Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 421–440 z 1481

Zadanie 18 · maj 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Przeprowadzono doświadczenie, podczas którego do probówek I i II

Zadanie 18 — materiał graficzny CKE, s. 18, element 2.

z wodnymi roztworami pewnych substancji dodano jeden, ten sam odczynnik.

W obu probówkach zaszły reakcje utleniania i redukcji. Po zakończeniu

doświadczenia wygląd zawartości obu probówek był taki sam, co pokazano na

zdjęciu.

Uzupełnij schemat przeprowadzonego doświadczenia. Zaznacz wzory substancji, których wodne roztwory znajdowały się w probówkach I i II, oraz wzór odczynnika dodanego do obu probówek.

Zadanie 18 — materiał graficzny CKE, s. 18, element 1.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj brunatny osad jako MnO2 i wybierz odczynnik zawierający mangan na wyższym stopniu utlenienia.

Podpowiedź 2

W pierwszej probówce potrzebny jest reduktor SO32−, a w drugiej jon Mn2+ zdolny do synproporcjonowania.

Podpowiedź 3

Zaznacz wspólnie KMnO4, w probówce I K2SO3, a w II MnSO4; w obu procesach powstaje Mn(IV).

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wybrane odczynniki według zaznaczeń CKE: KMnO4(aq) jako wspólny dodany odczynnik, K2SO3(aq) w probówce I i MnSO4(aq) w probówce II.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawny wybór i zaznaczenie wzorów substancji i wzoru odczynnika.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Brunatny osad w obu probówkach wskazuje na MnO2, więc wspólnym odczynnikiem jest KMnO4. W probówce I K2SO3 dostarcza reduktora: siarka(IV) utlenia się do siarki(VI), a Mn(VII) redukuje się do Mn(IV).

W probówce II używamy MnSO4; mangan(II) i mangan(VII) tworzą wspólny pośredni stopień +IV, co jest synproporcjonowaniem. Wybór samego kwasu lub KNO3 nie zapewniałby obu opisanych reakcji redoks. O doborze zestawu decydują jednocześnie barwa osadu i możliwość wymiany elektronów w każdej probówce.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wybrane odczynniki według zaznaczeń CKE: KMnO4(aq) jako wspólny dodany odczynnik, K2SO3(aq) w probówce I i MnSO4(aq) w probówce II.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_05_glowny_18

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 19.1 · maj 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 19.

Zbudowano ogniwo, którego schemat zapisany zgodnie z konwencją sztokholmską jest

następujący:

(−) Co | Co2+ || H+ | H2 (g) | Pt (+)

Oblicz siłę elektromotoryczną opisanego ogniwa w warunkach standardowych.

SEM = …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odczytaj ze schematu, która elektroda jest anodą, a która katodą.

Podpowiedź 2

Użyj standardowego potencjału wodoru 0 V i potencjału redukcji Co2+/Co około −0,28 V.

Podpowiedź 3

Oblicz E°katody − E°anody, czyli 0 − (−0,28), i podaj wynik w woltach.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

SEM = 0,00 − (−0,28) = 0,28 V. Zapis obliczeń nie jest wymagany.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne obliczenie wartości SEM z jednostką.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Zgodnie ze schematem lewa elektroda kobaltowa jest anodą, a prawa wodorowa katodą. W warunkach standardowych potencjał półogniwa wodorowego wynosi 0,00 V, a Co2+/Co około −0,28 V.

Siłę elektromotoryczną obliczamy jako potencjał katody minus potencjał anody: SEM = 0,00 − (−0,28) = 0,28 V. Dodatni wynik odpowiada samorzutnej pracy ogniwa w podanym kierunku. Nie zmieniamy znaku tablicowego potencjału przed podstawieniem do tej zależności, ponieważ odejmowanie uwzględnia już rolę anody.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

SEM = 0,00 − (−0,28) = 0,28 V. Zapis obliczeń nie jest wymagany.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_05_glowny_19.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 19.2 · maj 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 19.

Zbudowano ogniwo, którego schemat zapisany zgodnie z konwencją sztokholmską jest

następujący:

(−) Co | Co2+ || H+ | H2 (g) | Pt (+)

W opisanym ogniwie półogniwo Co | Co2+ zastąpiono innym półogniwem metalicznym.

Ta zmiana nie spowodowała (w warunkach standardowych) zmiany procesu katodowego.

Spośród wymienionych półogniw wybierz i zaznacz wszystkie te, które mogły być użyte do budowy tego ogniwa.

Ag | Ag+ … Cu | Cu2+ … Fe | Fe2+ … Ni | Ni2+ … Zn | Zn2+

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal warunek, przy którym półogniwo wodorowe pozostaje katodą po wymianie drugiej elektrody.

Podpowiedź 2

Porównaj wszystkie potencjały redukcji metali z 0 V; anoda musi mieć niższy potencjał.

Podpowiedź 3

Zaznacz wszystkie trzy ujemne pary: Fe/Fe2+, Ni/Ni2+ i Zn/Zn2+.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Należy zaznaczyć wszystkie trzy półogniwa: Fe | Fe2+, Ni | Ni2+ i Zn | Zn2+.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawny wybór i zaznaczenie schematów trzech półogniw.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Procesem katodowym ma pozostać redukcja H+ do H2. Nowy metal musi więc utleniać się na anodzie, a standardowy potencjał jego pary jon–metal musi być niższy od potencjału półogniwa wodorowego, czyli ujemny.

Warunek spełniają Fe2+/Fe, Ni2+/Ni oraz Zn2+/Zn. Dodatnie potencjały Ag+/Ag i Cu2+/Cu spowodowałyby odwrócenie ról: to redukcja jonów metalu byłaby procesem katodowym. Polecenie wymaga wszystkich pasujących półogniw, dlatego wybieramy trzy, a nie tylko metal najbardziej aktywny.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Należy zaznaczyć wszystkie trzy półogniwa: Fe | Fe2+, Ni | Ni2+ i Zn | Zn2+.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_05_glowny_19.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 20 · maj 2023

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Pewien alkan, którego achiralne cząsteczki mają rozgałęziony łańcuch węglowy,

w temperaturze 𝑇 i pod ciśnieniem 𝑝 jest gazem i ma gęstość 50 razy większą od gęstości

wodoru wyznaczonej w tych samych warunkach. W reakcji chlorowania tego alkanu może

powstać 6 różnych monochloropochodnych, będących izomerami konstytucyjnymi (bez

uwzględniania stereoizomerów).

Oblicz liczbę atomów węgla w cząsteczce opisanego alkanu oraz napisz jego wzór półstrukturalny (grupowy).

Obliczenia:

Wzór alkanu:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ze stosunku gęstości do H2 oblicz masę molową, a następnie rozwiąż równanie 14n+2 = M.

Podpowiedź 2

Dla C7H16 rozważ rozgałęzione izomery i policz nierównocenne pozycje wodoru, uwzględniając symetrię.

Podpowiedź 3

W 2-metyloheksanie dwie grupy CH3 przy C2 są równocenne; razem z pozostałymi pozycjami dają sześć produktów.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

M(alkanu) = 50 · M(H2) = 100 g · mol−1. Dla CnH2n+2: 12n + 2n + 2 = 100, zatem n = 7. Wzór alkanu według CKE:

CKE: wzór półstrukturalny 2-metyloheksanu.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne obliczenie liczby atomów węgla w cząsteczce alkanu oraz poprawne

napisanie jego wzoru półstrukturalnego (grupowego).

1 pkt – poprawne obliczenie liczby atomów węgla w cząsteczce alkanu, ale napisanie

błędnego wzoru półstrukturalnego lub brak wzoru alkanu.

ALBO

– brak obliczeń i napisanie poprawnego wzoru alkanu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriówalbo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przy jednakowych temperaturze i ciśnieniu stosunek gęstości gazów jest równy stosunkowi ich mas molowych. Otrzymujemy M = 50·2 = 100 g/mol. Dla alkanu 14n+2 = 100, więc n = 7.

Rozgałęzionym achiralnym izomerem dającym sześć monochloropochodnych konstytucyjnych jest 2-metyloheksan. Dwie grupy metylowe przy C2 są równocenne, natomiast pozostałe pozycje dają odrębne produkty, łącznie sześć. Nie liczymy osobno stereoizomerów powstających przy chlorowaniu; warunek dotyczy różnych miejsc podstawienia w szkielecie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

M(alkanu) = 50 · M(H2) = 100 g · mol−1. Dla CnH2n+2: 12n + 2n + 2 = 100, zatem n = 7. Wzór alkanu według CKE:

CKE: wzór półstrukturalny 2-metyloheksanu.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_05_glowny_20

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 21 · maj 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 21–22.

Reakcję hydratacji (uwodnienia) etenu opisuje równanie:

Informacja wspólna 21-22 — materiał graficzny CKE, s. 20, element 1.

Równowagowy stopień przereagowania etenu, który jest miarą wydajności przedstawionej

reakcji, zależy od warunków prowadzenia procesu: temperatury i ciśnienia. Tę zależność

przedstawiono na poniższym wykresie.

50,0

Informacja wspólna 21-22 — materiał graficzny CKE, s. 20, element 2.

Na podstawie: E. Grzywa, J. Molenda, Technologia podstawowych syntez organicznych, Warszawa 2008.

Wyjaśnij, dlaczego w danej temperaturze równowagowy stopień przereagowania etenu w opisanej reakcji jest tym większy, im wyższe jest ciśnienie, pod którym prowadzona jest reakcja.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odczytaj stany skupienia i policz sumę współczynników gazowych po obu stronach równania.

Podpowiedź 2

Zauważ, że z dwóch moli gazów powstaje jeden mol gazu.

Podpowiedź 3

Zastosuj regułę przekory przy sprężaniu: preferowana jest strona etanolu, więc zużywa się więcej etenu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

W reakcji z 2 mol gazowych substratów powstaje 1 mol gazowego produktu. Zwiększenie ciśnienia przesuwa równowagę w stronę mniejszej liczby moli gazów, więc zwiększa równowagowy stopień przereagowania etenu. CKE wymaga odniesienia do stechiometrii reakcji.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne wyjaśnienie uwzględniające stechiometrię reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W przedstawionej hydratacji etenu zarówno eten i woda, jak i etanol są gazami. Z dwóch moli gazowych substratów powstaje jeden mol gazowego produktu.

Izotermiczne zwiększenie ciśnienia przez sprężenie sprzyja stronie z mniejszą liczbą moli gazu, więc równowaga przesuwa się ku etanolowi. Wzrasta przez to równowagowy stopień przereagowania etenu. Uzasadnienie musi odwołać się do stosunku 2:1 wynikającego z równania; samo przywołanie reguły przekory bez wskazania stechiometrii nie wyjaśnia wyboru kierunku.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

W reakcji z 2 mol gazowych substratów powstaje 1 mol gazowego produktu. Zwiększenie ciśnienia przesuwa równowagę w stronę mniejszej liczby moli gazów, więc zwiększa równowagowy stopień przereagowania etenu. CKE wymaga odniesienia do stechiometrii reakcji.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_05_glowny_21

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 22 · maj 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 21–22.

Reakcję hydratacji (uwodnienia) etenu opisuje równanie:

Informacja wspólna 21-22 — materiał graficzny CKE, s. 20, element 1.

Równowagowy stopień przereagowania etenu, który jest miarą wydajności przedstawionej

reakcji, zależy od warunków prowadzenia procesu: temperatury i ciśnienia. Tę zależność

przedstawiono na poniższym wykresie.

50,0

Informacja wspólna 21-22 — materiał graficzny CKE, s. 20, element 2.

Na podstawie: E. Grzywa, J. Molenda, Technologia podstawowych syntez organicznych, Warszawa 2008.

Rozstrzygnij, czy reakcja hydratacji etenu jest procesem endo- czy egzotermicznym.

Odpowiedź uzasadnij.

Rozstrzygnięcie: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przy jednej wartości ciśnienia porównaj stopnie przereagowania dla kilku temperatur.

Podpowiedź 2

Ustal, w którą stronę przesuwa się równowaga po ogrzaniu układu: ku substratom czy produktowi?

Podpowiedź 3

Skoro ogrzewanie sprzyja przemianie odwrotnej, hydratacja etenu wydziela energię i jest egzotermiczna.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Proces egzotermiczny. Wzrost temperatury zmniejsza wydajność i przesuwa równowagę w kierunku substratów.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Porównujemy krzywe dla tej samej wartości ciśnienia. Wraz ze wzrostem temperatury równowagowy stopień przereagowania etenu maleje, czyli równowaga przesuwa się w stronę substratów.

Ogrzewanie sprzyja kierunkowi pochłaniającemu energię, zatem rozkład etanolu jest endotermiczny, a jego synteza przez hydratację etenu egzotermiczna. Taki wniosek dotyczy położenia równowagi. Nie należy utożsamiać zmniejszenia wydajności równowagowej ze zmniejszeniem szybkości reakcji po podwyższeniu temperatury; to dwa odrębne zagadnienia.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Proces egzotermiczny. Wzrost temperatury zmniejsza wydajność i przesuwa równowagę w kierunku substratów.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_05_glowny_22

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 23 · maj 2023

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 23–24.

Na poniższym schemacie zilustrowano ciąg przemian chemicznych. Literami X oraz Y

oznaczono produkty organiczne kolejnych przemian.

Informacja wspólna 23-24 — materiał graficzny CKE, s. 21, element 1.

Napisz w formie jonowej skróconej równania reakcji 1. i 2. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) lub uproszczone związków organicznych.

Równanie reakcji 1.:

Równanie reakcji 2.:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, jak nadmiar NaOH wpływa na formę fenolu po zastąpieniu chloru grupą tlenową.

Podpowiedź 2

W etapie 1 zapisz fenolan, Cl− i H2O, dobierając dwa OH− na cząsteczkę chlorobenzenu.

Podpowiedź 3

W etapie 2 protonuj anion fenolanowy jonem H+ albo H3O+, otrzymując obojętny fenol.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź do zadania 23 — oryginalne rozwiązanie CKE, s. 29.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie dwóch równań reakcji.

1 pkt – poprawne napisanie jednego równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Chlorobenzen w podanych ostrych warunkach i nadmiarze NaOH daje anion fenolanowy, a nie końcowo obojętny fenol. Dlatego w pierwszym równaniu potrzeba dwóch OH−: jeden odpowiada za zastąpienie chloru, a drugi za odprotonowanie powstającej grupy fenolowej. Produktami nieorganicznymi są Cl− i H2O.

W drugim etapie dodany kwas protonuje fenolan, tworząc fenol Y. W zapisie skróconym zapisujemy fenolan + H+ → fenol, ewentualnie używamy H3O+ i dopisujemy wodę. Sód pozostaje jonem obserwatorem.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź do zadania 23 — oryginalne rozwiązanie CKE, s. 29.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_05_glowny_23

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 24 · maj 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 23–24.

Na poniższym schemacie zilustrowano ciąg przemian chemicznych. Literami X oraz Y

oznaczono produkty organiczne kolejnych przemian.

Informacja wspólna 23-24 — materiał graficzny CKE, s. 21, element 1.

Uzupełnij poniższe zdanie. Wybierz i zaznacz jedno określenie spośród podanych w każdym nawiasie.

Organiczny produkt reakcji 3. powstaje w procesie (substytucji / addycji / eliminacji)

zachodzącym według mechanizmu (rodnikowego / elektrofilowego / nukleofilowego).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj fenol z pokazanym produktem i ustal, co dzieje się z atomami wodoru pierścienia.

Podpowiedź 2

Sprawdź, czy pierścień zachowuje układ aromatyczny po podstawieniu bromem.

Podpowiedź 3

Wybierz substytucję i mechanizm elektrofilowy, zgodne z bromowaniem aktywowanego pierścienia fenolu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Substytucja; mechanizm elektrofilowy.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie całego zdania.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Reakcja 3 polega na bromowaniu pierścienia fenolu. Atom wodoru w pierścieniu jest zastępowany atomem bromu, a układ aromatyczny zostaje odtworzony, więc jest to substytucja.

Bogaty w elektrony pierścień reaguje z cząstką elektrofilową, dlatego mechanizm określamy jako elektrofilowy. Grupa OH aktywuje pierścień i kieruje podstawienie w pozycje orto oraz para, zgodnie z pokazanym tribromoproduktem. Nie klasyfikujemy tej przemiany jako addycji do zwykłego alkenu, mimo obecności elektronów π w substracie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Substytucja; mechanizm elektrofilowy.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_05_glowny_24

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 25 · maj 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 25–26.

Poniżej podano wzory półstrukturalne (grupowe) trzech związków organicznych.

Informacja wspólna 25-26 — materiał graficzny CKE, s. 22, element 1.

Wybierz związek (A, B albo C), którego cząsteczki są chiralne, i napisz literę, którą oznaczono jego wzór. Uzasadnij swój wybór – odwołaj się do budowy cząsteczek tego związku.

Związek: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Dla każdego atomu węgla o czterech wiązaniach pojedynczych porównaj wszystkie cztery przyłączone grupy.

Podpowiedź 2

W A przy węglu z OH znajdziesz H, OH, CH3 i grupę etylową; sprawdź, czy są różne.

Podpowiedź 3

Wskaż A i uzasadnij chiralność obecnością centrum stereogenicznego połączonego z czterema różnymi podstawnikami.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Związek A. W cząsteczce występuje centrum stereogeniczne: atom węgla połączony z czterema różnymi podstawnikami. CKE dopuszcza poprawne odniesienie do braku płaszczyzny i środka symetrii.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawny wybór związku i poprawne uzasadnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W związku A, butan-2-olu, atom węgla połączony z OH ma cztery różne podstawniki: OH, H, grupę metylową i grupę etylową. Jest centrum stereogenicznym, a cząsteczka może występować jako para enancjomerów.

Związek B ma przy odpowiednim atomie węgla dwie jednakowe grupy metylowe, więc warunek czterech różnych podstawników nie zachodzi. W estrze C również nie ma takiego centrum. Wybieramy A i w uzasadnieniu wskazujemy konkretny atom oraz różnorodność jego podstawników, a nie sam fakt istnienia rozgałęzienia.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Związek A. W cząsteczce występuje centrum stereogeniczne: atom węgla połączony z czterema różnymi podstawnikami. CKE dopuszcza poprawne odniesienie do braku płaszczyzny i środka symetrii.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_05_glowny_25

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 26 · maj 2023

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 25–26.

Poniżej podano wzory półstrukturalne (grupowe) trzech związków organicznych.

Informacja wspólna 25-26 — materiał graficzny CKE, s. 22, element 1.

Każdy ze związków A, B, C ma izomery. Poniżej opisano trzy z nich – oznaczone

odpowiednio jako związki A1, B1, C1.

• Związek A1 to izomer związku A, który można utlenić do związku B.

• Związek B1 to izomer związku B, który można zredukować do związku A.

• Związek C1 to izomer związku C, który można otrzymać przez utlenienie związku B.

Narysuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków A1, B1 i C1.

A1

B1

C1

   
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odczytaj typy i szkielety A oraz B, a potem cofnij utlenianie aldehydu B do odpowiedniego alkoholu.

Podpowiedź 2

Dobierz keton redukowany do butan-2-olu i kwas powstający przez utlenienie 2-metylopropanalu.

Podpowiedź 3

Narysuj A1: 2-metylopropan-1-ol, B1: butan-2-on, C1: kwas 2-metylopropanowy, zachowując wzory półstrukturalne.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

A1B1C1
CKE: wzór związku A1.CKE: wzór związku B1.CKE: wzór związku C1.

CKE: wzory szkieletowe zamiast półstrukturalnych powodują utratę 1 pkt.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne narysowanie wzorów półstrukturalnych (grupowych) trzech związków.

1 pkt – poprawne narysowanie wzorów półstrukturalnych (grupowych) dwóch związków.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Związek B jest 2-metylopropanalem, więc jego alkoholowym prekursorem A1 musi być 2-metylopropan-1-ol: utlenienie zachowuje rozgałęziony szkielet. Alkohol A to butan-2-ol, dlatego redukowanym izomerem B1 jest butan-2-on.

Dalsze utlenienie aldehydu B daje kwas 2-metylopropanowy, czyli C1, izomer estru C o tym samym wzorze sumarycznym. Każdą strukturę sprawdzamy zarówno przez przemianę grupy funkcyjnej, jak i wzór sumaryczny. Polecenie wymaga wzorów półstrukturalnych; same nazwy lub szkielety nie zastępują tych wzorów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

A1B1C1
CKE: wzór związku A1.CKE: wzór związku B1.CKE: wzór związku C1.

CKE: wzory szkieletowe zamiast półstrukturalnych powodują utratę 1 pkt.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_05_glowny_26

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 27.1 · maj 2023

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 27.

Poniżej przedstawiono wzory półstrukturalne (grupowe) dwóch związków zapachowych:

geranialu oraz geraniolu.

Geranial

Geraniol

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 23.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 23.

Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2013.

Uzupełnij tabelę. Wpisz formalny stopień utlenienia oraz typ hybrydyzacji (sp, sp2, sp3) orbitali walencyjnych atomu węgla oznaczonego literą a w cząsteczkach geranialu i geraniolu.

 

Stopień utlenienia

Typ hybrydyzacji

Geranial

  

Geraniol

  
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zidentyfikuj zaznaczone grupy: CHO w geranialu i CH2OH w geraniolu.

Podpowiedź 2

Zlicz wkład wiązań z O i H do stopnia utlenienia, pomijając wkład wiązań C–C.

Podpowiedź 3

Wpisz dla geranialu +I i sp2, a dla geraniolu −I i sp3, odnosząc hybrydyzację do wskazanych atomów.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

ZwiązekStopień utlenieniaHybrydyzacja
Geranial+Isp2
Geraniol−Isp3

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne napisanie stopnia utlenienia i typu hybrydyzacji wskazanego atomu węgla

w dwóch związkach.

1 pkt – poprawne napisanie stopnia utlenienia i typu hybrydyzacji wskazanego atomu węgla

w jednym związku

ALBO

– poprawne napisanie stopni utlenienia obu wskazanych atomów węgla

ALBO

– poprawne napisanie typów hybrydyzacji obu wskazanych atomów węgla.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Zaznaczony atom w geranialu należy do grupy CHO. Wiązanie podwójne z O wnosi +II, wiązanie z H −I, a z C zero, więc stopień utlenienia wynosi +I. Trzy obszary wiązań odpowiadają hybrydyzacji sp2.

W geraniolu wskazany atom jest częścią CH2OH: jedno C–O daje +I, dwa C–H dają −II, łącznie −I. Cztery wiązania σ odpowiadają sp3. Nie analizujemy sąsiedniego atomu wiązania C=C, ponieważ strzałki a wskazują węgle grup funkcyjnych.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

ZwiązekStopień utlenieniaHybrydyzacja
Geranial+Isp2
Geraniol−Isp3
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_05_glowny_27.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 27.2 · maj 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 27.

Poniżej przedstawiono wzory półstrukturalne (grupowe) dwóch związków zapachowych:

geranialu oraz geraniolu.

Geranial

Geraniol

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 23.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 23.

Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2013.

Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F –

jeśli jest fałszywe.

1.Geraniol jest produktem redukcji geranialu.PF
2.W cząsteczce geranialu liczba wiązań π jest większa niż w cząsteczce geraniolu.PF
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj grupy CHO i CH2OH oraz stopnie utlenienia ich atomów węgla.

Podpowiedź 2

Policz wszystkie wiązania π, uwzględniając również karbonyl C=O, a nie tylko wiązania C=C.

Podpowiedź 3

Geraniol jest produktem redukcji, a geranial ma trzy π wobec dwóch w geraniolu; zaznacz P i P.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. P; 2. P.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne zaznaczenie dwóch odpowiedzi.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przemiana grupy aldehydowej geranialu w pierwszorzędową grupę alkoholową geraniolu obniża stopień utlenienia węgla z +I do −I. Jest redukcją, więc pierwsze zdanie oceniamy jako prawdziwe. Obie cząsteczki mają dwa wiązania C=C, lecz geranial ma dodatkowo jedno C=O.

Każde z tych wiązań podwójnych zawiera jedno π, zatem geranial ma trzy wiązania π, a geraniol dwa. Drugie zdanie także jest prawdziwe. Ocenę wykonujemy na podstawie kompletnych zdań odtworzonych z oryginalnego arkusza.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. P; 2. P.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_05_glowny_27.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 28 · maj 2023

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 28–30.

Fosgen to silnie trujący związek o wzorze COCl2. W reakcjach fosgenu z alkoholami otrzymuje

się odpowiednie estry kwasu węglowego, a w procesach polikondensacji z udziałem fosgenu

powstają poliwęglany – szeroko stosowane tworzywa zastępujące szkło.

Substratami do otrzymywania fosgenu są tlenek węgla(II) i chlor. W mieszaninie tych gazów

zachodzi – pod wpływem światła – odwracalna reakcja opisana równaniem:

CO (g)+ Cl2 (g) ⇌ COCl2 (g)

Do reaktora o pojemności 4,0 dm3 wprowadzono gazowe substraty: 0,40 mol CO

i 0,20 mol Cl2. Gdy w temperaturze 𝑇 ustaliła się równowaga, stwierdzono, że

przereagowało 80 % chloru.

Oblicz stężeniową stałą równowagi syntezy fosgenu w temperaturze 𝑻.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oblicz liczbę moli przereagowanego chloru jako 80% jego początkowej ilości.

Podpowiedź 2

Wykorzystaj stechiometrię 1:1:1 do uzupełnienia równowagowych ilości CO, Cl2 i COCl2.

Podpowiedź 3

Podziel każdą ilość przez 4,0 dm3 i podstaw stężenia do Kc = [COCl2]/([CO]·[Cl2]).

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Substancjan początkowe, moln w równowadze, molStężenie równowagowe, mol · dm−3
CO0,400,240,06
Cl20,200,040,01
COCl200,160,04
K = [COCl2]/([CO] · [Cl2]) = 0,04/(0,06 · 0,01) = 66,67 ≈ 67

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody rozwiązania prowadzącej do obliczenia stałej

równowagi, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

• popełnienie błędów rachunkowych

LUB

• podanie wyniku z błędną jednostką,

ALBO

– poprawne obliczenie wartości stężeń równowagowych wszystkich reagentów.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Z początkowych 0,20 mol Cl2 zużywa się 80%, czyli 0,16 mol. Ze stosunku 1:1:1 wynika takie samo zużycie CO i powstanie 0,16 mol COCl2. W równowadze pozostaje 0,24 mol CO oraz 0,04 mol Cl2.

Dzieląc przez 4,0 dm3, dostajemy stężenia odpowiednio 0,06, 0,01 i 0,04 mol/dm3. Stąd Kc = 0,04/(0,06·0,01) ≈ 66,7. Objętości nie wolno pominąć przez proste skrócenie moli, ponieważ sumy współczynników stechiometrycznych po obu stronach są różne.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Substancjan początkowe, moln w równowadze, molStężenie równowagowe, mol · dm−3
CO0,400,240,06
Cl20,200,040,01
COCl200,160,04
K = [COCl2]/([CO] · [Cl2]) = 0,04/(0,06 · 0,01) = 66,67 ≈ 67
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_05_glowny_28

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 29 · maj 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 28–30.

Fosgen to silnie trujący związek o wzorze COCl2. W reakcjach fosgenu z alkoholami otrzymuje

się odpowiednie estry kwasu węglowego, a w procesach polikondensacji z udziałem fosgenu

powstają poliwęglany – szeroko stosowane tworzywa zastępujące szkło.

Substratami do otrzymywania fosgenu są tlenek węgla(II) i chlor. W mieszaninie tych gazów

zachodzi – pod wpływem światła – odwracalna reakcja opisana równaniem:

CO (g)+ Cl2 (g) ⇌ COCl2 (g)

Napisz równanie reakcji fosgenu z metanolem w stosunku molowym 1 : 2. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal, ile atomów chloru w COCl2 zastąpią grupy pochodzące od dwóch cząsteczek metanolu.

Podpowiedź 2

Zachowaj grupę C=O, dołącz do jej węgla dwie grupy metoksylowe i określ produkt uboczny.

Podpowiedź 3

Zapisz węglan dimetylu oraz 2HCl, zachowując stosunek jednego COCl2 do dwóch CH3OH.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź do zadania 29 — oryginalne rozwiązanie CKE, s. 34.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Fosgen jest pochodną kwasu węglowego z dwoma atomami chloru, które w podanej stechiometrii zostają zastąpione dwiema grupami metoksylowymi. Powstaje węglan dimetylu oraz dwie cząsteczki HCl.

Stosunek COCl2 do metanolu wynosi zatem dokładnie 1:2. W produkcie trzeba zachować karbonyl C=O i połączyć z jego węglem dwa atomy tlenu grup metoksylowych, zgodnie ze wzorem w kluczu. Kontrola bilansu obejmuje trzy atomy C i trzy O po każdej stronie; produkt nie jest estrem kwasu etanowego.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź do zadania 29 — oryginalne rozwiązanie CKE, s. 34.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_05_glowny_29

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 30 · maj 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 28–30.

Fosgen to silnie trujący związek o wzorze COCl2. W reakcjach fosgenu z alkoholami otrzymuje

się odpowiednie estry kwasu węglowego, a w procesach polikondensacji z udziałem fosgenu

powstają poliwęglany – szeroko stosowane tworzywa zastępujące szkło.

Substratami do otrzymywania fosgenu są tlenek węgla(II) i chlor. W mieszaninie tych gazów

zachodzi – pod wpływem światła – odwracalna reakcja opisana równaniem:

CO (g)+ Cl2 (g) ⇌ COCl2 (g)

Bisfenol A, którego wzór przedstawiono poniżej, stosuje się do otrzymywania poliwęglanu.

CKE: pełny wzór strukturalny bisfenolu A, wraz z obiema grupami metylowymi i hydroksylowymi.

W tym celu bisfenol A poddaje się najpierw reakcji z wodorotlenkiem sodu, która przebiega tak samo jak reakcja tego wodorotlenku z fenolem, a następnie przeprowadza się polikondensację produktu tej reakcji z fosgenem.

Uzupełnij schemat tak, aby powstało równanie reakcji otrzymywania poliwęglanu z bisfenolanu sodu i fosgenu.

CKE: kompletny schemat reakcji bisfenolanu sodu z fosgenem, pole na produkt i współczynnik 2n przy NaCl.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zachowaj szkielet bisfenolu A i wskaż dwa atomy tlenu, które połączą go z grupami karbonylowymi.

Podpowiedź 2

Zastąp wiązania do Na i Cl wiązaniami w mostkach węglanowych; sprawdź współczynnik 2n przy NaCl.

Podpowiedź 3

Obejmij nawiasem jeden fragment bisfenolu i jeden fragment węglanowy, pokazując ciągłość wiązań łańcucha po obu stronach.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przykładowe rozwiązania CKE:

CKE: dwa równoważne sposoby zapisu polikondensacji bisfenolanu sodu i fosgenu.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji otrzymywania poliwęglanu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Obie grupy fenolanowe bisfenolanu sodu tworzą połączenia z grupami karbonylowymi pochodzącymi od fosgenu. Fragment powtarzalny musi więc obejmować cały szkielet bisfenolu A oraz mostek węglanowy z karbonylem i dwoma atomami tlenu łączącymi sąsiednie fragmenty.

Z każdej pary funkcyjnych końców usuwane są dwa Na i dwa Cl, co odpowiada 2n NaCl w schemacie. W nawiasie polimeru pozostawiamy wiązania wychodzące na obie strony. Dwa różne miejsca przecięcia tego samego łańcucha dają równoważne zapisy meru przedstawione w kluczu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przykładowe rozwiązania CKE:

CKE: dwa równoważne sposoby zapisu polikondensacji bisfenolanu sodu i fosgenu.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_05_glowny_30

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 31.1 · maj 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 31.

Do zakwaszonego roztworu alaniny dodawano kroplami wodny roztwór wodorotlenku sodu

i mierzono pH mieszaniny reakcyjnej. Na poniższym wykresie zilustrowano zależność pH

mieszaniny od objętości dodanego roztworu wodorotlenku sodu (w jednostkach umownych).

14

Informacja wspólna 31 — materiał graficzny CKE, s. 26, element 1.

2

0

0,5

1

1,5

2,5

Objętość roztworu NaOH

Aminokwasy w roztworach wodnych istnieją głównie w formie jonów. W roztworach o niskim

pH cząsteczka aminokwasu jest protonowana. W pewnym zakresie pH dominującą formą

jest jon obojnaczy. W roztworach o wysokim pH cząsteczka aminokwasu traci proton.

W punkcie oznaczonym na wykresie numerem I alanina jest mieszaniną formy protonowanej

i jonu obojnaczego w stosunku molowym 1 : 1, a w punkcie oznaczonym na wykresie

numerem III ten aminokwas jest mieszaniną jonu obojnaczego i formy zdeprotonowanej

w stosunku molowym 1 : 1.

Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna,Warszawa 2005.

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) tej formy alaniny, która występuje przy wartości pH odpowiadającej punktowi II zaznaczonemu na wykresie. Podaj nazwę tej wartości pH.

Wzór:

Nazwa: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal, która forma alaniny dominuje między odłączeniem protonu od COOH a odłączeniem go od NH3+.

Podpowiedź 2

Narysuj jednocześnie grupy NH3+ oraz COO− i sprawdź zerowy ładunek sumaryczny.

Podpowiedź 3

Nazwij tę wartość pH punktem izoelektrycznym; nie zastępuj jonu obojnaczego całkowicie niejonowym wzorem alaniny.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

CKE: jon obojnaczy alaniny.

Nazwa: punkt izoelektryczny albo punkt izojonowy.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie wzoru jonu i nazwy wartości pH.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Punkt II leży między dwoma etapami odprotonowania alaniny. Dominuje w nim jon obojnaczy z grupami NH3+ i COO−, którego ładunek sumaryczny jest zerowy.

Grupę metylową i atom H przy węglu α pozostawiamy bez zmiany. Odpowiadająca temu wartość pH to punkt izoelektryczny, pI: średni ładunek aminokwasu w roztworze wynosi wtedy zero. Nie oznacza to braku ładunków wewnątrz dominującej drobiny ani konieczności pH = 7; zależy ona od właściwości obu grup kwasowo-zasadowych.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

CKE: jon obojnaczy alaniny.

Nazwa: punkt izoelektryczny albo punkt izojonowy.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_05_glowny_31.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 31.2 · maj 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 31.

Do zakwaszonego roztworu alaniny dodawano kroplami wodny roztwór wodorotlenku sodu

i mierzono pH mieszaniny reakcyjnej. Na poniższym wykresie zilustrowano zależność pH

mieszaniny od objętości dodanego roztworu wodorotlenku sodu (w jednostkach umownych).

14

Informacja wspólna 31 — materiał graficzny CKE, s. 26, element 1.

2

0

0,5

1

1,5

2,5

Objętość roztworu NaOH

Aminokwasy w roztworach wodnych istnieją głównie w formie jonów. W roztworach o niskim

pH cząsteczka aminokwasu jest protonowana. W pewnym zakresie pH dominującą formą

jest jon obojnaczy. W roztworach o wysokim pH cząsteczka aminokwasu traci proton.

W punkcie oznaczonym na wykresie numerem I alanina jest mieszaniną formy protonowanej

i jonu obojnaczego w stosunku molowym 1 : 1, a w punkcie oznaczonym na wykresie

numerem III ten aminokwas jest mieszaniną jonu obojnaczego i formy zdeprotonowanej

w stosunku molowym 1 : 1.

Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna,Warszawa 2005.

Spośród poniższych wzorów form alaniny wybierz i zaznacz wzory tych, które obecne są w roztworze o wartości pH odpowiadającej punktowi III, zaznaczonemu na wykresie.

Zadanie 31.2 — materiał graficzny CKE, s. 27, element 1.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przeczytaj opis punktu III: podano wprost dwie formy obecne w stosunku molowym 1:1.

Podpowiedź 2

Od jonu obojnaczego odłącz proton grupy NH3+, pozostawiając COO−.

Podpowiedź 3

Zaznacz jon obojnaczy i anion alaniny z NH2; pomiń kation z niezdysocjowaną grupą COOH.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

CKE: wskazane formy alaniny — jon obojnaczy i anion; forma kationowa nie jest zaznaczona.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawny wybór i zaznaczenie wzorów jonów.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Informacja wprowadzająca mówi, że w punkcie III jon obojnaczy i forma zdeprotonowana występują w stosunku 1:1. Wybieramy zatem wzór z NH3+ i COO− oraz wzór z NH2 i COO−.

Są to sprzężona para kwas–zasada różniąca się protonem grupy aminowej. Kation zawierający jednocześnie NH3+ i COOH należy do wcześniejszego, kwaśnego obszaru miareczkowania i nie jest jedną z dwóch wskazanych form. W tym punkcie nie zachodzi zmiana szkieletu węglowego ani odłączenie grupy karboksylowej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

CKE: wskazane formy alaniny — jon obojnaczy i anion; forma kationowa nie jest zaznaczona.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_05_glowny_31.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 32 · maj 2023

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Przygotowano zalkalizowaną zawiesinę wodorotlenku miedzi(II). Wygląd

Zadanie 32 — materiał graficzny CKE, s. 27, element 2.

zawartości probówki przedstawiono na zdjęciu obok.

Wykonano doświadczenie: do probówki zawierającej otrzymany odczynnik

wprowadzono wodny roztwór glukozy i wymieszano zawartość naczynia

(I etap). Następnie probówkę ogrzano (II etap).

Na poniższych zdjęciach przedstawiono wygląd zawartości probówki

po każdym z dwóch etapów doświadczenia.

po I etapie po II etapie

Zadanie 32 — materiał graficzny CKE, s. 27, element 1.

Na podstawie wyniku I etapu doświadczenia sformułuj i napisz wniosek dotyczący budowy cząsteczki glukozy, a na podstawie wyniku II etapu doświadczenia – wniosek dotyczący właściwości tego monosacharydu.

Wniosek dotyczący budowy cząsteczki glukozy:

Wniosek dotyczący właściwości glukozy:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Powiąż szafirowy kompleks z obecnością sąsiadujących grup OH i sformułuj wniosek o budowie.

Podpowiedź 2

W etapie II rozpoznaj Cu2O i ustal, która substancja oddaje elektrony związkom miedzi.

Podpowiedź 3

Zapisz dwa odrębne wnioski: glukoza jest polihydroksylowa i ma właściwości redukujące.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wniosek o budowie: glukoza ma co najmniej dwie grupy hydroksylowe, w tym przy sąsiednich atomach węgla; jest związkiem polihydroksylowym. Wniosek o właściwościach: ma właściwości redukujące, ulega utlenieniu.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne sformułowanie wniosku dotyczącego budowy cząsteczki glukozy oraz

wniosku dotyczącego jej właściwości.

1 pkt – poprawne sformułowanie wniosku dotyczącego budowy cząsteczki glukozy ALBO

wniosku dotyczącego jej właściwości.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W etapie I niebieski osad przechodzi w szafirowy roztwór kompleksu z jonami Cu(II). Wskazuje to na obecność kilku grup hydroksylowych, w tym przy sąsiednich atomach węgla, w cząsteczce glukozy.

Po ogrzaniu pojawia się ceglastoczerwony Cu2O: glukoza redukuje Cu(II) do Cu(I), sama ulegając utlenieniu. Wniosek z etapu II brzmi więc, że ma właściwości redukujące. Polecenie wymaga wniosków o budowie i właściwościach, dlatego nie wystarczy ponownie opisać barwę roztworu i osadu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wniosek o budowie: glukoza ma co najmniej dwie grupy hydroksylowe, w tym przy sąsiednich atomach węgla; jest związkiem polihydroksylowym. Wniosek o właściwościach: ma właściwości redukujące, ulega utlenieniu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_05_glowny_32

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 33 · maj 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 33–34.

Poniżej przedstawiono wzory ilustrujące budowę pary monosacharydów.

Informacja wspólna 33-34 — materiał graficzny CKE, s. 28, element 1.

Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F –

jeśli jest fałszywe.

1.Oba monosacharydy należą do szeregu konfiguracyjnego D.PF
2.Oba monosacharydy należą do grupy ketoheksoz.PF
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź orientację grupy CH2OH w obu standardowych projekcjach, odróżniając ją od orientacji anomerycznej OH.

Podpowiedź 2

Ustal, czy atom anomeryczny pochodzi od C1 grupy aldehydowej, czy od C2 grupy ketonowej.

Podpowiedź 3

Oba cukry należą do szeregu D i do aldoheksoz; oceń zdania odpowiednio P oraz F.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. P; 2. F.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne zaznaczenie dwóch odpowiedzi.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W obu standardowo narysowanych projekcjach Hawortha grupa CH2OH przy atomie C5 leży po tej samej, górnej stronie pierścienia. Odpowiada to szeregowi konfiguracyjnemu D, więc pierwsze zdanie jest prawdziwe.

Przedstawione pierścienie mają budowę cyklicznych aldoheksoz, z atomem anomerycznym pochodzącym od grupy aldehydowej C1, a nie od ketonowej C2. Drugie zdanie jest zatem fałszywe. Kierunek grupy OH przy samym atomie anomerycznym rozróżnia anomery, lecz nie rozstrzyga o przynależności do szeregu D lub L.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. P; 2. F.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_05_glowny_33

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 34 · maj 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 33–34.

Poniżej przedstawiono wzory ilustrujące budowę pary monosacharydów.

Informacja wspólna 33-34 — materiał graficzny CKE, s. 28, element 1.

Dokończ zdanie. Wybierz i zaznacz odpowiedź A albo B oraz uzasadnienie 1., 2. albo 3.

Przedstawione monosacharydy są względem siebie

A.diastereoizomerami,
B.enancjomerami,

ponieważ ich cząsteczki różnią się

1.konfiguracją przy niektórych asymetrycznych atomach węgla.
2.liczbą asymetrycznych atomów węgla.
3.konfiguracją przy wszystkich asymetrycznych atomach węgla.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przyporządkuj sobie atomy węgla obu pierścieni i porównaj konfiguracje kolejnych centrów.

Podpowiedź 2

Sprawdź, czy różnice dotyczą wszystkich centrów, czy tylko części; liczba centrów pozostaje taka sama.

Podpowiedź 3

Wybierz diastereoizomerię z uzasadnieniem o różnicy konfiguracji przy niektórych centrach, czyli A1.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

A1. Diastereoizomery; cząsteczki różnią się konfiguracją przy niektórych asymetrycznych atomach węgla.

Zasady oceniania

1 pkt – odpowiedź poprawna.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Obie cząsteczki mają ten sam szkielet i tę samą liczbę centrów stereogenicznych, ale niektóre odpowiadające sobie centra mają przeciwną konfigurację. Pozostałe zachowują tę samą konfigurację. Nie są więc enancjomerami, bo przy tej budowie odbicia lustrzane wymagałyby odwrócenia konfiguracji wszystkich centrów.

Są diastereoizomerami: wybieramy A1. Porównując projekcje, należy zestawiać te same atomy węgla, a nie tylko liczyć grupy OH skierowane w górę lub w dół. Warianty A i B odtworzono w pełnej tabeli z oryginału.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

A1. Diastereoizomery; cząsteczki różnią się konfiguracją przy niektórych asymetrycznych atomach węgla.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_05_glowny_34

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania