cu: m = 8 · 24 + 3 · 64 = 384 g, a wydziela się 8 mol H2. Druga mieszanina ma taką samą masę i daje taką samą liczbę moli wodoru.

2Al + 6HCl → 2AlCl3 + 3H2

m(Al) = (2 · 27/3) · 8 = 144 g. Udział Al = 144/384 · 100% = 37,5% ≈ 38%.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_08

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Badano reakcje stężonego kwasu azotowego(V) z metalami: z cynkiem,

Zadanie 9 — materiał graficzny CKE, s. 8, element 1.

z glinem, z magnezem oraz ze srebrem. Jedno z przeprowadzonych

doświadczeń pokazano na zdjęciu.

Wskaż metal, który znajduje się w probówce z kwasem pokazanej na zdjęciu, i uzasadnij swój wybór.

Symbol metalu: …

Uzasadnienie:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj zdjęcie z typowymi objawami reakcji metalu ze stężonym HNO3. Rozważ pasywację.

Podpowiedź 2

Glin w tych warunkach tworzy ochronną warstwę powierzchniową i może nie wykazywać dalszej reakcji.

Podpowiedź 3

Wpisz Al i uzasadnij pasywacją w stężonym kwasie azotowym(V).

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Al. Glin ulega pasywacji w stężonym kwasie azotowym(V); pozostałe wymienione metale reagują z tym kwasem.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne wskazanie metalu (napisanie jego symbolu) i poprawne uzasadnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Zdjęcie przedstawia metal w klarownym roztworze bez widocznego wydzielania gazowego produktu reakcji z utleniającym kwasem. Spośród podanych metali glin ulega pasywacji w stężonym HNO3 w opisanych warunkach. Powierzchniowa warstwa ochronna hamuje dalszy kontakt metalu z reagentem.

Odpowiedź to Al. Cynk, magnez i srebro reagują z takim kwasem i nie odpowiadają wskazanemu obrazowi. Nie tłumacz wyniku wyłącznie niską aktywnością glinu: jest metalem aktywnym, a brak objawów wiąże się tutaj z pasywacją.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Al. Glin ulega pasywacji w stężonym kwasie azotowym(V); pozostałe wymienione metale reagują z tym kwasem.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_09

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Chlorek, bromek i jodek ołowiu(II) są solami trudno rozpuszczalnymi

Zadanie 10 — materiał graficzny CKE, s. 9, element 1.

w wodzie. Chlorek i bromek mają barwę białą, a jodek jest żółty.

Do 5,0 cm3 nasyconego roztworu chlorku ołowiu(II) dodano 2,5 cm3

roztworu pewnej soli i zaobserwowano efekt pokazany na zdjęciu.

Spośród poniższych soli wybierz tę, której roztwór mógł być użyty w tym doświadczeniu, i zaznacz jej wzór. Oblicz, jakie powinno być minimalne stężenie molowe użytego roztworu tej soli, żeby wystąpił zaobserwowany efekt.

NaCl AgI KBr NaI Pb(NO3)2

Obliczenia:

Minimalne stężenie molowe soli:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj osad i wyznacz [Pb2+] z Ks chlorku. Potem uwzględnij wzrost objętości do 7,5 cm3.

Podpowiedź 2

Dla PbI2 warunek graniczny to [Pb2+][I−]2 = Ks. Odtwórz stężenie NaI sprzed trzykrotnego rozcieńczenia.

Podpowiedź 3

Wybierz NaI; próg stężenia wynosi około 2,86·10−3 mol·dm−3 i powinien zostać przekroczony, aby rozpoczęło się strącanie.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Sól: NaI. Ks(PbCl2) = 1,7 · 10−5, Ks(PbI2) = 9,8 · 10−9. W nasyconym roztworze chlorku [Pb2+] = ∛(Ks/4) = 0,0162 mol · dm−3, a po rozcieńczeniu 5,0 do 7,5 cm3 wynosi 0,0108 mol · dm−3. Graniczne [I−] = √(9,8 · 10−9/0,0108) = 9,53 · 10−4 mol · dm−3. Stężenie przed zmieszaniem: 9,53 · 10−4 · 7,5/2,5 = 2,86 · 10−3 mol · dm−3.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne zaznaczenie wzoru soli, zastosowanie poprawnej metody, poprawne

wykonanie obliczeń i podanie wyniku z jednostką.

1 pkt – poprawne zaznaczenie wzoru soli, zastosowanie poprawnej metody, ale:

• popełnienie błędów rachunkowych.

LUB

• podanie wyniku z błędną jednostką albo bez jednostki.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Uwaga: Za samo poprawne wskazanie wzoru soli zdający otrzymuje 0 pkt.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Żółty osad identyfikuje PbI2, więc użyto NaI. Dla nasyconego PbCl2 Ks = [Pb2+][Cl−]2 = 4s3 i s ≈ 0,0162 mol·dm−3. Po zmieszaniu z 2,5 cm3 odczynnika [Pb2+] przed strącaniem wynosi s·5/7,5 ≈ 0,0108.

Graniczne [I−] = √(Ks(PbI2)/[Pb2+]) ≈ 9,53·10−4. Użyty roztwór musi mieć około trzykrotnie większe stężenie, 2,86·10−3 mol·dm−3. Ściśle jest to próg: osad zaczyna powstawać po przekroczeniu iloczynu rozpuszczalności. Uwzględnij rozcieńczenie obu reagentów, nie tylko jodku.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Sól: NaI. Ks(PbCl2) = 1,7 · 10−5, Ks(PbI2) = 9,8 · 10−9. W nasyconym roztworze chlorku [Pb2+] = ∛(Ks/4) = 0,0162 mol · dm−3, a po rozcieńczeniu 5,0 do 7,5 cm3 wynosi 0,0108 mol · dm−3. Graniczne [I−] = √(9,8 · 10−9/0,0108) = 9,53 · 10−4 mol · dm−3. Stężenie przed zmieszaniem: 9,53 · 10−4 · 7,5/2,5 = 2,86 · 10−3 mol · dm−3.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_10

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11.1 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 11.

W poniższej tabeli zamieszczono dane dotyczące rozpuszczalności substancji X w wodzie,

a na wykresie przedstawiono krzywą zależności rozpuszczalności substancji Y w wodzie.

Temperatura, oC

Rozpuszczalność substancji X, g na 100 g wody

 

0

89

20

53

40

33

60

23

80

16

Informacja wspólna 11 — materiał graficzny CKE, s. 10, element 1.

Narysuj na wykresie (s. 10) krzywą rozpuszczalności substancji X i wyznacz wartość temperatury, w której substancje X i Y mają taką samą rozpuszczalność. Oblicz stężenie procentowe nasyconego roztworu substancji X lub Y w tej temperaturze.

Substancje X i Y mają taką samą rozpuszczalność w temperaturze … ℃.

Obliczenia:

Stężenie % nasyconego roztworu:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Uzupełnij malejącą krzywą X i znajdź przecięcie z krzywą Y. Potrzebne będą obie współrzędne.

Podpowiedź 2

Odczyt to około 30°C i 42 g na 100 g wody. Cały roztwór waży 142 g.

Podpowiedź 3

Podaj około 30°C oraz cp ≈ 42/142·100% ≈ 30%.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

CKE: krzywe rozpuszczalności X i Y.

Krzywe przecinają się przy około 30 °C; rozpuszczalność wynosi 42 g na 100 g wody. Stężenie nasyconego roztworu: 42/142 · 100% ≈ 30%.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne wykonanie wykresu i wyznaczenie temperatury oraz poprawne wykonanie

obliczeń i podanie stężenia procentowego nasyconego roztworu.

1 pkt – poprawne wykonanie wykresu i wyznaczenie temperatury oraz błędne obliczenie

stężenia roztworu nasyconego albo brak obliczenia.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Nanieś pięć punktów rozpuszczalności X z tabeli i połącz je malejącą krzywą na wykresie Y. Punkt przecięcia wypada około 30°C, przy rozpuszczalności około 42 g na 100 g wody.

Masa roztworu nasyconego wynosi zatem 142 g, a udział substancji 42/142·100% ≈ 29,6%, czyli około 30%. Odczytaj jednocześnie obie współrzędne przecięcia: temperatura odpowiada pierwszej części, rozpuszczalność służy do rachunku. Nie wpisuj 42% ani nie dziel masy substancji przez samą wodę.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

CKE: krzywe rozpuszczalności X i Y.

Krzywe przecinają się przy około 30 °C; rozpuszczalność wynosi 42 g na 100 g wody. Stężenie nasyconego roztworu: 42/142 · 100% ≈ 30%.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_11.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11.2 · grudzień 2022

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 11.

W poniższej tabeli zamieszczono dane dotyczące rozpuszczalności substancji X w wodzie,

a na wykresie przedstawiono krzywą zależności rozpuszczalności substancji Y w wodzie.

Temperatura, oC

Rozpuszczalność substancji X, g na 100 g wody

 

0

89

20

53

40

33

60

23

80

16

Informacja wspólna 11 — materiał graficzny CKE, s. 10, element 1.

Spośród wymienionych niżej substancji wybierz tę, która była oznaczona symbolem X, oraz tę, która była oznaczona symbolem Y. Napisz ich wzory i uzasadnij swój wybór.

O2 AgBr NH3 H2 NH4Cl CaCO3

Wzór substancji X: …

Uzasadnienie: …

Wzór substancji Y: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj nie tylko kierunek krzywych, lecz także wartości rozpuszczalności. Oddziel gazy od soli.

Podpowiedź 2

Amoniak rozpuszcza się znacznie lepiej niż O2 i H2. Spośród soli duże wartości odpowiadają NH4Cl.

Podpowiedź 3

Podaj X — NH3 i Y — NH4Cl, z uzasadnieniem trendu i wielkości rozpuszczalności.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

X: NH3 — rozpuszczalność maleje ze wzrostem temperatury, a pozostałe wymienione gazy rozpuszczają się znacznie słabiej. Y: NH4Cl — rozpuszczalność rośnie ze wzrostem temperatury, a pozostałe sole są trudno rozpuszczalne.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne wskazanie substancji X i substancji Y oraz dwa poprawne uzasadnienia.

1 pkt – poprawne wskazanie jednej substancji i poprawne uzasadnienie jej wyboru.

ALBO

– poprawne wskazanie dwóch substancji i podanie uzasadnień nieodwołujących się do

rozpuszczalności ciał stałych i gazów w wodzie oraz niesprzecznych z poprawnym

wyborem substancji albo brak uzasadnień.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Rozpuszczalność X maleje z temperaturą, co pasuje do gazu, a jej duże wartości wykluczają z podanej listy słabo rozpuszczalne O2 i H2. X to NH3. Rozpuszczalność Y jest duża i rośnie z temperaturą, co pasuje do NH4Cl.

AgBr i CaCO3 są trudno rozpuszczalne, więc nie odpowiadają krzywej Y. Wpisz wzory i porównawcze uzasadnienia dla obu. Sam kierunek zmiany rozpuszczalności nie wystarcza do wyboru X spośród trzech gazów; liczy się także jej rząd wielkości.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

X: NH3 — rozpuszczalność maleje ze wzrostem temperatury, a pozostałe wymienione gazy rozpuszczają się znacznie słabiej. Y: NH4Cl — rozpuszczalność rośnie ze wzrostem temperatury, a pozostałe sole są trudno rozpuszczalne.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_11.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania