Baza zadań z chemii
Moje postępy
Zadania 461–480 z 1481
Zadanie 15.2 · przykladowy 2023
Źródło
Informacja do zadań 15.
Równanie kinetyczne reakcji opisanej równaniem:
ma postać:
v = k ∙ cNO2 ∙ cO₂
Na podstawie: J. Sawicka i inni, Tablice chemiczne, Gdańsk 2004.
Szybkość reakcji chemicznej v, wyrażona w jednostce: mol × dm−3 × s−1, zależy od stężeń
molowych substratów reakcji oraz od stałej szybkości reakcji 𝑘 – współczynnika
charakterystycznego dla danej reakcji. Stała szybkości reakcji zależy od temperatury, a nie
zależy od stężenia substratów.
W zamkniętym reaktorze o pojemności 2 dm3 zmieszano 6 moli tlenku azotu(II) i 4 mole
tlenu. Podczas reakcji utrzymywano stałą temperaturę T.
Oblicz, ile razy zmaleje szybkość opisanej reakcji w stosunku do szybkości początkowej, w momencie, w którym stężenie tlenu zmniejszy się o 1 mol × dm−3.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przelicz początkowe mole na stężenia i zastosuj stosunek zużycia NO:O2 = 2:1.
Podpowiedź 2
Po wskazanym ubytku oba stężenia wynoszą 1 mol·dm−3. Porównaj k·32·2 z k·12·1.
Podpowiedź 3
Podaj spadek szybkości 18 razy; stała k skraca się dzięki jednakowej temperaturze.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Początkowo [NO] = 6/2 = 3 mol · dm−3, [O2] = 4/2 = 2 mol · dm−3, więc v1 = k · 32 · 2 = 18k. Po zmniejszeniu stężenia tlenu o 1 mol · dm−3 stężenia obu substratów wynoszą po 1 mol · dm−3, więc v2 = k. Szybkość zmaleje 18 razy.
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i podanie ile razy
zmaleje szybkość reakcji.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.
LUB
– podanie wyniku z błędną jednostką.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W 2 dm3 początkowe stężenia wynoszą [NO] = 3 i [O2] = 2 mol·dm−3. Ubytek O2 o 1 mol·dm−3 oznacza z równania ubytek NO o 2 mol·dm−3, więc później oba stężenia są równe 1.
Początkowa szybkość to k·32·2 = 18k, a późniejsza k·12·1 = k. Szybkość zmaleje osiemnastokrotnie. Nie zmniejszaj NO o jeden zamiast dwa i nie dodawaj wykładników do stężeń: trzeba podstawić je do iloczynu prawa kinetycznego.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Początkowo [NO] = 6/2 = 3 mol · dm−3, [O2] = 4/2 = 2 mol · dm−3, więc v1 = k · 32 · 2 = 18k. Po zmniejszeniu stężenia tlenu o 1 mol · dm−3 stężenia obu substratów wynoszą po 1 mol · dm−3, więc v2 = k. Szybkość zmaleje 18 razy.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 16 · przykladowy 2023
Jony miedzi(II) tworzą wiele różnych związków kompleksowych. W roztworze wodnym nie
występują w postaci prostych kationów Cu2+, lecz jako jony uwodnione, czyli
akwakompleksy. W akwakompleksie jon miedzi(II) przyjmuje liczbę koordynacyjną równą 6.
Ten kompleks jest mniej trwały niż kompleks miedzi(II) z amoniakiem, dlatego w obecności
amoniaku o odpowiednim stężeniu w roztworze związku miedzi(II) tworzy się
aminakompleks, w którym liczba koordynacyjna jonu Cu2+ także jest równa 6, ale cztery
cząsteczki wody są zastąpione czterema cząsteczkami amoniaku. Nosi on nazwę jonu
diakwatetraaminamiedzi(II). Obecność tych jonów nadaje roztworowi ciemnoniebieską
barwę. Roztwory, w których obecne są opisane jony kompleksowe, przedstawiono na
poniższych fotografiach.


akwakompleks miedzi(II) jon diakwatetraaminamiedzi(II)
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010
oraz M. Cieślak-Golonka, J. Starosta, M. Wasielewski, Wstęp do chemii koordynacyjnej, Warszawa 2010.
Napisz wzory opisanych jonów kompleksowych: akwakompleksu miedzi(II) oraz jonu diakwatetraaminamiedzi(II).
Wzór akwakompleksu miedzi(II): …
Wzór jonu diakwatetraaminamiedzi(II): …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zacznij od sześciu ligandów H2O. W drugim kompleksie wymień cztery na NH3, zachowując łączną liczbę sześć.
Podpowiedź 2
H2O i NH3 są obojętne, dlatego oba kompleksy mają ładunek 2+.
Podpowiedź 3
Wpisz [Cu(H2O)6]2+ oraz [Cu(NH3)4(H2O)2]2+.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Akwakompleks: [Cu(H2O)6]2+. Jon diakwatetraaminamiedzi(II): [Cu(H2O)2(NH3)4]2+ albo [Cu(NH3)4(H2O)2]2+.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie wzorów dwóch jonów kompleksowych.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Akwakompleks o liczbie koordynacyjnej 6 zawiera sześć ligandów H2O: [Cu(H2O)6]2+. W drugim kompleksie cztery z nich zastępuje NH3, a dwie H2O pozostają, więc wzór to [Cu(NH3)4(H2O)2]2+.
Oba rodzaje ligandów są elektrycznie obojętne i nie zmieniają ładunku Cu(II). Wpisz nawias kwadratowy obejmujący cały jon i ładunek 2+ poza nim. Sam [Cu(NH3)4]2+ pomija dwa ligandy wodne, których obecność i liczba koordynacyjna są wyraźnie wymagane w informacji.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Akwakompleks: [Cu(H2O)6]2+. Jon diakwatetraaminamiedzi(II): [Cu(H2O)2(NH3)4]2+ albo [Cu(NH3)4(H2O)2]2+.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 17 · przykladowy 2023
Źródło
Informacja do zadań 17–18.
Kolorymetria jest metodą analizy chemicznej stosowaną do oznaczania małych stężeń
substancji, których roztwory są barwne, na podstawie porównania intensywności barwy
roztworu badanego i roztworu wzorcowego o znanym stężeniu. Intensywność zabarwienia
roztworu zależy od absorpcji promieniowania elektromagnetycznego o określonej długości
fali z zakresu światła widzialnego. Miarą absorpcji jest wielkość zwana absorbancją –
oznaczana literą A. Absorbancja, jaką wykazuje dany roztwór, jest wprost proporcjonalna do
stężenia barwnego składnika tego roztworu.
Metodę kolorymetryczną można zastosować do oznaczania miedzi(II) w postaci jonów
diakwatetraaminamiedzi(II), ponieważ roztwory, w których te jony występują, są barwne.
Z badanego wodnego roztworu zawierającego jony diakwatetraaminamiedzi(II) pobrano
próbki do pomiaru absorbancji (światło o długości fali λ = 600 nm) i uzyskano średni wynik
A = 0,36. Następnie sporządzono krzywą wzorcową – wykonano pomiary absorbancji A dla
czystej wody i dla dwóch próbek roztworów o znanym stężeniu miedzi(II) w postaci jonów
diakwatetraaminamiedzi(II). Za każdym razem warunki pomiaru były takie same jak te,
w jakich wykonano pomiary dla roztworu badanego. Otrzymane wyniki zestawiono w tabeli.
cmiedzi(II), mol∙dm−3 | 0,00 | 1,50 · 10−3 | 10,00 · 10−3 |
|---|---|---|---|
𝐴 | 0,00 | 0,12 | 0,80 |
Na podstawie: W. Szczepaniak, Metody instrumentalne w analizie chemicznej, Warszawa 2008.
Narysuj wykres krzywej wzorcowej, a następnie odczytaj z niego stężenie miedzi(II) w badanym roztworze.

Stężenie miedzi(II) w badanym roztworze: … mol ∙ dm−3.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Narysuj zależność A od c dla trzech punktów. Podane wartości są proporcjonalne.
Podpowiedź 2
Z punktu 0,0100 mol·dm−3 i A = 0,80 wynika współczynnik 80.
Podpowiedź 3
Odczytaj dla A = 0,36 stężenie 4,50·10−3 mol·dm−3 i wpisz je z jednostką.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Stężenie miedzi(II): 4,50 · 10−3 mol · dm−3. CKE uznaje wynik między 4 · 10−3 a 5 · 10−3 mol · dm−3.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne narysowanie wykresu i poprawne odczytanie stężenia miedzi(II) w badanym
roztworze.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Punkty wzorcowe leżą na prostej przechodzącej przez początek: A = 80c, gdy c wyrażamy w mol·dm−3. Nanieś trzy punkty tabeli, opisz osie stężenia i absorbancji oraz poprowadź prostą wzorcową.
Dla A = 0,36 odczytujemy c = 0,36/80 = 0,00450 mol·dm−3. Rachunek proporcji sprawdza odczyt, ale nie zastępuje wymaganego wykresu. Jednostki stężenia zachowaj zgodne z tabelą; wartość 4,50 dotyczy skali pomnożonej przez 10−3, a nie 4,50 mol·dm−3.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Stężenie miedzi(II): 4,50 · 10−3 mol · dm−3. CKE uznaje wynik między 4 · 10−3 a 5 · 10−3 mol · dm−3.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 18.1 · przykladowy 2023
Źródło
Informacja do zadań 17–18.
Kolorymetria jest metodą analizy chemicznej stosowaną do oznaczania małych stężeń
substancji, których roztwory są barwne, na podstawie porównania intensywności barwy
roztworu badanego i roztworu wzorcowego o znanym stężeniu. Intensywność zabarwienia
roztworu zależy od absorpcji promieniowania elektromagnetycznego o określonej długości
fali z zakresu światła widzialnego. Miarą absorpcji jest wielkość zwana absorbancją –
oznaczana literą A. Absorbancja, jaką wykazuje dany roztwór, jest wprost proporcjonalna do
stężenia barwnego składnika tego roztworu.
Źródło
Informacja do zadań 18.
Kolorymetryczne oznaczenie bardzo małych ilości miedzi(II) można wykonać, jeżeli zmierzy
się absorbancję roztworu kompleksu miedzi(II) z dietyloditiokarbaminianem, w skrócie
oznaczanego wzorem Cu(DDTK)2. Ten związek słabo rozpuszcza się w wodzie, ale dobrze –
w rozpuszczalnikach organicznych. W drugiej z tych sytuacji powstaje roztwór o barwie
żółtobrunatnej.
Aby wyznaczyć masę miedzi w próbce badanego wodnego roztworu zawierającego jony
miedzi(II), do tego roztworu dodano roztwór dietyloditiokarbaminianu sodu NaDDTK.
Następnie otrzymaną mieszaninę wytrząsano z rozpuszczalnikiem organicznym,
co spowodowało, że obecny w wodzie Cu(DDTK)2 przeszedł ilościowo do fazy organicznej.
Wszystkie porcje roztworu Cu(DDTK)2 w rozpuszczalniku organicznym połączono
i uzupełniono tym rozpuszczalnikiem do objętości 25 cm3. Metodą kolorymetryczną
wyznaczono stężenie miedzi(II) w badanym roztworze, które było równe 3,50·10−5 mol·dm−3.
Na podstawie: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/analiza-kolorymetryczna;3924039.html [dostęp 06.10.2017], B. Jankiewicz, B. Ptaszyński, A. Turek, Polish Journal of Environmental Studies, Vol. 8, Nr 1 (1999).
Oblicz, ile mikrogramów miedzi w postaci miedzi(II) zawierała próbka badanego wodnego roztworu (1 μg = 10−6 g). Przyjmij masę molową miedzi równą 63,55 g∙mol−1.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zwróć uwagę na słowo „ilościowo”: cała miedź z próbki trafia do oznaczanej fazy organicznej.
Podpowiedź 2
Zamień 25 cm3 na dm3, a następnie oblicz liczbę moli miedzi ze wzoru n = c·V.
Podpowiedź 3
Pomnóż 8,75·10−7 mol przez 63,55 g/mol i przelicz gramy na mikrogramy.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
m(Cu) = M · V · c = 63,55 · 0,025 · 3,50 · 10−5 = 5,56 · 10−5 g = 55,6 μg.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne obliczenie masy miedzi oraz podanie wyniku w mikrogramach.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Ilościowe przeniesienie kompleksu oznacza, że w połączonej fazie organicznej znajduje się cała miedź z badanej próbki wodnej. Objętość końcowego roztworu wynosi 25 cm3, czyli 0,025 dm3.
Liczba moli miedzi jest więc równa c·V = 3,50·10−5·0,025 = 8,75·10−7 mol. Mnożymy ją przez masę molową Cu: otrzymujemy 5,56·10−5 g, czyli 55,6 μg. Nie trzeba znać pierwotnej objętości roztworu wodnego, ponieważ szukamy całkowitej masy miedzi w próbce.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
m(Cu) = M · V · c = 63,55 · 0,025 · 3,50 · 10−5 = 5,56 · 10−5 g = 55,6 μg.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 18.2 · przykladowy 2023
Źródło
Informacja do zadań 17–18.
Kolorymetria jest metodą analizy chemicznej stosowaną do oznaczania małych stężeń
substancji, których roztwory są barwne, na podstawie porównania intensywności barwy
roztworu badanego i roztworu wzorcowego o znanym stężeniu. Intensywność zabarwienia
roztworu zależy od absorpcji promieniowania elektromagnetycznego o określonej długości
fali z zakresu światła widzialnego. Miarą absorpcji jest wielkość zwana absorbancją –
oznaczana literą A. Absorbancja, jaką wykazuje dany roztwór, jest wprost proporcjonalna do
stężenia barwnego składnika tego roztworu.
Źródło
Informacja do zadań 18.
Kolorymetryczne oznaczenie bardzo małych ilości miedzi(II) można wykonać, jeżeli zmierzy
się absorbancję roztworu kompleksu miedzi(II) z dietyloditiokarbaminianem, w skrócie
oznaczanego wzorem Cu(DDTK)2. Ten związek słabo rozpuszcza się w wodzie, ale dobrze –
w rozpuszczalnikach organicznych. W drugiej z tych sytuacji powstaje roztwór o barwie
żółtobrunatnej.
Aby wyznaczyć masę miedzi w próbce badanego wodnego roztworu zawierającego jony
miedzi(II), do tego roztworu dodano roztwór dietyloditiokarbaminianu sodu NaDDTK.
Następnie otrzymaną mieszaninę wytrząsano z rozpuszczalnikiem organicznym,
co spowodowało, że obecny w wodzie Cu(DDTK)2 przeszedł ilościowo do fazy organicznej.
Wszystkie porcje roztworu Cu(DDTK)2 w rozpuszczalniku organicznym połączono
i uzupełniono tym rozpuszczalnikiem do objętości 25 cm3. Metodą kolorymetryczną
wyznaczono stężenie miedzi(II) w badanym roztworze, które było równe 3,50·10−5 mol·dm−3.
Na podstawie: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/analiza-kolorymetryczna;3924039.html [dostęp 06.10.2017], B. Jankiewicz, B. Ptaszyński, A. Turek, Polish Journal of Environmental Studies, Vol. 8, Nr 1 (1999).
Napisz nazwę metody, za pomocą której wyodrębniono kompleks miedzi(II) z roztworu wodnego.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wyszukaj w opisie czynność, podczas której kompleks przechodzi z wody do rozpuszczalnika organicznego.
Podpowiedź 2
Metoda wykorzystuje różną rozpuszczalność tej samej substancji w dwóch oddzielanych fazach ciekłych.
Podpowiedź 3
Nazwij przenoszenie substancji między fazami ciekłymi: jest to ekstrakcja.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Ekstrakcja.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie nazwy metody rozdzielania.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Opis dotyczy ekstrakcji: substancję przeniesiono z jednej fazy ciekłej do drugiej dzięki różnicy rozpuszczalności. Kompleks Cu(DDTK)2 słabo rozpuszcza się w wodzie, natomiast dobrze w rozpuszczalniku organicznym.
Wytrząsanie ułatwia kontakt faz i przechodzenie kompleksu do fazy organicznej, którą następnie oddziela się od wodnej. O nazwie metody decyduje właśnie taki podział substancji między rozpuszczalniki; pomiar absorbancji jest późniejszym etapem oznaczenia jej ilości.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Ekstrakcja.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 19 · przykladowy 2023
Wykonano doświadczenie, którego celem było otrzymanie pewnej substancji chemicznej.
Postępowano zgodnie z poniższą instrukcją:
Odważyć 5 g CuSO4·5H2O, umieścić w kolbie stożkowej i dodać 15 cm3 wody destylowanej.
Roztwór w kolbie mieszać i ogrzać w łaźni wodnej do temperatury około 60 °C.
W tej temperaturze dodawać powoli porcjami nadmiar pyłu cynkowego (ok. 1,5 g).
Po wprowadzeniu całej ilości cynku kolbę dalej ogrzewać do momentu odbarwienia roztworu.
Następnie otrzymaną mieszaninę przesączyć i osad przemyć rozcieńczonym kwasem
solnym (0,5 mol · dm−3).
Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która była przyczyną odbarwienia roztworu, i wyjaśnij, w jakim celu otrzymany osad należy przemyć rozcieńczonym kwasem solnym.
Równanie zachodzącej reakcji:
Wyjaśnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal, który jon odpowiada za niebieską barwę roztworu i co dzieje się z nim po dodaniu cynku.
Podpowiedź 2
Zapisz przemianę Cu2+ w Cu oraz Zn w Zn2+, pomijając jony siarczanowe.
Podpowiedź 3
Wyjaśnij rolę HCl przez różnicę reaktywności dwóch metali obecnych w osadzie: cynku i miedzi.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozcieńczony HCl usuwa nadmiar cynku z otrzymanej miedzi.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji oraz poprawne wyjaśnienie odnoszące się do
ilości użytych w doświadczeniu reagentów.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Niebieska barwa pochodzi od jonów Cu2+. Cynk oddaje elektrony, a jony miedzi przyjmują je i tworzą metaliczną miedź; równanie jonowe skrócone ma postać Cu2+ + Zn → Cu + Zn2+. Zużycie jonów Cu2+ powoduje odbarwienie roztworu.
W osadzie oprócz miedzi pozostaje nadmiar cynku. Rozcieńczony HCl roztwarza cynk z wydzieleniem wodoru, a w warunkach zadania nie roztwarza miedzi. Przemywanie kwasem oczyszcza więc produkt z niezareagowanego cynku.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozcieńczony HCl usuwa nadmiar cynku z otrzymanej miedzi.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 20 · przykladowy 2023
W standardowym półogniwie A ustala się równowaga opisana równaniem:
Po połączeniu tego półogniwa ze standardowym półogniwem B otrzymano ogniwo, którego
siła elektromotoryczna (SEM) jest równa 0,971 V.
Napisz sumaryczne równanie reakcji, która zachodzi w pracującym ogniwie zbudowanym z półogniw A i B.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odczytaj potencjał półogniwa manganianowego i wykorzystaj różnicę potencjałów równą podanej SEM.
Podpowiedź 2
Potencjał około 0,536 V wskaże parę I2/I−; ustal kierunek jej pracy w tym ogniwie.
Podpowiedź 3
Połącz redukcję 2MnO4− z utlenieniem 10I−, skracając 10 elektronów i bilansując H+ oraz H2O.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W tablicach odszukujemy standardowy potencjał redukcji MnO4− do Mn2+ w środowisku kwasowym: około 1,507 V. Z zależności SEM = E°katody − E°anody otrzymujemy potencjał drugiego półogniwa około 0,536 V, odpowiadający parze I2/I−.
Na katodzie redukuje się manganian(VII), a na anodzie utleniają się jony I−. Redukcja dwóch jonów MnO4− wymaga 10 elektronów, które oddaje 10 jonów I−. Po zsumowaniu półreakcji należy zachować kwaśne środowisko i sprawdzić bilans atomów oraz ładunku.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Informacje i źródła zadania
Zadanie 21 · przykladowy 2023
Przykładem elektrody halogenosrebrowej jest elektroda bromosrebrowa, której działanie opisuje równanie:
Potencjał tej elektrody zależy od stężenia jonów bromkowych i w temperaturze 298 K wyraża się równaniem:
Standardowy potencjał tej elektrody wynosi E°Ag/AgBr = 0,071 V. W temperaturze 298 K potencjał elektrody bromosrebrowej zanurzonej w wodnym roztworze bromku srebra, pozostającym w równowadze z osadem tej soli, był równy EAg/AgBr = 0,431 V.
Oblicz wartość iloczynu rozpuszczalności bromku srebra Ks[AgBr] w temperaturze 298 K.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw wyznacz stężenie jonów bromkowych z podanego równania zależności potencjału od logarytmu stężenia.
Podpowiedź 2
Oblicz log[Br−] = (0,071 − 0,431)/0,059, a potem wykonaj działanie odwrotne do logarytmowania.
Podpowiedź 3
Dla rozpuszczania AgBr w wodzie przyjmij [Ag+] = [Br−] i podnieś otrzymane stężenie do kwadratu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
0,431 = 0,071 − 0,059 log[Br−], więc [Br−] = 10−6,10 = 7,94 · 10−7 mol · dm−3. W roztworze nasyconym [Ag+] = [Br−]. Ks = [Ag+][Br−] = (7,94 · 10−7)2 = 6,3 · 10−13.
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku
jako wielkości niemianowanej.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.
LUB
– podanie wyniku liczbowego z jednostką.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Podstawiamy dane do podanego równania potencjału: log[Br−] = (0,071 − 0,431)/0,059 ≈ −6,10. Stąd [Br−] ≈ 7,9·10−7 mol/dm3.
W nasyconym wodnym roztworze AgBr każdy rozpuszczony mol soli dostarcza po jednym molu Ag+ i Br−; przy braku innych źródeł tych jonów ich stężenia są równe. Iloczyn rozpuszczalności wynosi zatem Kₛ = [Ag+]·[Br−] = [Br−]2 ≈ 6,3·10−13. Potencjału nie podstawiamy bezpośrednio do iloczynu rozpuszczalności.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
0,431 = 0,071 − 0,059 log[Br−], więc [Br−] = 10−6,10 = 7,94 · 10−7 mol · dm−3. W roztworze nasyconym [Ag+] = [Br−]. Ks = [Ag+][Br−] = (7,94 · 10−7)2 = 6,3 · 10−13.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 22.1 · przykladowy 2023
Źródło
Informacja do zadań 22.
O dwóch węglowodorach A i B, z których każdy ma wzór sumaryczny C6H12, wiadomo, że:
• węglowodór A powstaje w wyniku reakcji między 3-bromo-2,2-dimetylobutanem
a alkoholowym roztworem wodorotlenku sodu przebiegającej w podwyższonej
temperaturze;
• węglowodór B, będący alkanem cyklicznym, powstaje w reakcji zachodzącej pomiędzy
dibromopochodną heksanu a cynkiem, a w jego cząsteczce obecny jest jeden
trzeciorzędowy atom węgla połączony m.in. z grupą metylową.
Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji otrzymywania węglowodoru A.
Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozrysuj 3-bromo-2,2-dimetylobutan i zaznacz oba atomy węgla sąsiadujące z węglem związanym z bromem.
Podpowiedź 2
Sprawdź, który z sąsiednich atomów węgla ma wodór potrzebny do eliminacji; atom C2 go nie ma.
Podpowiedź 3
Utwórz wiązanie podwójne od strony końcowej grupy metylowej i dopisz OH−, Br− oraz H2O do bilansu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne zapisanie równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Alkoholowy roztwór NaOH i ogrzewanie wskazują na eliminację HBr z bromopochodnej. Trzeba sprawdzić oba atomy węgla sąsiadujące z atomem węgla związanym z Br. Atom C2 jest czwartorzędowy i nie ma wodoru, więc odłączenie H jest możliwe tylko od końcowej grupy metylowej C4.
Powstaje 3,3-dimetylobut-1-en. W równaniu jonowym skróconym po stronie substratów występuje OH−, a po stronie produktów, obok alkenu, Br− i H2O. Zachowujemy szkielet węglowy i stosujemy wzory półstrukturalne.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 22.2 · przykladowy 2023
Źródło
Informacja do zadań 22.
O dwóch węglowodorach A i B, z których każdy ma wzór sumaryczny C6H12, wiadomo, że:
• węglowodór A powstaje w wyniku reakcji między 3-bromo-2,2-dimetylobutanem
a alkoholowym roztworem wodorotlenku sodu przebiegającej w podwyższonej
temperaturze;
• węglowodór B, będący alkanem cyklicznym, powstaje w reakcji zachodzącej pomiędzy
dibromopochodną heksanu a cynkiem, a w jego cząsteczce obecny jest jeden
trzeciorzędowy atom węgla połączony m.in. z grupą metylową.
Narysuj wzór półstrukturalny (grupowy) lub uproszczony węglowodoru B oraz napisz jego nazwę systematyczną.
Węglowodór B:
Nazwa systematyczna: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Podziel sześć atomów węgla między pierścień i wskazaną w opisie grupę metylową.
Podpowiedź 2
Atom pierścienia połączony z CH3 musi mieć łącznie trzech sąsiadów węglowych.
Podpowiedź 3
Narysuj pięcioczłonowy pierścień z jedną grupą CH3 i nazwij związek jako pochodną cyklopentanu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) i nazwy systematycznej.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Węglowodór B ma sześć atomów węgla i jeden pierścień, zgodnie ze wzorem C6H12. Informacja o trzeciorzędowym atomie węgla połączonym z grupą metylową wskazuje na pierścień pięcioczłonowy z podstawnikiem CH3.
Atom pierścienia niosący tę grupę jest połączony z trzema atomami węgla, natomiast pozostałe atomy pierścienia są drugorzędowe. Jest to metylocyklopentan. Na rysunku sprawdzamy, czy w pierścieniu umieszczono dokładnie pięć atomów węgla, a szósty należy do grupy metylowej.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 23.1 · przykladowy 2023
Źródło
Informacja do zadań 23–24.
Naftalen to organiczny związek chemiczny o wzorze sumarycznym C10H8, będący
najprostszym policyklicznym węglowodorem aromatycznym o dwóch skondensowanych
pierścieniach. Jego wzór przedstawiono poniżej.

Naftalen ma właściwości podobne do benzenu, np. ulega analogicznym reakcjom
chemicznym, jednak w przeciwieństwie do benzenu ten związek dość łatwo utlenia się pod
wpływem silnych utleniaczy.
Źródło
Informacja do zadań 23.
W reakcji monochlorowania naftalenu powstają dwa izomeryczne produkty.
Narysuj wzory półstrukturalne (grupowe) lub uproszczone dwóch izomerycznych monochloropochodnych naftalenu, które powstają w reakcji tego związku z chlorem, przebiegającej w obecności odpowiedniego katalizatora.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wskaż na szkielecie naftalenu położenia atomów wodoru bliższe i dalsze od złącza pierścieni.
Podpowiedź 2
Uwzględnij symetrię: wiele pozornie różnych podstawień daje tę samą cząsteczkę po obrocie rysunku.
Podpowiedź 3
Narysuj po jednym przedstawicielu obu grup położeń, czyli 1-chloronaftalen i 2-chloronaftalen.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie dwóch wzorów półstrukturalnych (grupowych) lub uproszczonych.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W naftalenie atomy wodoru zajmują dwa rodzaje nierównocennych położeń. Jedne są bezpośrednio sąsiadujące z miejscem połączenia pierścieni, a drugie położone dalej.
Symetria cząsteczki sprawia, że podstawienie wodoru w obrębie każdej z tych grup prowadzi do tego samego izomeru. Wystarczą więc dwa wzory: 1-chloronaftalenu i 2-chloronaftalenu. Zachowujemy oba skondensowane pierścienie oraz ich układ wiązań; chlor zastępuje atom wodoru, więc nie przyłączamy go do wspólnych atomów węgla bez wodoru.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 23.2 · przykladowy 2023
Źródło
Informacja do zadań 23–24.
Naftalen to organiczny związek chemiczny o wzorze sumarycznym C10H8, będący
najprostszym policyklicznym węglowodorem aromatycznym o dwóch skondensowanych
pierścieniach. Jego wzór przedstawiono poniżej.

Naftalen ma właściwości podobne do benzenu, np. ulega analogicznym reakcjom
chemicznym, jednak w przeciwieństwie do benzenu ten związek dość łatwo utlenia się pod
wpływem silnych utleniaczy.
Źródło
Informacja do zadań 23.
W reakcji monochlorowania naftalenu powstają dwa izomeryczne produkty.
Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Monochlorowanie naftalenu jest przykładem reakcji (substytucji / addycji / eliminacji)
przebiegającej według mechanizmu (rodnikowego / elektrofilowego / nukleofilowego).
Funkcję katalizatora w tej reakcji mogą pełnić (związki żelaza(III) / jony OH−).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj wzór naftalenu z monochloropochodną: ustal, czy chlor zastępuje wodór, czy przyłącza się do wiązania.
Podpowiedź 2
Pierścień aromatyczny jest bogaty w elektrony π i reaguje z cząstką elektrofilową.
Podpowiedź 3
Połącz substytucję elektrofilową z katalizatorem aktywującym Cl2: wybierz związki żelaza(III).
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Substytucja; mechanizm elektrofilowy; związki żelaza(III).
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie wszystkich zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Chlorowanie pierścienia aromatycznego w obecności odpowiedniego katalizatora polega na zastąpieniu atomu wodoru atomem chloru, więc jest substytucją. Układ elektronów π atakuje cząstkę elektrofilową powstającą z udziałem katalizatora; mechanizm jest elektrofilowy.
Spośród podanych możliwości funkcję katalizatora pełnią związki żelaza(III), na przykład FeCl3, które aktywują chlor. Naftalen po reakcji zachowuje układ aromatyczny. Taki opis odpowiada warunkom chlorowania pierścienia wskazanym w zadaniu i pozwala dobrać wszystkie trzy uzupełnienia.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Substytucja; mechanizm elektrofilowy; związki żelaza(III).
Informacje i źródła zadania
Zadanie 24 · przykladowy 2023
Źródło
Informacja do zadań 23–24.
Naftalen to organiczny związek chemiczny o wzorze sumarycznym C10H8, będący
najprostszym policyklicznym węglowodorem aromatycznym o dwóch skondensowanych
pierścieniach. Jego wzór przedstawiono poniżej.

Naftalen ma właściwości podobne do benzenu, np. ulega analogicznym reakcjom
chemicznym, jednak w przeciwieństwie do benzenu ten związek dość łatwo utlenia się pod
wpływem silnych utleniaczy.
W odpowiednich warunkach naftalen może zostać utleniony zgodnie z poniższym
schematem:

W tej reakcji powstaje również tlenek węgla(IV).
Na podstawie: A. Daly, The oxidation of naphthalene to phthalonic acid by alkaline solutions of permanganateJ. Phys. Chem. 11 (2), (1907), 93. ;
Uzupełnij tabelę – wpisz formalny stopień utlenienia: atomu węgla oznaczonego literą 𝒂 we wzorze cząsteczki naftalenu oraz atomów węgla oznaczonych literami 𝒃 i 𝒄
we wzorze produktu reakcji. Napisz, ile moli elektronów oddaje 1 mol naftalenu w opisanym procesie utlenienia.
Stopień utlenienia atomu węgla 𝑎 | Stopień utlenienia atomu węgla 𝑏 | Stopień utlenienia atomu węgla 𝑐 |
|---|---|---|
Liczba moli elektronów: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wyznacz stopnie utlenienia a, b i c, licząc wkład wiązań C–H oraz pojedynczych i podwójnych wiązań C–O.
Podpowiedź 2
Do bilansu całej przemiany włącz dziewięciowęglowy produkt organiczny i powstający dodatkowo CO2.
Podpowiedź 3
Porównaj sumę stopni utlenienia węgla −8 w substracie z sumą +8 w produktach; wynik podaj w molach elektronów.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| Atom a | Atom b | Atom c |
|---|---|---|
| −I | +II | +III |
Liczba moli elektronów: 16 mol. CKE nie uznaje odpowiedzi „16 elektronów”.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli i poprawne określenie liczby moli elektronów.
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli i błędne określenie liczby moli elektronów.
ALBO
– błędne uzupełnienie tabeli i poprawne określenie liczby moli elektronów.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Przy wyznaczaniu stopni utlenienia wiązania C–C nie wpływają na bilans, każde C–H daje węglowi −I, a wiązania z tlenem zwiększają jego stopień utlenienia. Zaznaczone atomy mają zatem: a −I, b +II i c +III. Liczbę oddanych elektronów wygodnie obliczyć z sum stopni utlenienia wszystkich atomów węgla.
W naftalenie suma wynosi −8. Produkt organiczny C9H6O5 ma sumę +4, a dodatkowy CO2 wnosi +4. Wzrost z −8 do +8 oznacza oddanie 16 mol elektronów przez mol naftalenu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
| Atom a | Atom b | Atom c |
|---|---|---|
| −I | +II | +III |
Liczba moli elektronów: 16 mol. CKE nie uznaje odpowiedzi „16 elektronów”.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 25 · przykladowy 2023
Źródło
Informacja do zadań 25–26.
Związki metaloorganiczne, czyli takie, w których atom metalu jest związany kowalencyjnie

Do roztworu bromoetanu w bezwodnym etoksyetanie (eterze dietylowym) dodano
stechiometryczną ilość magnezu i mieszano do roztworzenia całego metalu. Uzyskany
roztwór wkroplono następnie do propan-2-onu (acetonu). Liczba moli użytego acetonu była
równa liczbie moli związku Grignarda w dodanym roztworze. Następnie dodano powoli,
mieszając, nadmiar rozcieńczonego wodnego roztworu kwasu siarkowego(VI). Nastąpiło
rozdzielenie mieszaniny na warstwę wodną i warstwę organiczną. Warstwę eterową
oddzielono i po odparowaniu eteru otrzymano produkt Y.
Narysuj wzór półstrukturalny (grupowy) produktu Y oraz napisz jego nazwę systematyczną.
Wzór związku Y: | Nazwa systematyczna: |
|---|
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal, jaka grupa organiczna pochodzi od użytego bromoetanu i zostanie przeniesiona przez odczynnik Grignarda.
Podpowiedź 2
Do węgla karbonylowego acetonu dołącz grupę etylową, zachowując obie grupy metylowe.
Podpowiedź 3
Po zastąpieniu wiązania C=O układem C–OH wybierz najdłuższy łańcuch i nazwij alkohol trzeciorzędowy.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Nazwa: 2-metylobutan-2-ol.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) i nazwy systematycznej
związku X.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Z bromoetanu i magnezu powstaje bromek etylomagnezu. W reakcji Grignarda grupa etylowa tworzy nowe wiązanie z atomem węgla grupy karbonylowej acetonu. Ten atom węgla zachowuje obie pierwotne grupy metylowe, a po zakwaszeniu uzyskuje grupę OH.
Produkt jest alkoholem trzeciorzędowym: 2-metylobutan-2-olem. Rysując jego wzór, należy przy węglu z OH umieścić dwie grupy metylowe i jedną etylową. Bezwodny etap otrzymywania odczynnika i późniejsze zakwaszenie pełnią różne role w tej sekwencji.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Nazwa: 2-metylobutan-2-ol.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 26.1 · przykladowy 2023
Źródło
Informacja do zadań 25–26.
Związki metaloorganiczne, czyli takie, w których atom metalu jest związany kowalencyjnie

Źródło
Informacja do zadań 26.
W celu otrzymania 3-fenylopentan-3-olu przy użyciu związków Grignarda przeprowadzono
reakcje zgodnie z poniższym schematem:

W roztworze wodnym po reakcjach były obecne jony bromkowe.
Uzupełnij tabelę. Napisz wzory półstrukturalne (grupowe) związków A, B, D i E.
Wzór związku A | Wzór związku B |
|---|---|
Wzór związku D | Wzór związku E |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozpocznij od produktu końcowego i rozpoznaj dwie jednakowe grupy wprowadzone przez odczynnik B.
Podpowiedź 2
Odłącz jedną grupę etylową od węgla z OH i odtwórz grupę karbonylową ketonu E.
Podpowiedź 3
Wyprowadź D jako alkohol utleniany do E, a A jako aldehyd reagujący z bromkiem etylomagnezu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| A | B |
|---|---|
![]() | ![]() |
| D | E |
![]() | ![]() |
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie czterech pól tabeli wzorami grupowymi (półstrukturalnymi)
związków.
1 pkt – poprawne uzupełnienie trzech lub dwóch pól tabeli wzorami grupowymi
(półstrukturalnymi) związków.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W produkcie końcowym przy węglu związanym z OH są grupa fenylowa oraz dwie grupy etylowe. Ten sam odczynnik B występuje w obu etapach, więc jest bromkiem etylomagnezu. Cofając ostatnie przyłączenie grupy etylowej, otrzymujemy keton E: 1-fenylopropan-1-on.
Jego prekursorem D jest alkohol drugorzędowy, 1-fenylopropan-1-ol. Taki alkohol powstaje po reakcji benzaldehydu A z B i hydrolizie produktu pośredniego. We wzorach trzeba zachować bezpośrednie połączenie pierścienia fenylowego z węglem grupy karbonylowej albo alkoholowej.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
| A | B |
|---|---|
![]() | ![]() |
| D | E |
![]() | ![]() |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 26.2 · przykladowy 2023
Źródło
Informacja do zadań 25–26.
Związki metaloorganiczne, czyli takie, w których atom metalu jest związany kowalencyjnie

Źródło
Informacja do zadań 26.
W celu otrzymania 3-fenylopentan-3-olu przy użyciu związków Grignarda przeprowadzono
reakcje zgodnie z poniższym schematem:

W roztworze wodnym po reakcjach były obecne jony bromkowe.
Utlenianie związku D do związku E prowadzono za pomocą zakwaszonego roztworu
dichromianu(VI) potasu.
Na fotografiach I–V przedstawiono probówki z roztworami wybranych substancji.

Spośród fotografii I–V wybierz tę, która przedstawia roztwór użyty do przeprowadzenia reakcji utleniania związku D, oraz tę przedstawiającą roztwór uzyskany po oddzieleniu produktu E. Wpisz do tabeli oznaczenia fotografii oraz wzory jonów odpowiadających za barwę roztworu.
Oznaczenie fotografii | Przed reakcją | Po reakcji |
|---|---|---|
Wzór jonu odpowiadającego za barwę otrzymanego roztworu |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wskaż barwę zakwaszonego roztworu dichromianu(VI) i barwę produktu redukcji chromu widoczne na zdjęciach.
Podpowiedź 2
Rozróżnij jony: przed reakcją Cr2O72−, po reakcji Cr3+.
Podpowiedź 3
Dopasuj pomarańczowy roztwór do fotografii V, a zielony do fotografii III i wpisz wzory jonów.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| Przed reakcją | Po reakcji | |
|---|---|---|
| Oznaczenie fotografii | V | III |
| Wzór jonu odpowiadającego za barwę | Cr2O72− | Cr3+ |
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch kolumn.
1 pkt – poprawne uzupełnienie jednej kolumny.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Utleniając alkohol D, dichromian(VI) sam ulega redukcji. Przed reakcją zakwaszony roztwór zawiera pomarańczowe jony Cr2O72−; odpowiada mu fotografia V.
Po utlenieniu alkoholu i oddzieleniu produktu organicznego w roztworze znajdują się jony Cr3+, dające przedstawioną na fotografii III zieloną barwę. Do tabeli wpisujemy osobno numer zdjęcia i wzór odpowiedniego jonu. Zmiana barwy wynika ze zmiany stopnia utlenienia chromu z +VI na +III, towarzyszącej utlenieniu alkoholu do ketonu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
| Przed reakcją | Po reakcji | |
|---|---|---|
| Oznaczenie fotografii | V | III |
| Wzór jonu odpowiadającego za barwę | Cr2O72− | Cr3+ |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 27 · przykladowy 2023
Źródło
Informacja do zadań 27–28.
Poniżej przedstawiono wzór estru, w którego cząsteczkach są obecne dwa asymetryczne
atomy węgla – oznaczone gwiazdką:

W laboratorium przeprowadzono reakcję, w której racemiczną mieszaninę kwasu
2-chloropropanowego (równomolową mieszaninę obu enancjomerów) poddano reakcji
estryfikacji z jednym z enancjomerów 2-metylobutan-1-olu. W wyniku tej reakcji otrzymano
dwa rodzaje estrów.
Rozstrzygnij, czy otrzymane estry są względem siebie enancjomerami. Uzasadnij odpowiedź.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zaznacz oddzielnie centrum stereogeniczne pochodzące od kwasu i centrum pochodzące od alkoholu.
Podpowiedź 2
Mieszanina kwasu daje dwie konfiguracje pierwszego centrum, a pojedynczy enancjomer alkoholu utrzymuje konfigurację drugiego.
Podpowiedź 3
Sprawdź warunek enancjomerii przy dwóch centrach: czy konfiguracja jest przeciwna w obu, czy tylko w jednym?
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nie. W cząsteczkach otrzymanych estrów jedno centrum stereogeniczne, w części pochodzącej od kwasu, ma konfigurację przeciwną, a centrum w części pochodzącej od alkoholu ma taką samą konfigurację. Otrzymane estry są diastereoizomerami.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W estryfikacji uczestniczą oba enancjomery kwasu, ale tylko jeden enancjomer alkoholu. Dlatego otrzymane estry różnią się konfiguracją centrum stereogenicznego w części kwasowej, natomiast w części alkoholowej mają tę samą konfigurację.
Aby dwie takie cząsteczki były enancjomerami, przeciwna musiałaby być konfiguracja obu centrów, bo odpowiadałyby sobie jako nienakładalne odbicia lustrzane. Tutaj warunek ten nie jest spełniony. Estry są diastereoizomerami; uzasadnienie należy oprzeć na porównaniu obu centrów, a nie samej liczbie izomerów.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Nie. W cząsteczkach otrzymanych estrów jedno centrum stereogeniczne, w części pochodzącej od kwasu, ma konfigurację przeciwną, a centrum w części pochodzącej od alkoholu ma taką samą konfigurację. Otrzymane estry są diastereoizomerami.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 28 · przykladowy 2023
Źródło
Informacja do zadań 27–28.
Poniżej przedstawiono wzór estru, w którego cząsteczkach są obecne dwa asymetryczne
atomy węgla – oznaczone gwiazdką:

W laboratorium przeprowadzono reakcję, w której racemiczną mieszaninę kwasu
2-chloropropanowego (równomolową mieszaninę obu enancjomerów) poddano reakcji
estryfikacji z jednym z enancjomerów 2-metylobutan-1-olu. W wyniku tej reakcji otrzymano
dwa rodzaje estrów.
Napisz w formie jonowej skróconej równanie hydrolizy zasadowej estru opisanego w informacji. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozdziel ester na fragment pochodzący od kwasu 2-chloropropanowego i fragment pochodzący od alkoholu.
Podpowiedź 2
W środowisku zasadowym produkt kwasowy zapisz jako anion karboksylanowy, a drugi produkt jako obojętny alkohol.
Podpowiedź 3
Po stronie substratów dopisz jeden OH− i sprawdź bilans atomów oraz ładunku w równaniu jonowym skróconym.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne zapisanie równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Hydroliza zasadowa rozrywa wiązanie estrowe, wytwarzając anion kwasu karboksylowego i alkohol. Część kwasowa daje anion 2-chloropropanianowy, a część alkoholowa — 2-metylobutan-1-ol.
W równaniu jonowym skróconym ester reaguje z jednym jonem OH−, bez dopisywania jonów metalu. Przydzielamy atomy do produktów zgodnie z pochodzeniem obu części estru i sprawdzamy bilans ładunku −1. W rozpatrywanej hydrolizie zachowujemy wiązanie C–Cl; pytanie dotyczy przemiany grupy estrowej przedstawionej w informacji.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 29 · przykladowy 2023
Poniżej przedstawiono wzory trzech izomerycznych amin oznaczonych numerami I, II i III.
I II III

3 °C, 36 °C, 47 °C.
Na podstawie: J. Sawicka i inni, Tablice chemiczne, Gdańsk 2004 oraz www.sigmaaldrich.com
Przyporządkuj aminom I–III wartości ich temperatury wrzenia.
I: … II: … III: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj liczbę wiązań N–H w aminach I, II i III, zamiast kierować się samą masą molową.
Podpowiedź 2
Rozważ możliwość tworzenia wiązań wodorowych między cząsteczkami czystej aminy i wpływ ich budowy.
Podpowiedź 3
Przyporządkuj najwyższą temperaturę aminie I, pośrednią II, a najniższą III: 47 °C, 36 °C i 3 °C.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| Amina | I | II | III |
|---|---|---|---|
| Temperatura wrzenia | 47 °C | 36 °C | 3 °C |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne przyporządkowanie temperatur wrzenia amin.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Wszystkie trzy aminy mają ten sam wzór sumaryczny, lecz różnią się liczbą wiązań N–H i budową cząsteczek. Amina pierwszorzędowa I ma grupę NH2 i najsilniejsze z rozpatrywanych oddziaływania międzycząsteczkowe, więc przypisujemy jej 47 °C.
Amina drugorzędowa II ma jedno wiązanie N–H i wrze w 36 °C. Amina trzeciorzędowa III nie ma wiązania N–H, zatem jej cząsteczki nie są donorami wiązań wodorowych między sobą; odpowiada jej 3 °C. Sama wolna para azotu nie zapewnia roli donora.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
| Amina | I | II | III |
|---|---|---|---|
| Temperatura wrzenia | 47 °C | 36 °C | 3 °C |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 30 · przykladowy 2023
Źródło
Informacja do zadań 30–31.
Przeprowadzono doświadczenie z udziałem trzech różnych związków chemicznych –
umownie oznaczonych literami A, B i C – wybranych spośród następujących:
etanal … etano-1,2-diol … metanol … propano-1,2,3-triol
Stosunek masowy węgla do tlenu mC : mO w związku B jest równy 3 : 4.
Przebieg doświadczenia zilustrowano na poniższym schemacie.

Zaobserwowano, że klarowny szafirowy roztwór powstał tylko w probówce II.
Rozstrzygnij, czy na podstawie opisu obserwowanych zmian w probówce II oraz informacji o stosunku masowym węgla do tlenu w związku B można jednoznacznie zidentyfikować związek B. Uzasadnij swoje stanowisko.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Spośród podanych związków wybierz te, które mają sąsiadujące grupy OH i tworzą szafirowy kompleks z Cu(II).
Podpowiedź 2
Oblicz stosunek mas węgla do tlenu oddzielnie dla etano-1,2-diolu i propano-1,2,3-triolu.
Podpowiedź 3
Porównaj 24:32 oraz 36:48; oba stosunki upraszczają się do 3:4, więc sprawdź jednoznaczność identyfikacji.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nie. Powstanie szafirowego roztworu wskazuje na alkohol polihydroksylowy: etano-1,2-diol albo propano-1,2,3-triol. Oba mają taki sam stosunek masowy węgla do tlenu, więc podane informacje nie identyfikują związku B jednoznacznie.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Szafirowy roztwór z Cu(OH)2 wskazuje w tym zestawie na alkohol mający sąsiadujące grupy OH. Warunek spełniają zarówno etano-1,2-diol, jak i propano-1,2,3-triol.
Dodatkowa informacja o stosunku masowym nie rozstrzyga wyboru: dla diolu mC:mO = 24:32 = 3:4, a dla triolu 36:48 = 3:4. Dwa różne związki spełniają więc oba kryteria jednocześnie. Odpowiedź brzmi „nie”; uzasadnienie powinno wskazywać obie możliwe substancje oraz zgodność obu stosunków masowych.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Nie. Powstanie szafirowego roztworu wskazuje na alkohol polihydroksylowy: etano-1,2-diol albo propano-1,2,3-triol. Oba mają taki sam stosunek masowy węgla do tlenu, więc podane informacje nie identyfikują związku B jednoznacznie.



