Baza zadań z chemii
Moje postępy
Zadania 401–420 z 1481
Zadanie 2 · maj 2023
Aby otrzymać superciężkie jądra pierwiastków z końca 7. okresu, kaliforn 24998Cf bombardowano jonami izotopu wapnia 4820Ca. Podczas jednego z eksperymentów zarejestrowano przemianę:
Powstałe jądro X uległo rozpadowi, którego głównym produktem był liwermor 290116Lv.
Napisz równanie reakcji rozpadu, której uległo jądro pierwiastka X. Uzupełnij wszystkie pola w poniższym schemacie.

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wyznacz liczbę masową i atomową jądra X, uwzględniając trzy neutrony emitowane podczas jego otrzymywania.
Podpowiedź 2
Porównaj jądro X z podanym jądrem liwermoru: oblicz różnice liczb masowych i atomowych.
Podpowiedź 3
Różnice 4 i 2 odpowiadają cząstce α; wpisz wszystkie liczby przy Og, Lv i He.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
CKE dopuszcza symbol X zamiast Og oraz α zamiast He.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie całego schematu – napisanie równania reakcji rozpadu 𝛼.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Najpierw identyfikujemy jądro X z reakcji syntezy. Suma liczb atomowych wynosi 98 + 20 = 118, a liczba masowa po emisji trzech neutronów to 249 + 48 − 3 = 294.
X jest więc jądrem 294Og. Przechodząc do 290Lv o liczbie atomowej 116, traci ono cząstkę o liczbie masowej 4 i liczbie atomowej 2, czyli cząstkę α. W równaniu rozpadu zapisujemy 294118Og → 290116Lv + 42He i sprawdzamy oba bilanse liczb jądrowych.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
CKE dopuszcza symbol X zamiast Og oraz α zamiast He.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 3 · maj 2023
Węgiel tworzy kilka odmian alotropowych, które różnią się strukturą krystaliczną. Są wśród
nich diament, grafit i fulereny.
Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F –
jeśli jest fałszywe.
| 1. | Odmienna budowa wewnętrzna diamentu, grafitu i fulerenów jest przyczyną różnic ich właściwości chemicznych, przy zachowaniu identycznych właściwości fizycznych. | P | F |
|---|---|---|---|
| 2. | W krysztale diamentu każdy z atomów węgla tworzy kowalencyjne wiązania σ z czterema otaczającymi go atomami. | P | F |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj znane właściwości fizyczne diamentu i grafitu, zwłaszcza twardość oraz przewodnictwo elektryczne.
Podpowiedź 2
Sprawdź, czy twierdzenie o identycznych właściwościach fizycznych może być prawdziwe dla wszystkich podanych odmian.
Podpowiedź 3
Dla diamentu policz czterech sąsiadów każdego atomu węgla i cztery wiązania σ; oceń zdania jako F i P.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. F; 2. P.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne zaznaczenie dwóch odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Odmiany alotropowe mają różną budowę, dlatego różnią się również właściwościami fizycznymi, na przykład twardością i przewodnictwem elektrycznym. Pierwsze zdanie jest więc fałszywe: twierdzenie o identycznych właściwościach fizycznych nie zachodzi.
W diamencie każdy atom węgla tworzy cztery kowalencyjne wiązania σ z czterema sąsiadami, budując przestrzenną sieć. Drugie zdanie jest prawdziwe. Ocena dotyczy pełnego zdania odtworzonego z oryginalnego arkusza, ponieważ w poprzedniej transkrypcji pozostała tylko jego końcówka.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. F; 2. P.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 4 · maj 2023
Źródło
Informacja do zadań 04–05.
Ze względu na zdolność atomów węgla do łączenia się w łańcuchy ten pierwiastek tworzy
z tlenem nie tylko związki takie jak CO i CO2, lecz także mniej typowe połączenia. Jednym
z nich jest ditlenek triwęgla o wzorze sumarycznym C3O2. Cząsteczka tego związku ma
budowę liniową, atomami wewnętrznymi są w niej atomy węgla, a skrajnymi – atomy tlenu.
Ditlenek triwęgla reaguje zarówno z wodą, jak i z amoniakiem. W każdej z tych reakcji
powstaje jeden produkt. W reakcji z wodą tworzy się kwas dikarboksylowy, a w reakcji
z amoniakiem – diamid tego kwasu.
Na podstawie: J.E. House, Inorganic Chemistry, Elsevier, 2008.
Narysuj wzór elektronowy cząsteczki C3O2 (zaznacz kreskami wiązania chemiczne i wolne pary elektronowe). Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Wzór elektronowy:
Aby wyjaśnić budowę cząsteczki C3O2, hybrydyzację typu sp przypisuje się orbitalom
walencyjnym (trzech atomów / dwóch atomów / jednego atomu) węgla. Liczba wiązań σ
w cząsteczce C3O2 wynosi (2 / 4 / 6 / 8).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ułóż pięć atomów liniowo, z tlenem na końcach i trzema atomami węgla pomiędzy nimi.
Podpowiedź 2
Dobierz wiązania do oktetów, a następnie zaznacz po dwie wolne pary na każdym atomie tlenu.
Podpowiedź 3
W układzie O=C=C=C=O policz dwa obszary wiązań przy każdym węglu i cztery połączenia zawierające wiązanie σ.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Hybrydyzacja sp: orbitale walencyjne trzech atomów węgla. Liczba wiązań σ: 4. Geometria cząsteczki nie podlega ocenie.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne narysowanie wzoru elektronowego C3O2 z uwzględnieniem wolnych par
elektronowych atomów tlenu oraz poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
1 pkt – poprawne narysowanie wzoru elektronowego oraz niepełne lub błędne uzupełnienie
zdań albo brak uzupełnienia zdań
ALBO
– błędne narysowanie wzoru elektronowego albo brak wzoru oraz poprawne
uzupełnienie dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Liniowa cząsteczka o skrajnych atomach tlenu ma szkielet O=C=C=C=O. Cztery wiązania podwójne zapewniają oktet wszystkim atomom, a przy każdym atomie tlenu trzeba dorysować dwie wolne pary elektronowe.
Każdy atom węgla ma dwa obszary wiązań, więc jego orbitalom walencyjnym przypisujemy hybrydyzację sp. Każde połączenie sąsiednich atomów zawiera jedno wiązanie σ: są cztery takie połączenia, zatem cztery wiązania σ. Dodatkowo występują cztery wiązania π, po jednym w każdym wiązaniu podwójnym.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Hybrydyzacja sp: orbitale walencyjne trzech atomów węgla. Liczba wiązań σ: 4. Geometria cząsteczki nie podlega ocenie.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 5 · maj 2023
Źródło
Informacja do zadań 04–05.
Ze względu na zdolność atomów węgla do łączenia się w łańcuchy ten pierwiastek tworzy
z tlenem nie tylko związki takie jak CO i CO2, lecz także mniej typowe połączenia. Jednym
z nich jest ditlenek triwęgla o wzorze sumarycznym C3O2. Cząsteczka tego związku ma
budowę liniową, atomami wewnętrznymi są w niej atomy węgla, a skrajnymi – atomy tlenu.
Ditlenek triwęgla reaguje zarówno z wodą, jak i z amoniakiem. W każdej z tych reakcji
powstaje jeden produkt. W reakcji z wodą tworzy się kwas dikarboksylowy, a w reakcji
z amoniakiem – diamid tego kwasu.
Na podstawie: J.E. House, Inorganic Chemistry, Elsevier, 2008.
Narysuj wzory półstrukturalne (grupowe) produktów opisanych reakcji ditlenku triwęgla z wodą i amoniakiem.
Wzór półstrukturalny produktu reakcji C3O2 | |
|---|---|
z wodą | z amoniakiem |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
W obu produktach zachowaj łańcuch trzech atomów węgla i rozpoznaj dwie grupy funkcyjne na jego końcach.
Podpowiedź 2
Dla reakcji z wodą umieść na końcach COOH, a dla reakcji z amoniakiem grupy amidowe CONH2.
Podpowiedź 3
Pokaż środkową grupę CH2 i zapisz wzory półstrukturalne kwasu propanodiowego oraz jego diamidu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| Produkt reakcji z wodą | Produkt reakcji z amoniakiem |
|---|---|
![]() | ![]() |
Uwaga CKE: zastosowanie wzorów szkieletowych zamiast półstrukturalnych (grupowych) powoduje utratę 1 pkt.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne narysowanie wzoru produktu reakcji C3O2 z wodą oraz wzoru produktu
reakcji C3O2 z amoniakiem w postaci półstrukturalnej (grupowej).
1 pkt – poprawne narysowanie jednego ze wzorów półstrukturalnych (grupowych).
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Zachowujemy trzy atomy węgla substratu i korzystamy z informacji o rodzaju jedynego produktu. Reakcja z wodą prowadzi do kwasu propanodiowego: skrajne atomy węgla należą do dwóch grup COOH, a środkowy do CH2.
Przyłączenie dwóch cząsteczek wody bilansuje jego wzór. Reakcja z amoniakiem daje diamid tego kwasu, czyli propanodiamid, z dwiema końcowymi grupami CONH2 i środkową CH2. W odpowiedzi wymagane są wzory półstrukturalne, więc należy jawnie pokazać te grupy i ich połączenia, zgodnie z wzorami w kluczu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
| Produkt reakcji z wodą | Produkt reakcji z amoniakiem |
|---|---|
![]() | ![]() |
Uwaga CKE: zastosowanie wzorów szkieletowych zamiast półstrukturalnych (grupowych) powoduje utratę 1 pkt.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 6 · maj 2023
Pewna reakcja chemiczna:
przebiega w temperaturze 298 K według równania kinetycznego: 𝑣 = 𝑘 ∙ cA 2 ∙ cB
Stała szybkości 𝑘opisanej przemiany w temperaturze 298 K jest równa
6,7 ∙103 dm6 ∙ mol−2 ∙ s−1. Początkowe stężenie substancji A wynosiło 4 mol ∙dm−3,
a początkowe stężenie substancji B było równe 3 mol ∙dm−3.
Oblicz szybkość opisanej reakcji w momencie, w którym przereagowało 𝟓𝟎 %
początkowej ilości substancji B.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oblicz stężenie B pozostałe po przereagowaniu 50% jego ilości oraz stężenie B zużyte w reakcji.
Podpowiedź 2
Ze stosunku stechiometrycznego 2:1 wyznacz zużycie A, a potem odejmij je od początkowych 4 mol/dm3.
Podpowiedź 3
Podstaw pozostałe stężenia A = 1 i B = 1,5 do v = k·cA2·cB, zachowując jednostkę szybkości.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
cB,przereag. = 0,5 · 3 = 1,5 mol · dm−3; cB,końc. = 1,5 mol · dm−3. Ze stechiometrii: cA,przereag. = 3 mol · dm−3, zatem cA,końc. = 4 − 3 = 1 mol · dm−3.
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia szybkości reakcji,
poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku z poprawną jednostką.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
• popełnienie błędów rachunkowych
LUB
• podanie wyniku z niepoprawną jednostką albo bez jednostki.
ALBO
– poprawne obliczenie wartości stężenia końcowego substancji A i substancji B.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Zużycie połowy początkowej ilości B oznacza spadek jego stężenia o 1,5 mol/dm3 i pozostawienie 1,5 mol/dm3. Z równania 2A + B ⇌ 2C wynika, że stężenie A zmniejsza się dwukrotnie bardziej, czyli o 3 mol/dm3; pozostaje 1 mol/dm3.
Te aktualne stężenia podstawiamy do podanego prawa szybkości: v = 6,7·103·12·1,5 = 1,005·104 mol·dm−3·s−1. Współczynniki stechiometryczne służą tutaj do obliczenia zmian stężeń, a wykładniki bierzemy z podanego równania kinetycznego.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
cB,przereag. = 0,5 · 3 = 1,5 mol · dm−3; cB,końc. = 1,5 mol · dm−3. Ze stechiometrii: cA,przereag. = 3 mol · dm−3, zatem cA,końc. = 4 − 3 = 1 mol · dm−3.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 7 · maj 2023
Źródło
Informacja do zadań 07–08.
W wodnych roztworach słabych kwasów jednoprotonowych zachodzi dysocjacja. Dla danej
wartości stężenia molowego roztworu i w danej temperaturze ustala się stan równowagi
między cząsteczkami i jonami obecnymi w roztworze.
Na poniższym wykresie przedstawiono zależność stopnia dysocjacji (α) dwóch kwasów
jednoprotonowych HX i HQ od stężenia molowego roztworu w temperaturze 20 °C.

Wartości stopnia dysocjacji kwasu HX dla wybranych stężeń molowych (𝑐0) zebrano w tabeli
(𝑡= 20 °C).
𝑐0, mol × dm−3 | 0,002 | 0,008 | 0,018 | 0,028 | 0,042 | 0,100 |
|---|---|---|---|---|---|---|
α, % | 43,6 | 25,2 | 17,6 | 14,4 | 11,9 | 7,9 |
Rozstrzygnij, na podstawie analizy danych zamieszczonych na wykresie, który kwas
(HX czy HQ) jest mocniejszy. Zaznacz jego wzór. Odpowiedź uzasadnij.
HX … HQ
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wybierz jedną wartość stężenia na osi poziomej i odczytaj dla niej obie wartości stopnia dysocjacji.
Podpowiedź 2
Porównuj kwasy przy takim samym stężeniu i temperaturze, bo rozcieńczenie wpływa na α.
Podpowiedź 3
Wskaż kwas o wyższej krzywej α przy tym samym c: HX, i zapisz ten warunek w uzasadnieniu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
HX. Przy jednakowym stężeniu molowym roztworu kwas HX ma większy stopień dysocjacji niż HQ. CKE wymaga odniesienia porównania do tego samego stężenia.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawny wybór i zaznaczenie wzoru kwasu oraz poprawne uzasadnienie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Moc kwasów porównujemy w tej samej temperaturze i przy tym samym stężeniu początkowym. Dla wybranej wartości stężenia na osi poziomej odczytujemy z obu krzywych stopień dysocjacji.
Krzywa HX daje większą wartość α niż krzywa HQ, zatem w porównywalnych warunkach większa część HX przechodzi w jony. Mocniejszym kwasem jest HX. W uzasadnieniu trzeba wyraźnie wskazać jednakowe stężenie obu roztworów, ponieważ sam stopień dysocjacji danego słabego kwasu zmienia się wraz z rozcieńczeniem.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
HX. Przy jednakowym stężeniu molowym roztworu kwas HX ma większy stopień dysocjacji niż HQ. CKE wymaga odniesienia porównania do tego samego stężenia.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 8 · maj 2023
Źródło
Informacja do zadań 07–08.
W wodnych roztworach słabych kwasów jednoprotonowych zachodzi dysocjacja. Dla danej
wartości stężenia molowego roztworu i w danej temperaturze ustala się stan równowagi
między cząsteczkami i jonami obecnymi w roztworze.
Na poniższym wykresie przedstawiono zależność stopnia dysocjacji (α) dwóch kwasów
jednoprotonowych HX i HQ od stężenia molowego roztworu w temperaturze 20 °C.

Wartości stopnia dysocjacji kwasu HX dla wybranych stężeń molowych (𝑐0) zebrano w tabeli
(𝑡= 20 °C).
𝑐0, mol × dm−3 | 0,002 | 0,008 | 0,018 | 0,028 | 0,042 | 0,100 |
|---|---|---|---|---|---|---|
α, % | 43,6 | 25,2 | 17,6 | 14,4 | 11,9 | 7,9 |
W tabeli (s. 9) umieszczono wartości pH czterech roztworów kwasu HX o wybranych
stężeniach molowych, a na wykresie przedstawiono logarytmiczną zależność pH roztworu
tego kwasu od jego stężenia molowego w zakresie stężeń od 0,002 mol × dm−3
do 0,028 mol × dm−3 (𝑡= 20 °C).
Uzupełnij tabelę brakującymi wartościami pH (z dokładnością do jednego miejsca po przecinku) oraz dokończ wykres zależności pH roztworu kwasu HX od jego stężenia molowego. Następnie oblicz stężenie molowe jonów X− i stężenie molowe niezdysocjowanych cząsteczek HX w roztworze o pH = 𝟐, 𝟐. Odczyt z wykresu wykonaj z dokładnością do 𝟎, 𝟎𝟎𝟐 𝐦𝐨𝐥· 𝐝𝐦−𝟑, a wartości stężenia molowego jonów X−
i cząsteczek HX podaj z dokładnością do 𝟎, 𝟎𝟎𝟏 𝐦𝐨𝐥· 𝐝𝐦−𝟑.
𝑐0, mol × dm−3 | 0,002 | 0,008 | 0,018 | 0,028 | 0,042 | 0,100 |
|---|---|---|---|---|---|---|
pH | 3,1 | 2,7 | 2,5 | 2,4 |

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wyznacz dwa brakujące pH ze stężeń i stopni dysocjacji zapisanych jako ułamki, a następnie uzupełnij wykres.
Podpowiedź 2
Dla pH = 2,2 odczytaj c0 z krzywej i oblicz [X−] = [H+] = 10-2,2.
Podpowiedź 3
Od odczytanego c0 odejmij stężenie jonów X−; dopiero na końcu zaokrąglij oba szukane stężenia do 0,001 mol/dm3.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| c0, mol · dm−3 | 0,002 | 0,008 | 0,018 | 0,028 | 0,042 | 0,100 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| pH | 3,1 | 2,7 | 2,5 | 2,4 | 2,3 | 2,1 |
Przykładowy wykres CKE:

Sposób 1. Z wykresu dla pH = 2,2 odczytuje się c0 = 0,068 mol · dm−3. [X−] = [H+] = 10−2,2 ≈ 0,006 mol · dm−3. [HX] = 0,068 − 0,006 = 0,062 mol · dm−3.
Sposób 2. CKE dopuszcza obliczenie K = 6,79 · 10−4 z danych tabeli. Przy zaokrąglonym [H+] = 0,006 mol · dm−3 otrzymuje się c0 = 0,060 mol · dm−3 i [HX] = 0,054 mol · dm−3. Odczyt musi odpowiadać wykonanemu wykresowi i wymaganej dokładności.
Zasady oceniania
Za rozwiązanie zadania można otrzymać łącznie od 0 do 4 punktów, w tym:
– od 0 do 2 punktów za obliczenie wartości pH i dokończenie wykresu
ORAZ
– od 0 do 2 punktów za obliczenie stężenia jonów X− i stężenia cząsteczek HX,
zgodnie z poniższymi zasadami.
W zakresie obliczenia wartości pH i wykonania wykresu:
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia pH, poprawne obliczenie
i napisanie w tabeli dwóch wartości pH z właściwą dokładnością oraz poprawne
naniesienie punktów i dokończenie wykresu.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody rozwiązania prowadzącej do obliczenia pH,
wykonanie obliczeń i napisanie w tabeli wartości pH oraz dokończenie wykresu, ale:
• popełnienie błędu rachunkowego (błędna jedna wartość pH) i sporządzenie
wykresu adekwatnie do danych zapisanych w tabeli
LUB
• niedokładne naniesienie punktów na wykresie.
ALBO
– poprawne naniesienie punktów i dokończenie wykresu bez uzupełnienia tabeli.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.
Uwaga 1.: Podanie wyników z dokładnością większą niż wymagana nie skutkuje utratą
punktów.
Uwaga 2.: Zdający może uzyskać 1 pkt za uzupełnienie tabeli dwoma wartościami pH, które
są inne niż wartości podane w przykładowym rozwiązaniu zadania, jeżeli przedstawi
poprawny sposób ich obliczenia (poprawną metodę). Za poprawne obliczenie i poprawne
naniesienie tych punktów oraz dokończenie wykresu zdający otrzymuje łącznie 2 pkt.
Uwaga 3.: Jeśli obie wartości pH w tabeli są wynikiem wykorzystania do obliczeń
niedokładnej wartości α oszacowanej na podstawie wykresu zamieszczonego w informacji
wprowadzającej, to za uzupełnienie tabeli zdający nie otrzymuje punktu, ale za poprawne
naniesienie punktów oraz dokończenie wykresu zdający otrzymuje 1 pkt.
ORAZ
W zakresie obliczenia wartości stężenia jonów X− i stężenia cząsteczek HX
w roztworze:
2 pkt – poprawne odczytanie z wykresu z właściwą dokładnością wartości stężenia
molowego roztworu kwasu HX o pH równym 2,2, zastosowanie poprawnej metody,
obejmującej obliczenie stężenia jonów X− i stężenia cząsteczek HX w roztworze na
podstawie podanej wartości pH i stężenia kwasu odczytanego z wykonanego
wykresu, oraz podanie wyników z właściwą dokładnością i właściwą jednostką.
1 pkt – odczytanie z wykresu z właściwą dokładnością wartości stężenia molowego roztworu
kwasu HX o pH równym 2,2, obliczenie stężenia jonów X− i stężenia cząsteczek HX
w roztworze, ale:
• popełnienie błędów rachunkowych lub błąd odczytu danych
LUB
• podanie wyników z jednostką inną niż mol ∙dm−3,
LUB
• podanie wyników z niewłaściwą dokładnością.
ALBO
− na podstawie podanej wartości pH roztworu
– poprawne obliczenie stężenia jonów X
kwasu.
ALBO
– odczytanie z wykresu z właściwą dokładnością wartości stężenia molowego roztworu
kwasu HX o pH równym 2,2 oraz obliczenie stężenia jonów X− i stężenia cząsteczek
HX w roztworze i podanie wyników z właściwą jednostką, ale zastosowanie do
rozwiązania niedokładnej wartości 𝛼 oszacowanej na podstawie wykresu
zamieszczonego w informacji wprowadzającej.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.
Uwaga 4.: Podanie wyników z dokładnością większą niż wymagana nie skutkuje utratą
punktów.
Uwaga 5.: Zdający może obliczyć wartość stałej dysocjacji K na podstawie danych zawartych
w informacji do zadania (dla dowolnych wartości α i co) i otrzymaną wartość zastosować do
rozwiązania drugiej części zadania (patrz rozwiązanie Sposób 2.). W takim przypadku za
swoje rozwiązanie może uzyskać maksymalnie 2 pkt, według następujących zasad:
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia stężenia jonów X−
i stężenia cząsteczek HX oraz poprawne wykonanie obliczeń (bez uzupełnienia tabeli,
wykonania wykresu i odczytywania wartości stężenia kwasu XH).
1 pkt – obliczenie stężenia jonów X− i stężenia cząsteczek HX, ale:
• popełnienie błędów rachunkowych
LUB
• podanie wartości stężeń z jednostką inną niż mol ∙dm−3.
ALBO
– poprawne obliczenie stężenia jonów X−.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dla kwasu jednoprotonowego obliczamy [H+] = α·c0 i pH = −log[H+], zamieniając procenty na ułamek. Brakujące wartości pH wynoszą 2,3 oraz 2,1; nanosimy odpowiadające im punkty i przedłużamy krzywą. Dla pH = 2,2 przykładowy wykres CKE daje c0 = 0,068 mol/dm3.
Wtedy [X−] = [H+] = 10-2,2 ≈ 0,00631 mol/dm3, a [HX] = c0 − [X−] ≈ 0,06169 mol/dm3. Po zaokrągleniu do 0,001 otrzymujemy 0,006 i 0,062 mol/dm3. Odczyt c0 powinien odpowiadać własnemu poprawnie wykonanemu wykresowi.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
| c0, mol · dm−3 | 0,002 | 0,008 | 0,018 | 0,028 | 0,042 | 0,100 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| pH | 3,1 | 2,7 | 2,5 | 2,4 | 2,3 | 2,1 |
Przykładowy wykres CKE:

Sposób 1. Z wykresu dla pH = 2,2 odczytuje się c0 = 0,068 mol · dm−3. [X−] = [H+] = 10−2,2 ≈ 0,006 mol · dm−3. [HX] = 0,068 − 0,006 = 0,062 mol · dm−3.
Sposób 2. CKE dopuszcza obliczenie K = 6,79 · 10−4 z danych tabeli. Przy zaokrąglonym [H+] = 0,006 mol · dm−3 otrzymuje się c0 = 0,060 mol · dm−3 i [HX] = 0,054 mol · dm−3. Odczyt musi odpowiadać wykonanemu wykresowi i wymaganej dokładności.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 9.1 · maj 2023
Źródło
Informacja do zadań 09.
Przeprowadzono doświadczenie, w którym do dwóch probówek z wodnym roztworem
Na2SO3 dodano:
• do probówki 1. – kilka kropel roztworu fenoloftaleiny
• do probówki 2. – nadmiar stężonego HCl(aq).
Wygląd zawartości probówki 1. po dodaniu do niej roztworu

fenoloftaleiny pokazano na zdjęciu.
Wpisz do schematu wzory odpowiednich drobin tak, aby powstało równanie procesu decydującego o odczynie roztworu w probówce 1. Zastosuj definicję kwasu i zasady
Brønsteda.
kwas 1 | + | zasada 2 |
|---|---|---|
zasada 1 | + | kwas 2 |
|---|---|---|
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zinterpretuj barwę fenoloftaleiny i wskaż jon soli, który może przyjąć proton od wody.
Podpowiedź 2
Zapisz przekazanie H+ z H2O do SO32−, otrzymując OH− oraz HSO3−.
Podpowiedź 3
Umieść drobiny w wymaganej kolejności: kwas 1 H2O, zasada 2 SO32−, zasada 1 OH−, kwas 2 HSO3−.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| Kwas 1 | Zasada 2 | Zasada 1 | Kwas 2 |
|---|---|---|---|
| H2O | SO32− | OH− | HSO3− |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie równania procesu decydującego o odczynie roztworu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Fenoloftaleina ma na zdjęciu malinowe zabarwienie, co wskazuje na zasadowy odczyn roztworu. Anion SO32− przyjmuje proton od cząsteczki wody: H2O + SO32− ⇌ OH− + HSO3−.
Zgodnie z definicją Brønsteda woda oddaje proton, więc jest kwasem 1, a jon siarczanowy(IV) przyjmuje proton i jest zasadą 2. Produkty stanowią sprzężone z nimi drobiny: OH− to zasada 1, a HSO3− to kwas 2. Takie przypisanie wyjaśnia jednocześnie obecność jonów OH− odpowiedzialnych za barwę wskaźnika.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
| Kwas 1 | Zasada 2 | Zasada 1 | Kwas 2 |
|---|---|---|---|
| H2O | SO32− | OH− | HSO3− |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 9.2 · maj 2023
Źródło
Informacja do zadań 09.
Przeprowadzono doświadczenie, w którym do dwóch probówek z wodnym roztworem
Na2SO3 dodano:
• do probówki 1. – kilka kropel roztworu fenoloftaleiny
• do probówki 2. – nadmiar stężonego HCl(aq).
Napisz, co zaobserwowano podczas doświadczenia w probówce 2. po dodaniu odczynnika. Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która była przyczyną zaobserwowanych zmian.
Obserwacje: …
Równanie reakcji: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Powiąż zakwaszenie roztworu siarczanu(IV) z wydzielaniem bezbarwnego gazu i nazwij ten gaz.
Podpowiedź 2
Usuń z równania jony Na+ oraz Cl−, a produkty zapisz jako SO2 i wodę.
Podpowiedź 3
Zbilansuj dwa protony na jeden SO32− i sprawdź zerowy ładunek obu stron równania.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Obserwacje: wydziela się bezbarwny gaz / są widoczne pęcherzyki gazu / u wylotu probówki jest wyczuwalny charakterystyczny zapach.
Inne warianty CKE:
CKE nie uznaje zapisu prowadzącego do H2SO3 albo SO2 · H2O.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawny opis objawów reakcji i poprawne napisanie we właściwej formie równania
reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Po dodaniu nadmiaru HCl obserwujemy wydzielanie pęcherzyków bezbarwnego gazu. Zakwaszenie roztworu siarczanu(IV) prowadzi do powstania SO2 i wody, co opisuje równanie jonowe skrócone SO32− + 2H+ → SO2 + H2O.
Równoważny zapis z jonami oksoniowymi ma po stronie substratów 2H3O+, a po stronie produktów 3H2O i SO2. Jony Na+ i Cl− są jonami obserwatorami. W odpowiedzi trzeba pokazać gazowy produkt przemiany, ponieważ sam zapis powstania H2SO3 nie opisuje zaobserwowanego efektu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Obserwacje: wydziela się bezbarwny gaz / są widoczne pęcherzyki gazu / u wylotu probówki jest wyczuwalny charakterystyczny zapach.
Inne warianty CKE:
CKE nie uznaje zapisu prowadzącego do H2SO3 albo SO2 · H2O.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 10 · maj 2023
Badano reakcje mocnego kwasu HA i słabego kwasu HX z mocną zasadą. W tym celu
wykonano miareczkowanie wodnych roztworów tych kwasów za pomocą wodnego roztworu
wodorotlenku potasu – zgodnie z poniższym opisem.
Umieszczono w zlewce 20,0 cm3 roztworu wybranego kwasu o stężeniu 0,10 mol ∙dm−3
i zmierzono pH tego roztworu. Następnie do zlewki z roztworem kwasu dodawano porcjami
wodny roztwór KOH o stężeniu 0,10 mol ∙dm−3. Po dodaniu każdej porcji roztworu
wodorotlenku mierzono pH mieszaniny reakcyjnej. Punkt równoważnikowy (PR) został
osiągnięty po dodaniu takiej objętości roztworu KOH, w jakiej liczba moli zasady jest równa
liczbie moli kwasu. Uzyskane wyniki przedstawiono w formie wykresu zależności mierzonego
pH od objętości roztworu KOH – naniesione punkty połączono, w wyniku czego otrzymano
krzywą miareczkowania.
Poniżej przedstawiono krzywą miareczkowania wodnego roztworu jednego z tych kwasów
(HA albo HX) wodnym roztworem wodorotlenku potasu.
14,0
pH
13,0
12,0

objętość roztworu KOH, cm3
Rozstrzygnij, czy przedstawiony wykres ilustruje wyniki miareczkowania wodnego roztworu słabego kwasu HX wodnym roztworem KOH w opisanym doświadczeniu.
Odpowiedź uzasadnij – przytocz dwa różne argumenty.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie:
1 …
2 …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odczytaj dwa charakterystyczne miejsca krzywej: początek miareczkowania i punkt równoważnikowy.
Podpowiedź 2
Porównaj początkowe pH = 1 z wartością oczekiwaną dla słabego kwasu o stężeniu 0,10 mol/dm3.
Podpowiedź 3
Wskaż dodatkowo obojętny odczyn w PR i wyjaśnij, dlaczego sól HX dawałaby tam odczyn zasadowy.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nie. Dwa przykładowe argumenty CKE: (1) początkowy roztwór 0,10 mol · dm−3 ma pH = 1,0, podczas gdy dla słabego kwasu tej samej koncentracji pH byłoby większe; (2) w punkcie równoważnikowym pH = 7,0, podczas gdy sól słabego kwasu i mocnej zasady dałaby pH większe od 7. CKE dopuszcza także poprawne porównanie kształtów krzywych. Samo stwierdzenie „pH kwasu jest bardzo niskie” jest niewystarczające.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie zawierające dwa poprawne argumenty
odwołujące się do początkowej wartości pH roztworu oraz do wartości pH w punkcie
równoważnikowym.
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie zawierające jeden poprawny argument.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Z wykresu odczytujemy początkowe pH = 1 dla kwasu o stężeniu 0,10 mol/dm3. Odpowiada to niemal całkowitej dysocjacji mocnego kwasu; słaby HX przy takim samym stężeniu miałby mniejsze [H+] i większe pH.
Drugi niezależny argument dotyczy punktu równoważnikowego: na wykresie pH = 7, podczas gdy sól słabego kwasu i mocnej zasady ulegałaby hydrolizie anionowej, dając pH większe od 7. Wykres przedstawia więc miareczkowanie HA, a nie HX. Sama objętość KOH w PR nie rozstrzyga o mocy kwasu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Nie. Dwa przykładowe argumenty CKE: (1) początkowy roztwór 0,10 mol · dm−3 ma pH = 1,0, podczas gdy dla słabego kwasu tej samej koncentracji pH byłoby większe; (2) w punkcie równoważnikowym pH = 7,0, podczas gdy sól słabego kwasu i mocnej zasady dałaby pH większe od 7. CKE dopuszcza także poprawne porównanie kształtów krzywych. Samo stwierdzenie „pH kwasu jest bardzo niskie” jest niewystarczające.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 11.1 · maj 2023
Źródło
Informacja do zadań 11.
Chlorek ołowiu(II) i jodek ołowiu(II) są solami trudno rozpuszczalnymi w wodzie, ale wartości
ich iloczynu rozpuszczalności znacznie się różnią. Na zdjęciach przedstawiono świeżo
wytrącone osady: chlorku ołowiu(II) w probówce 1. i jodku ołowiu(II) w probówce 2.


Aby doświadczalnie potwierdzić, że obie sole są trudno rozpuszczalne w wodzie oraz że
rozpuszczalność jodku ołowiu(II) jest znacznie mniejsza niż rozpuszczalność chlorku
ołowiu(II), przygotowano zestaw laboratoryjny składający się:
− z probówki, w której umieszczono 2 cm3 wodnego roztworu azotanu(V) ołowiu(II)
o stężeniu 0,1 mol ∙dm−3
− ze zlewki z wodnym roztworem chlorku potasu o stężeniu 0,1 mol ∙dm−3
− ze zlewki z wodnym roztworem jodku potasu o stężeniu 0,1 mol ∙dm−3
− z wielomiarowych pipet.
Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji strącania chlorku ołowiu(II).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wskaż jony pochodzące z obu roztworów, które rzeczywiście budują osad chlorku ołowiu(II).
Podpowiedź 2
Dobierz liczbę Cl− do ładunku Pb2+ i zapisz osad jako niezdysocjowaną sól.
Podpowiedź 3
Usuń jony obserwatorowe K+ i NO3−; pozostanie Pb2+ + 2Cl− → PbCl2.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji strącania chlorku
ołowiu(II).
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Azotan(V) ołowiu(II) dostarcza jonów Pb2+, a chlorek potasu jonów Cl−. Trudno rozpuszczalny chlorek ołowiu(II) powstaje po połączeniu jednego kationu z dwoma anionami: Pb2+ + 2Cl− → PbCl2.
W równaniu jonowym skróconym nie zapisujemy K+ ani NO3−, ponieważ pozostają w roztworze i nie uczestniczą w strącaniu. Osad pozostawiamy w postaci niezdysocjowanego wzoru soli. Bilans ładunku po stronie substratów wynosi zero, tak samo jak dla obojętnego produktu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Informacje i źródła zadania
Zadanie 11.2 · maj 2023
Źródło
Informacja do zadań 11.
Chlorek ołowiu(II) i jodek ołowiu(II) są solami trudno rozpuszczalnymi w wodzie, ale wartości
ich iloczynu rozpuszczalności znacznie się różnią. Na zdjęciach przedstawiono świeżo
wytrącone osady: chlorku ołowiu(II) w probówce 1. i jodku ołowiu(II) w probówce 2.


Aby doświadczalnie potwierdzić, że obie sole są trudno rozpuszczalne w wodzie oraz że
rozpuszczalność jodku ołowiu(II) jest znacznie mniejsza niż rozpuszczalność chlorku
ołowiu(II), przygotowano zestaw laboratoryjny składający się:
− z probówki, w której umieszczono 2 cm3 wodnego roztworu azotanu(V) ołowiu(II)
o stężeniu 0,1 mol ∙dm−3
− ze zlewki z wodnym roztworem chlorku potasu o stężeniu 0,1 mol ∙dm−3
− ze zlewki z wodnym roztworem jodku potasu o stężeniu 0,1 mol ∙dm−3
− z wielomiarowych pipet.
Wybierz i zaznacz na poniższym schemacie doświadczenia roztwór, który należy dodać do wodnego roztworu azotanu(V) ołowiu(II):
• jako pierwszy – w I etapie doświadczenia
• jako drugi – w II etapie doświadczenia, aby w obu etapach nastąpiły wyraźne zmiany wyglądu zawartości probówki.
Opisz zmiany, jakie można zaobserwować podczas I etapu doświadczenia, a następnie – podczas II etapu doświadczenia.

Obserwowane zmiany:
I etap: …
II etap: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przyporządkuj barwy osadom: PbCl2 jest biały, a PbI2 żółty i znacznie mniej rozpuszczalny.
Podpowiedź 2
Zastanów się, którą sól trzeba strącić wcześniej, aby druga mogła zastąpić ją w kolejnym etapie.
Podpowiedź 3
Wybierz KCl jako pierwszy odczynnik, KI jako drugi i opisz kolejno pojawienie się białego oraz żółtego osadu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
I etap: należy dodać KCl; wytrąca się biały osad. II etap: należy dodać KI; wytrąca się żółty osad.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawny wybór i zaznaczenie obu odczynników oraz poprawny opis
obserwowanych zmian w I i II etapie doświadczenia.
1 pkt – poprawny wybór i zaznaczenie obu odczynników, ale błędny opis obserwowanych
zmian w I lub II etapie doświadczenia albo brak opisu zmian.
ALBO
– brak zaznaczenia odczynników w I lub II etapie, ale poprawny opis obserwowanych
zmian w I i II etapie doświadczenia.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Uwaga: Za rozwiązanie, w którym zdający błędnie dobierze odczynniki (w odwrotnej
kolejności), należy przyznać 0 pkt.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Najpierw dodajemy KCl, aby otrzymać biały osad PbCl2. Następnie dodajemy KI: znacznie mniejsza rozpuszczalność PbI2 sprawia, że jony ołowiu są wiązane w żółty osad jodku.
Usuwanie Pb2+ z roztworu sprzyja dalszemu rozpuszczaniu chlorku i jego przemianie w mniej rozpuszczalną sól. Dzięki tej kolejności w obu etapach widać wyraźną zmianę. W odpowiedzi obserwacyjnej podajemy biały osad w etapie I i pojawienie się żółtego osadu w etapie II, rozdzielając obserwację od wyjaśnienia równowagi.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
I etap: należy dodać KCl; wytrąca się biały osad. II etap: należy dodać KI; wytrąca się żółty osad.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 12 · maj 2023
W celu określenia zawartości węglanu wapnia w mieszaninie dwóch soli, zawierającej
również węglan magnezu, próbkę tej mieszaniny o masie 2,84 g roztworzono w kwasie.
Podczas analizy przebiegły reakcje chemiczne:
W wyniku zachodzących reakcji otrzymano 672 cm3 tlenku węgla(IV) w przeliczeniu na
warunki normalne.
Oblicz wyrażoną w procentach masowych zawartość CaCO3 w badanej próbce mieszaniny.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przelicz objętość CO2 na mole i zauważ, że oba węglany wydzielają gaz w stosunku molowym 1:1.
Podpowiedź 2
Ułóż dwa bilanse: łącznej liczby moli węglanów i ich łącznej masy równej 2,84 g.
Podpowiedź 3
Wyznacz masę CaCO3, podziel ją przez masę próbki i pomnóż przez 100%, zachowując konsekwentne masy molowe.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
n(CO2) = 0,672/22,4 = 0,030 mol. Sposób 1. CKE: przy M(CaCO3) = 100,09 g · mol−1 i M(MgCO3) = 84,32 g · mol−1 układ równań bilansu masy i moli daje 1,97 g CaCO3, czyli 69,4%. Sposoby 2–3: dla zaokrąglonych mas 100 i 84 g · mol−1 otrzymuje się 2,00 g, czyli 70,4%. Metoda graficzna CKE daje około 70%. Różnice są konsekwencją przyjętych mas molowych i zaokrągleń; CKE uznaje poprawną metodę i wynik wynikający z poprawnych obliczeń.
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody rozwiązania prowadzącej do obliczenia zawartości
CaCO3 w mieszaninie, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku
w procentach.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody rozwiązania, ale:
• popełnienie błędów rachunkowych
LUB
• niepodanie wyniku w procentach (z błędną jednostką).
ALBO
– poprawne obliczenie wartości masy albo liczby moli węglanu wapnia w mieszaninie.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Każdy mol dowolnego z dwóch węglanów daje jeden mol CO2. Objętość 0,672 dm3 w warunkach normalnych odpowiada 0,030 mol gazu, czyli takiej samej łącznej liczbie moli soli.
Przyjmując x mol CaCO3, mamy 0,030−x mol MgCO3 oraz bilans 100,09x + 84,32(0,030−x) = 2,84. Wynika stąd około 1,97 g CaCO3 i 69,4% masowych. Zaokrąglone masy molowe 100 i 84 prowadzą do 70,4%, co klucz również dopuszcza; należy konsekwentnie stosować jeden zestaw mas.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
n(CO2) = 0,672/22,4 = 0,030 mol. Sposób 1. CKE: przy M(CaCO3) = 100,09 g · mol−1 i M(MgCO3) = 84,32 g · mol−1 układ równań bilansu masy i moli daje 1,97 g CaCO3, czyli 69,4%. Sposoby 2–3: dla zaokrąglonych mas 100 i 84 g · mol−1 otrzymuje się 2,00 g, czyli 70,4%. Metoda graficzna CKE daje około 70%. Różnice są konsekwencją przyjętych mas molowych i zaokrągleń; CKE uznaje poprawną metodę i wynik wynikający z poprawnych obliczeń.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 13.1 · maj 2023
Źródło
Informacja do zadań 13.
Przeprowadzono doświadczenie, w którym do trzech probówek – I, II i III – zawierających
jednakowe objętości kwasu solnego o takim samym stężeniu molowym wprowadzono
granulki trzech różnych metali, zgodnie z poniższym schematem.

Rozstrzygnij, którą probówkę: I, II czy III, przedstawiono na zdjęciu.

Uzasadnij wybór. W uzasadnieniu porównaj wartości standardowego potencjału półogniwa wodorowego i półogniw metalicznych dla badanych metali.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozpoznaj wydzielający się gaz jako H2 i ustal, jaki proces redukcji towarzyszy roztwarzaniu metalu.
Podpowiedź 2
Porównaj potencjały Zn2+/Zn, Cu2+/Cu i Ag+/Ag z wartością 0 V dla półogniwa wodorowego.
Podpowiedź 3
Wskaż probówkę III z cynkiem; uzasadnij wybór niższym potencjałem cynku oraz wyższymi potencjałami Cu i Ag.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Probówka III. Tylko cynk spośród użytych metali ma standardowy potencjał redukcji niższy niż wodór. Miedź i srebro mają potencjały dodatnie, wyższe od potencjału redukcji wodoru.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie uwzględniające porównanie wartości
potencjałów standardowych półogniw.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Na zdjęciu widać wydzielanie pęcherzyków gazu, czyli wodoru powstającego wskutek redukcji H+. Spośród użytych metali tylko cynk ma standardowy potencjał redukcji ujemny, niższy od potencjału półogniwa wodorowego równego 0 V.
Dlatego może utleniać się przy jednoczesnej redukcji jonów wodorowych. Miedź i srebro mają potencjały dodatnie i w opisanym doświadczeniu z HCl nie wypierają wodoru. Wybieramy probówkę III i w uzasadnieniu porównujemy wszystkie trzy potencjały z potencjałem wodoru, zgodnie z poleceniem.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Probówka III. Tylko cynk spośród użytych metali ma standardowy potencjał redukcji niższy niż wodór. Miedź i srebro mają potencjały dodatnie, wyższe od potencjału redukcji wodoru.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 13.2 · maj 2023
Źródło
Informacja do zadań 13.
Przeprowadzono doświadczenie, w którym do trzech probówek – I, II i III – zawierających
jednakowe objętości kwasu solnego o takim samym stężeniu molowym wprowadzono
granulki trzech różnych metali, zgodnie z poniższym schematem.

Jeden z dwóch metali, które nie reagowały z kwasem solnym,

przeprowadzono w tlenek o wzorze ogólnym MeO (gdzie Me oznacza
metal), który następnie poddano reakcji z kwasem siarkowym(VI). Wynik
opisanych przemian przedstawiono na zdjęciu.
Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji tlenku metalu z kwasem siarkowym(VI). Użyj symbolu chemicznego tego metalu.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wykorzystaj niebieską barwę roztworu do identyfikacji jonu metalu spośród Cu i Ag.
Podpowiedź 2
Dla miedzi dopasuj tlenek CuO do wzoru MeO i zapisz jego reakcję z H+.
Podpowiedź 3
Zbilansuj dwa protony na CuO, otrzymując Cu2+ i wodę; pomiń jony siarczanowe.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
albo
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Niebieska barwa roztworu wskazuje na jony Cu2+. Spośród dwóch metali niereagujących z HCl jest to zatem miedź, a jej tlenek o podanym wzorze MeO to CuO.
Tlenek zasadowy reaguje z jonami kwasu, tworząc jony metalu i wodę: CuO + 2H+ → Cu2+ + H2O. Można równoważnie użyć 2H3O+ i zapisać trzy cząsteczki wody. Jonów siarczanowych nie uwzględniamy w równaniu skróconym, a stałego CuO nie rozpisujemy na jony.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
albo
Informacje i źródła zadania
Zadanie 13.3 · maj 2023
Źródło
Informacja do zadań 13.
Przeprowadzono doświadczenie, w którym do trzech probówek – I, II i III – zawierających
jednakowe objętości kwasu solnego o takim samym stężeniu molowym wprowadzono
granulki trzech różnych metali, zgodnie z poniższym schematem.

Drugi z dwóch metali, które nie reagowały z kwasem solnym, dodano do

probówki zawierającej stężony kwas azotowy(V). Efekt doświadczenia
przedstawiono na zdjęciu.
Napisz wzór sumaryczny barwnego, gazowego produktu reakcji.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zwróć uwagę na stężenie HNO3 oraz brunatną barwę gazu widoczną na zdjęciu.
Podpowiedź 2
Rozróżnij bezbarwny tlenek azotu(II) i brunatny tlenek azotu(IV).
Podpowiedź 3
Wpisz wzór sumaryczny NO2, ponieważ polecenie wymaga wzoru, a nie samej nazwy.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
NO2. Uwaga CKE: podanie samej nazwy tlenku daje 0 pkt.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie wzoru sumarycznego gazowego produktu reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Po wykluczeniu miedzi drugim metalem jest srebro. Stężony kwas azotowy(V) działa jako utleniacz i może roztwarzać metal, który nie reagował z nieutleniającym HCl.
Brunatnopomarańczowy gaz na zdjęciu to ditlenek azotu, NO2, powstający przez redukcję azotu z +V do +IV. Polecenie wymaga wzoru sumarycznego, więc wpisujemy NO2. Bezbarwny NO odpowiada innym warunkom i nie opisuje bezpośrednio przedstawionego barwnego produktu; sama nazwa związku nie spełnia wymaganej formy odpowiedzi.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
NO2. Uwaga CKE: podanie samej nazwy tlenku daje 0 pkt.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 14 · maj 2023
Przeprowadzono doświadczenie, w którym do trzech probówek (A, B, C) wprowadzono
w przypadkowej kolejności świeżo sporządzone roztwory chlorków: chromu(III), glinu
i żelaza(III), o tych samych stężeniach molowych. Następnie do każdej probówki dodano
bezbarwny, klarowny, świeżo sporządzony, wodny roztwór chlorku cyny(II) w ilości
wystarczającej do stechiometrycznego przebiegu reakcji zilustrowanej schematem:
gdzie Me oznacza metal.
Wszystkie użyte roztwory były zakwaszone w celu cofnięcia procesu hydrolizy.
Na poniższych zdjęciach przedstawiono wygląd zawartości probówek przed wprowadzeniem
roztworu chlorku cyny(II) (1) i po jego wprowadzeniu, gdy w roztworach przestały zachodzić
jakiekolwiek zmiany (2).

Wodne roztwory soli zawierające jony cyny(IV) są bezbarwne.
Uzupełnij tabelę. Wpisz wzory soli, których roztwory były obecne w probówkach A i C przed wprowadzeniem roztworu chlorku cyny(II). Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji zachodzącej w probówce B.
Probówka | A | C |
|---|---|---|
Wzór soli |
Równanie reakcji zachodzącej w probówce B:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj barwy probówek przed i po dodaniu SnCl2; odróżnij zielony Cr(III), bezbarwny Al(III) i zmianę barwy żelaza.
Podpowiedź 2
Zapisz parę Fe3+/Fe2+ oraz Sn2+/Sn4+ i ustal, ile elektronów wymienia każda drobina.
Podpowiedź 3
Przypisz A: CrCl3 i C: AlCl3; w równaniu probówki B użyj dwóch jonów Fe3+ na jeden Sn2+.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| Probówka | A | C |
|---|---|---|
| Sól | CrCl3 — chlorek chromu(III) | AlCl3 — chlorek glinu |
Probówka B:
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne napisanie wzorów lub nazw soli w probówkach A i C oraz poprawne
napisanie we właściwej formie równania reakcji zachodzącej w probówce B.
1 pkt – poprawne napisanie wzorów lub nazw soli w probówkach A i C oraz błędne napisanie
równania reakcji zachodzącej w probówce B albo brak równania
ALBO
– błędne napisanie wzorów lub nazw soli w probówkach A lub C albo brak uzupełnienia
tabeli oraz poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji zachodzącej
w probówce B.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Roztwór A ma zieloną barwę charakterystyczną w pokazanych warunkach dla Cr(III), więc zawiera CrCl3. Roztwór C pozostaje bezbarwny, co odpowiada AlCl3.
W probówce B żółta barwa Fe(III) przechodzi w bladozieloną Fe(II): Sn2+ redukuje Fe3+, sam utleniając się do Sn4+. Ponieważ jedna przemiana Sn oddaje dwa elektrony, a każdy Fe3+ pobiera jeden, równanie ma postać 2Fe3+ + Sn2+ → 2Fe2+ + Sn4+. Chlorki pomijamy w zapisie jonowym skróconym; nie stosujemy niezbilansowanego schematu z treści jako gotowego równania.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
| Probówka | A | C |
|---|---|---|
| Sól | CrCl3 — chlorek chromu(III) | AlCl3 — chlorek glinu |
Probówka B:
Informacje i źródła zadania
Zadanie 15 · maj 2023
Chlorek wapnia tworzy rozpuszczalne hydraty o wzorze ogólnym CaCl2 ∙ 𝑛H2O.
W zależności od temperatury w równowadze z roztworem nasyconym pozostają hydraty
o różnych wartościach współczynnika 𝑛.
W temperaturze 40 °C jeden z hydratów chlorku wapnia rozpuszcza się w ilości 767,4 g na
100 g wody, a stężenie nasyconego roztworu chlorku wapnia wynosi 53,66 % masowych.
Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2013.
Wykonaj obliczenia i napisz wzór opisanego hydratu chlorku wapnia.
Obliczenia:
Wzór hydratu:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oblicz masę całego roztworu po rozpuszczeniu hydratu i wyznacz z niej masę bezwodnego CaCl2.
Podpowiedź 2
Od masy hydratu odejmij masę CaCl2; różnica jest wodą krystalizacyjną, bez dodatkowych 100 g rozpuszczalnika.
Podpowiedź 3
Przelicz obie masy na mole i podziel liczbę moli wody przez liczbę moli CaCl2, otrzymując n = 4.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
M(CaCl2) = 111 g · mol−1; M(H2O) = 18 g · mol−1. Masa roztworu: 767,4 + 100 = 867,4 g. Masa bezwodnego CaCl2: 0,5366 · 867,4 = 465,4 g. Woda krystalizacyjna: 767,4 − 465,4 = 302,0 g. Z proporcji (465,4/111) : (302,0/18) = 1 : 4 wynika CaCl2 · 4H2O. CKE dopuszcza przyjęcie 110 albo 112 g · mol−1 dla CaCl2 i wynik zgodny z poprawnymi obliczeniami.
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do ustalenia współczynnika 𝑛,
poprawne wykonanie obliczeń oraz napisanie poprawnego wzoru hydratu.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
• popełnienie błędów rachunkowych
LUB
• napisanie niepoprawnego wzoru lub brak wzoru hydratu.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Rozpuszczamy 767,4 g hydratu w 100 g wody, więc masa roztworu wynosi 867,4 g. Z procentowego stężenia bezwodnego chlorku otrzymujemy m(CaCl2) = 0,5366·867,4 ≈ 465,4 g. Reszta masy hydratu, około 302,0 g, jest wodą krystalizacyjną.
Stosunek liczby moli wody do soli wynosi (302,0/18)/(465,4/111) ≈ 4. Wzór hydratu to CaCl2·4H2O. Woda użyta do rozpuszczenia zwiększa masę roztworu, ale nie jest składnikiem odważonego hydratu, dlatego tych dwóch porcji wody nie należy utożsamiać.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
M(CaCl2) = 111 g · mol−1; M(H2O) = 18 g · mol−1. Masa roztworu: 767,4 + 100 = 867,4 g. Masa bezwodnego CaCl2: 0,5366 · 867,4 = 465,4 g. Woda krystalizacyjna: 767,4 − 465,4 = 302,0 g. Z proporcji (465,4/111) : (302,0/18) = 1 : 4 wynika CaCl2 · 4H2O. CKE dopuszcza przyjęcie 110 albo 112 g · mol−1 dla CaCl2 i wynik zgodny z poprawnymi obliczeniami.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 16 · maj 2023
W środowisku wodnym aniony tiosiarczanowe reagują z chlorem zgodnie ze schematem:
Podczas tej reakcji aniony tiosiarczanowe ulegają utlenieniu, które przebiega według
schematu:
Uzupełnij współczynniki stechiometryczne w poniższym schemacie reakcji.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wyznacz liczbę elektronów oddanych przy przemianie jednego S2O32− w dwa SO42−.
Podpowiedź 2
Połącz osiem oddanych elektronów z redukcją czterech Cl2 do ośmiu Cl−.
Podpowiedź 3
Zachowaj podany sposób zapisu z H3O+: dobierz 15H2O i 10H3O+, a następnie sprawdź atomy oraz ładunek.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie wszystkich współczynników stechiometrycznych w schemacie
reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W anionie S2O32− suma stopni utlenienia siarki wynosi +IV, a w dwóch SO42− wynosi +XII. Utlenienie jednego anionu oznacza więc oddanie ośmiu elektronów. Jedna cząsteczka Cl2 pobiera dwa elektrony, tworząc 2Cl−, dlatego potrzeba czterech Cl2.
Po połączeniu półreakcji z podanym bilansem wody i H3O+ otrzymujemy współczynniki 1, 4, 15, 2, 8, 10. Kontrola daje 18 atomów tlenu, 30 wodoru i ładunek −2 po obu stronach. Zapis z H3O+ wymaga innej liczby wód niż zapis z H+.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Informacje i źródła zadania
Zadanie 17 · maj 2023
Technet, podobnie jak mangan, jest pierwiastkiem, który w związkach chemicznych może
występować na VI stopniu utlenienia. Jony TcO42− są trwałe jedynie w środowisku silnie
zasadowym, natomiast w roztworach obojętnych ulegają dysproporcjonowaniu, zgodnie
ze schematem:
Na podstawie: L. Kolditz, Chemia nieorganiczna, Warszawa 1994.
Napisz w formie jonowej skróconej, z uwzględnieniem liczby wymienianych elektronów (zapis jonowo-elektronowy), równanie reakcji redukcji zachodzącej podczas opisanej przemiany. Uwzględnij środowisko reakcji.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oblicz stopnie utlenienia technetu w TcO42− i TcO2, wybierając produkt redukcji.
Podpowiedź 2
Spadek z +VI do +IV wymaga dwóch elektronów po stronie substratów.
Podpowiedź 3
Zbilansuj w środowisku z OH−: dodaj 2H2O po lewej i 4OH− po prawej stronie.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
CKE uznaje także:
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji redukcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Redukowana część technetu przechodzi z +VI w TcO42− do +IV w TcO2, dlatego pobiera dwa elektrony. Dla środowiska wodnego z powstającymi OH− bilansujemy tlen i wodór przy użyciu H2O oraz OH−.
Otrzymujemy TcO42− + 2e− + 2H2O → TcO2 + 4OH−. Po obu stronach jest jeden Tc, sześć O, cztery H i łączny ładunek −4. Równanie opisuje wyłącznie półreakcję redukcji; nie należy dopisywać do niego równocześnie powstającego w drugim procesie TcO4−.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
CKE uznaje także:

